Connect with us

Siyaasadda Soomaaliweyn

Cidwalbo ayaa sheegatay guusha deyn cafinta Soomaaliya, laakiin yaa sheegtay cunisteeda?

“Dalku 10 sano ayuu ku soo jiray barnaamijkaan deyn cafinta, masuuliyiin iyo xukuumado kala duwan ayaa ka soo shaqeeyey maanta ayaa la soo gaaray gunaanadkii oo nala ka cafiyey 5-tii bilyan ee deynta aheyd,” ayuu yiri Xasan Sheekh.

Published

on


Guddiyada Fulinta ee Sanduuqa Lacagta Adduunka (IMF) iyo Ururka Horumarinta Caalamiga ah ee Bangiga Adduunka (IDA) ayaa ansixiyay Waddamada Faqiirka ah ee deymaha badan leh (HIPC) ee Soomaaliya, kaas oo bixiya wadarta kaydinta adeegga deynta ee dalka lagu leeyahay US$4.5 bilyan.

Dayn cafintan ayaa fududeyn doonta helitaanka ilo dhaqaale oo dheeri ah oo muhiim ah, kuwaas oo ka caawin doona Soomaaliya xoojinta dhaqaalaheeda, yareynta saboolnimada, korna u qaadi doona shaqo abuurka, sida lagu yiri bayaan wadajir ah oo kasoo baxay Bankiga Adduunka iyo IMF.

Daynta gudista Soomaaliya ayaa waxaa kala bixiyey IMF ($343.2 milyan), IDA ($448.5 milyan), Sanduuqa Horumarinta Afrika (ADF) (131.0 million), deyn bixiyeyaal kale ($573.1 million), iyo dalal iyo ganacsiyo kale ($3 bilyan). Dayn-bixiyayaasha kale ayaa waxaa ku jira Naadiga Paris (Paris Club) iyo Kooxa Iskaashiga Carabta.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa ka hadlay guusha uu dalku ka gaaray barnaamijkii deyn cafinta, isagoo hambalyo kadib bayaaniyey qorshaha xiga deyn cafintaan, balse wuxuu shaaciyey arrin aysan dad badan ka fahansaneyn dayn-cafinta. Madaxweynaha ayaa sheegay in adduunyadu ay abaal-gashatay Soomaaliya, isagoo sheegay in Soomaaliya ay guuleysatay inay dib ugu laabato hanaankii dhaqaalaha dunida oo waayo badan ay ka maqneed.

“Dalku 10 sano ayuu ku soo jiray barnaamijkaan deyn cafinta, masuuliyiin iyo xukuumado kala duwan ayaa ka soo shaqeeyey maanta ayaa la soo gaaray gunaanadkii oo nala ka cafiyey 5-tii bilyan ee deynta aheyd,” ayuu yiri Xasan Sheekh.

“Barnaamijkaan anaga ayaa soo bilownay, kadibkeen ayaa laga soo shaqeeyey, mar kale ayaan hadda ku guuleysanay inaan dhameystirno, farxad gaar ah ayey ii tahay aniga inaan nasiib u yeeshay, howshaan dad aad u badan ayaa soo qabtay, waana ku mahadsan yihiin maanta waa guuleystay dadaalkoodii,” ayuu yiri Xasan Sheekh.

Sida warbixinada caalamiga sheegayaan tan iyo sanadkii hore 2022. Soomaaliya ayaa kaalinta ugu hooseysa kaga jirta qiimeynta heerka musuqmaasuqa ee sanadkii tegay 2022 oo ay soo saartay hay’adda Transparency International ee fadhigeedu yahay magaalada Berlin ee dalka Jarmalka oo baaritaan ku sameysay 180 dal.

Markii uu xilka qabtay madaxweynaha lagu soo doortay nidaamka (4.5) wuxuu kala diray Guddiga Ladagaalanka Masuqmaasuqa ee lasoo dhisay dowladdii asiga ka horreeysay. Kadib deyn cafinta, mudane Xassan Sh. Maxamuud (4.5) ayaa sheegay inay jirto lacag kale oo Soomaaliya weli lagu leeyahay, taas oo aan laga cafi karin, laakiin loo ogolyahay inay tartiib-tartiib isaga bixiso, lacagtaas ayaa la sheegay inay tahay 6 milyan. Madaxweynaha ayaa dadka Soomaaliyeed ka codsaday inay dowladda garab istaagaan, si ay kaga maaranto inay deyn qaadato, si gaar ah canshuur bixiyeyaasha ayuu Madaxweynuhu ka codsaday inay iska dhiibaan canshuuraha ku waajibay.

Colaadda aan dhammaadka lahayn ee ka jirta Geeska Afrika ayaa ah sababta ugu weyn ee musuqmaasuqa, iyadoo ay ugu wacan tahay argagixisada, cabudhinta xorriyadda saxaafadda, xasillooni darro siyaasadeed, bulsho iyo dhaqaale, iyo xorriyadda hadalka oo la cabudhiyey ay sabab u noqdeen in ku-xigeenku uu horumaro. Geeska Afrika Soomaaliya waxay dheer tahay madaxdeeda waxay ku yimadaan nidaam aan caddaalad iyo sinnaan lahayn ee 4.5, isla nidaamkaas ayaa diidaayo in si fudud loolla dagaalamao masuqmaasuqa naafeeyey horumarka ummada.

“Musuqmaasuqu wuxuu wiiqaa awooda dawladaha ee ilaalinta dadka wuxuuna meesha ka saarayaa kalsoonida dadweynaha, taas oo sii kicinaysa oo aad u adag in la xakameeyo khataraha amniga. Dhanka kale, isku dhacu waxa uu fursado u abuuraa musuq-maasuqa waxa uuna meesha ka saaraa dadaallada dowladuhu ku doonayaan in ay ku joojiyaan,” ayaa lagu yiri sahanka.

Madaxweynihii hore ee Soomaaliya Maxamed Cabdullahi Farmaajo

Madaxweynihii hore ee Soomaaliya Maxamed Cabdullahi Farmaajo ayaa asigana soo saaray qoraal uu kaga hadlayo barnaamijkii deyn cafinta Soomaaliya oo caawa guuleystay, kadib markii si buuxda Soomaaliya looga cafiyey deymihii uu caalamku ku lahaa. MD Farmaajo ayaa sheegay in shaqada ugu badan ee deyn cafinta uu isagu qabtay, kadibna dowladda Xasan Sheekh ay dhameystirtay un. Maxamed Cabdullahi Farmaajo ayaa baarlamaanka u soo jeediyey inay korjoogteeyaan hanaanka loo qaadanayo deymaha, isagoo ku taliyey in si taxadar leh oo ku saleysan baahiyaha hurmatineed ee dalka lagu saleeyo deyn qaadashada.

Mudane Farmaajo oo qoraal soo dhigay bartiisa baraha bulshada ee Facebooga ayaa marka hore ugu hambalyeeyay Shacabka iyo dowladda Soomaaliyeed, asigoo yiri “waxaan ugu hambalyeynayaa guusha taariikhiga ah ee ku aaddan dhammeystirka halganka deyn cafinta Soomaaliya oo maanta uu qiray Sanduuqa Lacagta Adduunka (IMF) iyo Bangiga Adduunka in la gaaray bar-dhammaadkii dayn cafinta.”

Shaqaalaha iyo howl-wadeennada qaranka Soomaaliyeed dhammaantood waxaan ku bogaadinayaa dhabar-adayga ay muujiyeen muddadii uu socday barnaamijka deyn cafinta, aniga oo ku ammaanaya dhaqaale-yahannada Soomaaliyeed doorka ay ka qaateen in dalkeenna laga cafiyo deymihii caalamiga ahaa, ayuu raaciyey.

Asigoo hadalkiisa kusii nuuxnuuxsaday qorshaha dowladiisa hore wuxuu sheegay in Qorshaha Qaran ee deyn cafintu, waxa uu ahaa qori isu-dhiib muddo xileedyo kala duwan. Hoggaamintaydii waxay suurta galisay in aan ku guulaysano bar tilmaameedyadii iyo halbeegyadii ugu badnaa ee la xiriiray hawlaha dayn cafinta; hoggaanka hadda talada hayana uu dhammaystiray. Waxaa kale oo barbar socdey kordhinta dakhliga gudaha, joogtaynta iyo bixinta mushaaraadka shaqaalaha rayidka ah iyo ciidamada; dhaqan gelinta Sharciga Maamulka Maaliyadda ee dalka (PFM), hagaajinta Sharciga Iibka Qaranka iyo dib u eegista heshiisyo hore loo galay oo aan waafajinnay danaha dalka iyo dadka Soomaaliyeed. Dadaalladaas oo aan sanadkii 2020 ku soo gaarnay marxaladda muhiimka ah ee (decision point).

Tallooyinka uu bixiyey Farmaajo

Maadaama dalku uu galayo marxaladda dhammaystirka dayn cafinta, waxaa muhiim ah in si taxadar leh loo wajaho heshiiyada dayn qaadashada cusub oo ah masuuliyad qaran, ayna waajib ku tahay Baarlamaanka in ay si buuxda u kor joogteeyaan, iyadoo lagu saleynayo baahiyaha mashaariicda horumarineed ee dalkeenna.

Sidoo kale, waxaa waajib ah in la xoojiyo hannaanka loo maamulayo mashaariicda horumarinta kaabeyaasha danta guud si shacabka Soomaaliyeed loo gaarsiiyo adeegyo u qalma daynta magacooda lagu soo qaadanayo. Hannaanka loo marayo iibka qaranka iyo heshiisyada dhaqaale waa in ay noqdaan kuwa daahfuran oo waafaqsan shuruucdeenna.

Ugu danbeyntii, dalku wuxuu wali ku jiraa marxalad ay nugul yihiin hay’adihiisa, inkastoo guulo laga gaaray dhanka horumarinta maaliyadda. Sidaas darteed, waxaa hortaalla Xukuumadda Federaalka Soomaaliya in ay dardargeliso mashaariicda horumarineed, si loogu jaangooyo baahiyaha shacabka Soomaaliyeed.

Waa maxay sababta Soomaaliya ay u tahay dalka ugu musuqmaasuqa badan adduunka?

Soomaaliya waxa soo martay heerar saboolnimo oo aad u daran, iyadoo la dagaalantay abaartii ugu xumayd muddo 40 sano ah, laakiin waxay abuurtay jawi uu musuq-maasuqu ku kobcayo, waxay Soomaaliya ka dhigtay mid aan soo jiidan karin hay’adaha gargaarka ee cuntada.

Inta badan, hay’adaha shaqo la’aanta ah ee ka dhasha waxay qaadaan eedda musuqmaasuqa sii socda sababtoo ah waxay awoodaan maamul-xumo. La’aanta nooc kasta oo habab sharci ah oo wax looga qabanayo xaaladda waxay la macno tahay musuqmaasuqu inuu sii ahaado mid baahsan. Sanadkaan waxaa baaqday gargaar dadka tabaalaysan loo waday laakiin loo joojiyey masuqmaasuq awgeed, waxaana musuqmaasuq baahay oo ka jira Wasaarada Gargaarka.

Musuqmaasuqa Soomaaliya ayaa gabi ahaanba ka dhex jira maamulada dalka soo mara. Laga soo bilaabo nidaamkeeda garsoorka, adeegga bulshada, maamulka, booliiska, maamulka canshuuraha iyo kastamka, sharciga, kheyraadka dabiiciga ah, iibka dowladda, iyo bulshada rayidka ah, aafadu waa mid aan la joojin karin.

“Hogaamiyayaasha waxay la dagaalami karaan musuq-maasuqa, waxayna hal mar kor u qaadi karaan nabadda. Dawladuhu waa inay furaan meel bannaan oo ay dadweynaha ugu daraan go’aan-qaadasho – laga bilaabo dhaqdhaqaaqayaasha iyo milkiilayaasha ganacsiga ilaa bulshooyinka la takooro iyo da’yarta,” ayuu Daniel Eriksson, madaxa fulinta Transparency International ku yidhi warbixinta.

Bishii Diseembar 2021, Madaxweynihii hore ee Soomaaliya Maxamed Cabdullaahi Maxamed ayaa shaqada ka joojiyay ra’iisul wasaarihii xilligaas Maxamed Xuseen Rooble, sababo la xiriira musuqmaasuq iyo ku takri-fal dhul.

Kadib bishii Maay 2022, Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa mar kale loo doortay madaxweynaha dalka inkastoo si weyn loogu dhaliilay musuq maasuq baahsan, xayiraado lagu soo rogay warbaahinta iyo ku takri-fal awoodeed mudadii uu xafiiska joogay. Xassan sheekh ayaa durba kala diray guddigii la dagaalanka masuqmaasuaqa ee uu soo dhisay dowladdii asiga ka horreysay.

Yaa sheegtay cunista deymahaas?

Marka laga tago maamulkii militariga ee dalka soo maray. Dhammaan deymaha inta ugu badan waxay ku baxeen masuqmaasuq ay ku kaceen maamulada dalka soo maray ee ku dhisnaa 4.5. Noocyada musuqmaasuqu way kala duwan yihiin, laakiin waxa ka mid noqon kara laaluush, ololayn, nin jeclaysi, qaraabo kiil, 4.5, baayac-mushtarka dalalka kale sida kuwa ay u kala tartamaan hoggaamiyaasha Soomaaliya sida Qadar iyo Imiraatka oo lacagta ugu badan ku bixiya siyaasadda Soomaaliya, iyo wax-is-daba-marin.

Musuqmaasuqu wuxuu fududayn karaa ganacsiyada dambiyada sida ka ganacsiga qaadka iyo daroogada, lacagaha la dhaqay, iyo waliba ka ganacsiga dadka, ku-takri-falka awoodda dawladda iyo arrimo kale, sida cabudhinta mucaaradka siyaasadda iyo axmaqnimada guud ee booliiska, waxa kale oo loo arkaa musuqmaasuq siyaasadeed.

Facebook Comments Box

Xafiiska Falanqeynta ee Diblomaasi.com waa xafiiska u qaabilsan dabagalka wararka, baarista qotoda dheer, xaqiiqo raadin, iyo ka warbixinta arrimaha danta guud, soo bandhigida xogta qarsoon ama daahsoon sida musuq maasuqa ama arrimo laga yaabo in aan si kale loo ogaan. Xafiiska Falanqeynta ee Diblomaasi.com wuxuu door muhiim ah ka ciyaaraa la xisaabtanka dawladda, ganacsatada iyo shakhsiyaadka iyaga oo xafiiskan soo bandhigaya sheekooyin muhiim ah oo saamayn ku yeelan kara bulshada. Ujeedada waa abuurista xaddaarad cusub.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Siyaasadda Soomaaliweyn

Cutubyada 1aad illaa 4aad ee dastuurka Soomaaliya oo la ansixiyay – sidee loogu falceliyey?

Xildhibaanada labada gole ee baarlamaanka Soomaaliya oo maanta kulan ku yeeshay xarunta Villa Hargeysa ayaa maanta cod aqlabiyad leh ku ansixiyay wax ka beddelka dastuurka.

Published

on

Baarlamaanka Soomaaliya Maarso 30, 2024

Guddoomiyaha Golaha Shacabaka Baarlamaanka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Mudane Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Madoobe) ayaa shir guddoomiyay kulanka 31-aad ee Labada Aqal ee Baarlamaanka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Kulanka oo ay goob joog ahaayeen Ku-xigeenada Labada Aqal ayaa ajandaha kulanka maanta wuxuu ahaa ansixinta soojeedinta wax-ka-bedelka cutubka 1-aad iyo 4-aad ee Dastuurka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya. Kooramka Golaha Shacabka ayaa haa 212, Sennatarada na 42.

Xildhibaanada labada gole ee baarlamaanka Soomaaliya oo manata kulan ku yeeshay xarunta Villa Hargeysa ayaa maanta cod aqlabiyad leh ku ansixiyay wax ka beddelka dastuurka, waxayna xildhibaanadu u codeeyeen afarta cutub ee ugu horreysay dastuurka.

Xildhibaanada ayaa marka hore mid mid u meel mariyay afarta cutub ee wax laga beddalay, kuwaas oo labadii bilood ee lasoo dhaafay ay ka doodayeen mudanayaashu. Sheekh Aadan Madoobe oo guddoomiyay kulankan ayaa ku dhowaaqay sida ay u dhacday riseynta afarta cutub, waxaana ogolaaday dhammaan xildhibaana xaadiray.

Xogahayaha Guddiga La-socodka Dib-u-eegista Labada Aqal Sennatar Siciid Cawke, oo ugu horreyn soo jeedyay in seddex qodob ka ka tirsan cutubka 2-aad laga reebay rasteynta iyo ansixinta 4-ta Cutub ee Dastuurka KMG ee Jamhuuriaydda Federaalka Soomaaliya.

Xildhibaanadda Labada Aqal ayaa cod aqlabiyad leh ku anxiyay Cutubka 1-aad ilaa Cutubka 4-aad ee dastuurka. Waxaa Golaha Shacabka u codeysay 212, wax diiday iyo wax ka aamusay ma jiraan, Aqalka Sare 42, wax ka aamusay iyo wax diiday ma jiraan waxaana uu Guddoomiyaha sheegay in sidaasi uu ansax ku yahay.

Guddoomiyaha Guddiga la socod-ka Dastuurka Labada Aqal Xildhibaan Xuseen Qaasim Yuusuf, (Xuseen Iidow), ayaa Xildhibaannada uga mahadceliyay shaqadii wanagsaneyd ee ay soo qabteen iyo Guddiga Madaxbannan ee Dib u eegista Dastuurka oo juhdi badan ku bixiyay sidii looga mira-dhalin lahaa wax-ka-bedelka Dastuurka ee Soomaaliya.

Guddoomiyaha Golaha Shacabka oo gunnaanadka kulanka soo xiray ayaa u mahadceliyay Xildhibaannada, Sennatarada, ciidanka ammanka iyo bahda saaxaafada oo uu ku tilmaamay in ay guteen waajibkooda ugu na shaqeeyeen dalkooda. Sidoo kale Guddoomiyaha ayaa xusay in Baarlamaanka uu galay waqtigiisa fasaxa ahaa, isagoona Xildhibaannada Labada Aqal kula dardaarmay in waqtiga fasaxa laga faaideysto lana aado deegaan doorashooyinka.

Sidee loogu falceliyey wax ka beddelka Dastuurka?

Ra’iisul wasaarayaashii hore ee dalka Mudane Cumar Cabdirashiid Cali Sharmaa’rke, Mudane Xasan Cali Khayre iyo xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame oo si wadajir ah usoo saaray warsaxaafadeed ayaa ka horymid tallaabadii maanta ee baarlamaanka, gaar ahaan wax ka beddelka dastuurka dalka.

Saddexda mas’uul ayaa ku eedeeyay madaxweynaha Soomaaliya inuu dalka u horseeday qalalaase iyo hubanti la’aan siyaasadeed, sida ay ku sheegeen qoraalkooda.

“Madaxweynuhu wuxuu dalka u horseeday qalalaase iyo hubanti la’aan siyaasadeed, wuxuu qalqal geliyey geedi socodkii dib u heshiisiinta iyo dawlad dhiska, wuxuu dhaawacay is aaminaddii iyo kalsooni dhiskii ummadda, ayay yiraadeen saddexdooduba.

Sidoo kale waxa ay ku eedeeyeen madaxweyne Xasan Sheekh inuu sameeyay laba dastuur oo dhibaato u horseedayo mustaqbalka dalka, sida ay hadalka u dhigeen.

“Wuxuu dalka u sameeyey laba dastuur oo muran iyo mugdi gelinaysa sharciyadda Madaxweynaha iyo hay’adaha kale ee dastuuriga ah” ayaa lasii raaciyay qoraalka.

Cumar Cabdishiid, Xasan Khayre iyo Cabdiraxmaan Cabdishakuur ayaa intaasi kusii daray inay qaadaceen qodobada dastuurka ee la ansixiyay, ayaga oo tilmaamay inay aqoonsan yihiin dastuurka KMG ee dalka. Waxaan si wadajir ah u qaadacnay dastuurka, waxaan aqoonsanahay dastuurka KMG ah ee 15-ka cusub iyo 143 qodob ka kooban” ayaa mar kale lagu yiri war saxaafadeedka.

Ugu dambeyn waxa ay hoosta ka xariiqay in wixii mas’uuliyada darro ah ee ka dhashay tallaabadan uu qaadayo Xasan Sheekh iyo guddoonka labada Aaqal ee baarlamaanka.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Soomaaliweyn

Banaanbax uu soo abaabulay guddoomiyaha gobolka Banaadir Yuusuf Madaale oo lagu taageerayo wax ka beddelka dastuurka

Bannaanbaxan ayaa ka dhacay bartamaha magaalada Muqdisho, waxaana uu kusoo aadayaa xilli qorshaha dib u eegista iyo wax ka beddelka dastuurka xiisad adag abuurtay.

Published

on


Banaanbax uu soo abaabulay Guddoomiyaha Gobolka Banaadir ahna Duqa Magaalada Muqdisho Mudane Yuusuf Xuseen Jimcaale ‘Madaale’ oo lagu taageerayo qorshaha madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud ee wax ka beddelka dastuurka, taasoo abuurtay xiisad xooggan.

Guddoomiyaha Gobolka Banaadir ahna Duqa Magaalada Muqdisho Mudane Yuusuf Xuseen Jimcaale (Madaale) ayaa sheegay “in dhameystirka Dastuurka uu yahay mid muqadis ah, si loo helo xuquuqda ka maqan kumanaanka shacab ee ku nool Gobolka Banaadir, isla markaana loo cadeeyo Maqaamka Caasimadda Muqdisho, Asigoona ugu baaqay xubnaha xildhibaanada labada Aqal in ay Ansixiyaan dhameystirka Dastuurka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.”

Arrinta wax ka beddelka Dastuurka waxaa aad ugu horyimid waxgaradka bulshada, aqoonyanahada, iyo xisbiyada dalka ka jira.

Xisbiga Qaransoor oo kamid ah xisbiyada siyaasaddeed oo isbeddel doonka ah ayaa war saxafadeedkiisa ku sheegay in loo baahan yahay wadatashi guud oo heshiis bulsho ku salaysan:

Dastuurka marka wax laga bedelaayo ama mid cusub la qoraayo waxaa shardiga koowaad ah in bulshada qeybaheeda kala duwan ay raali ka tahay. Waxwalbo waa la siyaasadeyn karaa laakiin dastuurka lama siyaasadeyn karro. Ujeedka 1aad ee Dastuur waa Heshiis bulsho sidaas awgeed in la siyaasaddeeyo dalka wuxuu gelin karaa marxalad rabshado iyo colaad hor leh, ayaa lagu yirri war saxafadeedka xisbiga.

Xisbiga Qaransoor ayaa kamid ah xisbiyada sida aadka ah ugu soo horjeedo nidaamka dalka maanta lagu maamulo ee 4.5 ayaa war saxafadeedkiisa ku sheegay in ‘baarlamaanka maanta jirro ee ku yimid nidaamka 4.5 uusan matali karrin shacab Soomaaliweyn. “Baarlamaanka maanta jirra ee ku yimid 4.5 ma matali karro bulshada Soomaaliyeed oo dhan. Baarlamaan cod dadweyne ku yimid ayaa go’aamin karro qodobada xasaasiga ah ee wax ka beddelka dastuurka.”

Xisbiga ayaa soo jeediyey baaqa ku aadan in guddi madax-banaan loo xilsaarro wax ka beddelka dastuurka. “Haddii ‘Soomaali oo heshiis ah la rabo dastuurka yaanan la siyaasadeynin dastuurka’. Waxaana habboon in guddi madax-banaan loo xilsaaro wax-ka-beddelka dastuurka dalka.”

Bannaanbaxan ayaa ka dhacay bartamaha magaalada Muqdisho, waxaana uu kusoo aadayaa xilli qorshaha dib u eegista iyo wax ka beddelka dastuurka ee lasoo jeediyey ay mucaaradad kala kulantay xubno ka tirsan baarlamaanka.

Xubno kale oo baarlamaanka Soomaaliya ah ayaa iyagu ilaa haatan dhammaystiray doodda iyo dib u eegista afarta cutub ee ugu horraysa dastuurka ku meelgaarka ah.

Dastuurkan ayaa rasmi ahaan ay u ansixiyeen ergooyin ka badan 800 oo bishii Ogoosto 2012-kii ku shiray magaalada Muqdisho.

Mas’uuliyiinta Puntland ayaa sheegay bishii Jannaayo ee sannadkii hore inay isku maamulayaan sidii dawlad madaxbannaan ilaa inta lagu wada heshiinayo dastuurka lagana dhammaystirayo, aftina loo qaadayo.

Magaalada Garoowe ee maamul goboleedka Puntland ayey maalmihii lasoo dhaafay ku sugnaayeen xubno siyaasiyiin ah oo ay ku jiraan laba madaxweyne oo hore, kuwaasi oo dhalliilay qorshaha wax ka beddelka dastuerka ee hadda socda.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Soomaaliweyn

Haddii ‘Soomaali oo heshiis ah la rabo dastuurka yaanan la siyaasadeynin’ – Xisbiga Qaransoor

War-saxafadeedka uu soo saaray xisbiga Qaransoor ayaa lagu yirri “Haddii ‘Soomaali oo heshiis ah la rabo dastuurka yaanan la siyaasadeynin”.

Published

on


Qorshaha wax ka beddelka dastuurka ee dowladda Xassan Sh. Maxamuud ayaa abuurtay xiisad xooggan, xaalka wuxuu marayaa meel xasaasi ah, ayada oo si weyn looga deyrinayo halka ay sal dhigan doonto.

Xisbiga Qaransoor oo kamid ah xisbiyada siyaasaddeed oo isbeddel doonka ah ayaa war saxafadeedkiisa ku sheegay in loo baahan yahay wadatashi guud oo heshiis bulsho ku salaysan: Dhammaan hoggaanka Xisbiga Qaransoor, xubnaha iyo taageerayaashiisa waxay dowladda Federaalka Soomaaliya ugu baaqayaan inay dhegaysato baaqa dadweynaha, xisbiyada iyo ururada bulshada ee wax ka beddelka Dastuurka.

Dastuurka marka wax laga bedelaayo ama mid cusub la qoraayo waxaa shardiga koowaad ah in bulshada qeybaheeda kala duwan ay raali ka tahay. Waxwalbo waa la siyaasadeyn karaa laakiin dastuurka lama siyaasadeyn karro. Ujeedka 1aad ee Dastuur waa Heshiis bulsho sidaas awgeed in la siyaasaddeeyo dalka wuxuu gelin karaa marxalad rabshado iyo colaad hor leh, ayaa lagu yirri war saxafadeedka xisbiga.

Xisbiga Qaransoor ayaa kamid ah xisbiyada sida aadka ah ugu soo horjeedo nidaamka dalka maanta lagu maamulo ee 4.5 ayaa war saxafadeedkiisa ku sheegay in ‘baarlamaanka maanta jirro ee ku yimid nidaamka 4.5 uusan matali karrin bulshada Soomaaliweyn. “Baarlamaanka maanta jirra ee ku yimid 4.5 ma matali karro bulshada Soomaaliyeed oo dhan. Baarlamaan cod dadweyne ku yimid ayaa go’aamin karro qodobada xasaasiga ah ee wax ka beddelka dastuurka.”

Xisbiga ayaa soo jeediyey baaqa ku aadan in guddi madax-banaan loo xilsaarro wax ka beddelka dastuurka. “Haddii ‘Soomaali oo heshiis ah la rabo dastuurka yaanan la siyaasadeynin dastuurka’. Waxaana habboon in guddi madax-banaan loo xilsaaro wax-ka-beddelka dastuurka dalka.”

 

Warqada War saxafadeedka Xisbiga Qaransoor ee uu soo saaray.

Xaaladda wax ka beddelka dastuurka oo cirka isku shareertay

Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur oo kamid ah siyaasiyiinta kasoo horjeeda qorshaha madaxweyne Xasan Sheekh ee wax ka beddelka dastuurka, ayaa ka digay halis aan lagu baraarugsaneyn oo ka dhalan karta arrintaan.

Cabdiraxmaan ayaa tilmaamay in xaalka uu ku dambeyn doono in dhufeysyo laga qato Muqdisho, si lamid ah xilligii Farmaajo laga diiday qorshihiisi guracnaa, inkasta oo weli sanado u dhiman yihiin muddo xileedka madaxweyne Xasan Sheekh.

“Haddii guddoonkii Baarlamaanka uu wax kasta ansax yiraa, tixgelin waayoo dastuurka, xeerhoosaadka Golaha, iyo habraaca ansixinta dastuurka, Madaxweynihiina Masjidka ka soo goodiyo, lana diiday in dalka Maxkamad Dastuuri loo dhiso, shacabkiina talada waxba ku lahayn, sow masiirku uma muuqdo Marinaayo iyo halkii uu Madaxweynuhu ka soo jabhadeeyey?,” ayuu yiri Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur.

Sidoo kale waxa uu sheegay in aan xilligaan looga fadhin Xasan in uu beddelo wixii heshiiska lagu ahaa, balse la rabay in la qabyo tiro dastuurka oo waxa ka dhiman la dhammaystiro.

Waxa uu ka dhigay cawaaqibta ka dhalan karta qorshaha wax ka beddelka dastuurka ee uu weli ku dhagan yahay madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, “Dastuurkeena meelna ugama qorna in madaxweynaha uu wax ka beddelka dastuurka horboodo, mana ogolo in talada wax ka beddelka isaga ka bilaabato.ee waa ilaaliyaha dastuurka iyo marjicii ay ku soo dhammaan lahayd.”

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Soomaaliweyn

Soomaaliya oo laga cafiyay $2 bilyan oo deyn ah – maxaa sababay in deyntaasi la cafiyo?

Ururka la magac baxay Paris Club ayaa isku raacay in la dhimo lacagaha lagu leeyahay Soomaaliya.

Published

on


Kooxda Paris Club ee deymaha, oo ay ku jiraan Ruushka, Mareykanka, iyo tiro kale oo hormuud ka ah dhaqaalaha adduunka, ayaa oggolaaday in la kansalo $2 bilyan oo dollar oo deyn ah oo ay Soomaaliya ku leeyihiin, sida lagu dhawaaqay Arbacadii.

Kooxda ayaa jari doonta 99% lacagta ay deyn ahaan ugu leeyihiin Soomaaliya ka dib markii ay soo gabagabaysay barnaamijka deyn cafinta ee ay kormeerayaan Hay’adda Lacagta Adduunka ee IMF iyo Bangiga Adduunka.

Naadiga deymaha ee Paris Club waxay sidoo kale ka kooban yihiin Belgium, Denmark, Faransiiska, Jarmalka, Talyaaniga, Netherlands, Jabbaan, Ingiriiska, Norway iyo Spain.

“Helitaanka deyn cafinta buuxa waxay wax ka bedeli doontaa mustaqbalka Soomaaliya waxayna u ogolaaneysaa dowladeena inay abuurto boos maaliyadeed oo loogu talagalay adeegyada aasaasiga ah ee bulshada,” Wasiirka Maaliyadda Soomaaliya Biixi Cige ayaa kuqoray X (hore Twitter-ka).

Soomaaliya waxa ay ballan qaaday in ay yareyn doonto faqriga iyada oo la maalgashanayo daryeelka caafimaadka, waxbarashada, iyo kaabayaasha aasaasiga ah.

Heshiiska deyn joojinta ayaa ah “mid muhiim u ah wadada dalka ee soo kabashada dhaqaalaha,” ayuu yiri wasiirka warfaafinta Daud Aweis.

Bishii Diseembar, Soomaaliya waxay xaq u yeelatay in laga cafiyo deymaha iyadoo la raacayo hindise-sharciyeedka dalalka deymaha leh ee deymaha badan leh (HIPC), taasoo la micno ah inay u qalantay inay hesho ilaa $4.5 bilyan.

Inta badan deymaha Soomaaliya lagu leeyahay waxaa la qaatay sannadihii dowladdii milateriga ahayd ee Siyaad Barre, taasoo meesha ka baxday 1991. Dulsaarka ayaa ku sii kordhay deymihii la bixin jiray muddadaas.

Soomaaliya ayaa bilowday kasoo kabasho dagaalkii sokeeye sanadkii 2009 ka dib markii ay isku dhaceen ciidamada dowladda oo gacan ka helaya ciidamada nabad ilaalinta Midowga Afrika iyo maleeshiyada al-Qaacida ee al-Shabaab.

Sanadkii 2022-kii, ciidamada dowladda Soomaaliya oo gacan ka helaya duqeymo dhanka cirka ah oo ay fuliyeen ciidamada Mareykanka iyo kuwa Midowga Afrika ee ATMIS, ayaa qaaday weeraro ballaaran oo ka dhan ah Al-Shabaab, iyadoo lagala wareegay deegaano muhiim ah oo ay horay ugu sugnaayeen. Si kastaba ha ahaatee, khilaafku wuu sii socdaa, walina ururka Al-shabaab lagama adkaanin.

Hay’adda caafimaadka adduunka ee WHO ayaa warbixin ay soo saartay ku sheegtay in colaadaha iyo amni-darrada ka jirta Soomaaliya ay caqabad ku noqdeen horumarka sannadihii u dambeeyay. Malaayiin qof ayaa halis ugu jira nafaqo darro ba’an oo ay sabab u tahay macluusha dalka ka jirta iyo cudurro ka dillaacay sida daacuunka iyo jadeecada, sida ay sheegtay WHO.

Naadiga Paris waxaa la aas aasay 1956-kii oo hadda waa koox ka kooban 22-xubnood oo deyn-bixiyeyaal rasmi ah oo mas’uul ka ah helidda xalal la isku dubariday oo waara ee dhibaatooyinka lacag-bixineed ee ay la kulmaan waddamada deynta leh.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Soomaaliweyn

Al-Shabaab oo weerar ku qaaday hotelka SYL ee magaalada Muqdisho – waa sidee xaalka amni ee caawa?

Published

on


Xubno ka tirsan maleeshiyada al-Shabaab ayaa weerar ku qaaday hotelka SYL ee ku yaalla bartamaha magaalada Muqdisho, sida ay sheegeen goobjoogayaal kala duwan.

Weerarkan oo ka dhacay meel u dhow madaxtooyada Soomaaliya, sida ay sheegeen dad goob joogayaal ah iyo wakaaladda wararka ee Reuters, waxaana mas’uuliyadda weerarkaas sheegatay Al-shabaab oo xiriir la leh Al-Qaacida.

Saraakiil amni iyo goobjoogayaal ka gaabsaday in magacyadooda la sheego, ayaa sheegay in weerarka ka hor, inuu jiray qarax ka dhacay bannaanka hotelka.

Warar aan ka helnay ilo kala duwan ayaa sheegaya in weerarkan ay ku dhaawacmeen masuuliyiin kala duwan oo ay ku jiraan, saraakiil ciidan, xildhibaano isugu jira kuwo hore iyo kuwo haatan ku jira baarlamaanka.

Weerarkan oo ka socda hotelka SYL ayay masuuliyaddiisa sheegteen kooxda al-Shabaab, iyaga oo sheegay in xubno ka tirsani inay gudaha u galeen hotelka SYL.

Rasaas ayaa daba socotay qaraxyadii fiidnimadii kadib, sida ay sheegeen dadka meesha joogay, iyadoo kooxo aan la garanayn ay gudaha u galeen Hotelka Syl oo ah goob caan ah oo ay isugu yimaadaan mas’uuliyiin ka tirsan dowladda iyo xildhibaano.

Taliyaha booliska gaarka ah ee Haramcad Cabdixamiid Fanax, Xildhibaan Cismaan Cali, Xildhibaan Fanax Cabdi, xildhibaan Ismaaciil Iidow oo ka waxa tirsan golaha shacabka, Senator Cabdirisaaq, afhayeenka xukuumadda Farxaan Jimcaale, Weriye Xasan Cadde iyo Xoghayaha maamulka gobolka Banaadir Feysal Caraale ayaa ku dhaawacmay weerarka ka socda SYL.

Booliiska iyo afhayeennada kale ee dawladda ayaan isla markiiba aan ka hadlin. “Waxaan markii hore maqalnay qarax weyn, ka dibna rasaas ayaa xigtay, waxaan fahamsanahay in dagaalyahannada ay ku jiraan gudaha hoteelka, waxaan maqalnay rasaas la isweydaarsanayo,” Faarax Cali, oo ku nool agagaarka xafiiska madaxweynaha ayaa u sheegay Reuters.

Goobjooge ka tirsan wakaaladda wararka ee Reuters ayaa sidoo kale sheegay in uu maqlay qarax labaad daqiiqado ka dib qaraxii koowaad. Xuseen C/laahi, oo ka mid ah dadka deegaanka, ayaa sheegay in askarta ay rideen rasaas ka hor qaraxa koowaad, isla-markaana uu maqlay dhawaqa gaari xawli ku socday.

“Kadibna rasaas ayaa dhacday. Qarax labaad ayaa xigay, waxaan maqalnay rasaas la isweydaarsanayo,” ayuu yiri.

Al Shabaab ayaa sheegatay in ay iyagu ka danbeeyeen weerarka islamarkaana ay hareereeyeen Hotelka Syl. “Mujaahidiinta hubeysan ayaa gacanta ku haya hoteelka, waxayna gudaha hoteelka ku toogteen shaqaale iyo saraakiil ka tirsan dowladda Ridada.”

Hotelkaan uu ku yaalla irida laga galo madaxtooyada Soomaaliya waxaa adag inuu tago qof shacab ah oo socda, waxaana aaggaas lagu tagaa ID-card, waxaana la garan waayey halka ay soo mareen ragga weerarka fuliyey.

Heegan adag ayaa la geliyey dhamaan ciidamada ammaanka ee magaalada Muqdisho, masuuliyiin badan ayaa ku dhaawacmay weerarka, kuwaas oo isbitaallada loo qaaday dhaawacyadooda, halka kuwa kale la aaminsan yahay inay ku go’doonsan yihiin gudaha Hotelka.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Xul