Connect with us

koonfurta Bari Aasiya

Cambaareyn caalami ah kadib, maalinta ugu dhiig daadashada badnaa Myanmar

Myanmar ayaa ku jirtay qalalaase tan iyo markii janaraalada ay eryeen isla markaana xireen hogaamiyihii rayidka Aung San Suu Kyi, taasoo dhalisay banaanbaxyo ballaaran oo lagu dalbanayay in dib loogu soo celiyo dimuqraadiyadda.

Published

on


 Myanmar ayaa ku jirtay qalalaase tan iyo markii janaraalada ay eryeen isla markaana xireen hoggaamiyihii rayidka Aung San Suu Kyi, taasoo dhalisay banaan baxyo ballaaran oo lagu dalbanayay in dib loogu soo celiyo dimuqraadiyada.

Cambaareyn caalami ah kadib maalmahihii ugu dhiig daadashada badnaa tan iyo afgambigii Myanmar

Taliyayaasha gaashaandhigga oo ka kala socda dhowr iyo toban dal ayaa Axaddii si wadajir ah u cambaareeyay daadinta dhiigga ee Myanmar maalin ka hor, markii ugu yaraan 90 qof – oo ay ku jiraan carruur badan- ka dib markii ciidamada ammaanku ay rasaas ku fureen dibadbaxayaasha ka soo horjeedka afgambiga.

Myanmar ayaa ku jirtay qalalaase tan iyo markii janaraalada ay eryeen isla markaana xireen hogaamiyihii rayidka Aung San Suu Kyi, taasoo dhalisay banaanbaxyo ballaaran oo lagu dalbanayay in dib loogu soo celiyo dimuqraadiyadda.

Jabhadda ayaa Sabtidii soo bandhigtay bandhig weyn oo loogu talagalay Maalinta Ciiddanka ee sannadlaha ah iyadoo tirada dhimashada tan iyo afgembigii 1-dii Febraayo ay kor u kacday ugu yaraan 423, sida laga soo xigtay koox kormeer maxalli ah.

Wasiirrada gaashaandhigga ee 12 dal oo ay ku jiraan Mareykanka, Ingiriiska, Japan iyo Australia ayaa cambaareeyay adeegsiga millatariga Myanmar ee xoogga halista ah ee ay u adeegsanayaan dadka rayidka ah.

Milatariga xirfada leh wuxuu raacayaa heerarka caalamiga ah ee anshaxa wuxuuna mas’uul ka yahay ilaalinta – aan waxyeello u geysan – dadka ay u adeegaan, ”ayaa lagu yiri war-murtiyeedka dhifka ah ee wadajirka ah.

Baroordiiqda ayaa la filayay inay u soo baxaan aaska guud ahaan waddanka Axadda, ka dib maalinta ugu dhiig daadashada badan tan iyo markii la dhigay. Dibadbaxayaasha oo wata calanka ayaa subaxdii ku garaacay waddooyinka magaalada Bago, waqooyi-bari Yangon, iyo magaalada yar ee Moe Kaung ee Gobolka Kachin.

Maalin ka hor rabshado ayaa ka qarxay dalka oo dhan iyadoo millatariga ay adeegsadeen wareegyo toos ah sagaal gobol, oo ay ku jirto magaalada ugu weyn Yangon, kooxda kormeerka maxalliga ah ee Kaalmada Ururka Maxaabiista Siyaasadda ee loo soo gaabiyo (AAPP) ayaa sidaas yiri.

Markii qorraxdu dhacday, AAPP waxay sheegtay in ugu yaraan 90 qof la dilay.  Hase yeeshee, warbaahinta maxalliga ah, ayaa tirada dhimashada ka dhigeysa in ka badan 114 qof. Xaqiiqda ah in taliska militariga ee sharci darada ah uu beegsanayo caruurta waa ficil aad u xun oo bini’aadanimada ka baxsan.

Jabhadaha ku sugan bariga gobolka Karen ee Myanmar ayaa sheegay in lagu bartilmaameedsaday duqeymo dhanka cirka ah galinkii dambe ee Sabtida, saacado kadib markii kooxda hubeysan ee qowmiyadaha ay qabsadeen saldhig militari.

Hsa Moo, oo ah qoomiyad Karen ah una dhaqdhaqaaqda xuquuqda aadanaha ayaa sheegtay in saddex qof la dilay ugu yaraan sideedna la dhaawacay. “Dadku waxay ka walwalsan yihiin in duqeymaha cirka ay markale soo noqon doonaan maanta,” sida ay sheegtay wakaalada wararka ee AFP.

Waxay ahayd weerarkii ugu horreeyay ee xagga cirka ee sanado ka dhaca gobolka, waxaana lagu bartilmaameedsaday Guutada Shanaad ee Karen National Union (KNU) – oo ka mid ah kooxaha hubeysan ee ugu waaweyn dalka – oo leh waxay mataleysaa qowmiyadda Karen.

Taliska si deg deg ah ugama uusan hadlin, mana jirin cadeyn rasmi ah oo xaqiijineysa khasaaraha. Waxaa magaalada Naypyidaw ka dhacay sabtidii ciidamo aad u tiro badan iyo gawaadhi milatari halkaas oo hogaamiyaha ciidamada jeneraal Min Aung Hlaing uu difaacay afgembiga isla markaana uu balan qaaday inuu awooda siinayo ka dib doorashooyinka cusub.

Maalinta Ciidamada Qalabka sida waxaa lagu xusaa bilowgii iska caabbinta maxalliga ah ee ku aaddan qabsashadii Jabbaan intii lagu jiray Dagaalkii Labaad ee Adduunka, waxaana had iyo jeer la soo bandhigaa dhoolatus militari oo ay ka qeyb galaan saraakiil ciidan iyo diblomaasiyiin shisheeye.

Taliska ayaa ku dhawaaqay in sideed bandhig caalami ah ay kaqeybgaleen munaasabadii Sabtidii, oo ay kujiraan kuwa Shiinaha iyo Ruushka – iyada oo warbaahinta dowladda laga sii daayay tusaya wasiir kuxigeenka gaashaandhiga Ruushka Alexander Fomin.

Habeenimadii, xafladii quruxda ee Miss Grand International ee Bangkok, haweenay u tartamaysay Myanmar, Han Lay, ayaa codsatay nabad.

“Waxaan si qoto dheer uga xumahay dhamaan dadka naftooda ku waayey jidadka,” ayay ku tiri cinwaan qiiro leh, ka hor inta aysan heesin Michael Jackson ee “Caafimaadka Adduunka.” Safaaradda Myanmar ee London Axaddii waxay xaqiijisay in danjiraha uu la kulmay wiilka ugu yar Suu Kyi Kim, oo 44 jir ah, usbuucii la soo dhaafay, kaasoo ku celiyey codsi ah inuu hooyadiis kula hadlo taleefan.

Facebook Comments Box

Maxamed Mukhtaar waa wariye wax ka qora siyaasadda Soomaaliya, falanqeynta siyaasadda Villa Somalia iyo caalamka intiisa kale. Sidoo kale wuxuu wax ka qoraa arrimaha bulshada, horumarinta nolosha, iyo amniga. Wuxuu shahaadada koowaad ee jamaacadeed ku qaatay cilmiga kombuutarka.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

koonfurta Bari Aasiya

Ra’isul Wasaarihii horre Malaysia Mahathir Maxamad oo wajahaya baaritaan musuq-maasuq ah

Mahathir, oo 100 jir ah, waa nin ay siyaasad ahaan xafiiltamaan, aadna u dhaleeceeya Ra’iisul Wasaare Anwar Ibrahim, oo xukunka qabtay 2022-kii isagoo wacad ku maray inuu meesha ka saari doono musuq-maasuqa heerka sare ah.

Published

on


Ra’iisul Wasaarihii hore ee Malaysia Mahathir Maxamad, oo ku dhowaad 100 sano jir ah, ayaa lagu billaabay baaritaan musuq-maasuq oo ay ku lug leeyihiin labadiisa wiil, waxaa sidaas maanta sheegay guddiga la-dagaalanka musuq-maasuqa ee dalka.

Guddiga la-dagaalanka musuq-maasuqa Malaysia (MACC) ayaa bishii Janaayo amray in wiilka curadka ah ee Mahathir, Mirzan Mahathir uu caddeeyo dhammaan hantidiisa gudaha iyo dibadda dalka, taasi oo qayb ka ah baaritaan la xiriira soo shaac-bixidii warqadaha sirta ah ee loo yaqaan Panama Papers.

Madaxa MACC, Azam Baki ayaa maanta oo Khamiis ah weriyayaasha ugu sheegay gobolka waqooyi bari ee Kelantan in Mahathir sidoo kale la baarayo.

“Waxaan rabaa inaan xaqiijiyo in isaga (Mahatir) uu ka mid yahay dadka la baarayo. Tani waxay daba socotaa baaritaan lagu sameeyay wiilashiisa,” ayuu ku yiri hadal laga baahiyey teleefishinka.

“Labada wiil waxaa la siiyay ogeysiis ah inay caddeeyaan hantidooda,” ayuu raaciyey isaga oo diiday inuu bixiyo faah-faahin.

Qof kaaliye u ah Mahathir ayaa wakaaladda wararka ee AFP u sheegay, isaga oo codsaday inaan magaciisa la shaacin “in aan weli la soo saarin ogeysiis rasmi ah oo ka dhan ah Mahathir oo lagu wargelinayo ra’iisal wasaarihii hore wax baaritaan ah”.

Mahathir, oo 100 jir ah, waa nin ay siyaasad ahaan xafiiltamaan, aadna u dhaleeceeya Ra’iisul Wasaare Anwar Ibrahim, oo xukunka qabtay 2022-kii isagoo wacad ku maray inuu meesha ka saari doono musuq-maasuqa heerka sare ah.

Guddiga MACC ayaa sheegay inuu bishii August 2022 baaritaan ku billaabay “hay’ado lala xiriiriyey ama lagu xusay” Waraaqaha Pandora iyo Panama, kuwaas oo kashifay canshuur bixin ka dhuumashada maalqabeenada iyo dadka awoodda leh ee caalamka oo dhan.

Bishii Febraayo, MACC waxay dacwad ku soo oogeen wasiirkii hore ee maaliyadda Daim Zainuddin iyo xaaskiisa sababo la xiriira inay ku guuldareysteen inay shaaciyaan hantidooda. Daim waa saaxiib aad ugu dhow Mahathir.

Mudane Mahathir Maxamad waxa uu ku biiray urur siyaasadeedka United Malays National Organisation isaga oo 21 jir ah waxa uu muddo 7 sano ah hawlo caafimaad ka waday gobolka uu ka soo jeedo ee Kedah ka hor inta aanu xubin ka noqon baarlamaanka sannadkii 1964kii.

Sannadkii 1969-kii ayuu kursigiisii waayay oo laga saaray xisbiga kadib markii uu qoray warqad furan oo uu ku weerarayo Ra’iisal wasaarihii xilligaas Tunku Cbdulraxmaan.

Ka dib waxa uu qoray buug muran badan dhaliyay oo uu cinwaan uga dhigay The Malaay Dilemma. Waxa uu ku dooday in dadka Malaayga ah ee dalka ku nool la takooray, balse waxa uu sidoo kale ku canaantay inay si aan naxariis lahayn u aqbaleen darajada heerka labaad.

Waxay ku dhacday madaxdii da’da yaraa ee UMNO oo dib loogu soo casuumay xisbiga, mar labaadna loo doortay baarlamaanka 1974, waxaana loo magacaabay wasiirka waxbarashada. Afar sano gudahood ayuu ku noqday ku xigeenka UMNO, 1981-kiina wuxuu noqday ra’iisul wasaare.

Facebook Comments Box

Continue Reading

koonfurta Bari Aasiya

Dalka Hindiya oo noqonaya dalka ugu dadka badan caalamka, waxaana kaalinta labaad geli doona Shiinaha

Isbeddelkan ayaa la filayaa inuu muujiyo in shacabka Hindiya ay gaaraan 1.4286 bilyan taasi oo ku dhowaad saddex milyan ka badnaan doonta Shiinaha oo noqonaya 1.4257 bilyan, sida ku cad warbixinta hay’adda UNPF ee saadaasha xaaladda dadweynaha dunida ee QM.

Published

on


Dalka Hindiya ayaa noqonaysa sanadkaan dalka ugu dadka badan aduunka oo dhaafaysa Shiinaha, kaas oo haystay kaalinta koowaad tan iyo 1950, markaas oo diiwaanka dadka Qaramada Midoobay la bilaabay. Qaramada Midoobay waxay filaysaa in Hindiya ay dhaafi doonto Shiinaha bisha Abriil 2023, in kasta oo laga yaabo inay horeba u gaartay heerkan maadaama qiyaasta Qaramada Midoobay ay tahay saadaal.

Isbeddelkan ayaa la filayaa inuu muujiyo in shacabka Hindiya ay gaaraan 1.4286 bilyan taasi oo ku dhowaad saddex milyan ka badnaan doonta Shiinaha oo noqonaya 1.4257 bilyan, sida ku cad warbixinta hay’adda UNPF ee saadaasha xaaladda dadweynaha dunida ee QM.

Marka loo fiiriyo saadaasha “kala duwanaanshaha dhexdhexaadka ah” ee Qaramada Midoobay, qiyaasta dhexe dadka Hindiya waxay kor u dhaafi doonaan 1.5 bilyan dhammaadka tobankan sano waxayna noqonaysaa in si tartiib tartiib ah u kordhaan ilaa 2064, markaasoo ay gaari doonto 1.7 bilyan oo qof. Xaaladda “kala duwanaansho sare” ee Qaramada Midoobay ayaa sheegaysa – kaas oo wadarta heerka bacriminta ee Hindiya lagu qiyaasay inuu noqon doono 0.5 dhalashada haweeney kasta oo ka sarreysa heerka dhexdhexaadka ah. Sida qiyaasta QM sheegayso, bulshada Hindiya waxay kor u dhaafi doonaan 2 bilyan oo qof sanadka 2068.

Shiinaha ayaa loo arkay dalka ugu dadka badan dunida tan iyo markii ay dhacday Boqortooyadii Roman Empire, hase yeeshee sanadkii tegay markii ugu horreysay tan iyo 1960-kii ayey tirada shacabkeeda is-dhimeen, halka kuwa Hindiya ay weli sare usii kacayaan.

Dalkan ku yaalla Koonfurta Aasiya oo teedsan ka soo billow Buuraha Himalayas illaa Xeebaha Kerala, ayaa looga hadlaa 22 luuqadood, ayada oo ku dhowaad kala bar dadka ku nool ay da’doodu ka yar tahay 25 jir. Dalka ayaa wajahaya caqabado ay ka mid yihiin in shacabku helaan koronto, cunno iyo guryo, ayada oo in badan oo ka mid ah magaalooyinka waa weyn ay la tacaalayaan biyo yari, hawo iyo biyo wasaqeysan iyo xaafado isku raran ah oo dadku buux dhaafiyeen.

Sida ay sheegtay hay’adda Pew Research Centre, tirada dadka Hindiya ayaa kordhay hal bilyan tan iyo 1950-kii, sanadkaas oo QM ay billowday inay ururiso xogta dadweynaha.

Shiinaha ayaa sanadkii 2016 joojisay “siyaasadda hal-canug” ee lasoo rogay 1980-kii ayada oo laga cabsi qabay tiro badnida shacabka, waxayna 2021-kii billowday inay lamaanaha u ogolaato inay dhali karaan illaa saddex canug. Dad badan ayaa heerkeeda dhalmada ee hoos u dhacaya u sababeeya sare u kaca qiimaha nolosha iyo haween badan oo dooranaya inay shaqeeyaan ama raadsadaan waxbarasho sare.

Shiinaha ayaa Arbacadii sheegtay “inay fulineyso istaraatiijiyad qaran oo ay uga jawaabeyso shacabka sii gaboobaya, sarena ugu qaadeyso siyaasadda saddex canug.”

Hindiya ma hayso wax xog dadweyne ah, sababtoo ah ma aysan sameyn tiro-koob tan iyo 2011-kii, ayada oo tiro-koobkii la sameyn lahaa 2021 uu dib u dhigay cudurka Koronav fayrus. Hindisahaas ayaa waxaa hadda la degay caqabado farsamo, taasi oo ka dhigeysa tiro-koob la sameeyo mid aan billaaban doonin waqti dhow. Dadka qaar ayaa dowladda ku eedeeyey inay si kas ah dib ugu dhigeyso tiro-koobka illaa kadib doorashada sanadka dambe.

Tiro-koobka ayaa tooshka ku ifin doona sida uu dhaqaalaha Hindiya ee dowladda ra’iisul wasaare Narendra Modi ula xarbinayo inuu shaqooyin siiyo malaayin da’yar ah, oo sanad kasta soo galaya suuqa shaqada.

Warbixinta cusub ee QM ayaa sidoo kale qiyaasaysa in dadweynaha dunida ay noqon doonaan 8.045 bilyan bartamaha 2023, markaasi oo shanti qof ee dunida ku noolba uu qof ka mid ah noqon doono Hindi.

Dalal kale oo badankood Yurub iyo Aasiya ah ayaa la filayaa in tirada shacabka ay hoos u dhacdo tobannaanka sano ee soo socda, sida ay muujisay xog ay QM sii daysya bishii luulyo ee sanadkii tegay.

Afrika, tirada dadweynaha qaaradda ayaa la filayaa inuu sare uga kacdo 1.4 bilyan oo ay gaarto 3.9 bilyan sanadka 2100, markaasi oo 38 boqolkiiba dadweynaha dunida ay ku noolaan doonaan qaaradda, halka maanta ay ka yihiin 18 boqolkiiba.

Dadweynaha dunida oo idil, ayaa dhanka kale la filayaa inay hoos u dhacaan wixii ka dambeeya 2090, kadib marka ay gaaraan heerka uga sarreeya ee 10.4 bilyan, sida ay sheegtay QM.

Facebook Comments Box

Continue Reading

koonfurta Bari Aasiya

Anwar Ibrahim ayaa loo dhaariyay inuu noqdo ra’iisul wasaaraha Malaysia

Hogaamiyihii mucaaradka dalka Malaysia Anwar Ibrahim ayaa loo dhaariyay xilka ra’iisul wasaaraha cusub ee dalka Malaysia.

Published

on

Xafladda ka dhacday qasriga ayaa soo xiray cutubka doorashada mid ka mid ah doorashooyinkii ugu yaabka badnaa ee taariikhda Malaysia gashay [Getty]

Hogaamiyihii mucaaradka Malaysia Anwar Ibrahim ayaa maanta oo Khamiis ah loogu dhaariyay magaalada Kuala Lumpur inuu noqdo ra’iisul wasaare cusub ee dalkaas, isagoo soo afjaraya shan maalmood oo ismari waa siyaasadeed ka dib doorasho isqabqabsi badan dhalisay.

Xafladan oo ka dhacday xarunta qasriga ayaa lagu soo xirayaa cutubka doorashada mid ka mid ah kuwii ugu yaabka badnaa ee soo mara dalka Malaysia, kadib markii aysan jirin xisbi ku guuleystay in uu helo aqlabiyad si uu u soo dhiso baarlamaan markii ugu horeysay tan iyo markii ay xornimada qaateen 1957-kii.

Koritaanka Anwar ee jagada ra’iisul wasaaraha ayaa soo bandhigtay nolol siyaasadeed oo qallafsan, taas oo aan ku kicin kaliya inuu galo dariiqyada awoodda laakiin sidoo kale wuxuu ku riday xabsiga.

“Aniga oo ah Anwar Ibrahim, ka dib markii la ii magacaabay xilka ra’iisul wasaaraha, waxaan si dhab ah ugu dhaaranayaa in aan si daacad ah u gudan doono xilkaas dadaal kasta oo aan sameeyay iyo in aan daacadnimadayda dhabta ah u huro Malaysia,” ayuu yiri 75-jirkan. oo ku labisan dharka hiddaha iyo dhaqanka ee Malaysia.

Magaalada caasimadda ah ee Kuala Lumpur, taageerayaasha Anwar ayaa ku jiray jawi farxadeed.

“Waxaan ku dhacay goos dambe, si dhab ah,” ayuu u yiri Norhafitzah Ashruff Hassan oo 36 jir ah. “Wuxuu u halgamay si adag in la siiyo fursad uu ku noqdo Ra’iisul Wasaaraha, waxaan rajeynayaa inuu si fiican u shaqeeyo oo uu caddeeyo qiimahiisa.”

Muxammad Taufiq Zamri, oo 37 jir ah maamule wax soo saarka ayaa yiri: “Kuma sheegi karo ereyo dareenka farxadda leh ee aan qabo.”

Isagoo ku ololeynaya fariin ka dhan ah musuq-maasuqa, isbaheysiga qowmiyadaha badan ee Anwar ee Pakistan Harapan ayaa ku guuleystay kuraasta ugu badan ee doorashadii isbuucaan ka dhacday isagoo helay 82.

Laakin wali way ka hoos martay 112-kii looga baahnaa aqlabiyadda.

Boqorka oo isku dayaya in uu ismari waaga ka baxo, waxa uu u yeeray Anwar iyo Ra’iisal Wasaarihii hore ee Muxuyidiin Yaasiin, kaas oo kooxdii uu ka tirsanaa ee Perikatan Nasional ay soo gashay kaalinta 2-aad, isaga oo helay 73 kursi. Laakin wax heshiis ah ma dhicin.

Boqorku waxa uu kulan gaar ah la yeeshay xubnaha kale ee boqortooyada horraantii Khamiista ka hor inta aan qasrigu ku dhawaaqin Anwar inuu yahay ra’iisul wasaaraha cusub.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Diblomaasiyadda

Diblomaasiyadda Turkiga ee qaarada Afrika ma waxay ku salaysan tahay iibka hubka?

Iibka diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo hubka kale ee loo iibgeeyo wadamada Afrika ayaa kor u kacaya kadib markii Turkigu uu heshiisyo iskaashi milatari la saxeexday dowlado ka tirsan qaaradda.

Published

on


Turkiga ayaa sare u qaadaya raadka amni ee Afrika ka dib muddo toban sano ah oo uu si istiraatiji ah u ballaarinayey saameynta dhaqaale iyo dhaqan ee uu ku leeyahay qaaradda. Dowladda Turkiga ayaa dhawaan qalinka ku duugtay heshiisyo dhowr ah oo dhanka ammaanka ah, gaar ahaan Galbeedka Afrika, heshiiskaan ayaa ahaa hub loo dhoofinayo Qaarada Afrika.

Wax-soo-saarka difaaca iyo hawada ee Turkiga ee qaaradda ayaa kordhay in ka badan shan laab, ilaa $460.6 milyan, 2021-kii — halka uu ka ahaa $82.9 milyan sannadkii 2020.

Saamiga Turkiga ee suuqa hubka ee Afrika ayaa weli ah mid aad u yar oo ah 0.5%. Laakiin kobaca xawliga ah ee iibka difaaca ayaa ah “mid cajiib ah,” sida lagu sheegay daraasad 2022 ah oo ku saabsan diblomaasiyadda amniga Turkiga ee Afrika oo uu sameeyay machadka Jarmalka ee arrimaha amniga iyo caalamiga ah (SWP).

Iyada oo ka soo horjeeda kacdoonnada Islaamiyiinta ee sii kordhaya ee Bariga iyo Galbeedka Afrika, iyo sidoo kale iskahorimaadyada gudaha, dawladuhu waxay kor u qaadayaan kharashkooda difaaca. Turkigu waxa uu caddaynayaa beddelka la isku halayn karo ee dhoofinta hubka, sida Ruushka, Shiinaha, Faransiiska iyo Maraykanka.

Dowladaha Afrikaanka ah, “Turkigu waxa uu si dhab ah u iibsadaa agabka milatariga,” Abel Abate Demissie, oo ah jaalle ka tirsan hay’adda fikirka Ingiriiska ee Chatham House, ayaa u sheegay DW.

Kaaliyaha warbaahinta ee Madaxweynaha Nayjeeriya Maxamadu Buhari ayaa bayaan uu soo saaray ku ammaanay tignoolajiyada difaaca Turkiga dhamaadkii 2021, isagoo sheegay in ay dardar gelin doonaan dadaallada dalka looga sifeynayo “argagixisada iyo khatarta afduubayaasha iyo burcadda.”

Wadamada Afrika ayaa aad u xiiseeya iibsashada gawaarida gaashaaman ee uu farsameeyo Turkiga, agabka ciidamada badda, hubka iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, sida lagu sheegay daraasada SWP.

Dalal badan oo Afrikaan ah ayaa doonaya shixnad ka mid ah diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Bayraktar TB2 ee Turkiga. Dalalkaan waxaa kamid ah Soomaaliya oo waayahaan danbe dagaal adag kula jirto ururka Alshabaab oo dowlad walbo oo Soomaaliya ka dhalato ka adkaan la’.

Dalal badan oo Afrikaan ah ayaa doonaya shixnad ka mid ah diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Bayraktar TB2 ee Turkiga. Dalalkaan waxaa kamid ah Soomaaliya oo waayahaan danbe dagaal adag kula jirto ururka Alshabaab oo dowlad walbo oo Soomaaliya ka dhalato ka adkaan la’.

Falalka halista ah ee Al-Shabaab ayaa weli socda iyadoo aan la ogeyn halka uu ku dhammaan doono. Kooxdu waxay si joogto ah u sii joogtaysaa tallaabo kasta oo ummada lagu dhibaataynaayo. Marka aad fiiriso shaqa-xumada iyo kala qaybsanaan ka dhex jirta dowladda Soomaaliya, firfircoonida mintidiinta Alshabaab waxay u ogolaatay inay dhexgalaan bulshada Soomaaliyeed.

Howlgallada militari ee ay wadaan dowladda Soomaaliya iyo saaxiibadeeda shisheeye ayaa qeyb ka ah khilaafka Muqdisho iyo gobollada dalka, ee loo yaqaanno dowladaha xubnaha ka ah federaalka. Dhinaca kale, Al-Shabaab waxay muujisay adkeysi, iyadoo la qabsanaysa ololayaasha ka hortagga iyo inay si qoto dheer uga dhex milmaan qaybo ka mid ah bulshada Soomaaliyeed.

Dowladda hadda talada la wareegtay ee lagu soo dhisay 4.5 uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa laga yaabaa inay kordhiso kalsoonida lagu qabo in ciidamada Soomaaliya ay dagaalka joogteeyaan. Haddana kalsoonida lagu qabo hoggaanka cusub lagama yaabo inuu xoog uga adkaado Al-Shabaab.

Maxay tahay sababta diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Turkigu u rabaan dowladaha Afrikaanka?

“Afrika, meel kasta oo aan tagto, waxay na weydiiyeen diyaarado aan hubaysnayn iyo kuwa hubaysan,” ayuu yiri Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan, kaddib markii uu ka soo laabtay safar uu ku tagay Qaaradda Afrika 2021-kii.

Wadamada Afrikaanka ah ee horey u geeyey diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Turkigu soo saaray waxaa kamid ah Soomaaliya, Toogo, Niger, Nayjeeriya iyo Itoobiya – inkastoo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Itoobiya laga iibiyo ay soo jiidatay dhaleeceynta reer galbeedka kadib markii ay dawladu u adeegsatay inay ku weerarto dadka rayidka ah ee dagaalka Tigray.

Dhowr qof oo kale ayaa lagu soo warramayaa inay bixiyeen amaro, inkastoo diyaaradda caanka ah ee Bayraktar ee Turkiga ay hadda haysato liis sugitaan oo saddex sano ah.

Diyaaradaha qumaatiga u kaca ee Turkiga ayaa ah kuwo raqiis ah marka loo eego nooca Mareykanka ama Israa’iil waana sahlan tahay in lagu shaqeeyo. Laakiin meesha ugu weyn ee wax lagu iibinayo ayaa ah inay yihiin kuwo dagaal lagu caddeeyey, ayuu yidhi Yunus Turhan, oo ah falanqeeye xidhiidhka Afrika ee Turkiga ka dhiga jaamacadda Haci Bayram Veli ee dalka Turkiga.

Diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Turkiga (UAVs) ayaa si “si wax ku ool ah” loogu isticmaalay Suuriya, Liibiya iyo gobolka Asarbayjan ee ka go’ay ee Nagorno-Karabakh, ayuu yidhi. Dhowaanahanba, diyaaradaha hubaysan ee Bayraktar TB2 ayaa caan ka noqday dalka Yukreyn oo burburiyay taangiyo badan oo Ruushku leeyahay.

Dhanka Turkiga, Afrika waxay suurtogal u tahay suuq weyn oo loogu talagalay warshadaha difaaca iyo hawada sare ee Ankara, kuwaas oo ku faani jiray ilaa 1,500 shirkadood sanadka 2020 marka la barbar dhigo 2002 oo kaliya 56. Ugu yaraan 15 dowladood oo Afrikaan ah ayaa sidoo kale ku shaqeysta baabuurta gaashaaman, oo ay sameeyeen shirkado badan oo Turki ah oo tartan ku jira.

Bishii la soo dhaafay maxjar laga leeyahay dalka Turkiga ayaa seeraha u dhigtay labo markab oo cusub oo ilaalinaya xeebaha dalka Nigeria halka shirkad kale oo hawada sare laga leeyahay oo Turkiga ay soo diri doonto lix diyaaradood oo kuwa qumaatiga u kaca ah.

Heshiisyo cusub oo dhinaca amniga ah

Wadamada Afrika kaliya ma xiiseeyaan hubka Turkiga, inkastoo. Waxaa sidoo kale jira “baahi weyn” oo ah kaalmada amniga, ayuu yiri Ovigwe Eguegu, oo ah falanqeeye siyaasadeed oo Nayjeeriya u jooga Horumarinta Reimagined, lataliye caalami ah.

Turkigu waxa uu heshiisyo milatari la saxeexday inta badan dalalka Afrika, gaar ahaan Galbeedka iyo Bariga Afrika. Iyadoo heshiisyadu ay kala duwan yihiin baaxad ahaan, waxay ku jiri karaan booqashooyin farsamo oo lagu tago xarumaha cilmi-baarista, is-weydaarsiga shaqaalaha ee u dhexeeya hay’adaha iyo shirkadaha, iyo tababarka.

Ku lug lahaanshaha ugu dheer ee amniga ay ku leedahay Turkiga qaarada Afrika waa Soomaaliya, halkaasoo Turkiga uu ku leeyahay saldhigga ugu weyn ee ka baxsan dalkeeda kaasoo loogu magac daray TURKSOM, iyadoo dowladda Turkiga ay ku faantay inay saddex meelood meel u tababareyso 15,000 oo askari oo ka tirsan ciidamada Soomaaliya ee dagaalka kula jira Al-Shabaab.

Ciidamada militariga Nayjeeriya ayaa sidoo kale tababar dhanka dagaalka ah ku qaatay dalka Turkiga, halka Ankara ay tababareysay ciidamada booliska Kenya tan iyo 2020-kii.

Khibradda Turkiga ee la dagaalanka kacdoonada ayaa la soo dhaweeyaa, maadaama ay tahay dal Muslim ah oo aan haysan shandad gumaysi, waxayna haysataa kalsooni heerkeedu sarreeyo oo qaaradda ah, ayuu yidhi Eguegu. Waxaa dheer, xubinnimadeeda NATO awgeed, xiriirka qotada dheer ee Turkiga wuxuu ku yimaadaa “kharash diblomaasiyadeed oo hooseeya” ee wadamada Afrika.

Guusha laga gaaray shir madaxeedka Afrika ee Turkiga 2021 ayaa hoosta ka xariiqay muhiimadda sii kordheysa ee Turkigu u leeyahay qaaradda.

Wadamada Saaxil oo u hanqal taagaya taageerada, waa wadamada ay argagixisadu ku dhufatay ee Galbeedka Afrika iyo Bartamaha Afrika halkaas oo Turkigu uu wado dadaalkiisii ugu dambeeyay ee uu ku kordhinayo saameyntiisa.

Turkigu waxa uu Ciidanka Wadajirka ah ee G5 Sahel (oo ka kooban Burkina Faso, Chad, Maali, Mauritania iyo Niger) uu $5 milyan oo dollar ugu tabarucay dagaalka lagula jiro argagixisada 2018.

Waxay tan iyo markaas heshiisyo iskaashi iyo gaashaandhigga la saxiixatay Niger, Nayjeeriya, Toogo iyo Senegal.

“Waxaan aragnaa codsiyada noocaan ah ee ka imaanaya dalalka Galbeedka Afrika, sababtoo ah waxay haystaan caqabado amni oo aad u weyn guud ahaan gobolka Saaxil, halkaas oo waddamo badan aysan gacanta ku hayn dhul ballaaran oo ay ku nool yihiin,” ayuu yiri Eguegu.

Iskaashi ciidan ma aha oo kaliya xal

Shirka Turkiga iyo Afrika ee 2021-ka ayaa waxaa ka soo qeyb galay 16 madaxweyne oo Afrikaan ah iyo in ka badan 100 wasiir. Tani waxay muujinaysaa in qaaradu ay si isa soo taraysa u siinayso muhiimada istiraatijiyadeed ee Turkiga, ayuu yidhi Aissatou Kante oo ah falanqeeye nabada iyo amniga oo fadhigiisu yahay Senegal, cilmi baadhe ka ah machadka daraasaadka amniga, oo Afrikaan ah.

In kasta oo waddamada Afrika ay si cad u danaynayaan in ay kala duwanaadaan iskaashigooda, oo ay ku jirto dhinaca ammaanka, haddana Kante waxa uu sheegay in ay khatar ku jirto in loo arko heshiisyada difaaca, sida kuwa lala saxeexday Turkiga, in ay yihiin xalka kaliya ee lagu xallin karo dhibaatooyinka amni ee Afrika.

Soo noolaynta heshiisyada difaaca waxay kor u qaadaysaa walaaca ku saabsan “milatari sii kordhaya ee dawladaha wajahaya khataro badan,” ayuu yiri Kante.

__

Baaritaanka qoraalkaan waxaa sameeyey wakaalada wararka ee DW, waxay baaraysay sababta dalal badan ay u iibsanayaan hub.

Facebook Comments Box

Continue Reading

koonfurta Bari Aasiya

Bangladesh ayaa qorshaynaysa inay 81,000 Rohingya u rarto jasiirad, kadib heshiis ay la gashay Qaramada Midoobay

Wakiilka qaxootiga Bangladesh Shah Rezwan Hayat: ‘Waxaan hiigsaneynaa inaan ku wareejinno ilaa 81,000 (Rohingya) Bhashan Char dhammaadka Febraayo si aan u dhammaystirno qoondada 100,000’ ‘

Published

on


Dowladda Bangladesh waxay dooneysaa inay u rarto in ka badan 80,000 oo qaxooti Rohingya ah jasiirad fog oo ku taal Bay Bengal ka dib markii ay la gashay heshiis Qaramada Midoobay ay ku siineyso caawimaad, sida ay saraakiishu sheegeen Jimcihii.

Ilaa 19,000 oo ka mid ah qaxootiga muslimiinta ah ee ka soo qaxay Myanmar ayaa mar hore ka soo guuray xerooyin ay dadku ku badan yihiin oo ku yaal dhul-weynaha waxayna tageen jasiiradda Bhashan Char, inkasta oo ay jiraan shakiyo ay muujiyeen kooxaha gargaarka, ayay saraakiishu sheegeen.

Guddoomiyaha qaxootiga Bangladesh, Shah Rezwan Hayat ayaa u sheegay wakaaladda wararka ee AFP in tobbanaan kun oo kale ay tagi doonaan mar haddii duufaannada dabeylaha ah ee garaaca Bay Bengal sannad walba dhammaadaan bisha Nofeembar.

“Waxaan hiigsaneynaa in aan u rarno illaa 81,000 (Rohingya) Bhashan Char dhammaadka Febraayo si aan u dhammaystirno qoondada 100,000,” ayuu u sheegay wakaaladda wararka ee AFP.

Dawladdu waxay ku kharash garaysay $ 350 milyan dhismayaal hoy ah 53 jasiiradood oo kiilomitir (20 mayl laba jibaaran) oo ay samaysay kaydad dhoobo ah 20 sano ka hor.

Dusha sare ee cimilada aan fiicnayn, jasiiraddu waxay 60 kiiloomitir (37 mayl) u jirtaa dhulweynaha Bangladesh qaar ka mid ah kooxaha Rohingya ayaa sheegaya in dadka lagu qasbay inay halkaas tagaan.

Qiyaastii 850,000 Rohingya ayaa laga buuxiyay kaamam ku yaal xadka Bangladesh iyo Myanmar. Intooda badan waxay ka carareen caddaadiskii militariga Myanmar sanadkii 2017-kii oo QM ay sheegtay inay noqon karto xasuuq. Bangladesh ayaa lagu ammaanay inay qaabishay qaxootigii ku soo qulqulay xadka laakiin aan ku guuleysan inay hesho guryo joogto ah.

In kasta oo hay’ad sirdoon oo nabadsugidda Bangladesh ay mas’uul ka tahay dib-u-dejinta qaxootiga, haddana dawladdu waxay beenineysaa in wax qasab ah la adeegsaday.

Wali, dhowr boqol oo Rohingya ah ayaa ka qaxay Bhashan Char oo kaliya si loogu xiro jasiirado kale ama tuulooyinka xeebta ku yaal. Tobbannaan qof ayaa dhimatay ka dib markii dooni kalluumeysi oo ay ka buuxday Rohingya oo isku dayday inay ka baxsato jasiiradda ay degtay bishii Ogoosto.

Qaramada Midoobay ayaa shaki ka muujisay dib u dejinta. Laakiin Bangladesh iyo saraakiisha Qaramada Midoobey ayaa sheegay in heshiis la isku raacay in UN-ka door laga siiyo bixinta gargaarka bani’aadanimo iyo xaaladaha la socodka jasiiradda.

“Waxaan xaqiijin karnaa in Qaramada Midoobay ay heshiis is-afgarad ah la saxiixan doonto dowladda si loo ilaaliyo qaxootiga Rohingya ee ku sugan Bhashan Char,” ayuu yiri afhayeenka UNHCR, hay’adda qaxootiga ee Qaramada Midoobay, ayaa u sheegay AFP.

Guddoomiyaha qaxootiga Hayat ayaa sheegtay in QM ay ka ciyaari doonto jasiiradda kaalin ka weyn tan ay hadda ku leedahay xerooyinka qaxootiga ee dhul weynaha, halkaas oo ay hore uga fuliyeen hawlgallo ballaaran.

“Dadka deggan Bhashan Char waxay heli doonaan daaweyn la mid ah, jawaab-celin bani’aadamnimo, waxa hadda la siiyo dadka ku jira xeryaha Cox’s Bazar,” ayay tirri.

Waxay intaas ku dartay inay sidoo kale jiri doonto fursado waaweyn oo Rohingya ay uga shaqeyn karto jasiiradda marka loo eego kuwa hadda ku jira xeryaha adag ee bilayska. Laakiin Amnesty International waxay soo saartay walaacyo cusub oo ku saabsan dib-u-dejinta waxayna iftiimisay isku dayga ay qaxootiga jasiiradda ku sameeyeen inay mar kale baxsadaan.

Qaar ka mid ah qaxootiga ayaa ku qaraqmay badda qaar badanna waa la xiray, ama si qasab ah ayaa dib loogu celiyay jasiiradda, ”Saad Hammadi, oo u ololeeya Amnesty ee Koonfurta Aasiya, ayaa u sheegay AFP.
Wuxuu yiri Bangladesh, Qaramada Midoobay iyo waddamada deeqda bixiya waa inay “horumariyaan siyaasad ixtiraamaysa xuquuqda isla markaana hubiyaan ka-qaybgalka qaxootiga Rohingya go’aannada saameeya noloshooda.”

Facebook Comments Box

Continue Reading
Advertisement
Diblomaasiyadda2 days ago

Dowladaha Ireland, Norway iyo Spain oo u aqoonsaday Falastiin dowlad madax-bannaan

Siyaasadda Soomaaliweyn4 days ago

Ergayga Gaarka ah ee Xoghayaha Guud ee QM u qaabilsan Soomaaliya James Swan oo Muqdisho soo gaaray

Wararka6 days ago

Midnimada Afrika: Waa maxay sababta ay dunida ugu dabaal degto 25-ka Maay?

Diblomaasiyadda7 days ago

Madaxweyne Joe Biden wuxuu Kenya ku sheegay inay tahay saaxiibka ugu weyn ee aan NATO ka tirsaneen

Diblomaasiyadda1 week ago

Madaxweyne Putin iyo boqorka Baxreyn waxay ku heshiiyeen inay sii xoojiyaan iskaashiga labada dal

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska1 week ago

4-taan qoddob ku illaali noloshaada haddii ay dhab kaa tahay horumar inaad gaarto

Diblomaasiyadda1 week ago

Norway ayaa si rasmi ah u aqoonsatay Falastiin inay tahay dowlad madax-bannaan

Diblomaasiyadda1 week ago

Ireland waxay go’aan taariikhi ah ku aqoonsatay dawlad madax-banaan oo Falastiin ah

Afrika1 week ago

Muwaadiniin Maraykan ah oo ku lug lahaa isku daygii afgambi ee Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Koongo

Wararka1 week ago

Madaxweynihii hore ee Koonfur Afrika ayaa laga mamnuucay doorashada ‘masuqmaasuq awgeed’

Wararka2 weeks ago

Madaxweynaha Iiraan ayaa la xaqiijiyay inuu ku dhintay shil diyaaradeed

Bariga dhexe2 weeks ago

Gantaalka Xuuthiyiinta ayaa ku dhacay Markab Shidaal siday oo Shiinaha leeyahay kasoo marayay Badda Cas

Geeska Afrika2 weeks ago

Itoobiya oo ka carootay hadal uu jeediyey safiirka Mareykanka u fadhiya Itoobiya

Gumeysi iyo isir sifeyn2 weeks ago

Xoghayaha guud ee QM Antonio Guterres oo walaac xooggan ka muujiyey hawlgallada ka socda Rafax

Siyaasadda Soomaaliweyn2 weeks ago

James Swan oo loo magcaabay sii hayaha Ergeyga Xoghayaha Guud ee QM ee Soomaaliya iyo xafiiska UNSOM

Afrika2 weeks ago

Masar oo ku biiraysa dacwad xasuuq ah oo ka dhan ah Israa’iil

Dhaqan, Af, iyo Taariikhda2 weeks ago

Sida reer galbeedku u maareeyaan Afrika iyaga oo adeegsanaya warbaahinta dhaqanka gumaysiga ku salaysan

Afrika3 weeks ago

Dawlada Togo oo meesha ka saartay doorashadii madaxtinimo

Wararka3 weeks ago

Madaxweyne Putin oo ka digay dagaal caalami ah xilli uu heegan geliyey ciidamada Nukliyeerka

Wararka3 weeks ago

Dalka Chad oo dooranaya madaxweyne ka dib saddex sano oo xukun milatari ah

Islaam Naceybka3 weeks ago

Hindiya: RW Narendra Modi ayaa Muslimiinta laga tirada badan yahay ku tilmaamay “kuwa ku soo dhuunta” hadalada nacaybka ah

Gumeysi iyo isir sifeyn3 weeks ago

Maxay Carabtu u taageeri la’dahay Falastiin?

Wararka4 weeks ago

Kenya oo markii ugu horeysay haweeney u magacawday taliyaha ciidamada cirka

Siyaasadda Soomaaliweyn4 weeks ago

Heshiisyada dowladda Xassan Sheekh la gashay Turkiga waxaa ku jira sii deynta wiilka madaxweynaha oo dil ka gaystay Turkiga

Gumeysi iyo isir sifeyn4 weeks ago

Burburka Qaza soo gaaray oo aan la arag tan iyo Dagaalkii Labaad ee Adduunka, ayaa qaadan doonta tobanaan sano in dib loo dhiso – QM ayaa tirri.

Siyaasadda Soomaaliweyn4 weeks ago

“Ma aqbalayno in mar kale aan ku laabano doorashadii teendhada” – RW Xamsa Cabdi Barre

Yurub4 weeks ago

Dowladda Ingiriiska ayaa u musaafuriyay Ruwaanda magangalyo doonkii ugu horreeyay: warbaahinta Ingiriiska

Dhaqaalaha1 month ago

Soomaaliya oo markale deyn raadinaysaa iyadoo wakhti dhow deyn laga cafiyey

Islaam Naceybka1 month ago

6 Ciyaaro ‘Games’ oo lagu xumeeyay Diinta Islaamka

Dhaqaalaha1 month ago

Amaah-bixiyayaashu waa inay joojiyaan ka faa’iidaysiga khayraadka Afrika ee deynta

Afrika1 month ago

In ka badan 100 maxbuus ayaa ka baxsaday xabsi ku yaalla dalka Nayjeeriya

Sirdoonka & Militariga1 month ago

Soomaaliya ayaa xabsiga u taxaabtay askar uu Mareykanku tababaray oo looga shakiyay inay xadeen raashin

Diblomaasiyadda1 month ago

Shiinaha ayaa sheegay muhiimadda ay leedahay in la joogteeyo taageerada caalamiga ah ee Soomaaliya

Afrika1 month ago

Dawlada Burkina Faso oo shaqada ka joojisay warbaahinada reer galbeedka ee BBC iyo VOA

koonfurta Bari Aasiya1 month ago

Ra’isul Wasaarihii horre Malaysia Mahathir Maxamad oo wajahaya baaritaan musuq-maasuq ah

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska1 month ago

Waan Waayay Dheh: Cuudintii Caadooyinka Xunxun

Diblomaasiyadda1 month ago

Hoggaamiyaha dalka Senegal wuxuu ku baaqay ‘in dib u eegis lagu sameeyo xiriirka Midowga Yurub’

Sirdoonka & Militariga1 month ago

Hogaamiyayaasha Afrika ayaa ku dadaalaya in qaab cusub loo wajaho la dagaalanka argagixisada

Diblomaasiyadda1 month ago

Saraakiisha Kuuriyada Waqooyi ayaa booqasho naadir ah ku tagay Iiraan

Sirdoonka & Militariga1 month ago

Markab dagaal oo Turkigu leeyahay oo kusoo xirtay dekadda Muqdisho: Dhaqan-gelinta heshiiska iskaashiga difaaca labada dal

Xul