Connect with us

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska

Aasaaska Guusha

Published

on

 


Waxkasta oo lasameeyo waxay leeyihiin qodobo laraaco oo lataaban karo waayo waxaad aragtaa ashyaa badan oo fara ku samays ah oo la sooraacsho tusmooyin ku waas oo ka turjumaya qaabka loo adeegsanaayo. Tusaale ahaan, waxaad soogadatay matoor waxa uuna leeyahay qaab loo isticmaalo matoorka, waxaana kuu fududaynaya waraaqda yar ee la sooraacsho taasoo ku dhan habkii aad u adeegsan lahayd. Haddaba sidaa silamida ayaa socdaalka noloshu ay ubaahan tahay in aad fahanto waxyaalaha lagu gaaro sacaadada nolosha adoo ka duulaya Alle ka baqida iyo waxyaalaha lagaaga baahan yahay.

  1. Taqwada Alle: Waxaa qofkasta oo Alle iyo Rasuulkiisa rumeeyay laga rabaa in uu la yimaado wixii lafaray oo dhan, kana cabsado Eebbihii abuuray oo koonkaan keenay. Waa in uu la yimaadaa taqwo dhab ah iyo Alle ka cabsi ku salaysan khushuuc iyo ilmayn Alle dartii uqabatay.

Alle kor ahaaye wuxuu yiri: (Kuwa xaqa rumeeyoow dhowra xilka iyo waajibka Alle uu idin saaray dhowrid dhan). Suuradda aali-Cimraan: Aayadda 102. Wuxuu kaloo yiri kor ahaaye: (Dhowra xilka iyo waajibka Alle uu idin saaray intii karaankiinna ah). Suuradda al-Taghaabun: Aayadda 16.  Waxaan ka fahmaynaa in aan la nimaano waxkasta oo Alle ina ku waajib yeelay maxaa yeelay waanala waydiin doonaa maalin maalmaha ka mida. Haddaba waxaa nala karabaa in aan la nimaano taqwa iyo Alle ka cabsi si aan ugu guulaysano nolosheena adduun iyo aakhiraba. Wuxuu kaloo yiri kor ahaaye (Kuwa xaqa rumeeyow dhowra cahdiga Alle iyo xilka uu idiin saaray, wax sanna ku hadla). Suuradda al-Axsaab: Aayadda 70. Waxaan ka fahmayna qowlka Alle in uu nagula dardaarmayo in aan ilaalino balamaha maxaa yeelay dadka islaamka ah waxay gaalka uga duwan yihiin waa ilaalinta balamaha inbadan Alle qur’aankiisa ayuu ku yiri war dhowra oo oofiya balamaha.

Alle waxa uu yiri (Oofiya balamada, balamaha waa lays waydiin doonaaye). Markale waa tii uu lahaa (Kuwa Alle rumeeyoow oofiya balamaha). Dhammaan aayaadkaas waxay inoo faa’idaynayaan in aan ilaalino cahdiga iyo balamaha aynu galno.

2. Alle ka cabsiga: Wuxuu kaloo yiri kor ahaaye: (Qofkii Alle ka cabsada oo waajibkii iyo xilkii uu saaray guta, makhraj buu u yeelayaa, meel uusan filayna waa ka irsaaqayaa). Suuradda ad-Dalaaq.

Alle waxa uu inoo balan qaaday ruuxii ka cabsada isaga, gutana waajibaadkiisa Alle, rumeeyana rumayn dhab ah, waxaa loofurayaa wado uusan ka filanayn wax irsaaqad ah. Alle inbadan aayaadkiisa waxa uu inoo ku sheegay qofkii uu rabana in uu irsaaqo xisaab la’aan, qofkii tala saarsadana Allaah waa nabad geliyaa. Waxkasta oo   kugu dhacayana waa qoran yihiin oo Allaah kuu qoray maalintii ruuxda lagu gashay.  Anas bin Maalik (Alle raali haka noqdee) wuxuu yiri: Waqtigii Nebiga (NNKH) waxaa jirey laba nin oo walaalo ah; midkood Nebigu (NNKH) u adeegi jiray, midna camalkiisuu raacan jiray. Maalin baa kan dambe Nebiga (NNKH) uga soo eed sheegtay walaalki una sheegay inuusan noloshiisa wax u kasban. Nabigu (NNKH) wuxuu ugu jawaabay: Waxaa laga yaabaa in laguga irsaaqo dartiis. (Tirmidi baa sanad saxiix ku weriyey).

Fiiro gaar ah: Tawakul waa eray Af Carabi ah, luqad ahaanna waxaa weeye inaad ku tiirsanaato cid uun. Diin ahaan waxaa loola jeedaa tawakulka inaad Ilaahay ku kalsoonaato, ku tiirsanaato, isku halleyso, imaankana ku qabto oo aad talo saaratid; Waase in la kala saaraa tawakulka iyo tawaakulka. Nimanka suufiyiinta waxay ka qaateen macno ah in meel layska fadhiyo, oo aan la xoogsan, waxsabab ahna aan lala iman. Taasoo runtii ceebku ah diinta, waxna u dhimeysa bilicda iyo wanaaggeeda. Waxaa la doonayaa inaad Alle talo saarato adigoo wixii sabab ahaa oo   aad kartey oo dhan la yimid, aad yiqiinsatidna marka qorshe iyo hab maamul wanaagsan aad arrintii ku sameyso inay isku dubba dhaceyso oo ay guuleysaneyso hadday dani inoogu jidho Allena uu gacan nagu siinayo. Sidaa baana Tawakkulka dhabta ah.

Qofka islaamka ah waa in uu ahaadaa ruux markasta ujeeda Allaah kana cabsada, sidoo kalena guta waajibaadkiisa, Alle ma luminaayo ajarkiisa. Waxaan kaloo idinku baraarujinayaa, haddii aad rabtaan in aad ku noolaataan nolol sare waa in aad gudataan waajibaadka Alle. Waxaad ku guulaysanaysaan socdaalka nolosha waxaana hananaysaa guusha aad dalbayso.

  1. Danbi dhaaf dalbasho: Qofka islaamka ah waa in uu ahaadaa ruux ujajaban cibaadada Alle, ogsoonaadana in gudashada waajibaadka Alle yahay mid faral ah. Haddii aad gasho denbi, waa in aad Eebbe u jeesataa, denbi dhaafna waydiisataa si aad uguulaysato. Alle wuxuu ka jecel yahay ma leh ruuxii intuu denbi gala haddana ka toobad keena oo aan ku noqon.

Alle inbadan waxa uu inoo sheegay in haddii aan la nimaadno denbiyo ka culus arla’da iyo cirka muggiisa oo danbi dhaaf dalbano in uu noola imaanayo cafis iyo denbi dhaaf ka badan dhulka iyo cirka muggiisa. Alle waa mid naxariista kan ugu naxariista badan. Allena waxaan ka baryaynaa in uu dhaafo denbiyadeena. Alle wuxuu asturayaa ceebaheena oo dhan haddaan la nimaadno toobad sax ah, Allena waa deeq badane.

Alle wuxuu ku yiri qur’aanka: (Haddii aad Alle ka cabsataan oo xilka iyo waajibka uu idin saaray gudataan wuxuu idin siinayaa iftiin aad ku kala saartaan xaqa iyo baadilka, wuxuuna asturayaa xumaanihiinna, wuuna idiin dembi dhaafayaa. Allaah dambi dhaafe deeq badane ahe). Suuradda al-Anfaal: Abuu Hurayrah (Alle haka raali noqdee) wuxuu yiri: Nebiga (NNKH) waxaa la weydiiyey: Yaa ugu sharaf iyo xurmad badan dadka dhexdiisa oo ugu gobsan? Wuxuu yiri: Kan ugu Alle cabsida badan. Asxaabtii Rasuulka Waxay yiraahdeen: (Midaa kuma aanu weydiin), Wuxuu yiri: Marka waa Yuusuf oo Nebi ahaa oo ina Nebi ahaa (Nebi Yacquub) oo ina Nebi ka sii ahaa (Nebi Isxaaq), oo ina Nabi ka sii ahaa (Nebi Ibraahiim), Alle saaxibki. Waxay yiraahdeen: Sidaasna kuma aannu weydiin. Nebigu (NNKH) wuxuu yiri: Haddaas ma lafaha Carab-baad i weydiiseen. Marka ogaada kuwaa lahaa sharafta iyo xurmadda Islaamka ka hor, baa sharaf iyo xurmad badan markii ay Islaamaanna, waase markii ay diinta dhuuxaan, oo dhaqan geliyaan.

  1. In laga digtoonaado dhalanteedka adduunyada; Dadka badankooda waxay ku hodmaan waa dhal dhalaalka adduunyada, waxay ilaaween in ay ka tagayaan. Fidnada ugu daran ee soo wajahdaa bini-aadamka waa aaminaada ay aamineen shah waadkooda. Waxay ilaaween xaqqii uu Alle ku waajib yeelay, waxayna raaceen hawadooda iyo macmacaanka adduunka. Reer bani-israa’iil waxay fidnadii ugu horaysay uga timid dumarka. Adduunyadu waa meel lagu nasto laakiin yaan deegaan laga dhigan, qof walbaana maskaxda haku hayo in loo keenay sahay qaadasho keliya.

Abuu Saciid al-Khudri (Alle raali haka noqdee) wuxuu yiri: Nebigu (NNKH) wuxuu yiri: “Adduunyadu waa doog waana macaantahay. Allena xilkeedii buu idiin dhiibay oo inaad danjireyaal ka noqotaan buu idiin doortay, si uu u eego habka aad uga howlgaleysaan oo aad ugu dhaqantaan adduunka. Marka iska jira dhaldhalaalka adduunka iyo soo jiidashadeeda dhalanteedka ah, iyo fasaadka ka dhalanaya la xiriir (aan sharci aheyn) ee dumarka (iyo in hawooyinkooda aan sharciga waafaqsaneyn laga yeelo). Reer banii Israa’iil fidmadii u horraysey waxay kaga timid xagga dumarka.

  1. Baryidda Alle: Qofka muslimka ah, waa kan mar walba ku xiran Allaah, waydiistana denbi dhaaf, waa kan ogsoon waxkasta oo la baryo kan ugu wanaagsan in uu yahay Allaah. Wax badan waad aragtay Nebiga oo leh ruuxii kaca habeenkii oo Alle barya in uu siindoono wixii uu waydiistay Allaah. Alle waxaa uu inoo yaboohay ruuxii kaca habeenkii xilliyadu dadku hurdaan oo ducaysta waa uu helayaa wixii uu Alle weydiistay oo dhan.

Alle wuxuu ku leeyahay war yaa wax iwaydiista oo aan siiyaa, war yaa maal iga dalban oo aan siiyaa, waryaa denbi dhaaf iga dalban oo aan u denbi dhaafaa. Miyay san ahayn in aad kacno saq dhexe habeenkii oo aan ka faa’idaysano jaaniskaa iyo yaboohaa Alle. Ruuxii baryaa Alle waxaan ahayn waxaa hubaal ah in uusan helayn. Tusaale, markii aad utagto qof oo aad dhahdo waxaan ubaahanahy in aad isiiso lacag intaa leeg, waxaa isbeddelaya wajigiisa. Waxaana ka dhadhansan kartaa in uusan ruuxaas ahayn mid raali ka ah in uu wax baxsho. Haddaba saas hadday tahay maad ka kaaftoonto oo Alle keliya wax waydiisato, Allaah ayaa kuu balan qaadaye. Cabdullaahi Ibnu Mascuud (Alle raali haka noqdee) waxaa laga soo xigtay in Nebigu (NNKH) ku duceysan jirey: ( Alloow waxaan kaa baryayaa hanuun, Dhowris xilka iyo waajibka aad i saartay, dhawrsanaan iyo kheyr xaggaaga ah (iyo ka deeqtoonaan Aadane). Anas bin Maalik (Alle raali haka noqdee) wuxuu yiri: Nebigu (NNKH) Wuxuu yiri: “Qofkii yiraahda markuu guriga ka baxayo: (Bismillaahi, tawakaltu, calallaah, walaa xawla walaa quwwata illaa billaah).

Oo macnaheedu yahay: (Waxaan ku baxayaa magaca Alle, anigoo kalsooni buuxda ku qaba iskuna halleynaya; Waa Alle midka bixiya awoodda xumaha iyo gefka lagaga leexdo, ama bixiya awoodda aad samo ku fasho. Ninkii sidaa yiraahdaa waa nin xaqii la tusay, xumaan iyo Sharna laga hayey, shaydaankuna waa ka fogaadaa). (Tirmidi iyo Abuu Daa’uud).

Abuu Daawuud wuxuu ku kordhiyey: “Shaydaan baa wuxuu ku yiraahdaa mid kale oo saaxiibkii ah Maxaad ka tareysaa nin la hanuuniyey, la kaafiyey, oo la dhowrayna?”.

  1. Samaynta camal wanaagsan: Waxaa laga rabaa qof kasta in uu la yimaadaa camal midba midka uu ka kheyr badan yahay. Waayo ruuxii sameeyaa wanaag Alle waa ujibaaraa wanaaga uu sameeyay ajarkiis. Haddii aan wacad ku marno in aan gudano wanaag sa waxaan aragnay wanaagii mid ka sii fadli badan waa in aan ku dhaqaaqnaa ka fadliga badan. Waxaad damacday in aad bixiso sadaqo kuna bixiso iskuul, waxaad aragtay masjid la dhisaayo waa in aad ku bixisaa masjidka isagaa fadli badane. Sababtoo ah bogcadaha Alle waxaa ugu fadli badan masaajidda, waxaana ugu xun suuqyada.

Caddayi ibnu Xaatim (Alle raali haka noqdee) waxaa laga soo xigtay in Nebigu (NNKH) yiri: (Haddii uu qofku dhaarto oo ballan qaado inuu camal falaa oo dabadeed arkaa camal kale oo ka wanaagsan kii hore, waa inuu falaa camalka wanaagsan ee dambe).

  1. Adeecidda Alle iyo mas’uuliyiintiina: Waxaa nalafaray in aan adeecno waxkasta oo Alle soodejiyay, oo gudano wiixii nala ku waajib yeelay lana nimaadno wanaag oo dhan. Waxaa Alle inbadan qur’aankiisa ku yiri ( Kuwii Alle iyo Rusuulkiisa rumeeyow addeeca Alle iyo rasiilkiis). Waa in aan ahaana kuwo mar kasta ilaasha tiirarka islaamka, sadaqadana aan bixinaa, soonka, salaada, xajka iyo wixii kaloo nagu waajib noqdaa in aan la nimaadno.

Waa in aan adeecna dadka madaxda inoo ah, sababtoo ah waa masalo diini ah oo laga rabo qofkasta oo muslim ah. Qofka waliga ah waa in loo hogaansamaa wuxuu idin amrana la timaadaan oo fulisaan ilaa wixii aan xad gudub ahayn. Macaasida lagu adeeci mayo ruuxa hogaamiya ah sida aan ka fahmayno xadiiskaan. Abuu Umaamah al-Baahili (Alle raali haka noqdee) wuxuu sheegay inuu dhageystay khudbadii Nebiga (NNKH) uu jeediyey xajkii sagootiga khudbaddaas oo uu ku yiri: (Xurmad iyo tixgelin gaara siiya Alle iyo amarradiisa, oo ooga shanta salaadood maalin waliba, bisha ramadaana sooma, bixiya sekada, maqlana oo adeeca kuwa xilka iyo mas’uuliyadda idin haya (oo waxaan xumaan aheyn ku adeeca) Waxaad geli doontaan markaa Jannada Rabbigiin). Tirmidi wuxuuna yiri waa xadiis Xasan ah.

Fiiro gaar ah: luqad ahaan macnaha taqwada waa inad ka joogto oo aad naftaada ka celiso wixii u xun oo dhib u leh. Xagga Xadiiska iyo Qur’aankase taqwo waxaa loola jeedaa in aad maanka joogto ugu heyso Alle, ood ka cabsato, xusuusnaato daa’in iyo abid. Wuxuu ku faray la timaado, wuxuu kaa reebayna ka harto, taasna waxay kuu horseedeysaa oo ku siineysaa aragti iyo ileys aad ku kala saarto samaha iyo xumaanta, dareenka iyo fahamkaasi qofku wuxuu ku hoggaaminayaa xagga samaha iyo kheyrka, kana hor istaagayaa xumaha iyo sharka oo idil.

  1. Yaqiinta iyo aaminaada Alle: Waa in aad tahay ruux leh yaqiin dhab ah. Markaadla timaado wixii Alle ku faray sidoo kalena waa in aad tahay ruux wixii loogu yaboohay aamin san. Haddii shaki kaa galo yabooha Eebbe, ma dhamaysna iimaankaaga waayo dadka Alle rumeeyay waa in ay rumeeyaan waxa qaa’ibka ah iyo waxa jooga. Waa in aad tahay qof caqiidadiisu sarayso, go’aan leh.

Musiibooyinka dhaca sida foolkaanaha, dhul gariirka, abaaraha iwm, dhammaantood qofka islaamka ah waxaa uga siyaada iimaan iyo xasilooni. Mar uu Alle ka hadlaayay yaqiinta iyo isku halaynta Allaah. wuxuu yiri: “Markii mu’miniinta dhabta ahaa ay kooxihii isa soo baheystay ee gaalada ahaa arkeen waxay yiraahdeen: Waa kan wixii ay Alle iyo rasuulkiisu nooyabooheen. Alle iyo rasuulkiisu run bay sheegeen. Umana kordhin waxaan aheyn iimaan, isdhiibid iyo sugnaasho”. Suuradda al-Axsaab: Aayadda 22.

Wuxuu kaloo yiri Alle weyne kor ahaaye: “Waa kuwii dadku ku yiri: Dadkii baa isu kiin soo bahaystay ee ka cabsada. (Khatartii lagu handaday ) waxba uma dhiman iimaan uun baa u siyaaday maahee waxayna yiraahadeen: Allaa nagu filan wax la isku halleeyana u fiican. Waxay markaas la laabteen nicmo iyo gallad Alle, dhibaatona ma taaban.

Waxayna raaceen raallinnimadii Alle, Allena waxaa u sugnaaday gallad aan go’ayn. Suuradda aali-Cimraan Aayadaha: 173-174.

  1. Talo saarashada Alle: Markii aad rabto in aad ku dhaqaaqdo shey ama ficil waa in aad tala saarataa Allihii ku abuurtay. Sababtoo ah ruuxii tala saarta Alle ma dayaco.

Alle qur’aankiisa wuxuu ku yiri (Haddii aad go’aansato shey talo saaro Allaah, Alle waa jecel yahay kuwa talo saartee). Qofka mu’minka ah waa in uu la yimaadaa wixii Eebbe nafaray. Ma jiro ruux guulaysta ama hanta socdaalka nolosha ilaa uu la yimaado wixii nala faray oo asaaska nolosha ah. Mar kale ayuu qur’aankisa ku yiri (Talo saaro oo isku hallee noolaha aan dhimanayn). Suuradda al-Furqaan: Aayadda 58. Wuxuu kaloo yiri kor ahaaye (Mu’miniinta Alle oo keliya ha talo saarteen, oo ha isku halleeyaan). Suuradda Ibraahiim: Aayadda 11. Wuxuu kaloo yiri kor ahaaye, (Markaad go’aan gaartid, Alle oo keliya talo saaro oo isku hallee). Suuradda ali-Cimraan Aayadda 159.

Wuxuu kaloo Alle yiri (Qofkii Alle talo saarta oo isku halleeya waa ku filan yahay). Suuradda ad-Dalaaq Aayadda 3.

Ibnu Cabbaas (Alle raali haka noqdee) waxaa laga soo xigtay in Nebigu (NNKH) ku duceysan jiray: (Alloow Adiga ayaan isku kaa dhiibey, Adiga ayaana ku rumeeyey, Adiga ayaana ku talo saartay, Adiga ayaan kuu soo noqday, Adiga ayaana arrintayda ugu xukuntamayaa oo gar soor uga dhiganayaa, Alloow awooddaadaan magan u ahay, Ilaah xaq ahi ma jiro adiga maahee, ee Alloow iga dhowr ka lumid xaqa aan kalumo.

Adiga weeyaan noolaaha aan dhimanayn, halka Jinka iyo Insigu dhimanayaan). (Bukhaari iyo Muslim).

Ibnu Cabbaas (Alle raali haka noqdee) waxaa laga soo xigtay in Nebi Ibraahiim markii dabka lagu riday erayadii uu ku dhawaaqay ay ahaayeen: (Xasbunallaah wanicmal wakiil). Waxaa igu filan Alle, wax la isku halleeyana waxaa u fiican Isaga. Sidaa oo kalena waxaa yiri Rasuulkii Alle Muxammad (NNKH) kolkii loo sheegay in dad isu soo baheystay oo sidaa awgeed la yiri naftiinna u baqa, arrintanina waxay oo keliya u kordhisay isaga iyo muslimiintii imaankii ay ku qabeen Alle, waxayna yiraahdeen isaga iyo muslimiintii: (Waxaa nagu filan Alle Laysku halleeyaa fiicanna waa Isaga). (Bukhaari).

Cumar bin Khaddaab (Alle raali haka noqdee) wuxuu yiri: (Waxaan maqlay Nebiga (NNKH) oo leh: Haddii aad taladiinna oo dhan saarataan Alle oo u rumeysaan si dhan oo dhab ah wuxuu idiin irsaaqi doonaa sida uu u irsaaqo shimbiraha. Waxay kallahaan subaxii iyagoo calool maran, waxayna soonoqdaan iyagoo calool buuxa oo dheregsan galabtii). (Tirmidi) wuxuu yiri waa xadiis xasan ah.

  1. Khushuucidda Alle: Dad badan oo ka mida ummaddaha islaamka waxaa ku jira markii lagu dul akhriyo qur’aanka ama aayaadka Alle, in ay isbeddelaan quluubtooda ilaa ilinta ka timaadaa ay qoyso dhabanadooda ilaa ay ka gaaraan dhulka cabsi darted. Dadka qaarna markii lagu akhriyo aayaadka Alle, waxay ka qaadaan qooq iyo islaweyni waxayna ku danbayn dadka noocaas ah halaag iyo abaal marin weyn. Alle ha ina hanuunshee. Eeg xadiiskaan oo fahan. Abuu Hurayrah (Alle raali haka noqdee) wuxuu sheegay in Nebigu (NNKH) yiri: (Dad badan waxay geli doonaan jannada kuwaa oo ay quluubtooda noqon doonto sida quluubta shimbiraha, taana macnaheeda waxaa weeye quluubtoodaa waxay noqoneysaa sida quluubta shimbiraha, mise waxay noqon doonaan kuwa qaneeco leh, ama quluubtoodaa noqon doonta mid jilicsan cabsi Alle darteed, (taa oo keeneysa inay jannada galaan)). (Muslim).
  1. Kalsoonida: Waa in aad tahay ruux ku kalsoon Allah markasta oo leh caqiido dhab ah. Ruuxa Alle aaminsan marna ma waayo kaalmo kaga timaada dhanka Eebbe. Haddii aad tahay qof Alle ku kalsoonayn waligaa gaari maysid liibaanta adduun iyo aakhiro.

Sidoo kalena waa in aad tahay ruux kal sooni ku qaba naftiisa, aaminsan in uu qaban karo waxkasta. Eeg xadiiskaan waxaan ka faa’idaynaa kal soonida iyo cafiska aad cafido ruux dhib ama denbi kaa galay oo aad cafido. Jaabir (Alle raali haka noqdee) wuxuu sheegay inuu la socday Nebiga (NNKH) oo dagaal jihaad ah ugu socday dhinaca Najd, markii dagaalkii dhammaadayna uu la soo laabtay. goor harsimaad ah baa wuxuu duulkii soo gaaray tog leh geedo qodxa badan, halkaasoo rasuulku (NNKH) harsaday geed qurac ah, asxaabtiisiina ay kala firidhay iyadoo qof waliba har wanaagsan dayanayo. Nebigu wuxuu surtay seeftiisii laan ka mid ah laamihii geedka, seexdayna.Innaguna sidoo kale baynu u nasaneynay, mise goor dambe baan maqallay Nebigii (NNKH) oo noo yeeraya. Waa u nimid si degdeg ah mise nin reer miyi ah baa agtiisa fadhiya.

Nebigu (NNKH) wuxuu innagu yiri: “Ninkani anigoo hurda yuu seeftaydii iila baxay.

 Waxaan toosay iyadoo gacanta ugu jirta oo gal la’ wuxuuna igu yiri: Yaa hadda iga kaa badbaadin kara? Waxaan ku iri: Alle baa iga kaa badbaadinaya kuna celceliyey weedhaa seddex jeer. Nebigu (NNKH) sare buu u soo fariistay, waxnana ma yeelin ninkaasi. (Bukhaari iyo Muslim). Werin kale ee xadiiska oo isla jaabir (Alle raali haka noqdee) laga soo xigtay waxay aheyd: Waxaynu la soconnay rasuulkii Alle (NNKH) dagaalkii Daatir Riqaac. Waxaan nimid geed hoos weyn markaasaan uga tagnay (Nebiga) inuu ku nasto. Waxaa yimid nin mushrig ah arkayna seeftii Nebiga (NNKH) oo geedka suran, seeftii buu inta galka kala baxay buu ku yiri: Miyaad iga baqeyn? Wuxuu ku jawaabay Nebigu, may, dabadeed ninkii wuxuu yiri: yaa weeye kaa iga kaa badbaadinaya? Nebigu (NNKH) wuxuu ku jawaabay: Allaah.

Abuubakar Ismaaciili wuxuu intaa ku daray oo kitaabkiisii ku qornaa : Markii uu Nebigu (NNKH) yiri Alle baa iga kaa badbaadinaya ayaa ninkii gacantiisii seeftii ka dhacday; markaasaa Nebigu (NNKH) inta qaatay ku yiri: Yaa hadda adiga iga kaa badbaadinay? Ninkii wuxuu yiri: Noqo qaataa kheyr leh. Nebigu (NNKH) wuxuu weydiiyey: Ma aad qireysaa Ilaah xaq ah aan Alle ahayni inuusan jirin iyo inaan aniguna ahay Rasuulkiisii? Ninkii waa diiday wuxuuna yiri: Laakiinse waxaan kaa ballan qaadayaa inaanan kula diririn, cid kula diriraysana kuula soo safan. Nebigu (NNKH) waa uu sii daayey.

Qoladiisii buu ku laabtay oo ku yiri: Waxaan idiinka soo laabtay oo xaggiisa ka imid ninkii u fiicnaa dadka.

Abuu Bakar Siddiiq (Alle raali haka noqdee) bin Cabdullaah bin Cusmaan bin Caamir bin Cumar bin Kacab bin Sacad bin Taym bin Murrah bin Kacab bin Luway bin Qaalib al-Qurashi al-Taymii oo isaga iyo aabbihi iyo hooyadi intaba saxaabi ahaa waxaa laga soo xigtay: hadalkan: Kolkii Rasuulkii Alle (NNKH) iyo anigu aan ku dhuumaneynay godkii ayna na baadi goobayeen qolooyinka Makka, ayaan waxaan arkay cagihii mushrikiinta oo dushayada ah oo godka afkiisa debedda ku sugan. Waxaana iri: Rasuul Alloow, haddii uu midkood cagihiisa fiirin lahaa waa ina arkilahaa. Wuxuu yiri: “Abuu Bakaroow bal ka warran labo Alle uu ku yahay seddex”. (Bukhaari iyo Muslim)

  1. Ku Toosnaanta Diinta Alle: Qofka waxaa laga rabaa in uu ku dadaalo waxkasta oo la amray sababtoo ah haddaad go’aansato in aad marto wado toosan waxaa hubaal ah in aad gaaraysid. Inbadan oo dadka ka mid ah waxay ku hamiyaan in ay isaga safraan iyagoon aqoon halka ay usocdaan iyo barta ay ka yimaadaan.

Haddaad hayso wado oo ay ka yaacaan wadooyin yaryar, haraacin kuwa yar yar waxaa lagayaabaa in kuwa yar yar ay shaydaamadu fadhiistaan. Alle subxaana watacaalaa wuxuu yiri: (Ku toosnow siraadka mustiqiimka ah (jidka toosan ee xaqa ah) sida laguu faray). Suuradda Huud, Aayadda 112. Wuxuu kaloo yiri Allaah: (Kuwa yiraahda: Rabbigayo waa Allaah, dabadeedna toosnaada, malaa’ig baa ku soo degta (kuwaa markay dhimanayaan oo ay naftu ka sii baxeyso) ku leh: Ha cabsannina, ha murugoonnina, oo ku bishaareysta Jannadii la idiin yaboohay.

Annagaa ah gacalkiin idin dhowraya adduun iyo aakhiroba. Xagga Jannadana waxaa idiin yaal wixii ay naftiinnu rabto oo dhan iyo wixii aad u yeerataanba. Waana martiqaad ka sugnaaday dambi dhaafe naxariis badan). Suuradda Fusilat: Aayadaha 30 -32.

Wuxuu kaloo yiri Alle weyne: (Kuwii yiri: Rabbigayo Waa Alle, dabadeedna xaqa ku toosnaaday oo aan dhinacna ugaleexan, cabsi korkooda ahaan mayso iyo murugo. Waana ehlu Janno kuwaasu, dhexdeedayna ku waarayaan, Camalkii wanaagsanaa ay falan jireen darti). Suuradda al-Axqaaf, Aayadaha 13,14.85. Sufyaan ibnu Cabdullaah (Alle raali hakaa noqdee) wuxuu yiri: Waxaan ka codsaday Rasuulkii Alle (NNKH) arrintaan anigoo ku iri: Waxaad iga siisaa cashar dhan iyo darsi waantow iyo hanuun leh Islaamka oo aanan dabadaa waydiineyn cid kale.

Wuxuu yiri (NNKH) (Dheh: Alle ayaan Rumeeyey, dabadeedna xaqa raac oo ku toosnow). (Muslim).

Abuu Hurayrah (Alle raali haka noqdee) wuxuu yiri: Nebigu (NNKH), (Raaca mabaadida iyo qodobbada diinta oo si wanaagsan u dhowra, ahaadana xaqaaniyaal jidka Alle ku toosan, oo ogaada inuusan qofkiinna camalkiisa ku badbaadi karin. Nin baa wuxuu weydiiyey: Ma xataa adiga Nebi Alloow? Wuxuu yiri: “Xataa aniga, in Alle naxariistiisa iyo galladdiisa i dhex geliyo maahee). (Muslim)

Fiiro gaar ah: Culimadu waxay yiraahdaan ku toosnaanta xaqa waxaa loola jeedaa inaad Alle adeecdo, oo awaamirtiisa aad fuliso qowl iyo ficil, farid iyo reebid, iyo inaad noolaato nolol aad ugu hoggaan santahay addoon dhab ahna ugu tahay Allahii ku abuuray.

  1. Ku cibro qaadasho: Eeg markaad socoto wadooyinka wixii makhluuqaad ah oo Alle sameeyay, oo ku tusaalo qaado. Alle wuxuu sameeyay cir iyo dhul iyo wixii ku dulnool. Waxa u dhex dhigay buuro, wuxuuna ku hayay bartooda iyagoon dhaqaaqin. Sidoo kalena aan burburin ilaa amarka Alle mooyee.

Alle wuxuu sameeyay bad iyo biri midkastaana waxaa ku nool noole. Saw ma ahan in aan ku cibro qaadano wixii Alle uumay oo dhan. Alle wuxuu kugu manataystay nimcooyin aad ubadan sida caafimaadkaaga, lixda lixaad oo kuu dhamaystiran. Waxaad aragtaa dad cago la’, sidoo kalena dhego la’ dhammaantoodna waxaa ku sugan aayaad iyo cibro qaadasho.

Ka Fakaridda Uunka Ilaahay iyo Waxyaabaha inagu hareersan. Alle kor ahaaye wuxuu yiri: “Ku dheh (Muxammadow) Waxaan idinku waaninayaa hal mas’alo, waa inaad dar Alle laba labo iyo mid mid ugu istaagtaan dabadeedna fekertaan”. Suuradda Saba: Aayadda 46. Wuxuu kaloo yiri: kor ahaay. “Abuurista cirarka iyo dhulka iyo isdhaafka habeenka iyo maalinta, calaamooyinbaa ku jira muujinaya (awoodda iyo ku keli ahaanshada Alle maamulka uunka iyo mulkigiisa iyo mudnaantiisa keligi cibaadada) waxayna ugu jirtaa kuwa wax garadka ah. Kuwa xusa Alle, joog, fadhi, iyo jiifba, oo kafakara abuurista cirarka iyo dhulka oo (yiraahda) Rabbiyoow waxa kan dheel uma aadan abuuran. Adaa Hufan, Innaga dhowr cadaabta naarta”. Suuradda aali-Cimraan: Aayadaha 190 – 191.

Wuxuu kaloo yiri Alle hufnaaye: “Ma waysan fiirinayn geela, sida loo abuuray? Iyo cirka, sida loo bilay? Iyo buuraha, sida loo qotomiyey? Iyo dhulka sida loo goglay? Waani, waaniye kaliyaad tahaye”. Suuradda Al-Qaashiya: Aayadaha 17 – 21. Wuxuu kaloo yiri Alle weyne: “Ma weysan dhulka marin oo fiirin ciribta qoomankii iyaga ka horreeyey? Suuradda Muxammad; Aayadda 10.

  1. Kheyrka oo lagu tartamo: Haddaad doonayso in aad ka gun gaadhid noloshaada iyo wixii ku hareeraysan oo dhan, waxaa lagaa rabaa in aad la timaado wixii lagu amray oo ka harto wixii lagaa reebay.

Sidoo kalena waxaa inaga nala karabaa in aan ku tartano kheyrka Alle sida tartanka loogu galo guulaha. Tusaale, markaad doonayso in aad badiso sida koob ciyaareed, tartan aqooneed , baradan, socod iyo ciyaaraha barafka kuwaas oo laysku siiyo bilado iyo abaal marino ay bixiyaan bini-aadan waa lagu dadaalaa naf iyo maalba waa loo huraa. Laakiin markii loo leexdo kheyrka Alle, dadku waxaa hela sheydaan oo waa laga indho saabaa ajarka iyo yabooha Alle.

Alle kor ahaaye waa kan keliya oo wax baxsha waa Allaah, cidkale oo   bixisaa ma jirto. Dadku waxay baxshaan waa dhalanteed, waxaas oo dhan waxaa ka fiican ajarka iyo karaamada uu Alle weyne ku siiyay. Sadaqa oo aad bixisaa waxay ka mid tahay kheyrka Alle. Sidoo kalena masaajida oo u tartantaan waxay ka mid tahay kheyrka oo loo tartamaa.

Khayr ku dadaalidda Alle kor ahaaye wuxuu yiri: “Khayraadka ku tartama”. Suuradda al-Baqara: Aayadda 148.

 Wuxuu kaloo yiri Alle weyne kor ahaaye: “U tartama dambi dhaafka Rabbiggiin iyo Janno balleceedu le’egyahay cirarka iyo dhulka oo loo diyaariyey kuwa iska dhowra xumaha”. Suuradda aali-Cimraan: Aayadda 133.87. Abuu Hurayrah (Alle raali haka noqdee) wuxuu yiri: Nebigu (NNKH) wuxuu yiri: (Ku dadaala Camalka san, waqtina ha luminina aad ku sameyn kartaan camal suubban waxa imaan doona dhowaan fidmooyin iyo fasaad sida habeen madow ah oo qofka waagu u beryayo isagoo Mu’min ah, isagoo gaal ahna gabbalku u dhacayo, ama isagoo mu’min ah gabbalku u dhacayo, isagoo gaal ahna waagu u beryayo. Wuxuu diyaar qofkii u noqon inuu diintiisa siisto xoogaa wax adduun ah). (Muslim).

 Cuqbah ibnu Xaaris (Alle raali haka noqdee) wuxuu yiri: (Waxaan kula tukadey Nebiga (NNKH) Salaad Casar magaalada Madiina.

Markii uu salaama naqsaday buu inta deg deg u kacay oo dadkii dhexmaray buu wuxuu aadey guryihiisii. Markii deg degtiisa la arkay baa la naxay. Kolkuu soo laabtay, buu wuxuu yiri isagoo sharxaya waxa uu keenay degdegta: Waxaan xusuustay wax xoogaa qalin ama dahab ceeriin ah oo guriga yiil, marka arrintaa baa i welwel gelisay. Waxaan hadda soo qorsheeyey in la qaybsho). (Bukhaari). Werin kale oo xadiiska waxay ahayd: (Waxaan guriga uga soo tegey wax xoogaa dahab ceeriin ah oo sadaqo ah, marka waxaanan rabin inuu igu baryo). (Bukhaari).

Jaabir (Alle raali haka noqdee) wuxuu yiri: Nin baa maalintii Uxud Nebiga (NNKH) wuxuu ku yiri: Haddii la igu dilo dagaalka xaggee aadayaa? Wuxuu ugu jawaabay: Jannada. Ninkii xabbado timir ah oo   gacantiisa ku jirey buu inta tuuray dagaalkii galay dirirayna jeer u shahiiday. (Bukhaari iyo Muslim).

Abuu Hureyrah (Alle raali haka noqdee) wuxuu yiri: Nin baa Nebiga (NNKH) u yimid oo weydiiyey: Sadaqada teebaa u ajar badan? Wuxuu ku jawaabay (NNKH): (Tii aad bixiso adoo caafimaad qaba, oo lexe jeclo ku hayso, oo faqri ka baqaya, inaad wax kororsataana ay kugu jirto oo jecel. Ha u dib dhigin bixinta sadaqada inta ay naftu dhuunta ka imanayso, markaasna aad dhahdo: hebel baa intaas leh, hebelna intaas, oo ah goor ay iyadii yeesheen hebel iyo hebel). (Bukhaari iyo Muslim).

Anas (Alle haka raali noqdee) wuxuu yiri: Nebiga (NNKH) wuxuu kor u qaaday seef maalintii Uxud oo yiri: Yaa seeftan iga qabanaya?

Nin walbaa inta soo taagey gacmaha buu yiri: Aniga, Aniga. Nebigu (NNKH) wuxuu yiri: “Yaa mudankeeda ku qaadanaya oo gudanaya xilkeeda? Waa la is buurtay. Abuu Dujaanah (Alle raali haka noqdee) baa yiri: “Anigaa mudankeeda ku qaadanaya oo gudanaya xilkeeda, markaasuu weecda kaga dhigay mushrikiintii”. (Muslim).

Zubayr Ibnu Caddiyi wuxuu yiri: waxaan u tagnay Anas Ibnu Maalik annagoo uga eed sheeganayna dhibta Xajjaaj bin Yuusuf (oo ahaa xaakim daalim ah waqtigii xukunkii reer Ummaya). Wuxuu innagula taliyey inaan sabarno yirina: Saman waliba kan xiga ka shar badan oo ka xun. Waxaan sidaas ka maqlay Nebigii (NNKH). (Bukhaari).

Abuu Hurayrah (Alle raali haka noqdee) wuxuu yiri: Maalintii dagaalkii Khaybar, Nebigu (NNKH) wuxuu yiri: “Waxaan u dhiibayaa calanka nin Alle iyo rasuulkiisuba jecel yihiin oo guusha Alle isaga raacin doono. Cumar (Alle raali haka noqdee) wuxuu yiri: Marnaba madoonin madaxnimo, laakiinse maalintaas keliyaan jeclaaday in fursaddaas la i siiyo. Wuxuuse Nebigu (NNKH) u yeeray Cali Ibnu Abii Daalib una dhiibey calankii oo yiri: “Soco oo gadaal ha soo dhugan jeer guusha Alle ku siiyo”.

Cali (Alle raali haka noqdee) markii sidaa lagu yiriba, inta xoogaa socday oo markaa istaagey isagoo aan gadaal soo dhugan ku weydiiyey cod sare su’aashaan: Rasuulkii Alloow (NNKH) maxaan dadka ku la diriraa? Wuxuu ku jawaabay: “La dirir intay ka qiraan inuusan jirin cid caabudaad mudan Alle maahee iyo in Muxammad yahay rasuulkiisii. Haddii ay sidaas yeelaan, dhiiggooda iyo maalkoodiiba waa in la nabad geliyaa oo aan lagu xadgudbin. Dabcan waxaa saaran wixii xil iyo waajib ah oo shareecadu fartay sharcigaana lala tiigsan haddii ay la yimaadaan ashahaadada wax waxyeelaya.

 


F.G: Qaybta taqwada haddaad ku aragto khaladaad, fadlan iisoodir meesha khaldan iyo wixii aad ku darayso E-mail igu soodira

Facebook Comments Box

Waa qoraa ka tirsan bahda Diblomaasi. Wuxuu wax ka qoraa arrimaha bulshada sida wacyigelinta bulshada, dhiirigelinta da’yarta, jaceylka iyo dadka tabaalaysan. Dhinaca kale qoraaga ayaa wax ka qora ganacsiga, siyaasadda, dhaqanka, kheyraadka dalka, Af-soomaaliga, isbedelka cimilada, suugaanta, arrimaha qoyska iyo taariikhaha dalka. Qoraa Maxamuud ayaa mar walbo u taagan sidii uu geed-dheer iyo geed-gaabanba ugu fuulilahaa sidii uu usoonoolayn lahaa dhaqankii iyo sooyaalkii ay lahayd ummadda Soomaaliyeed.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska

4-taan qoddob ku illaali noloshaada haddii ay dhab kaa tahay horumar inaad gaarto

“Kuwa aan bedeli karin maskaxdooda waxba ma bedeli karaan.” – George Bernard Shaw

Published

on


Nolosha siddeeduba kama maaranto wacdi iyo waano si ay isbeddel ugu sameyso waayaha la joogo. Si aad isbeddel iyo horumar kaga sameyso nolosha maxaa ugu horeyn lagaaga baahan yahay? Waxaa inta badan dadka maskaxdooda kusoo dhacdo in horumarka uu yahay waxyaabo badi ay aaminsan yihiin balse fikrad ahaan mid rogan oo u janjeerta dhan kale.

“Ha ku riyoon guusha; kac oo u shaqee”. – Dean Graziosi

Dadka qaar ayaa horumar ka sameeyay nolosha nuucyadeeda kala duwan ayagoo ujeedkooda uu ahaa in lagu amaano wax qabadkii ay soo ayadoo waqtiga la joogay ay ahaayeen waxyaabihii loogu baahida badnaa. Waxaan qayaasaa in maskaxdaada ay kusoo dhaceen dad badan oo taqaano ama aad ku baratay manaahijta waxbarashada, waxaa ka mid ah rag soo kordhiyay/ shaaciyay waxyaabo badan oo maanta si maalinle ah loogu isticmaalo dunnida.

Hindisida farsamooyinka iyo qalabyada isticmaalka maalinlaha ah ayaa keentay qoddobo badan oo ay ka mid tahay xal u helida mushkilada aalada iyo dad diidan in lasoo kordhiyo farsamooyinkan, haddaba taariikhdan in badan oo kamid ah waxaan ku xasuuna ninkii soo kordhiyay allaada korontada.

Haddaba si aad u dhameysato maqaalkan waxaan kuu soo gudbin doonaa dhowr qodob aan isleeyahay way ku haboon tahay in horu’mar laga sameeyo inta la noolyahay.

Cibaado joogto ah

Cibaadada waxay ka mid tahay waxyaabaha nolosha qofka hagaajiya, haddii uusan qofka laheyn cibaado joogta waxaa yaraanaayo horu’marka qofka nolosha uu ka sameyn karo balse haddii aynu nolosheenu leedahay ciibaado joogta waxaa yaraan doono xummaha ay nafta doonto waxaadna horu’mar ka sameyneysaa xagga rabbi.

Cibaadada waxay ka mid tahay waxyaabaha qofka ka reeba xumaanta kasoo suurta gal ay tahay haddii uu qofka cibaadada ka haro in noloshiisa aduunyo ay usii badaneyso dhanka xumaanta. Haddada si aan horu’mar dhab ah u sameyno marka hore waa inaan Alle raali gelinaa kana soo baxnaa waajibaadka naga saaran cibaadada alle.

Cibaada waa mid ma kid ah waxaa keena guusha, waxa guul laga sameeyana waa waxa ugu wanaagsan nolosha aduun iyo aaqiro. Cibaadada iyo faa’iidooyinkeeda ma ahan mid aan halkaan kusoo koobi karo balse arka qof kastoo Muslim dhab ah noloshiisana ka wax badan ka badeshay cibaadada.

Haddaba dhamaanteen waxaa isugu dardaarmeynaa in marka horre guul laga sameeyo cibaadada alle taasoo ah in qofka uu biiriyo cibaaddiisa si alle kuugu toosiyo wadada toosan Allena ha inaga dhigo kuwii cibaadadooda la aqbalo.

Xiriirinta qaraabada

Dadka inbadan oo kamid ah kuma buraarugsana faa’iidada ay leedahay xiiriirinta qaraabada balse xiriirinta qaraabada waxay ka mid tahay wayaabaha horu’marka u keeno nolosha beni’aadamka gaar ahaan xillida loogu baahi badan yahay.

Haddaaba isxiriirintu waa shey inta badan nolosheena caqabad ku ah taasoo u baahan In nafta la barro siddii ay bulshada kulla dhaqmi laheyd xiriir wanaagsan iyo dhaqan ku dhisan is ixtiraam.

Waxaa laga yaabaa inay kugu soo dhaceen waxyaabo badan taasoo aadan ku buraarugsaneyn waxtarkooda, si taasi la mid ah xiriirinta qoyska ama qaraabada waa mid nolosheena muhiim u ah hase yeeshee aanan ficil ahaan sameynin, waxayna faa’iido u leedahay maskaxda qofka si uu horu’mar kaga sameeyo nolosha.

Waxaa laa yaabaa inaad isweydiineyso maxaa isku xiray horu’marka noloshaada iyo xiriirinta qoyska? Dabcan, inbadan nolosheena waxaa bedela sidda loogu dhaqmo meelaha aynu ku nool nahay taasoo asal ahaan ay tahay sidda nolosheena loogu tarbiyeeyay dhaqamada isbed-bedela ee nolosha.

Haddaba si loogu baaqsado isbedeladaan ku socda nolosha waa in nolosheena bilow ilaa iyo dhamaad ku xirnaanaataa qoyska si uusan u dabar go’in dhaqamada nolosheena.

Siddoo kale rabi wuxuu na kor  yeelay in la xiriiriyo qaraabada iyo siddoo kale dadka xanuunsan, si qofka sahay uu ugu qaato noloshiisa.

Markii aan ku jirno da’da caruurnimada ilaa laga soo gaaro da’da dhalanyarada nimada waxaan ku tiirsan nahay qoyskeen si’aan ula tacaalno nolosha heerarkeeda kala duwan, waxaana wajahnaa marxalado kala si aan mar ugu soo muuqano nolosha isbedelna u sameyno heerarkeeda kala duwan balse intaa oo dhan waxaa naga caabiyo waalidkeen haddii uu san alle dhoofsan.

Siddaa darteeda si aan isbedelo dhab ah u sameyno nolosheena waa inaad nafta u horsesdnaa wixii waxtar u leh taasoo ay ka mid tahay inaan xiriirino qaraabada xiriirinta qaraabada.

Nafaqo joogta ah

Nafaqada waa mid ka mid ah waxyaabaha jirka kusoo celiya tamar-ta si jirka awood u yeesho inuu qabto howl ama shaqo taasoo waqtiga la joogo loo baahan yahay.

In jirka uu si toos ah u helo nafaqo joogta waxay ka dhigan tahay in jirka uu qabto shaqadii loo baahnaa taaso lagama maarmaan u ah nolosha qofka iyo jiritaankeeda.

Si kastaba ha’ahaatee nafaqada waxaa kasoo horjeeda nafaqo daro taasoo aan naqaano dhibaatooyinka laga dhaxlo iyo cudurada ay keento. Si aan ula jaanqaadno isbedelada cimilada iyo midda degaan ka waa in jirkeena uu helaa nafaqo joogta ah intii aan ku dadaali karno.

Waxbarasho

Waxbarashada waa mid ka mid ah waxyaabaha nolosha fududeeya kaasoo mararka qaar u jiheeya dhanka hagaagsan. Barashada cilmiga nuucyadiisa ka duwan waa mid ku dhisan jiritaanka aadanaha taaso micno ahaan u taagan waxa bulshada lagu xiriiri karo.

Waxbarashada iyo faa’iidooyinkeeda kagama hadli doono halkaan ayadoo ay jiraan waxyaabo badan ay faa’iido u tahay waxbarashada.

Halkan ka aqriso maqaal aan kaga hadlaayo faa’iidooyinka ay leedahay waxbarashada.Halkan ka aqriso maqaal aan kaga hadlaayo faa’iidooyinka ay leedahay waxbarashada.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska

Waan Waayay Dheh: Cuudintii Caadooyinka Xunxun

Published

on

Carruurtu inta ay ku jiraan fasallada hoose iyo barbaarinta, waxa caadi iska ah in aanay maamuli awoodin qalabkooda. Buugtooda, qalimaantooda, weelkooda, IWM ee ay dugsiga u soo qaataan ayaa iska dayacan; way ka lumaan ama ay waayaan. Ubadku, ma yaqaannaan waad wayday, iyo adaa iska tuuray, qirashaduna waa ay ku yartahay (innagaa barnaye) oo waxa ay eedda saaraan cid kale. Noloshii maamulka iyo macallinimada ee qaybta gelinka danbe ee dugsiga, waxa aan bartay dhaqammo aad u badan, xiise leh oo ay carruurtu leedahay.

Waxa si maalinle ah u dhici jirtay arday ka cabanaysa qalimaantoodii oo ay waayeen, buuggoodii oo ka lumay, lacag yar oo nusasaace ah oo ka siibatay iyo wax la mid ah. Arrinkani wuxu aad u badnaa marka sannad-dugsiyeedku cusub yahay. Waxa annu u aragnay arrinkan mushkilad xallin u baahan. Sida dadka qaar, lama aannu saaxiibin dhibtan, oo iskama aannaan daawan e, waxa aannu go’aan ku gaadhnay in aannu madax ka goyno oo meesha ka saarno, gurboodkana ka cuudinno.

Diyaarin ka dib, daabuurka ayaa aannu saf gelinay ardaydii. Wiig cuudin ah ayaannu bilawnay. Carruurtii waxa aannu u sheegnay in aanu jirin arday, arday kale oo walaalkii ah ka xadaya alaabtiisa. Waxa aannu u sheegnay in aanu ardayna jeclayn in uu arko walaakii ama walaashii oo xanaaqsan, oo laga xaday qalinkeedii, sidaa awgeedna, aanay ardaydu waxba kala xadin. U fiirso, iyada oo ay wax dhaca tahay in ardaydu wax kala xadaan, haddana waxa aannu ka soo qaadnay wax aan dhicin, sidii nebiguba yidhi: ‘Mu’minku been ma sheego’ iyada oo ay dhacdo in uu sheego, bal se uu nebigu SCW uu uga jeedo, ilbidhiqsiga uu qofku beenta sheegayo, mu’min ma aha, oo waxbaa ka khaldan. Tanna waa la mid, oo ardaygu jeerka uu wax siibayo, wuu ka baxay xayndaabkii ardaynimada, oo waa in wax kale loo bixiyaa.

Ardaydii waxa aannu barnay qaacido: ardayow, haddii aad dugsiga dhexdiisa ama fasalka gudihiisa ku aragto alaab luntay, ha qaadan, ee markiiba ku soo hagaaji xafiiska. Dhinaca kale, ardayow haddii aad wax waydo, ardayda ha qaannabin, ee xafiiska kaalay. Arrinkan, waannu ku celcelinay ardayda, waana beriga aan si dhab ah u ogaaday, AWOODDA KU CELCELINTA!

Marka aannu qodobbadan oo kale ardayda u sheegayno, waxa aannu ka qaadi jirnay cod, annaga o oleh: ‘Qodobkaa, ardayey ma isla qaadannay?’ iyaguna waxa ay cod dheer ku odhan jiree: ‘Haa, waannu qaadannay’, dabadeedna sidaa ayaa aannu ku hawlgeli jirnay.

Duhur ka mid ah duhurradii shaqada, ayaa aniga oo fadhiya xafiiska, arday ii soo galay, iyada oo markaas uun ay ardaydu u kala dareereen galaasyada. Wuxu sidaa qalinbeesal cusub oo uu ka dhex helay dugsiga. Wuxu yidhi:

‘macallin hoo qalinkan, halkaas ayaan ka helay’, inta aan ka qabtay ayaa aan aad ugu mahadceliyay. Wax aan laba daqiiqo dhammayn, waxa ii soo galay arday yar oo ordaya, oo kolleyba markii uu galaaskii galay, ee is yidhi wax qor, oo iska waayay qalinkii. Wuxu yidhi: ‘Macallin qalinkaygii ayaan waayay.’ Waxa aan waydiiyay nooca uu yahay, iyo tilmaantiisa. Saa waa ba kii hadda wax yar ka hor ardaygu ii keenay. Waan siiyay, ka dibna isaga oo dhibla’ oo faraxsan ayuu iga baxay!

Bal eeg, ardaygii qalinka ii keenay, wacyigelinta ka hor, waxa macquul ahayd in uu iska qaato, ardayga ii soo galayna, waxa uu sidoo kale ka dhex ooyi lahaa fasalka, isaga o oleh ‘macallin, qalinkii ayay naga xadeen dee’ iyo wax la mid ah.

Barayaasha iyo dadka waxbarashada daneeya, waxa la gudboon in ay dhug u yeeshaan khaladaadka, mushkiladaha iyo dabeecadaha ardayd. Wixii wanaagsan, waa in la dhiirrigeliyo, wixii aan wanaagsanayna, waa in baadhitaanno lagu sameeyo oo la xalliyo; sidaas ayay ku horumari kartaa waxbarashadeennu.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska

Muhiimada ay inoo leedahay aqoonta ama waxbarashada

Waxbarashadu waa sheyga ugu muhiimsan nolosha, si aan guul u gaarno waxaan u baahanahay in aan wax badan barano si nolosheenu ay u noqoto mid ku dhisan aqoon iyo cilmi.

Published

on


Sidda nolosheena ay ugu baahan tahay inaan helno cunno iyo cabitaan ayaa sidoo kale maskaxdeenana waxay u baahan tahay inaan helno aqoon ama waxbarasho si ay u kobacdo maskaxdeena.

Dadka ayaa si kala duwan u gaarto aqoonta ayadoo waqtiga hadda la joogo ay tahay heerkii ugu sareysay aqoonta iyo sidda ugu fudud ee loo raadiyo balse dad badan ayaan helin ama aysan gaarin sidda ay ku heli karaan aqoontii ka maqneyd.

Bulshada aan ku dhex nool-nahay iyo qaar kale oo la mid ah ah ayaan helin aqoontii loo baahnaa ayadoo bulshada dhexdeeda ka jiro waxyaabo ay ka mid yihiin tayo yarida aqoonta iyo baahida ay bulshada u qabto inay helaan aqoon tayo leh.

Soomaalida iyo qaar kale oo badan ayaa jecel inay helaan aqoon tayo leh,  ayadoo nolosha dadkan  noloshooda ay ku tiirsan tahay waxbarshada ayaa haddana jirin aqoontii loo baahnaa. Dalal badan oo ka mid ah qaarada Africa ayaan ka jirin nidaam waxbarasho oo sal adag leh taas oo meesha ka saartay inay in bulshada kunool qaarada Africa ay helaan waxbarasho tayo leh.

Soomaaliya, tan iyo markii ay burburtay dowlladii dhexe ee Soomaaliya waxaa meesha ka baxay nidaamkii waxbarshada oo aas aas u ahaa bulshada Soomaaliyeed taasoo ka dhigtay in waxbarashada dalka ay gacanta ku hayaan shaqsiyaad ama ganacsato kuwaa soo alifay nidaamka waxbarashao ee hadda jira – qaab isxilqaan ah. Nasiib darro, waxaa jira waxyaabo badan oo ka dhashay nidaamkan waxbarasho ee ka jira Soomaaliya taasoo meesha ka saartay tayadii loo baahnaa inay yeelato waxbarashadeena kana dhigtay mid u furan qof weliba.

Faa’iida ay leedahay waxbarashada

Waxbarashadu waa sheyga ugu muhiimsan nolosha, si aan u guul gaarno waxaan u baahanahay in aan wax badan ka barano si nolosheenu ay u noqoto mid ku dhisan aqoon iyo cilmi.

Waxbarashadu waa mid ka mid ah waxyaalaha fursadaha u beddela guulo waaweyn. Sidoo kale, waxaa jira dad badan oo ay dhibaato kala kulmaan  faa’idada ay leedahay barashada sida loo aqoonsado waxyaabaha qaarkood. Aqoontu waxa ay ka mid tahay waxyaabaha ay ummaddu ku faanto oo ay tixgalin gaar ah siiyaan, waayo waxa aynu aaminsanahay in wax-barashadu tahay waxa nafaqeeya garaadkeena nololeed.

Siddeed ku bilaabi kartaa waxbarasho

Dad badan ayaa jecel inay waxbartaan ayadoo u jeedadooda tahay inay heelaan aqoon ay ku maamulaan noloshooda balse aan helin sabab kasto ha ahaatee. Haddaba si aad wax u barato marka hore ka tanaasul caadooyinkaagii hore ama sidda aad maleyneyso waxyaabaha qaar.

In badan oo ka mid ah noolaha waa uu isku raacay in qof weliba uu yahay wixii uu maanka ku heysto ama uu u maleynaayo inay noloshiisa tahay. Haddaba tani waxay ka mid tahay caadooyinii kuu keenay inaad ka harto waxbarashada kana dhigtay mid ku guul dareystay noloshiisa oo dhan.

Si aad u hesho aqoon ama waxbarasho waxaad u baahan tahay inaad qaado talaabooyinkan soo socda

Inaad yeelato manhaj wax-barasho: waxaa laga yaabaa inay wax badan kusoo dhacaan niyadaada balse aadan maamuli Karin xiligan la joogo, waayo waxaa horey u araktay manhajyo badan oo lagu dhigo iskuulada iyo meelo kale balse manhajka aad wax ku baraneyso hakuu noqdo mid aad adigu dooratay kaasoo kaa dhigi kara qofka aad rabto inaad noqo.

Yeelo waqti kuu xadidan: waxaa wanaagsan waxweliba oo aad qabaneyso inay kuu yeeshaan waqti xadidan sababtoo ah haddii waqtigaada uusan xadidneyn ma go’aamin kartid howsha aad qabaneyso, waxaana kugu dhamaan doono waqtiga adigoo aadan meel gaarin.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska

Raxmo-yarey yaa uureeyay?

“Gabarnimadeeydii adaa ku dheeshay, nin kale oo sidan igu rabana ma leh, ee waa ku aamminaa, yaa?”

Published

on


Qolalka fadhiga waxaa goglan furshaan iyo barkimooyin debecsan, halkaas ayaana hurdo iyo soojeedba lagu danaystaa. Dhawr nin oo isyaqaan ayaa joogto ku ah, laakiin dumarka maalin maalin ayaa loo beddelaa. Ta keliya ee ku raagtay waa Raxmo-Yarey oo adeegto ku magacaaban si walba se looga muraadsaday.

Fillada cad macaamiishu rag iyo dumarba aad ayay u jecel yihiin. Waxaana u badan rag ka tirsan xafiiska Villada ee maamulka Madaxweyne Xassan Sheekh Maxamuud. Waa guriga mooshinada lala damacsan yahay madaxweyne Xassan iyo ra’isul wasaarada Xamse loogu hortago. Waxay ku dhex taal xaafad u dhow xafiiska loogu arrimiyo dalka, ahna meel deggan kana durugsan indhaha foqorada ee xaasidka ah ee maamulka neceb. Waxay ula baxeen Fillo Adduun. Fureheeda dhawr nin oo isku kalsoon baa haysta. Waa lagu wada danaystaa laguna ka la danaystaa. Kharashka tumashada la isku ma riixriixo ee hadba ninka ay gacantiisu jeebka u horrayso ayaa bixiya. Khamri, qaad, heeso, cunto iyo galmo ayaa lagaga haqab la yahay. Dumarka meesha lagu quutaa waxay u badan yihiin gabdho aad u yaryar oo dhaylo loola baxay oo faqrigu ka hiiliyay. Waxay sheegtaan rag Ilaahay wax siiyay, balaayo ayaa se wax siisay.

Gabdhaha qaarkood ee Fillada cad yimaada waa kuwa jirkooda ku bedeshay shaqo inay xafiisyada dowladda ee maamulka ka helaan daruuftana ay ka hiilisey. Fillo Adduun waxaa ku meegaaran derbi saddex mitir dhulka ka kacsan, waxayna lee dahay beer qurux badan oo dhir, doog iyo ubax ah. Ganjeelo cas oo bir ah ayaa laga soo galaa, dabadeed wadiiqo jay ah la raacaa ilaa albaabka looxa ah ee guriga la gaadho. Wuxuu ka kooban yahay kijo weyn, laba musqulood oo qubays leh, fadhi weyn, qol cunto iyo shan qol oo kale.

Raxmo waxay ugu dambaysay gabdho badan oo adeegto ka soo noqday Filla Adduun, kuwaas oo ay mid waliba maalmo yar gudahood shaqada ka cararaan. Dhammaan waxay ka argaggaxeen xayodarrada meesha ka socota, iyo isla markaas ragga aan xishoodka aqoon ee Cabdulle iyo Qorane ugu horreeyo, kuwaas oo inta ay kijada ugu galaan kor iyo hoos meesha ay gacantoodu gaadhi kartaba gaadhsiiya, wax aanay u soo shaqo teginna ka qalqaashada. La ma tirin karo inta gabdhood ee sababtaas shaqada kaga tagtay. Laakiin Raxmo waa ay ugu miskiinsanayd ama ugu dulqaad badnayd.

Da’deedu waxay ahayd toddoba iyo toban jir, laakiin ka ma ay dheerayn mitir iyo afartan, culayskeeduna afartan wuu ka hooseeyay. Waxay ku dhalatay Afgooye, waxayna kasoo jeedaa qabiilada lagu sheego .5 (4.5 qabiilada laga tirada badan yahay oo dowladnimada soomaaliya xaqirtay) waxay kas iyada oo sagaal jir ah markii ay hooyadeed dhimatay ayuu aabbaheed Xamar ku guursaday naag kale oo Raxmo aad ugu darrayd. Nolol silic leh oo guriga aabbaheed ee aan laga jeclayn iyo ka habaryarteed ee faqiirka ah u dhaxaysa ayay ku soo kortay. Weligeed dugsi ma ay dhigan, iyada oo kow iyo toban jir ah ayayna markii ugu horreysay adeegto noqotay taas oo ay habaryarteed u soo heshay. Markaa ka dib dad ka la duwan ayay xirfaddaa ugu soo adeegtay, kuwaas oo ay qaarkood ka soo martay waayo’aragnimo xun.

Qurux lagu ammaano ma leh, laakiin dadkeeda waa ay iskaga dhex jirtaa. Gaabnaanta iyo lafo yaraanta dartood jeer wejigeeda la arko waxay u eg tahay ilmo yar. Waxay nolosha kaga riyootaa oo keliya nin jeclaada oo guursada kana saara adeegtonimada. Laakiin nin gol qabateeya mooyee mid guur ka la hadla waxaa ka jiray oday lixdan jir ah, kaas oo ay qoyskiisa beri adeegto u ahayd. Isagana shaqadiiba waa ay uga carartay iyada oo leh: “Duqaan quxuubka ah fiiri! Aniga qof oo isnacday maas ii malaynaa?”

Guriga waxa ka dhaca iyo dadka isku roorsada iyadu ma jecla laakiin dan ka ma gasho. Iyada oo heeso hindi ah iyo kuwo banaadiri ah marba mid qaadaysa ayay shaqadeeda si daacad ah u gudataa, taas oo ka kooban cunto kariska, nadaafadda iyo u adeegga dadka halkaa ku laacdama. Habeenka ay shaqada ku daahdo ama aad u daallan tahay waxay isaga hoyataa qolkaa kijada ku xiga oo ay kuwii iyada ka horreeyayna seexan jireen. Hawsha gurigu ha iska dhib badnaato, jawigana ha ku diiqadooto, laakiin dhaqaale ahaan raalli ayay ka tahay oo mushaharkeedu adeegto ku ma xuma, dadka guriga ku tuntana dhacdhac ayay ka heshaa. Iyaguna Raxmo-Yarey ayay u la baxeen oo waxay ku jecel yihiin daacadnimada iyo dhego nugaylka.

Maanta martidu waa ay badnayd, hawshuna waa ay cuslayd. Saqdhexe ayay Raxmo iyada oo aan daal isqaadi karin furaashkii qolkeeda dhulka yaallay isku tuurtay. Iyada oo aan dhinaceedu gogosha gaadhin ayay gama’day. Laakiin dadkii iyagu weli waa ay bulaamayaan oo cawayskooda fari ka ma qodna. Goor dambe iyada oo hurdo mayd uga dhow, ilayskuna u dansan yahay, ayay ku toostay gacmo waaweyn oo jidhkeedii yaraa dhan walba u xulaya, timo qodxo la moodo oo dhabanka ka mudmudaya iyo neef ay sigaar iyo khamri ka buuxaan.

“Yaa waaye?… Yaa waaye?…” ayay ku qaylisay iyada oo argaggaxsan.
“Usuus! Raxmo, waa Qorane ee aamus!”

“Adiga ma waalatay, Qorane? I dhaaf, i dhaaf, iga kac aniga gurigaaga haddaan kaaga baxaaye…”

“Ramxo, miskiinnimada iska daa, kaniba waa gurigaagii ee xaggee baad ka aadaysaa”, ayuu ku yidhi, isaga oo isla markaa yartii sidii libaax sagaaro qabtay laabta gashaday dharkii yaraana midba dhan uga tuuray.

“I dhaaf aniga, i sii daa aan ku dhahay. Iga kac! Waa i xoogee miyaa? Alla aaboow!…”

Iyada oo sidaas u cataabaysa ayuu ka dan dhammaystay. Kuwii kale markaas waa ay wada hurdeen, haddii se ay qaylada iyo baroorta Raxmo ku toosi lahaayeen sakhrad iyo qaaddiro ayay la daateen oo dadka xabaalaha ku jira ka ma duwana.
Markaa ka dib wuxuu bilaabay in uu maslaxo oo ku yidhaahdo: “Raxmo, maxaad la ooyaysaa, wax naag lagu sameeyo wax ka badan miyaan kugu sameeyay? Waan ku jecel ahay, haddii aad rabtidna waan ku aroosaa, gurigan aad ka shaqaysana adiga ayaa yeelanaya.”

“Arooskaagana ma rabee i dhaaf aniga”, ayay tidhi oo sii ooyday. Raxmo-Yarey caawa ayaandarro u dhimani ma jirto. Nolosheeda wax qiimo u leh oo ay ilaashato waxaa ka jiray gabadhnimadeeda oo ay aad ugu soo faro adaygtay, cadaw badanna ka soo badbaadisay, tiina waa taa caawa balaayo hurdada ku miratay. Habaryarteed iyo aabbaheed haddii ay u dacwooto maxay u qaban karaan? Muraayada yar ee ka burburtay miyaa ay u soo kabkabi karaan? Dawlad loo dacwoodaa ma jirtaa? Oo dawlad aan Negeeye ahaynba ma iyadaa taqaan. Ilaahayoow aniga sidee yeelaa? ayay ku calaacalaysaa. In ay mustaqbal la’aan tahay, cid wax dambe ku falaysaana jirin, ayay hubtaa. Qalanjadii hindiga ahayd ee webiga isku ridday ayay soo xasuusatay. Anigana in webi isku rida waaye, nolol maa ii hartay? ayay ku fekeraysaa.

Aroortii xigtay dadkii qolka cuntada u soo quraac doontay waa ay ku hungoobeen. Raxmo-Yarey sidii xalay ayay sariirta uga ooyaysaa. Qorane ayaa iyada oo halkii duuban u soo galay, oo inta uu sariirta dacal kaga fadhiistay mar kale sabaalin u galay.

“Raxmo, sidaas ayaad ii neceb tahay miyaa? Qoftaadii jacaylkeedu iga batay, ee aan rabay in aan arooso, ee aan iyada darteed naagihii kale oo dhan u la hadli waayay, miyaa sidaas ii neceb?”

“Jeceelkaagana ma aqaane ammaan lee aan kaa helo. Jeceel ku lahaa! Xoog maa jeceel eh?”

“Raalli ahow, Raxmo. Ii sheeg abbaayo wax aan kuu qabto. Maxaan kuu soo gadaa? Waxaad rabto maanta afkaaga ka sheego.”

“Waxaan kaa rabo ma leh ee mar leh ammaan i sii.”

“Bes waaye, anigaa haddaba wax fiican kuu soo gadaya oo kaaga farxinaya, naag aan adiga ahayna ma guursanayo. Okeey?”

Maalintaas gelinkii dambe markii uu Qorane guriga ku soo noqday Raxmo-Yarey geed beerta ku yaal ayay hooskiisa fadhiday oo dhabanka iyo gacanta isku haysay. Taa wuu ku farxay, waayo awal wuxuu ka baqayay in ay aabbaheed iyo habaryarteed u cararto oo fadeexadayso. Maxay carartaa in ay nooshahayba ma iyadaa isu haysata. Wuxuu mar kale bilaabay in uu maslaxo, wuxuuna siiyay

iskujoog uu u soo iibiyay oo ka kooban garbosaar, guntiino iyo kabo.

Cabbaar kale ayuuna sii maslaxay.

“Wax ma ku warsan karaa?” ayay goor dambe u tidhi si lamafilaan ah.
“Haa, waad i warsan kartaa.”
“Waa ku aroosaa ma dhihinoo?”
“Haa, i ma rumaysnid miyaa?”
“Shimee hee?”

“Marka aan hawlo iga ka la daadsan isku hagaajisto.” “Habaryartay Iisho ma u sheegi karaa?”

“Raxmo, adiga maxaad dabbaal isaga dhegee? Dadka aan gabadhooda guursanayo in aan anigu u tago oo lacag u geeyo oo wayddiisto ma ahoo? Marka aan diyaar noqdo aniga ayaa si sharaf leh ugu tegaya ee adigu cidna ha la soo qaadin, yaa?”

“Gabarnimadeeydii adaa ku dheeshay, nin kale oo sidan igu rabana ma leh, ee waa ku aamminaa, yaa?”
“Bes waaye, i aammin, boqolkiiba boqol.”

Weli beerta ayay joogeene inta uu laabta ku qaatay ayuu sariirta qolkiisa la tegay, oo isaga oo in uu ninkeedii yahay ku sasabaya ka haqab beelay.

Maalintaas ka dib sidii ay xaas u tahay ayuu marka uu doono ku jimicsan jiray. Iyaduna far ma dhaqaajiso oo haddii ay diidi lahayd waxay ka baqday guurkii uu u ballan qaaday in uu kaga baxo. Ma ku rabee bax haddii i dhaho intee aadaa? Qof oon gabar eheen yaa rabo? Maya, ma ku dhahaayo. Ilaahoow ha i ceebeen! ayay mar kasta ku fekertaa. Sidaas ayay rajo ku nool u ahayd, markaa ka dibna shaqada guriga adeegto ahaan u ma gudato ee gurigeedii ayay ka dhigtay.

Qaybta ay jimanku ku xeroodaan in ay shaqo u tagto mooyee wax kale ku ma darsato, marka ay wax geynaysana albaabka ayay garaacdaa oo ka dhiibtaa. Wax walba se waa ay la socotaa oo marar badan ayay indhaheedu la kulmeen rag iyo dumar candhooyin qaawan isla dhex fadhiya oo Negeeye ka mid yahay, dabadeed yaxyax dib u la carartay.

Waa ay ka masayrtaa naagaha uu Negeeye wadwado, marka ay isaga ka la hadashana sidii qof dhaandhaamad ah ayuu ugu sheegaa in ay wada qayilaan keliya ee aan wax kale ka dhexayn. Iyadu runta waa ay og tahay ee in ay ku qayliso ama canaanato ayaanay ku dhicin. In uu ku xanaaqo dabadeed guriga ka eryo guurkana kaga baxo ayaa wax walba kaga daran.

Waa ay la yaabban tahay dadkan aan isqabin ee habeen iyo maalin sidaas isu dhex fadhiya. Dadkaan yaab waaye! Noloshooda dhan saan miyaa? Dad oo waaweyn waayee ma isku sheexaanoo? Jaad leh cunoowyiin, beesadooda wax kale ma ku gataanoo? Heesahooda dhanna af baadiye waaye oo wax ma laga fahmooyo. Kan oo Cabdulle la dhahaayo aaba iigu daran. Faras aa tahay ku ma lahoo! Faras Alle kaa dhig, ree baadiye waaxid! Qof dhan oo bani’aadan eh aas faras ku sheegaa! Waxay ujeeddaa Cabdulle oo isaga oo doonaya in uu ammaano maalin ku yidhi: “Waxaad tahay faras.”

Qorane marmar ayuu Raxmo isku maaweeliyaa ama marka aanu wax dhaamo haysan ayuu naf ka dhigtaa ee macne kale uguma fadhido. Laakiin iyadu waa ay isu dhiibtay oo marka uu waqtigu sii durkaba rajada guurka ayaa u soo durkaysa. Maalin iyada oo qado karinaysa ayay madax wareer iska dareentay, haddana yalaalugo, ka dib hunqaaco ka wareegtay. Waxay yeelatay uur. Iyada oo welwel iyo baqdin la kurbanaysa, dhanka kalena rajaynaysa xaaladda cusubi in ay guurka u soo dedejiso, ayay arrinta Negeeye u sheegtay. Isaguna shiddaba isma uu gelin ee wuxuu bishaaro uga dhigay:

“Waxba ma aha, berri ayaan dhakhtar kuu geynayaa oo lagaa soo tuurayaa.”

“Lagaa soo tuuraa? Maxaa jira, ilmaheennii maa hinoo maxaan isaga tuureeynaa? Hore lee maan iska aroosno?”

“Maya, Raxmo, hadhow labaatan ilmood haddii aad rabtid dhal, laakiin hadda inaga dhaaf. In aan diyaar garoobo oo aroos fiican oo la isu sheego inoo dhigo ayaan rabaa.” “Bes waaye, waa ku aamminaa.”

Subax subaxyaasha kamid ah ayay Raxmo-yarey soo gashay shaqadeedii Fillo Adduun oo ay ku horreysay markii ay ganjeelada garaacday waxaa ka furay laba nin oo aanay weligeed hore u arag. Waxay malaysay in ay yihiin madaxdii uu Qorane xalay sheegayay ama waardiyahoodii.

“Haye, yaad rabtay?” ayay wayddiiyeen.

“Guriganaan degganahee, Qorane weli madaxdii maas la joogto?”

“Madax maxay ah?”

“Qorane ma joogoo?”

“Qorane ma joogo, gurigana waa laga gataye, adigu tumaad tahay?”
“Waa laga gatay? Yaa ka gatayna? Isagii aaway?”

“Annaga ayaa ka gadannay, isaguna meel uu jiro ma naqaane, adigu tumaad tahay?”

Raxmo in kasta oo xaaladda loo sharxay haddana waa ay fahmi wayday. Habeenkii ay gabadhnimadeeda wayday si aan ka yarayn ayay u naxday. Markaas ayay isku soo daysay gurigan Cabdulle oo ay taqaannay. Isaga oo sidii sariirta u daadsan ayay wayddiisay:

“Cabdulle, abboo Qorane ma aragtay?” “Qorane ma arage, waan jirranahaye iga bax.” “Gurigii waas gadaa la dhehee run miyaa?” “War u ma hayo.”

“Afkana maxaa kaaga dhacay? As maa isdagaasheen?”
“Isaga ayaanu isdagaallay, haddii aad aragtidna xabbad baan ku dhufanayaa ee u sheeg.”

Hadalkaas wuxuu uga dan lahaa in aanay Raxmo mar dambe ku soo noqon oo Qorane wayddiin, iyadu se waa ay rumaysatay oo iskaga tagtay. Dhawr cisho ayay ku qaadatay in ay fahamto xiriirkii iyada iyo Qorane in uu ahaa ruwaayad ay iyada qudheedu qalanjo ayaandaran ka ahayd. Waxay ka fekertay in ay Afgooye aaddo oo Webi Shabeelle isku riddo, sidii ay hindiyaddii filinka ka aragtay.

____

Sheekadan waxaa laga soo dhan-balay buugga Aanadii Nageeye ee uu qoray Ibraahin Yuusuf Axmed Hawd sheekadani inay xittaa waaqiga maanta ee dalkeena ay taabanayso, horeyna dhowr gabdhood oo aan aqaano ayaa iigaga sheekeyey waxyaabaha ay kala kulmeen wasaaradaha dowladda iyagoo shaqo raadis ah.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska

10 Talo oo ku saabsan sida loo helo guusha nolosha

Waa qodobo kuu sheegaayo sida guusha loo qeexay iyo sida aad ku gaari karto. “Sida aad u aragto guusha iyo sida lagaa rabo inaad u aragto, waa mid kamid ah halxiraalayaasha ugu adag ee ku horyaallo inta aad dunida joogto.”

Published

on


Guusha waxaa inta badan lagu qeexaa kartida aad ku gaari karto yoolalkaaga nolosha, wax kasta oo hadafyadaasi ay noqon karaan. Siyaabaha qaarkood, kelmadda ugu wanaagsan ee guusha waxay noqon kartaa guul, ama horumar aad gaartay. Waa safar aad u baahan tahay inaad hesho waxyaabo kaa caawin karro horumarinta xirfadaha iyo agabka aad u baahan tahay si aad u horumarto.

Sababtoo ah yoolalka waa kuwo si gaar ah loo abuuro, dadku sida ay u arkaan guusha way kala duwanaan karaan iyadoo ay ku xiran tahay baahidooda, hadafkooda, iyo xaaladahooda nololleed.

Waxaa jira habab badan oo kala duwan oo loo maro sida aad nolosha ugu guulaysan lahayd, laakiin qaabka ugu fiican ee u shaqaynaysa guushaada waxa ay ku xiran tahay waxa ay guushu adiga kuu tahay iyo aragtida aad ka qabto. Haddii aad u malaynayso in guushaada tahay inaad shaqadaada ku wanaagsanaato ama aad kasbato mushahar sare, waxaad mudnaanta koowaad siin doontaa kor u qaadista yoolalkaaga xirfadeed.

Waxay kala yihiin labo shey oo kala duwan, sida aad u aragto guusha iyo sida lagaa rabo inaad u aragto, waa mid kamid ah halxiraalayaasha ugu adag ee ku horyaallo inta aad dunida joogto.

Waxay kala yihiin labo shey oo kala duwan, sida aad u aragto guusha iyo sida lagaa rabo inaad u aragto, waa mid kamid ah halxiraalayaasha ugu adag ee ku horyaallo inta aad dunida joogto. (Qoys, xiriir jaceyl, tacliin, iyo iwm ayaa ah kamid ah guulaha qaar ee ku horyaallo).

Nooc kastaba ha noqoto guusha aad raadinayso, maxaa kor u qaadi kara fursadaha gaarista guushaada? Waa maxay qaar ka mid ah caadooyinka dadka guuleysta? Ma jirtaa waddo keliya oo sax ah oo lagu guuleysto?

Marwalbo shuruudaha guushu waxay ku xiran tahay macnaha guud ee aad ku qeexi karto. Hal qof ayaa laga yaabaa inuu u tixgeliyo guul waxa uu qof kale u arko inay tahay guuldarro.

Waxaa laga yaabaa inaysan jirin su’aalo isku-dhafan oo dammaanad qaadi kara guushaada. Weli, waxaa jira tallaabooyin aasaasi ah oo aad raaci karto kuwaas oo hagaajin kara fursadahaaga inaad ku guulaysato noloshaada iyo shaqada.

1. Ku dedaal korriimaha maskaxdaada

Cilmi-baaris ay sameysay aqoonyahanka cilmi-nafsiga Carol Dweck ayaa soo jeedinaysa in ay jiraan laba maskaxood oo aasaasi ah oo saameeya sida ay dadku uga fikiraan naftooda iyo kartidooda: maskaxda go’an iyo maskaxda koritaanka. Waxay muujisay in saadaalinta guusha aysan dhib lahayn haddii qof hibo leeyahay iyo in kale. Waxa muhiimka ahi waa in qofku aaminsan yahay in uu guulaysan karo.

Dadka leh maskax go’an waxay aaminsan yihiin in waxyaabaha ay ka mid yihiin naftooda aysan isbeddelayn. Dadka leh maskax go’an waxay aaminsan yihiin in guushu aysan ahayn natiijo shaqo adag lagu gaaro – ee ay tahay in si fudud iyo nasiib lagu gaari karo.

Sababtoo ah waxay aaminsan yihiin in hibada noocaas ahi ay tahay wax ay dadku ku dhasheen, waa dad si fudud uga tanaasula caqabaddaha horyaalla. Waxay joojiyaan hawlaha horyaallo marka arrimuhu si sahal ah ku imaan waayaan sababtoo ah waxay aaminsan yihiin inay ka maqan yihiin xirfadda dhalanteedka ah ee looga baahan yahay inay sare u qaadaan.

Kuwa leh maskax korriin leh, dhanka kale waxay dareemayaan inay bedeli karaan, kori karaan, waxna ku baran karaan dadaal joogta ah. Dadka aaminsan inay awoodaan inay kori karaan waxay u badan tahay inay gaaraan guul. Marka arrimuhu adkaadaan, waxay raadiyaan habab ay ku horumariyaan xirfadahooda oo ay u sii wadaan ka shaqaynta guusha.

2. Rumayso naftaada
Talaabada koowaad ee guushu waa in aad rumaysato naftaada iyo kartidaada aad ku gaari karto hadafyadaada. Haddii aadan adigu aaminsanayn, cid kale ma rumaysna.

3. Deji yoolal aad gaari karto

Dadka guulaysta waxay ogyihiin inay u baahan yihiin inay ku bilaabaan hadafyo la gaaRi karo si ay u gaaRaan hadafka nolosha. Hadafyadani maaha kuwo fudud in la gaaro, laakiin markaad haysato wax aad hiigsanayso, waxaad si fiican u awoodi doontaa inaad hore u socoto oo aad ka gudubto caqabadaha.

4. Bilow ficil

Ha fadhiisan oo kaliya ha sugin inay wax walbo kuu qabsoomaan. Maalin kasta ka shaqeey yoolalkaaga hadaf ee aad leedahay.

5. Xoogga saar tamartaada

Ha isku dayin inaad wax badan samayso hal mar. U fiirso tamartaada waxyaabaha ugu muhiimsan ee kaa caawin doona inaad gaarto yoolalkaaga.

6. Samee xiriir wanaagsan

Xidhiidhku waa lama huraan guusha. La dhis xiriir adag dad ku taageeri kara oo kaa caawin kara inaad gaarto hadafyadaada.

7. Wax ka baro khaladaadkaaga
Qof kastaa wuu qaldamaa. Muhiimadu waa inaad wax ka barato khaladaadkaaga oo aad horay u sii wado halgankaaga.

8. U dabaaldeg guulahaaga

Waqti u qaado si aad ugu dabaaldegto guulahaaga inta aad safarka ku jirto. Tani waxay kaa caawin doontaa inaad isdhiirigeliso oo aad horay u socoto.

9. Ku adkaysta dib u dhaca

Qof kasta waxa uu la kulmaa dib u dhac wakhti ka waqti. Ha ka niyad jabin yoolalkaaga marka arrimuhu adkaadaan. Ku adkayso dib u dhaca oo hore u soco.

10. Naftaada dhiirageli marwalbo

Inaad marwalbo firfircooni lahaato way adag tahay sababtoo ah waxaa kugu heeraarsan bulsho iyo asxaab kala duwan oo adiga ku niyad jebin kara. Qof walba waxa dhexdiisa ku loollama dabeecado badan oo iska soo horjeeda, iskuna liqdaaran oo ay kala doorashadoodu adag tahay haddii aanay ruuxdu noolayn.

Waxaana xaqiiq ah in qofwalbaa inta uu ku nool yahay koonkaan wuxuu ku hammiyaa shey, sheygaas ha yaraado ama ha weynaado. Tusaalle ahaan dad ayaa waxay ku hamminayaan inay helaan guryo qurux badan, lacag badan, iyo shirkado waaweyn. Dadka qaar waxay ku fikirayaan inay helaan qofka ay nolosha ugu jecel yihiin. Shaqsiyaadka qaarkiis waxay ku fikiraan inay noqdaan madaxweyne ama jecel inay qof walba caawiyaan. Dadka qaarkiis ayaa maskaxdooda waxaa ka guuxa kaliya sidii uu u guursani lahaa. Nin baa wuxuu ka fikiraa sidii 5 cunug uu dhalay iyo hooyadooda wax ugu keeni lahaa.

Dhiirogelinta naftaada, sida ugu wanaagsan ee aad ku heli karto dhiirogelin dhammeystiran waa inaad doorato hadaf aad adiga jeceshahay sida inaad wariye noqoto, siyaasi ana barafasoor, dhaqtar iwm. Marka aad u xiisayso waxa aad samaynayso, waxa aad u badantahay in aad guulaysato. Soo hel shay aad xiisaynayso oo qalbigaaga oo dhan ku daba gal.

Facebook Comments Box

Continue Reading
Advertisement
Wararka4 days ago

Joe Biden oo ka haray tartanka madaxtinimada Mareykanka

Bariga dhexe4 days ago

Tobannaan qof ayaa ku dhintay, ku dhaawacmay markii Israa’iil ay duqeysay Qaza, Yemen iyo Lubnaan

Geeska Afrika1 week ago

Dibadbaxyo rabshado wata oo mar kale ka qarxay Kenya

Siyaasadda Soomaaliweyn1 week ago

Qarax ka dhacay Muqdisho oo la xaqiijiyay inay ku dhinteen 5 ruux, 20 kalana ay ku dhaawacmeen

Wararka1 week ago

Iskuul ku dumay Nayjeeriya ayaa ku dhintay 22 qof

Dhaqaalaha2 weeks ago

Ruushka iyo Senegal oo kawada hadlay sidii loo ballaarin lahaa xiriirka tamarta iyo macdanta

Bariga dhexe2 weeks ago

Dib-u-habaynta hoggaanka: Maxay dunidu ka filan kartaa madaxweynaha cusub ee Iiraan?

Yurub2 weeks ago

Madaxweynaha Faransiiska Emmanuel Macron ayaa Israa’iil ku eedeeyay faragelinta doorashada dalkiisa- warbaahinta

Sirdoonka & Militariga2 weeks ago

Mareykanka oo hubka riddada dheer geynaya Jarmalka

Bariga dhexe2 weeks ago

Xaaska hoggaamiyihii kooxda Daacish Abu Bakar Al-Baghdadi oo dil toogasho lagu xukumay

Geeska Afrika2 weeks ago

Itoobiya oo noqotay dalkii ugu horreeyay ee ajnabi ah oo booqasho ku taga dalka Suudaan tan iyo markii uu bilowday dagaalka sokeeye

Sirdoonka & Militariga3 weeks ago

Militariga Mareykanka oo dhameystiraya ka bixitaankiisa Saldhigga Niger

Wararka3 weeks ago

Pezeshkian ayaa ku guuleystay tartanka madaxtinimada Iiraan

Bariga dhexe3 weeks ago

Wargeyska The Daily Telegraph ayaa soo saaray warbixin been abuur ah in Xisbullah ay ku kaydiyaan hub casri ah garoonka Beyruut

Wararka3 weeks ago

Ra’iisul wasaaraha cusub ee Ingiriiska oo xilka la wareegay

Afrika3 weeks ago

Dowladda Sierra Leone ayaa mamnuucay guurka caruurta ka yar 18 sano

Afrika3 weeks ago

Ruushka iyo Maali oo xoojinaya iskaashiga nukliyeerka

Siyaasadda Soomaaliweyn3 weeks ago

$20 milyan oo laga waayay qasnadda Dowladda Federaalka Soomaaliya – yey ku maqantahay lacagtaas?

Siyaasadda Arrimaha Dibadda3 weeks ago

Maxaa kasoo baxay wadahadalka Ankara ee u dhaxeeya Itoobiya iyo Soomaaliya?

Afrika3 weeks ago

Qaraxyo ismiidaamin ah oo ka dhacay dalka Nayjeeriya ayaa waxaa ku dhintay dad badan

Yurub3 weeks ago

Wasaaradda difaaca ee Ruushka ayaa sheegtay inay soo rideen 36 diyaaradood oo nooca aan duuliyaha lahayn ee Ukrayn

Wararka3 weeks ago

Madaxweynaha Mauritania Maxamed Ould Ghazouani oo mar labaad ku guulaystay xilka

Sirdoonka & Militariga4 weeks ago

Pentagon-ka ayaa beenisay in ay saldhig ka sameysaneyso gobolka koonfurta Afrika

Siyaasadda Soomaaliweyn4 weeks ago

Maxamed Cusmaan Jawaari oo geeriyooday – Waa kumaa Barafisoor Jawaari?

Wararka4 weeks ago

Hindise sharciyeedka maaliyadda oo laga laabanayo kadib rabshado ay dad badan ku dhinteen – Madaxweynaha Kenya

Sirdoonka & Militariga4 weeks ago

Mareykanka oo raadinaya saaxiibo militari oo cusub oo gudaha Afrika ah

Geeska Afrika4 weeks ago

Kenya: Dibad-baxayaal ayaa toogasho lagu dilay – Wararka ayaa sheegaya

Wararka1 month ago

Julian Assange ayaa laga sii daayay xabsiga Ingiriiska

Falsafada iyo Siyaasada Arrimaha Bulshada1 month ago

Mawduuc Falsafi ah: Dhagar tolmoon mise udub dhexaadka nolosha ah?

Wararka1 month ago

Dagaal cusub ayaa soo socda – QM

Bariga dhexe1 month ago

“Meel Israa’iil ka mid ah kama badbaadi doonto gantaalladeena” – Xassan Nasrallah

Afrika1 month ago

Dalka Zimbabwe oo codsanaayo xubinnimada kooxda BRICS

Geeska Afrika1 month ago

Mudaaharaad rabshado wata ayaa ka dhacay dalka Kenya, kaas oo looga soo horjeedo sharciga canshuuraha

Diblomaasiyadda1 month ago

Booqashada Putin ee Vietnam: Laga soo bilaabo saaxiibtinimada taariikhiga ah ilaa qorshayaasha mustaqbalka

Wararka1 month ago

Tansaania oo furtay xaruntii ugu horeysay ee digniinta degdegga ah ee hawlgalka iyo isgaarsiinta

Sirdoonka & Militariga1 month ago

Faransiiska oo dhimaya joogitaanka ciidamadiisa militariga ee Afrika – AFP

Sirdoonka & Militariga1 month ago

Suudaan oo dacwo ka ah faragelinta ‘aan joogsiga lahayn’ ee Imaaraadka Carabta

Yurub1 month ago

Ra’iisul Wasaaraha Netherlands Mark Rutte, oo noqonaya madaxa NATO

Diblomaasiyadda1 month ago

Kuuriyada Waqooyi oo roog cas u fidisay Putin, oo heshiis muhiim u ah la saxiixatay Ruushka

Sirdoonka & Militariga1 month ago

Wadamada hubka nukliyeerka ku hubaysan oo kor u qaadaya awooda hubkooda arsenalka – cilmi baaris

Xul