Connect with us

Afrika

Colaadda Tigray, Itoobiya

Tan iyo markii uu dagaalku billowday bishii Nofeembar 2020, colaadda Tigray ayaa sii faaftay waxayna khalkhal gelin kartaa gobolka Geeska Afrika oo dhan. Waa tan sida ay wax u socdaan.

Published

on

Waa ciidamada Tigreega oo isugu jira rag iyo dumar, kuwaasoo isu diyaarinaayo dagaal ka dhan ah dowladda dhexe ee Itoobiya.

Ma ahan markii ugu horeysay ee ay dowladda Federaalka Itoobiya ay dagaal ku qaado qowmiyad ka tirsan nidaamkeeda federaalka ah ee ku dhisan qowmiyadaha. In ka badan labaatan sano, Jabhadda Waddaniga Xoraynta Ogaadeenya (JWXO) waxay u halgamaysay sidii aayo-ka-talinta loogu heli lahaa Soomaalida ku nool Dawlad-deegaanka Soomaalida ee Itoobiya (oo sidoo kale loo yaqaanno gobolka Ogaadeenya).

ONLF waxay samaysatay koox wadani ah 1984. Waxay ku guulaysteen doorashooyinkii golaha deegaanka ee ugu horreeyey ee SRS sannadkii 1992 ka dib markii la afgambiyay taliskii milateriga Itoobiya 1991kii oo la keenay nidaamka federaalka qowmiyadaha ee Itoobiya. Kooxdu waxay u jeesatay kacdoon hubaysan 1994, ka dib markii ay isku khilaafeen dawladda federaalka ee ku saabsan xuquuqda aayo-ka-tashiga Soomaalida iyo ka dib markii dhowr ka mid ah hoggaamiyayaashoodii la xiray lana dilay.

Colaadda ayaa ka dhigtay gobolka Soomaalida mid ka mid ah gobollada ugu saboolsan Itoobiya – celcelis ahaan, ku dhawaad laba milyan oo qof ayaa ku tiirsan gargaarka cuntada sannad kasta.

Wadahadalka nabaddeed ee gumeysi-diidka ONLF iyo Dowladda Itoobiya

Wadahadallada nabadeed ee u dhexeeya ONLF iyo Dowladda Itoobiya ayaa bilowday sannadkii 2012-kii, waxaana hoggaaminayay koox ka socotay dowladda Kenya. Ururka Resources Conciliation Resources ayaa lagu casuumay inay taageerto wadahadaladan, iyadoo talo farsamo siinaysa kooxda Kenya iyo dhinacyada isku haya lixdii sano ee wada xaajoodka. Waxaana ka mid ahaa tabbabarka diyaarinta wada-xaajoodyada, ka-talinta geeddi socodka nabadda ee ballaaran iyo gacan ka geysashada diyaarinta heshiiska nabadda ee kama-dambaysta ah.

Heshiiska waxaa lagu saxiixay magaalada Asmara, Oktoobar 2018 Eriteriya. Waxay soo afjartay colaaddii waxayna u gogol xaadhay in ONLF ku soo noqoto gobolka oo ujeeddooyinkeeda siyaasadeed ku fushato hab nabdoon. Madaxda JWXO ayaa hadda isu diyaarinaaya inay u diyaar garoobaan ka guuristooda mucaaradka hubeysan una gudbaan urur siyaasadeed.

Colaadda xadka Oromada iyo Soomaalida iyo colaadaha gudaha ee Soomaalida ee la xiriira xuduudaha, xuquuqda daaqaha, helitaanka iyo xakamaynta ilaha dawladda hoose ayaa ah caqabadaha isasoo taraayo. Hadda se waxaa soo cusboonaaday mid kale oo horleh, gobolka Tigray!

Yaa ku dagaallamaya Gobolka Tigray?

Askarta dawladda Itoobiya iyo dagaalyahannada Tigreega ayaa ku dagaallamaya gacan ku haynta gobolka woqooyiga Tigray ee dalkaas. Jabhadda Xoreynta Dadka Tigrayga (TPLF) waxay u aragtaa ra’iisul wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed cadow: 25 sano ka hor inta uusan noqon hoggaamiyaha Itoobiya ee 2018, TPLF waxay xukumaysay siyaasadda qaranka iyo magacaabidda wasiirrada, xukuumadda iyo milatariga. Dadka wax naqdiya ayaa ku tilmaamay isbahaysiga ay hormuudka ka tahay TPLF waxay ku tilmaamtaa Abiy Axmed mid kaligii taliye ah. Abiy, oo ka soo jeeda qowmiyadda Oromada, ayaa TPLF ka xiray isbahaysigiisii cusbaa, wuxuuna ballanqaaday dib u habayn dimuqraadiyad ku dhisan.

Sidee ku bilaabatay?

Bishii Nofeembar 2020, RW Abiy Axmed wuxuu amar ku bixiyay in weerar milatari lagu qaado Tigray. Wuxuu ku eedeeyay TPLF inay weerar ku qaadeen saldhig ay ciidamada Itoobiya ku lahaayeen gobolka.

Xiisadda u dhaxaysa dawladda Itoobiya iyo kooxda TPLF ayaa sii kordhaysay bilihii la soo dhaafay, ka dib markii Tigray ay qabatay doorasho goboleed bishii Sebteember 2020 iyadoon oggolaansho laga haysan dawladda dhexe. Dawladdu waxay dib u dhigtay doorashooyinkii guud ee horaantii sanadka, iyada oo sabab uga dhigaysa walaaca korona fayrus.

Markii hore waxay u muuqatay in ciidanka Itoobiya jabiyay TPLF. Laakiin bishii Juun 2021 ayay kooxda TPLF dib ula wareegtay magaalo madaxda gobolka Tigreega ee Mekele. Ra’iisul wasaare Abiy Axmed ayaa ku dhawaaqay xabbad-joojin 28-kii Juun. Laakiin dagaalku wuu sii socday wuxuuna bilaabay inuu saameeyo gobollada deriska la ah Amxaarada iyo Canfarta.

Dagaalka sidee u saameynayaa dadka rayidka ah?

Qaramada Midoobay ayaa ka digtay dhibaato bani’aadanimo oo ba’an, oo ay kumannaan qof ku dhinteen, in ka badan shan milyanna ay u baahan yihiin gargaar bani’aadamnimo. UNICEF ayaa soo warisay in nafaqo-xumadu ay saamayn karto in ka badan 100,000 oo carruur ah sannadka soo socda.

Ururada aan dawliga ahayn waxay ku eedeeyaan dhammaan dhinacyada xadgudubyada xuquuqda aadanaha iyo gabood-fallada sida kufsiga, dhaca iyo dilalka dadka rayidka ah. USAID waxay ku qiyaastay in ilaa 900,000 oo qof oo Tigray ah ay wajahayaan xaalado macaluul oo ”aadamigu sameeyay” halka adeegyada taleefanka, internetka iyo bangiyada ay go’an yihiin.

Qaramada Midoobey ayaa ka cawday caqabado xagga maamulka ah iyo dhibaatooyin kale oo ka hortaagan kolonyada gargaarka iyo shaqaalaha inay gaaraan goobaha ay dhibaatadu saameysey.

Dowladdaha dariska Itoobiya sidee uga falceliyeen?

Colaadda Tigray waxay sare u qaadday xiisadaha Geeska Afrika oo dhan. Eriteriya waxay la safatay dawladda dhexe ee Itoobiya. Wadamadan ayaa ilaa dhowaan dhex marayay muran xuduudeed oo uu dhiig ku daatay tan iyo markii Eriteriya ay xornimada ka qaadatay Itoobiya sanadkii 2000.

Bilowgii xilkiisa, ra’iisul wasaare Abiy Axmed wuxuu damcay inuu haggaajiyo xiriirka Itoobiya iyo Eriteriya. Dhanka kale kooxda TPLF ayaa cadow ku ah Eriteriya.

Dowladda Soomaaliya ciidamadeeda tabbabarka loo geeyay Eriteriya ayaa la sheegay inay iyadana u dirtay dagaalka ka socda gobolka halka Dowladda fedaraalka ee Soomaaliya ay beenisay. Wasiirka warfaafinta ee dowladda Soomaaliya Cismaan Abuukar Dubbe oo BBC la hadlay ayaa sheegay in aysan gabi ahaanba jirin ciidamo ka tirsan kuwa xoogga dalka Soomaaliya oo ka dagaalamay gobolka Tigray.

“Ma jiraan ciidamo Soomaaliyeed oo ka tirsan xoogga dalka Soomaaliyeed oo ka dagaalamay waqooyiga Itoobiya iyo gobolka Tigray, sabab ay u dhacda-na ma jirto, cid naga codsatay na ma jirto,,” – ayuu yiri wasiirka warfaafinta.

Mudane Dubbe ayaa warar been abuur ah ku tilmaamay in ciidamo ka tirsan kuwa dowladda Soomalaiya ay ka dagaalameen gobolka Tigray, islamarkana la doonayo sida uu hadalka u dhigay in lagu wiiqo awoodda ciidamada Soomaaliya.

“Waa warar borobagaandho oo markii la arkay in ciidamada xoogga dalka Soomaaliyeed ay dhismayaan oo xoogeysnayaan oo ay isu taagayaan inay ka adkaadaan amniga ayaa la doonayaa in lagu qalqal galiyo hooyooyiinka iyo maatida,,” ayuu intaa ku daray.

Qiyaastii 50,000 oo qof ayaa ka qaxay colaadda Tigray waxayna u gudbeen dalka deriska la ah ee Suudaan. Khilaaf gaar ah, Itoobiya iyo Suudaan ayaa midba midka kale ku eedeeyay inuu u oggolaaday ciidamadooda inay ka gudbaan xuduud wadaag ah oo lagu muransan yahay.

Xagga dambe, colaaddu waxay halis gelisay horumarka laga gaaray Biyo-xidheenka Weyn ee Itoobiya, mashruuc weyn oo korontada laga dhaliyo ah kaas oo sidoo kale xiisad u ah Suudaan iyo Masar, oo ku tiirsan wabiga hoose ee Niil.

Qiyaastii 50,000 oo qof ayaa ka qaxay colaadda Tigray waxayna u gudbeen dalka deriska la ah ee Suudaan. Khilaaf gaar ah, Itoobiya iyo Suudaan ayaa midba midka kale ku eedeeyay inuu u oggolaaday ciidamadooda inay ka gudbaan xuduud wadaag ah oo lagu muransan yahay.

Xagga dambe, colaaddu waxay halis gelisay horumarka laga gaaray Biyo-xidheenka Weyn ee Itoobiya, mashruuc weyn oo korontada laga dhaliyo ah kaas oo sidoo kale xiisad u ah Suudaan iyo Masar, oo ku tiirsan wabiga hoose ee Niil.

Sidee dunidu uga falcelisay colaada gobolka Tigray, Itoobiya?

Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay iyo siyaasiyiinta hoggaaminaya ayaa dalbaday xabbad-joojin iyo in shaqaalaha gargaarka ay tagaan gobollada ay dhibaatadu saameysey. Maraykanku wuxuu ka dalbaday TPLF inay ciidamadeeda kala soo baxdo gobollada Canfarta iyo Amxaarada, iyada oo isla mar ahaantaana cunaqabatayn lagu soo rogay saraakiisha Itoobiya iyo Ereteriya.

Midowga Yurub ayaa joojiyay taageeradii dhaqaale ee uu siin jiray dawladda Itoobiya. Faransiiska ayaa joojiyay taageeradii milatari ee uu siin jiray Itoobiya.

Saameynta sii kordheysa ee iskahorimaadka ee dalalka deriska ah ee Suudaan iyo Eriteriya ayaa sare u qaaday walaaca caalamiga ah ee ku saabsan xasilloonida Geeska Afrika.

Waa maxay aragtida guud ee colaada?

Colaadda ayaa halis ku ah inay sii korodho: Ciidanka Xoraynta Oromada oo ah koox hubaysan oo ka soo jeeda koonfurta Itoobiya, ayaa ku dhawaaqay inay la shaqeeyaan TPLF. Labada kooxoodba waxay rabaan inay la dagaallamaan dowladda dhexe.

Dhanka kale, ra’iisul wasaare Abiy Axmed ayaa ugu baaqay dhammaan dadka Itoobiya inay la dagaallamaan kooxda TPLF, taasoo muujinaysa inay dhammaatay baaqiisii xabbad-joojinta. Intaas waxaa sii dheer, dowladdiisu waxay hakisay howlihii laba kooxood oo waaweyn oo gargaar caalami ah, qeybta Dutch-ka ee Dhakhaatiirta Aan Xudduudda Lahayn iyo Golaha Qaxootiga Norway, iyagoo ku eedeysay inay faafinayaan “warar-qaldan.

Facebook Comments Box

Waa bare, qoraa, cilmi-baare, iyo hogaamiye fikir iyo aragti xambaarsan oo wax ka dhiga kuliyada dowladnimada iyo difaaca ee Jaamacadda Ramaas 'Ramaas University'. Waa falanqeeye ka tirsan Diblomaasi.com. Qoraaga waa qoraa dhawaanahan qoray buuggaag iyo qoraallo kala duwan oo aan dhanka wax tarka kala dhicin.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Afrika

Madaxweyne ku xigeenka Malawi Saulos Chilima iyo sagaal kale ayaa ku dhintay shil diyaaradeed, sida ay xaqiijisay dowladda

Madaxweyne ku xigeenka Malawi, Saulos Klaus Chilima iyo sagaal kale ayaa la helay iyadoo aan la helin cid ka badbaaday, sida uu ku dhawaaqay madaxweynaha dalka Koonfur Afrika, Lazarus McCarthy Chakwera.

Published

on

© X/@Malawi24

Burburka diyaaraddii milatari ee la la’yahay oo uu la socday madaxweyne ku xigeenka Malawi, Saulos Klaus Chilima iyo sagaal kale ayaa la helay iyadoo aan la helin cid ka badbaaday, sida uu ku dhawaaqay madaxweynaha dalka Koonfur Afrika, Lazarus McCarthy Chakwera.

Madaxweyne Chakwera ayaa baajiyay safar la qorsheeyay oo uu ku tagi lahaa Bahamas, wuxuuna amar ku bixiyay howlgal lagu baadigoobayo oo lagu badbaadinayo diyaaradaha ciidamada difaaca Malawi (MDF), taasoo laga waayay raadaarka ka dib markii ay ka tageen caasimadda Lilongwe, subaxnimadii Isniinta.

Sida laga soo xigtay mas’uuliyiinta, ku-xigeenkii hore ee geeriyooday iyo kuwa kale, oo ay ku jirto marwadii koowaad ee hore Shanil Dzimbiri, ayaa u safrayay waqooyiga magaalada Mzuzu si ay dowladda ugu metelaan aaska wasiirkii hore ee cadaaladda, Ralph Kasambara, oo dhintay afar maalmood ka hor. Duulimaadka ayaa lagu waday in uu qaato 45 daqiiqo, balse diyaaradda oo la sheegay in ay ku jirtay cimilo xumo ayaan waligeed soo gaarin halkii ay ku socotay.

Horaantii Talaadadii, Taliyaha MDF Valentino Phiri ayaa u sheegay warfidiyeenka in laga yaabo in diyaarada ay ku burburtay Keymaha Chikangawa, waxaana howlihii baadi goobka iyo samata bixinta ay caqabad ku noqdeen xaalado ceeryaamo ah. Askartu waxay habeenkii iyo subaxdii horeba ka raadinayeen kaynta Chikangawa si ay diyaaradda u helaan.

Isagoo ka hadlayay shir jaraa’id oo uu qabtay Talaadadii, madaxweyne Chakwera ayaa sheegay in uu ku wargeliyay taliyaha MDF in howlgalkii baadigoobka iyo badbaadinta la soo gabagabeeyay, lana helay diyaaradda.

“Aad baan uga xumahay oo aan uga xumahay in aan idin ogeysiiyo dhammaan in ay noqotay masiibo aad u xun. Kooxda baadigoobka iyo samatabbixinta ayaa diyaaradda ka helay meel u dhow buur ku taal kaynta Chikangawa. Waxay ogaadeen in gabi ahaanba burburay iyadoo aysan jirin cid ka badbaaday, maadaama dhammaan rakaabkii saarnaa ay ku dhinteen saameyn,” ayuu yiri madaxweynaha.

Qabanqaabada aaska dadka dhintay ayaa lagu dhawaaqi doonaa gelinka dambe ee maanta, ayuu Chakwera ku daray.

Chilima, oo 51 jir ah, waxa ay soo noqotay madaxweyne ku xigeenka Malawi, oo ah waddan ay ku nool yihiin ku dhawaad ​​20 milyan, tan iyo 2014kii.

Bishii la soo dhaafay, maxkamada Malawi ayaa meesha ka saartay eedeymihii musuqmaasuqa ee lagu soo oogay Chilima sanadkii 2022, ka dib markii agaasimaha dacwad oogayaasha uu gudbiyay ogeysiis lagu joojinayo falka.

Madaxweyne ku xigeenkii hore ayaa la xiray 2022 kadib eedeymo musuq-maasuq ah kadib markii hay’adda la socota musuq-maasuqa ee dalka ay sheegtay inuu lacag ku helay caawinta labo shirkadood oo xiriir la leh ganacsade Ingiriis ah Zuneth Sattar, Xaviar Ltd iyo Malachitte FZE, si ay qandaraasyo uga helaan dowladda Malawi. Chilima waa ay diiday eedeymahaas.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

Dhaqdhaqaaqayaasha Suudaan ayaa sheegay in illaa 40 qof ay ku dhinteen duqeymo ka dhacay meel u dhow Khartuum

RSF ayaa ka dambeysay weerarkii khasaaraha badan dhaliyay ee Khamiistii lagu qaaday Omdurman: ururka gargaarka. Duqeymahan ayaa imaanaya maalin kadib markii RSF lagu eedeeyay inay dileen in ka badan 104 qof oo ay ku jiraan 35 caruur ah.

Published

on

Waa dad dhex socda magaaladda caasimadda Khartuum.

Dadka u ololeeya dimoqraadiyada ee Suudaan ayaa sheegay Jimcihii in ku dhawaad ​​40 qof ay ku dhinteen “rasaas rabshado wata” oo maalin ka hor ay ciidammada militariga ku qaadeen Omdurman, oo ah magaalada mataanaha ah ee Khartuum.

Suudaan waxaa halakeeyay dagaal tan iyo bishii Abriil 2023, markii uu dagaalku dhexmaray ciidammada, oo uu hoggaaminayay taliyaha militariga Cabdel Fattah Al-Burhaan, iyo ciidammada taageerada degdegga ah, oo uu taliye u ahaa ku xigeenkii hore ee Burhaan Maxamed Xamdaan Dagalo.

Guddiga iska caabinta Karari, oo ah mid ka mid ah boqollaal kooxood oo aasaasi ah oo taageera dimuquraadiyadda oo isku dubarida gargaarka guud ahaan Suudaan, ayaa sheegay in RSF ay ka dambeysay weerarkii khasaaraha badan dhaliyay ee Khamiistii ka dhacay Omdurman.

“Ilaa hadda, dhimashadu waxa lagu qiyaasaa 40 qof oo rayid ah, waxaana jira in ka badan 50 dhaawac ah, oo qaarkood ay halis yihiin,” ayay hay’addu ku tiri hadal ay soo dhigtay baraha bulshada.
“Weli ma jiraan tiro sax ah oo tirada dhibanayaasha ah,” ayay tiri, iyada oo intaa ku dartay in meydadkooda ay heleen isbitaalka jaamacadda Al Nao iyo xarumaha kale ee caafimaadka ee gaarka loo leeyahay ama ay aaseen qoysaskooda.

Duqeymahan ayaa imaanaya maalin kadib markii RSF lagu eedeeyay in ay dileen in ka badan 104 qof oo ay ku jiraan 35 caruur ah Arbacadii weerar ka dhacay tuulada Wad Al-Noura oo ka tirsan gobolka Al-Jaziira ee koonfurta Khartuum.

In ka badan hal sano, dagaalku waxa uu galaaftay nolosha kumannaan qof, iyada oo qiyaasaha qaar ay sheegayaan in dhimashadu ay gaareyso 150,000, sida uu sheegay ergeyga Mareykanka ee Suudaan, Tom Perriello.

Tan iyo markii uu bilowday dagaalka, in ka badan toddobo milyan oo qof ayaa ka qaxay guryahoodii iyagoo u qaxay qaybo kale oo Suudaan ah, taas oo ku daraysa 2.8 milyan oo hore uga barakacay colaadihii hore ee waddankaas oo 48 milyan ah.

Dagaallada ayaa maalin walba ka socda guud ahaan dalka, oo ay ku jirto caasimadda, iyadoo labada dhinac lagu eedeeyay dambiyo dagaal oo ay ka mid yihiin beegsiga ula kac ah ee dadka rayidka ah, duqeymaha aan loo meel dayin ee lagu hayo dadka ay deggan yihiin iyo xannibaadda gargaarka bini’aadantinimo.

Carruur la dilay

Ugu yaraan 35 caruur ah ayaa lagu dilay weerarka ka dhacay Wad Al-Nura, iyadoo dhaqdhaqaaqayaasha guddiga iska caabinta Madani ay baraha bulshada ku wadaageen sawiro muujinaya marado cad oo safan oo dhulka la dhigay.

Xoghayaha guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres ayaa si kulul u cambaareeyay weerarka, halka isku duwaha Qaramada Midoobay u qaabilsan Suudaan, Clementine Nkweta-Salami, ay sheegtay in ay “ka naxday warbixinnada weerarrada rabshadaha wata iyo tiro badan oo khasaare ah” oo ka dhacay tuulada waxayna ku baaqday in baaritaan la sameeyo.

“Masiibada bini’aadmigu waxay noqotay astaanta nolosha ee Suudaan. Ma ogolaan karno in isla xisaabtan la’aanta ay noqoto mid kale,” ayay raacisay.

RSF waxaa lagu eedeeyay bililiqo iyo sidoo kale rabshado jinsi iyo isir waxaana ay dhowr jeer weerartay guud ahaan tuulooyinka Suudaan oo dhan. War qoraal ah oo ay soo saareen kooxaha hubaysan ayaa waxa ay ku sheegeen in ay weerar ku qaadeen saddex xero oo ciidan oo ku yaala gobolka Wad Al-Nura oo ay kula dagaalameen “dibadda” aagga la deggan yahay.

Sawirkan waxaa la qaaday Maay 30, 2024, wuxuu muujinayaa dhismo burbursan oo ku yaal Omdurman. – AFP iyada oo loo sii marayo Getty Images.

Khamiistii, taliyaha ciidamada Burhaan ayaa booqday dadka dhaawaca ah. Bayaan uu soo saaray ayuu ku ballanqaaday inuu si adag uga jawaabi doono “dambiyada” RSF-ta.

Madaxa hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan carruurta, Catherine Russell, ayaa sheegtay “in ay aad uga argagaxday wararka sheegaya in ugu yaraan 35 carruur ah lagu dilay in ka badan 20 carruur ahna ay ku dhaawacmeen” weerarka. “Weerarada ka dhanka ah rayidka iyo kaabayaasha rayidka waa wax aan la aqbali karin waana in si degdeg ah loo joojiyo,” ayuu yiri madaxa UNICEF. Russell wuxuu ugu baaqay kuwa dagaalamaya inay u hoggaansamaan sharciga caalamiga ah oo ay joojiyaan dagaalka.

Khamiista, Hay’adda Caalamiga ah ee Socdaalka waxay sheegtay in tirada dadka gudaha ku barakacay ay “ka badan karto 10 milyan” maalmaha soo socda. Macaluul sidoo kale waa khatar sii kordheysa oo ka jirta Suudaan, iyadoo ilaa 18 milyan oo qof ay la il daran yihiin gaajo iyo 3.8 milyan oo carruur ah ay hayso nafaqo darro ba’an, sida ay sheegeen hay’adaha Qaramada Midoobay.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

Wafdi ka socda Difaaca Ruushka ayaa wadahadal la yeeshay dalalka Maali iyo Niger

Saraakiil sar sarre oo ka socotay wasaaradda difaaca ee Ruushka ayaa la kulmay hogaamiyayaasha Maali iyo Niger, sida ay sheegeen maamulada militariga ee labada dal.

Published

on

© Facebook / CNSP

Wafdi heer sare ah oo ka socda Wasaaradda Difaaca Ruushka oo uu hoggaaminayo Wasiir kuxigeenka Yunus-Bek Yevkurov ayaa booqasho ku tagay dalalka Niger iyo Maali, sida ay shaaciyeen dalalka Galbeedka Afrika. Labada dal ee uu horay u gumeysan jiray Faransiiska ayaa xiriirka milatari u jaray Faransiiska, iyagoo ku eedeeyay Paris inay faragelin ku heyso.

Toddobaadkan waxa bilaabmay socdaalkii caadiga ahaa ee wasiirka arrimaha dibadda ee Ruushka Sergey Lavrov uu ku tagay dalalka Afrika. Markan, wuxuu diiradda saaray dalalka ku yaal Saaxil (sida Guinea, Burkina Faso, iyo Chad) iyo Jamhuuriyadda Koongo. Sannadkii hore bishii Maay, waxa uu booqday Bariga Afrika, Diseember, waxa uu ku sugnaa Waqooyiga Qaaradda.

Wasiirka Arrimaha dibedda ee Ruushka Sergey Lavrov waxa uu qiimeeyay xidhiidhka uu la leeyahay gobolka Saaxil ee muhiimka ah. Hoggaamiyaha ku meel gaadhka ah ee Maali, Assimi Goita, ayaa masuuliyiintan ku qaabilay qasriga madaxtooyada ee caasimadda Bamako, Isniintii, dawladdii hore ee milateriga ahayd ee Faransiiska ayaa ku soo qortay X (oo hore u ahaan jirtay Twitter).

Sida ay ku warantay wakaalada wararka ee Bamako, dhinacyadu waxay ka wadahadleen iskaashiga difaaca iyo amniga ee Maali-Ruushka iyo sidoo kale xaalada gobolka Saaxil oo tobanaan sano ay ragaadiyeen qalalaasaha mujaahidiinta.

Kahor kulanka Goita, Yevkurov iyo kooxdiisu waxay wadahadalo la yeesheen Wasiirka Difaaca Maali Sadio Camara iyo madaxa ciidamada cirka Alou Boi Diarra, ciidamada qalabka sida ee gobolka Saaxil ayaa ku sheegay war saxaafadeed lagu daabacay shabakadooda Talaadadii.

Isniintii, Niger ayaa sidoo kale ku dhawaaqday in hogaamiyaheeda ku meel gaarka ah, Abdourahamane Tchiani, uu maalin ka hor la kulmay wakiilada Wasaaradda Difaaca Ruushka ee Niamey oo ay ka wadahadleen iskaashiga milatari, amniga, iyo dhaqaalaha.

“Labada dhinac waxay dib u xaqiijiyeen rabitaankooda wadajirka ah si ay u xoojiyaan iskaashigooda istiraatijiyadeed, oo ku salaysan ixtiraam labada dhinac, kalsoonida iyo raadinta xalalka wadajirka ah ee caqabadaha gobolka iyo kuwa caalamiga ah,” ayay dowladda militariga ku tiri hadal ay soo saartay.

Xidhiidhka Ruushka uu la leeyahay dalalka Saaxil ee Maali, Niger, iyo Burkina Faso ayaa sii xoogaystay sannadihii u dambeeyay, inkastoo ay walaac ka muujiyeen Maraykanka iyo qaar ka mid ah xulafadiisa Midowga Yurub. Saamaynta reer galbeedka ayaa hoos u dhacday dhammaan saddexda waddan ee aan badda lahayn, iyadoo maamulka militarigu uu eryay ciidamadii Faransiiska ee horay u soo farageliyay dagaalka ka dhanka ah jabhadaha jihaad doonka ah ee gobolka Saaxil.

Ciidamada Mareykanka ee ku sugan Niger ayaa sidoo kale lagu wadaa inay baxaan bartamaha Sebtembar ka dib markii hogaamiyaasha Niamey ay baajiyeen heshiis difaac oo u fasaxay joogitaankooda, iyagoo ku eedeeyay Mareykanka inuu isku dayay inuu go’aamiyo cidda ay tahay xulafada Afrikaanka ah.

Bishii Maarso, madaxweynaha Ruushka Vladimir Putin iyo dhiggiisa Maali Goita waxaa ka go’an in ay xoojiyaan iskaashiga dagaalka ka dhanka ah argagixisada ee gobolka Saaxil.

Horaantii bishii Janaayo, dowladda cusub ee Niger, oo xukunka heysay tan iyo markii la afgambiyay madaxweynihii taageersanaa reer galbeedka ee Maxamed Bazoum bishii Luulyo ee la soo dhaafay, ayaa sidoo kale ogolaatay in ay horumariso xiriirka milatari ee Moscow iyo in ay iska kaashadaan xasilinta xaaladda ammaanka ee gobolka.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

Xisbiga ANC ayaa lumisay aqlabiyaddiisa 30-ka sano ee Koonfur Afrika

Natiijadii xisbiga talada haaya ee ANC waxay muujinaysaa hoos u dhac boqolkiiba 17 ah marka loo eego muujinta codbixinta 2019.

Published

on

Xarunta Natiijooyinka Qaranka ee Guddiga Madaxa-bannaan ee Doorashooyinka, Midrand, Koonfur Afrika, Maay 31, 2024. © AFP Michele SpatariAFP

Xisbiga ANC ayaa ku guul dareystay in uu helo aqlabiyadda doorashada guud ee Koonfur Afrika markii ugu horeysay muddo 30 sano ah. ANC ayaa heshay 40.2% kaliya ee codadka, taasoo waajibisay wada xaajoodka isbahaysiga. Nelson Mandela waxa uu xisbiga ku hogaamiyay xukunka 1994-tii intii lagu guda jiray doorashooyinkii ugu horeeyay ee dimuquraadi ah ee qaranka kadib dhicistii Apartheid.

Goobaha codbixinta ayaa albaabadooda loo furay Arbacadii, iyadoo 28 milyan oo codbixiye ay xaq u leeyihiin inay doortaan xubnaha cusub ee Baarlamaanka Qaranka, iyo sidoo kale baarlamaannada gobollada. In ka badan 50 xisbi ayaa ku tartamayey awoodda, oo ay ku jiraan tiro aad u badan oo cusub oo la tartameysa.

Iyadoo tirinta codadka la soo gabagabeeyay 99.9% dhammaan degmooyinka cod bixinta, ANC ayaa ku hogaamineysa 40.21% codadka, waxaana ku xiga xisbiga dhexe ee mucaaradka ee Democratic Alliance oo helay 21.76%, iyo garabka bidix uMkhonto weSizwe oo helay 14.59% codadka.

Natiijadii ANC waxay muujinaysaa hoos u dhac boqolkiiba 17 ah marka loo eego muujinta codbixinta 2019.

Afhayeen u hadlay guddiga doorashada ayaa sheegay in natiijada kama dambaysta ah lagu dhawaaqi doono fiidnimada Axadda. Sida uu qabo dastuurka Koonfur Afrika, baarlamaanka cusub waa in uu shir ku yeeshaa laba toddobaad gudahood oo ay doortaan madaxweyne cusub.

Ku xigeenka xoghayaha guud ee xisbiga, Nomvula Mokonyane ayaa sheegtay in ANC ay “qof walba kala hadlayso” isbahaysiga suurtogalka ah, iyada oo hoggaanka xisbiga laga filayo inay dejiyaan khadadka cas ee wadahadalka “waqtiga ku habboon.”

Dhowr warbaahin ayaa maalmihii la soo dhaafay sheegayay in hogaamiyaha ANC ahna madaxweynaha Koonfur Afrika Cyril Ramaphosa uu wajihi karo cadaadis ah inuu xilka ka dago haddii xisbigu ku guuldareysto inuu helo in ka badan 45% codadka. Si kastaba ha ahaatee, wakiilada ANC ayaa beeniyay wararkaas.

Mucaaradka ayaa ANC ku dhaleeceeyay wax ay ku sheegeen in ay ku guuldareysteen in ay ka soo baxaan ballanqaadkoodii “noloshii ugu wanagsaneyd ee dhammaan”, iyaga oo tixraacaya dambiyada joogtada ah, faqriga iyo heerka shaqo la’aanta oo sarreeya.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

Xisbiga talada haya ayaa hogaaminaya codadka iyadoo ay socoto tirinta codadka doorashada Koonfur Afrika

Guddiga doorashada ee dalkaas ayaa qorsheynaya in ay ku dhawaaqaan natiijada ugu dambeysa maalinta Axadda ah.

Published

on


Guddiga madaxa banaan ee doorashooyinka qaranka Koonfur Afrika ayaa bilaabay in ay ku dhawaaqaan natiijada hordhaca ah ee doorashada heer qaran iyo heer maamul goboleed ee dalkaasi ka dhacday, iyadoo xisbiga talada haya ee ANC uu ku horeeyo inkasta oo uu hoos u dhac ku yimid taageeradiisa.

Doorashadii guud ee Koonfur Afrika ee Maay 29-keedii ayaa ahayd tii ugu dhawayd ee loogu tartamay soddonkii sano ee dimuqraadiyadda jinsiyadaha kala duwan. Kaliya 20 sano ka hor xisbiga African National Congress (ANC) oo mar hogaaminayay Nelson Mandela ayaa ku guuleystay ku dhawaad ​​70% codadkii la dhiibtay. Tan iyo markaas, si kastaba ha ahaatee, hoos u dhac ayaa ku yimid xisbiga. Doorashadii ugu dambeysay ee 2019 waxay ku guuleysatay 57.5%. Markan waxay u muuqataa in lagu guul darreystay in lagu guuleysto in ka badan 50%, waxaana laga yaabaa inay ku guuldareysato inay hesho aqlabiyadda baarlamaanka.

Marka loo eego natiijooyinka lagu daabacay mareegaha IEC Jimcihii, ANC waxay heshay 41.9% codadka la tiriyey 61.16% ee goobaha codbixinta – hoos u dhac weyn oo ka yimid 57.5% doorashadii hore ee qaranka ee 2019.

Xisbiga Democratic Alliance (DA), oo ah xisbiga mucaaradka ugu weyn Koonfur Afrika, ayaa hadda ku jira kaalinta labaad isagoo helay 22.97%.

Xisbiga cusub ee madaxweynihii hore Jacob Zuma ee Umkonto We Sizwe ayaa galay kaalinta saddexaad isagoo helay 11.66% codadkii la dhiibtay, isagoo ka guuleystay xisbiyo badan oo hore, oo ay ku jiraan Marxist Economic Freedom Fighters (EFF), oo ahaa xisbiga saddexaad ee ugu weyn baarlamaanka. EFF ayaa ilaa hadda helay 9.52% codadka.

Jacob Zuma ayaa laga mamnuucay inuu u tartamo baarlamaanka ka dib markii lagu helay dambi ah inuu diiday maxkamad, balse magaciisa ayaa ku haray codbixinta isagoo ah hogaamiyaha MK.

Goobaha codbixinta ee guud ahaan dalka Afrika ayaa Arbacadii u furmay ku dhawaad ​​28 milyan oo codbixiye ah. Saldhigyada ayaa lagu waday in la xiro 9-ka fiidnimo balse waxaa soo food saartay dib u dhac ka dhashay isku dhacyo, koronto la’aan iyo carqalado kale oo ka dhacay qeybo kala duwan oo dalka ah.

ANC, oo xukunka haysay tan iyo markii uu dhamaaday Apartheid caddaankii tirada yaraa 30 sano ka hor, ayaa lagu dhaleeceeyay inay ku guuldareysatay inay ka soo baxdo ballanqaadkeedii “nolosha wanaagsan ee dadka oo dhan”, taasoo ka caawisay hoggaamiyihii ugu horreeyay, Nelson Mandela, inuu ku guuleysto doorashadii ugu horreysay ee dimuqraadi ah ee dalka ka dhacda. 1994-kii oo uu xukunka sii hayay tan iyo markaas.

Khudbadiisii ​​​​ugu dambeysay ee ololihii Axadii, madaxweynaha gobolka xubnaha ka ah BRICS, Cyril Ramaphosa, wuxuu ku booriyay taageerayaasha inay ku sii hayaan ANC awoodda si ay ugu suurtagasho dowladiisa inay qabato “si fiican” iyo “wax badan qabato.”

Facebook Comments Box

Continue Reading

Xul