Connect with us

Gumeysi iyo isir sifeyn

Dagaalka Israa’iil ee Qaza waxa uu daaha ka rogayaa fashilka akhlaaqiyeed ee qiyamka reer galbeedka

Taageerada ay u hayaan duqeymaha arxan darada ah ee Israa’iil ay ka wado Qaza, quwadaha reer galbeedka iyo warbaahinadooda ayaa muujiyay midabkooda dhabta ah ee munaafaqnimada iyo cunsuriyada. Dhawaaqa ayaa laga dareemay guud ahaan dunida Carabta iyo Muslimka, ayuu qoray Khaled Al Hroub.

Published

on

Waa sawiro la isu geegeeyay

“Waxaan ka xishooday ardaydaydii aan barayey tobannaan sano, iftiiminta iyo falsafadaha reer galbeedka ee casriga ah… dhaleecayn. Waa idinka raali galinayaa ardaydeyda sababtoo ah waxaan ku lug lahaa in aan idin khiyaanay. Waxaa soo baxday qiyamka Reer galbeedka ee beentii ugu waynayd ee la ogaado taariikhda”.

Erayadan xanafta leh ayaa waxaa soo dhigay bare-sare oo u dhashay Mauritaniya oo faylasoof ah, Al-Mustafa ould Klaib, oo ka tirsan jaamacadda Nouakchott, waxayna aad ugu faaftay baraha bulshada ee Carabta todobaadkii ugu horreeyay ee dagaalka xasuuqa ah ee hadda ka socda Qaza.

Dad badan ayaa u arkayay inay ka tarjumayso dareen dhab ah oo kalsooni darro ah iyo naxdin sababtoo ah degdegga lagu degdego qaadashada aragtida reer galbeedka iyadoo aan loo baarin si qoto-dheer leh. Wajiga dhabta ah ee reer galbeed waxaa banaanka soo dhigay baaxadda taageerada ee Israa’iil ee ka dhanka ah Falastiiniyiinta.

Dabcan, markii hore walaac ayaa laga muujiyay dilka dadka rayidka ah ee shacabka reer Israa’iil, laakiin baaxadda jawaabta Israa’iil ee ay dhiirigelisay quwadaha Maraykanka iyo Yurub ayaa dhalisay doodo badan oo daaha ka qaatay aragtida reer galbeedka ee ku aadan bani’aadamnimada.

Dadyow badan oo dunida kamid ah ayaa la yaabay markii Xoghaayaha Arrimaha Dibedda ee Mareykanka Anthony Blinken uu u sheegay suxufiyiinta asigoo ku sugan Tel Aviv inuu halkaas u joogo, “taageerada Maraykanka ee Israa’iil”, ” ila soco ma ahan oo keliya xoghayaha arrimaha dibadda, laakiin sidoo kale waa Yuhuudi.”

Warbaahinta reer galbeed ayaa si aan xishood la’hayn u muujisay taageerada xasuuqa shacabka reer falastiin.

Mike Johnson, afhayeenka cusub ee Aqalka Wakiilada Mareykanka ayaa yiri “Waxaan aaminsanahay in Ilaah barakeeyo wadamada taageera Israa’iil” isagoo ballan qaadaya taageerada Kongress-ka. Brian Mast, oo ah wakiilka jamhuuriga ee Florida, ayaa yimid Capitol Hill isagoo xiran dareeska ciidamada Israa’ii.

Guud ahaan dunida reer galbeedka, bayaannada lagu ballan qaadayo taageerada buuxda ee duullaanka Israa’iil ee Qaza iyada oo la gaynayo isku-darka sareynta cad iyo hadallada diineed ee kicinaya ayaa jahawareer ku riday Carabta iyo Muslimiinta.

Xattaa saxafadaha Sacuudiga ayaa waxaa ka muuqato taageernimo ama aad ka dareemayso warbaahin aan mabda iyo afkaar ay illaalsanayso aysan jirin, arrintaan ayaa inta badan la qabo dowladaha Carabta sababtoo ah ma aysan daabicin faallooyin tilmaamayo dhaqannada diblomaasiyaddeed ee reer galbeedka.

Qoraal uu qoray Dr. Mashari Al-Na’im oo lagu daabacay wargeyska maalinlaha ah ee rasmiga ah ee Al Riyadh oo cinwaan looga dhigay “Dagaalka Siono-Crusader” ayaa soo koobaya dareenkan:

“Maskaxda reer galbeedka waa maskax cunsuri ah oo aaminsan sarraynta reer galbeedka oo kaliya, xitaa haddii ay sheegato in ay qaadato akhlaaqda iyo mabaadi’da. Waxay diyaar u yihiin inay kuwa kale ku baabi’iyaan dhiig qabow… Miyay reer galbeedku soo shaac baxeen saddexdii toddobaad ee ugu dambeeyay ee dagaalka ka dhanka ah Qaza?

Hadallada kulul ee ka socda dunida Carabta iyo Muslimka, iyo kuwa ka baxsan, ee ku eedaynaya reer Galbeedka laba wajilayaal iyo inay shuraako ku yihiin dembiyada dagaalka Israa’iil ee ka dhanka ah Qaza waa ay badan yihiin waxayna muujinyeen dareen dadnimo leh, waxaana kamid ah Soomaaliya, Bakistaan iyo Indonesiya, Jordan, iyo Morooko.

Maraakiibta dagaalka ee Maraykanka, Ingiriiska iyo Faransiiska ayaa si degdeg ah loogu diray Israa’iil si loogu muujiyo taageerada xasuuqa ay gaysanayso. Siyaasiyiintu reer galbeedka qaamuuskooda marwalbo kama marna taageerada hagar la’aanta ah ee fal kasta oo Israa’iil ay rabto inay samaynayso.

Waxaana ka mid ah fulinta qorshaha ugu dambeeyay ee Sahyuuniyadda ee sannado badan soo socday: ka saarista Falastiiniyiinta dhulkooda Falastiin, qorshahuna waa Qaza ilaa saxaraha Siinaay ee waqooyiga Masar.

Halkii ay cambaarayn lahaayeen xadgudubyadan qaawan ee sharciga caalamiga ka hor-imanaayo, maamulka MD Joe Biden waxa uu Koongareeska ka codsaday $14.5 bilyan oo dheeri ah si loogu caawiyo ololaha duqaynta Israa’iil iyo barakicinta qasabka ah ee Falastiiniyiinta.

Maraykanku waxa uu sidoo kale ku hogaamiyay quwadaha reer galbeedka in ay hor istaagaan go’aamo kasta oo Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ay ku dalbanayaan xabbad-joojin degdeg ah, waa tallaabo kale oo naxdin leh si loogu ogolaado Israa’iil si ay u sii wado duqeymaha ay ku hayso dhammaan dhinacyada nolosha ee Marinka Qaza.

Ilaa hadda, Israa’iil waxay Qaza ku dishay in ka badan 10,635 oo falastiiniyiin ah, in ka badan 4,432 oo ka mid ah dadkaasi waa carruur, waxayna weli sii wadaan duqeymaha meelaha la deggan yahay, isbitaallada, masaajidda, kaniisadaha, booyadaha biyaha, xarumaha korontada, iyo xitaa waddooyinka. Waxaa barbar socda in ay goysay biyaha, korontada, cuntadii iyo agabkii caafimaadka ee Qaza.

Saacadihii ugu horreeyay ee weerarkii 7-dii Oktoobar, warbaahinta caadiga ah ee reer galbeedka ayaa ku degdegay in ay afgambiyaan sheekada mashiinnada dacaayadaha ee Israa’iil iyo Mareykanka.

“Waqtiyada qalalaasaha, sida xasuuqa Qaza ka socda wuxuu caddaynaya, qiyamka reer galbeedka ee bini’aadantinimada, caqliga, caddaaladda, xorriyadda iyo sinnaanta dhammaan shakhsiyaadka iyo quruumaha ayaa si dhab ah u caddeynaya mugdi iyo munaafaqnimo”

Shirkadaha waaweyn ee warbaahintu waxay aflagaadeeyeen sumcadda hay’adahooda iyagoo si dhab ah u garab taagan dagaalka Israa’iil. Ka dib hal bil oo duqeymo isdaba joog ah oo aan kala sooc lahayn haddana waxay ka dhigeen meel aanan waxbo ka dhicin. Taageerada milatari, siyaasadeed iyo warbaahineed ee Israa’iil ee aan la xakamayn ee reer galbeedku waxay dad badani u arkaan inay soo bandhigtay munaafaqnimada qiyamka reer galbeedka.

Tani waxay hubaal u tahay inay horseedi doontaa xagjiraynta hadda iyo laga yaabee jiilalka mustaqbalka ee dhalinyarada Carabta iyo Muslimka. Dhammaan aragtiyahan isku dheeli tiran, bini’aadminimada caqli-galka ah waa la tirtiray waxaana lagu beddelay hal dood oo sharxi karta dooda hadda taagan: midab-takoor iyo sarreynta awooda reer galbeedka. Dowladdaha Carabtuna waxaa la tusiyey inay u dabran yihiin reer galbeedka.

Tan iyo qoraalladii ugu horreeyay ee Theodore Herzl, aasaasihii Sionism, is-fahamka Israa’iil ayaa ku nuuxnuuxsaday in ay ka tirsan tahay ilbaxnimada reer galbeedka.

Maanta, hadalkan ku saabsan ilbaxnimada iyo sharka, oo Israa’iil iyo reer galbeedku ay matalaan kuwii hore iyo falastiiniyiintu waxay matalaan tan dambe, waxay noqotay khad rasmi ah oo Israa’iil iyo Maraykan lagu garto: waa bog si toos ah uga soo baxay buug-ciyaareedka gumeysiga cunsuriyiinta ee qarnigii 19-aad.

___Waxaa qoray:

Khaled Al Hroub waa aqoonyahan Falastiini ah oo ka xun fikirka siyaasadeed iyo dhaqanka Reer Galbeedka.

Haddii aad hayso qoraallo aragtidaada ah waxaad noogu soo gudbin kartaa emailka: diblomaasi@diblomaasi.com

Facebook Comments Box

Xafiiska Falanqeynta ee Diblomaasi.com waa xafiiska u qaabilsan dabagalka wararka, baarista qotoda dheer, xaqiiqo raadin, iyo ka warbixinta arrimaha danta guud, soo bandhigida xogta qarsoon ama daahsoon sida musuq maasuqa ama arrimo laga yaabo in aan si kale loo ogaan. Xafiiska Falanqeynta ee Diblomaasi.com wuxuu door muhiim ah ka ciyaaraa la xisaabtanka dawladda, ganacsatada iyo shakhsiyaadka iyaga oo xafiiskan soo bandhigaya sheekooyin muhiim ah oo saamayn ku yeelan kara bulshada. Ujeedada waa abuurista xaddaarad cusub.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Diblomaasiyadda

Norway ayaa si rasmi ah u aqoonsatay Falastiin inay tahay dowlad madax-bannaan

“Dowladda Norway waxay go’aansatay in Norway ay u aqoonsan doonto Falastiin dowlad ahaan,” ayuu yiri ra’iisul wasaare Jonas Gahr Store.

Published

on

Calanka falastiiniyiinta ayaa lagu arkay barxadda bannaan aqalka hoose ee magaalada Oslo ee dalka Norway, Nofeembar. 29, 2023.

Norway ayaa si rasmi ah u aqoonsatay Falastiin inay tahay dowlad, dowladda waqooyiga Yurub ayaa sheegtay. Go’aanka ayaa dhaqan galaya 28-ka Maay, ayay raacisay.

Norway waa waddankii tobnaad ee Yurub ee aqoonsada dawladnimada Falastiin. Bulgaria, Qubrus, Czech Republic, Hungary, Malta, Poland, Romania, iyo Slovakia ayaa sidaas sameeyay 1988, iyadoo Sweden ay ku biirtay 2014.

“Dowladda Norway waxay go’aansatay in Norway ay u aqoonsan doonto Falastiin dowlad ahaan,” ayuu yiri ra’iisul wasaare Jonas Gahr Store.

Oslo waxay samaynaysaa tallaabadan iyada oo ay jirto iskahorimaadka Qaza, kaas oo “tobanaan kun lagu dilay laguna dhaawacay,”. Ra’iisul wasaare Jonas Gahr Store ayaa carabka ku adkeeyay. Ujeedadu waa “in la noolaado xalka kaliya ee bixiya xal siyaasadeed oo loogu talagalay Israa’iiliyiinta iyo Falastiiniyiinta si isku mid ah: Laba dawladood, oo ku nool dhinac, nabad iyo ammaan,” ayuu yirri.

Wax yar ka dib ku dhawaaqista Norway, Ireland waxay sidoo kale sheegtay inay aqoonsanayso dawladnimada Falastiin.

Wasiirka arrimaha dibadda ee Israa’iil Israel Katz ayaa ka jawaabtay horumarkaas iyadoo dib ugu yeertay safiirrada dalkaas ee Ireland iyo Norway si ay wadatashi degdeg ah ula sameeyaan. Si la mid ah ayaa ku dhici doonta safiirka Spain haddii Madrid ay sameyso tallaabo la mid ah, ayuu raaciyay.

“Waxaan fariin aan shaki lahayn u dirayaa Ireland iyo Norway – Israa’iil iskama dhaafi doonto arrintan si aamusnaan ah,” Katz ayaa ku yiri hadal uu soo saaray.

Iyagoo aqoonsanaya dawladda Falastiin, Oslo iyo Dublin “waxay doonayaan inay fariin u diraan Falastiiniyiinta iyo adduunka oo dhan – argagixsada,” ayuu yirri, isagoo ku andacoonaya inay ” abaalmarin siinayaan Xamaas iyo Iiraan.”

“Dowrka nacasnimada” ee wadamada Yurub kama celin doono Israa’iil inay gaarto yoolkeeda ah “duminta Xamaas” ee Qaza, Katz ayaa carabka ku adkeeyay.

Spain ayaa ku dhawaaqday in ay aqoonsanayso dowladnimada Falastiin dhowr daqiiqo kadib hadalka wasiirka arrimaha dibadda ee Israa’iil.

Aqoonsiga Falastiin, Norway waxa ay “taageerta ciidamada qunyar socodka ah ee dhulka ku luminayey iskahorimaadkan daba dheeraaday iyo waxashnimada,” Ra’iisul wasaare Jonas Gahr Store ayaa yirri. Oslo waxay sidoo kale u diraysaa “farriin adag” quruumaha kale si ay ugu daydaan tusaale ahaan, sababtoo ah tani waxay ugu dambeyntii suurtogal ka dhigi kartaa in dib loo bilaabo dhaqdhaqaaqa xalinta laba dawladood, ayuu raaciyay.

“Ma jiri doonto nabad ka dhalata Bariga Dhexe haddii aan la helin xal laba dawladood ah, ma jiri karo xal laba dawladood ah haddii aan la helin dawlad Falastiin ah. Si kale haddii loo dhigo, dawlad Falastiini ah ayaa shardi u ah in nabad lagu gaaro Bariga Dhexe” Ra’iisul wasaaraha ayaa sidaas ku sharaxay.

Talaabadan ay qaadeen wadamada Norway, Ireland iyo Spain ayaa kusoo beegmaya maalmo un kadib markii dacwad oogaha maxkamada caalamiga ah ee dambiyada caalamiga Karim Khan uu dalbaday in amar lagu siiyo ra’iisul wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu iyo wasiirka gaashaandhiga Yoav Gallant iyo sidoo kale sadsex sarkaal oo sare oo katirsan ururka Xamaas ee Falastiin. Eedeymaha ah in ay geysteen “dambiyo dagaal iyo dambiyo ka dhan ah aadanaha.”

Waa waajib

Horaantii Talaadadii, Norway ayaa noqotay waddankii ugu horreeyay ee Yurub ah ee ku dhawaaqa inay xirriiyaan Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu iyo Wasiirka Difaaca Yoav Gallant, haddii la aqbalo waarannada ay soo saareen guddi garsoorayaal ah oo ka tirsan Maxkamadda Dambiyada Caalamiga ah (ICC). .

Wasiirka arrimaha dibadda Norway Espen Barth Eide ayaa sheegay in amarka lagu soo xiray Netanyahu iyo Gallant oo ka wakiil ah maxkamadda Hague ay ku qasbanaadeen inay xiraan haddii ay Norway yimadaan.

Wargeys online ka ah Norway ayaa sheegay in Eide uu qoray in Netanyahu uu halis ugu jiro in loo gacan geliyo haddii uu Norway booqdo. Isagoo xusay in guddi garsoorayaal ah oo ka tirsan maxkamadda dambiyada ee ICC ay ka fiirsan doonaan in amarka lagu xiro iyo in kale oo loo gacan geliyo maxkamadda.

Talaadadii, madaxa siyaasadda arrimaha dibadda ee Midowga Yurub Josep Borrell ayaa sheegay in xubnaha ururka ay si sharci ah ku qasbi doonaan inay xiraan Netanyahu haddii uu yimaado dhulkooda. “Dhammaan dawladaha ansixiyay qawaaniinta ICC waxay ku qasban yihiin inay fuliyaan go’aannada Maxkamadda,” Borrell ayaa sharraxay.

Ugu yaraan, 35,562 qof ayaa lagu dilay 79,652 kalena waa lagu dhaawacay duqeymaha cirka ee Israa’iil iyo weerarka dhulka ee Marinka Qaza, sida lagu sheegay xogtii ugu dambeysay ee wasaaradda caafimaadka ee Falastiiniyiinta. Israa’iil ayaa howlgalkeeda militari ka billowday Qaza, taasoo jawaab u ah duullaankii xudduudda ee 7-dii Oktoobar, oo ay Xamaas ku qaadday ugu yaraan 1,200 oo qof, 250 kalena ay qafaasheen.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Diblomaasiyadda

Ireland waxay go’aan taariikhi ah ku aqoonsatay dawlad madax-banaan oo Falastiin ah

Ireland waxay si rasmi ah u aqoonsan doontaa Falastiin dawlad ahaan, Raiisel wasaare Simon Harris ayaa xaqiijiyay. Mar uu ka hadlayay wararka sheegaya in dalkiisa uu ku biiri doono Norway iyo Spain oo iyagana rabo inay aqoonsadaan.

Published

on

Calamada qaranka Falastiin iyo Ireland ayaa la arkayaa iyagoo is barbar suran (Sawirka Reuters)

Ra’iisul wasaaraha Ireland Simon Harris ayaa Arbacadii ku dhawaaqay in Dublin ay aqoonsan doonto dowlad madax-bannaan oo Falastiin ah, waxaana uu rajeynayaa in dalal kale ay ku dayan doonaan.

“Maanta, Ireland, Norway, iyo Spain waxay ku dhawaaqayaan inaan aqoonsannahay dawladda Falastiin,” Harris ayaa ku yiri shir jaraa’id.

Ireland waxay si rasmi ah u aqoonsan doontaa Falastiin dawlad ahaan, Raiisel wasaare Simon Harris ayaa xaqiijiyay. Mar uu ka hadlayay wararka sheegaya in dalkiisa uu ku biiri doono Norway iyo Spain oo iyagana rabo inay aqoonsadaan.

Dowladda Norway ayaa ku dhawaaqday inay aqoonsan doonto dowladnimada Falastiin ilaa toddobaadka soo socda, halka Ra’iisul wasaaraha Spain Pedro Sanches uu u sheegay aqalka hoose ee baarlamaanka qaranka Arbacadii in Madrid ay sidoo kale si rasmi ah u aqoonsan doonto dowladda Falastiin laga bilaabo talaadada.

Harris wuxuu sheegay in saddexda waddan ay isku dubaridinayaan isbeddellada siyaasadda, waxa uu ku tilmaamay “maalin taariikhi ah oo muhiim u ah Ireland iyo Falastiin.” Waxa uu rajo ka muujiyay in go’aamadaasi ay gacan ka geysan doonaan in khilaafka Carabta iyo Israa’iil lagu riixo in la gaaro xal loo maro xal laba dowladood ah.

Galbeedka Quddus ayaa ka fal-celisay isbedelada ka socda Yurub iyadoo u yeertay safiiradeeda Ireland iyo Norway. Wasiirka arrimaha dibadda Israa’iil Katz ayaa sheegtay in aqoonsiga dawladnimada Falastiin uu la mid yahay abaal marinta argagixisada, wuxuuna caddeeyay in dawladda Yuhuudda “aysan ka aamusi doonin kuwa wax u dhimaya madax-bannaanideeda oo khatar gelinaya ammaankeeda.”

Diblomaasi sare ayaa intaa ku daray in “nacasnimada Irish-Norway nagama celinayso,” wuxuuna ka digay “cawaaqib xun oo dheeraad ah,” oo ay ku jirto Spain, haddii ay raacdo ballanqaadkeeda.

Ra’iisul wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu ayaa si cad u sheegay in uu ka hortagayo qaranimada Falastiin. Israa’iil ayaa si dhab ah gacanta ugu haysa dhul ballaaran oo ay u badan yihiin dadka reer Falastiin.

Maamulka falastiiniyiinta oo caalamka loo aqoonsan yahay inuu matalo danaha shacabka falastiiniyiinta ayaa qaar ka mid ah waxay sheegeen waxa ka dhacaya Daanta Galbeed. Qaza, oo ah deegaan gaar ah oo ay Falastiiniyiintu leeyihiin, ayaa waxaa in muddo ah gacanta ku hayay Xamaas, oo ah koox iska soo horjeeda. Xamaas ayaa soo abaabushay weerar lagu hoobtay oo lagu qaaday koonfurta Israa’iil bishii Oktoobar ee la soo dhaafay, taasoo keentay aargoosi ballaaran oo militariga Israa’iil kaas oo aan weli la soo afjarin.

Dadka dhaleeceeya xukuumadda Netanyahu ayaa sheegaya in aysan u muuqan wax qorshe ah oo ku wajahan Qaza kadib markii ay gaartay hadafkeedii ahaa in ay meesha ka saarto Xamaas. Maamulka Yahuudda ayaa waxaa isa soo taraya eedeymaha loo jeedinayo in ay isku dayayaan in ay isir ahaan sifeeyaan dhulka go’doonsan.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Gumeysi iyo isir sifeyn

Xoghayaha guud ee QM Antonio Guterres oo walaac xooggan ka muujiyey hawlgallada ka socda Rafax

Tobanaan kun oo rayid ah ayaa ka qaxay koonfurta Marinka Qaza ee Rafax iyadoo ay Israa’iil balaadhisay weerarrada dhulka ah, halka falastiiniyiintuna ay Arbacada xusayaan sannad-guuradii Nakba ama maalintii “musiibada” 1948-kii.

Published

on


Xoghayaha guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres ayaa Talaadadii sheegay inuu “ka argagaxay” korodhka ku yimi dhaq-dhaqaaqa militari ee ka socda gudaha iyo hareeraha magaalada Rafah ee ku taalla koonfurta Qaza, halkaas oo ay ciidamada Israa’iil ay ka wadaan hawlgallo kala duwan.

Dhaqdhaqaaqyadan ugu dambeeyey ayaa sababay inay markale barakacaan ku dhowaad 450,000 oo qof oo Falastiiniyiin ah, kuwaas oo si khasab ah looga raray meelaha ay deganaayeen toddobaadkii hore.

Afhayeenka Xoghayaha guud ee Qaramada Midoobay Farhan Haq ayaa sheegay, in xiisaddan cusub ee soo korodhay, in ay carqaladaynayso gargaarkii bini’aadanimo ee la geyn lahaa gudaha Qaza, iyada oo uga sii daraysa xaaladda oo markii horeba ahayd mid aad u liidata.

Afhayeenka ayaa intaas ku daray in ururka Xamaas laftoodu inay u rideen gantaallo kala duwan, si aan kala sooc lahayn, wuxuuna sheegay “inay tahay in la ilaaliyo dadka rayidka ah, xilli walba, ha ku sugnaadeen magaalada Rafax ama meel kale oo Qaza ka mida”.

Todobaadkii la soo dhaafay, militariga Israa’iil ayaa xoojiyey duqeymaha iyo howlgallada kala duwan ee ay ka wadaan magaalada Rafah iyagoo shacabka ku amrayay in ay isaga baxaan qeybo ka mid ah magaalada. Israa’iil ayaa sheegtay in ay qaadayso hawlgal xaddidan oo ay ku burburinayso kaabayaasha ay isticmaalaan ururka Xamaas ee ku teedsan xuduudda Masar.

Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay ayaa sheegay, in haatan aanay jirin meel ammaan ah oo ka mida marinka Qaza, wuxuuna markale ku celiyey, in la gaadho heshii xabbad-joojineed oo degdeg ah, isla markaana in la sii daayo maxaabiista.

Tobanaan kun oo rayid ah ayaa ka qaxay koonfurta Marinka Qaza ee Rafax iyadoo ay Israa’iil balaadhisay weerarrada dhulka ah, halka falastiiniyiintuna ay Arbacada xusayaan sannad-guuradii Nakba ama maalintii “musiibada” 1948-kii.

Ku dhawaad 750,000 oo falastiiniyiin ah ayaa sinji ahaan ay u nadiifiyeen maleeshiyaadkii Sahyuuniyadda 1948-dii iyadoo la abuurayay dawladda Israa’iil, iyadoo intooda badan ay gabaad ka dhigteen Marinka Qaza, Daanta Galbeed, Urdun, Lubnaan iyo Suuriya.

Xuska maalinta Arbacada ee Nakba ayaa ku soo beegmaysa iyadoo dagaalka Israa’iil ee ka socda Marinka Qaza uu ku qasbay mowjado cusub oo barokac ballaaran ah oo Falastiiniyiin ah. Ku dhawaad 450,000 oo falastiiniyiin ah ayaa ka barakacay RafaX tan iyo 6dii MAay, iyo ku dhawaad 100,000 oo ka barakacay waqooyiga Qaza, sida ay sheegeen wakaaladaha Qaramada Midoobay. Tani waxay ka dhigan tahay in ku dhawaad rubuc ka mid ah dadka Qaza ee 2.4 milyan oo qof ay mar kale ku barakaceen qiyaastii hal toddobaad gudaheed.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Gumeysi iyo isir sifeyn

Maxay Carabtu u taageeri la’dahay Falastiin?

Dawladaha Carabta iyo shucuubta ayaa hadda ka warwareega inay tallaabo ka qaadaan Israa’iil sababtoo ah daciifnimada bulshada, nuglaanshaha dhaqaale iyo ku-tiirsanaanta siyaasadeed.

Published

on


Waxaa la yaab leh in la arko in dowladaha Carabta iyo muwaadiniinta aysan si wax ku ool ah uga falcelin xaaladihii ugu dambeeyay ee Marinka Qaza. In kasta oo kormeerayaashu ay filayeen jawaab celin waxtar leh oo ka imanaysa dawladaha Carabta iyo muwaadiniinta, waxay inta badan ku nagaadeen xasuuqa joogtada ah ee ka dhanka ah dadka reer Falastiin, oo aan ku noolayn oo keliya marinka Qaza ee sidoo kale waxay ku nool yihiin Daanta Galbeed. Dalalka Carabta ayaa ah kuwo aan la filayn oo aad u deggan marka loo eego waddooyinka dalal badan oo aan Carab ahayn iyo kuwo aan Muslim ahayn.

Waxaa jira dhowr sababood oo waaweyn oo ah waxqabad la’aantan. Qodobka ugu horreeya ee muhiimka ah waa isbeddelka aqoonsiga dadka Carabta. Dhaqan ahaan, dadka Carabtu waxay ku raaxaysan jireen afar aqoonsi oo is dhammaystiraya iyo weliba kuwo ku tartamaya. Laga soo bilaabo kuwa ugu cidhiidhiga ah iyo kuwa ugu ballaadhan, waxay ahaayeen baladiyyah (aqoonsi maxalli ah ama heer-qaraneed), wataniyyah (aqoonsi heer qaran, heer dawladeed), qawmiyah ( isir weyn ama mid Carabi ah), iyo diiniyah ( diin ama Islaam, aqoonsiga).

In kasta oo khusayntoodu ay is beddeshay wakhti ka waqti, haddana dhammaantood waxay khuseeyeen ku dhawaad dhammaan bulshooyinka Carabta. Aqoonsiga Carabiga iyo Islaamkuba waxa ay ahaayeen kuwo siyaasad ahaan ugu awood badnaa. Inta badan Carabtu waxay xiisaynayeen arrimaha Carabta iyo Islaamka. Qadiyadda Falastiin, mid Carabeed iyo mid Islaami labadaba, waxay ahayd xudunta labadan hayb.

Si kastaba ha ahaatee, muhiimadda aqoonsigan ayaa si weyn isu beddeshay ka dib kacdoonadii Carabta ee 2011. Muhiimada labadii aqoonsi ee ugu dambeeyay (Pan-Carabi iyo Islaamka) ayaa si weyn hoos ugu dhacay iyada oo loo eegayo heer qaran (heer-dawlad) iyo maamul-goboleed aqoonsi ah. Tusaale ahaan, dawladaha khaliijku waxay go’aansadeen inay dhamaystiraan geeddi-socodkooda dhismaha qaranka ee dib-u-dhaca ku yimid. Sidoo kale, dawladda Ciraaq waayadan dambe siyaasad ahaan way u kala qaybsan tahay taageerayaasha aqoonsiga qaran iyo hayb-hoosaadyada. Halka qaar ka mid ah jilayaasha siyaasadeed ay taageeraan aqoonsiga Ciraaq ee madaxbannaan, qaar kalena waxay door bidaan inay isku sheegaan inay yihiin “Shiico,” sidaas darteed waxay ka soo horjeedaan Sunniga ku nool dalka.

Ugu dambayntii, dadyowga Carabtu waxaa ka muuqato in aanay muhiimad weyn siinin arrimaha Carabta iyo Islaamka, i.., qadiyadda Falastiin. Sidaa darteed, dadka Carabtu waxay inta badan yihiin kuwo aan dan ka lahayn dhibaatada dadka reer Falastiin, maadaama aysan rabin inay qaadaan culeyska “Carab kale ama Muslimiinta” mar dambe. Ugu yaraan wakhtigan, ma jiro wax wada-tashi macno leh oo ka dhexeeya dadka Carabta.

Bulshada oo aan abaabulin

Qodobka labaad ee ugu muhiimsan wuxuu ahaa caburinta hay’adaha rayidka ah ee Carabta ee abaabulan. Dhaqdhaqaaqyadii ugu waxtarka badnaa iyo hawl-wadeenadii siyaasadeed ee intii ay socdeen kacdoonadii iyo kacdoonadii Carabta waxa ay ahaayeen ururo Islaami ah. Ururka Ikhwaanul Muslimiinka oo ahaa hay’adda ugu weyn ee abaabulan isla markaana ku jihaysan diinta Islaamka ee ka dhisan dalalka Carabta, waxa uu ahaa mid ka mid ah hormuudka ka ah kacdoonnada iyo isbeddelka dimoqraadiyadda ee gobolka. Waxay xukunka ku qabatay dhowr waddan oo Carbeed ka dib doorashooyin dimoqraadi ah oo xor ah. Si kastaba ha ahaatee, in kasta oo ay diidday adeegsiga rabshadaha, Ikhwaanul Muslimiinka oo ay weheliyaan Xamaas, ayaa taliska Masar iyo dhowr waddan oo kale oo Carab ah ku dhawaaqay urur argagixiso sannadkii 2014. Maanta, ma jirto bulsho abaabulan oo xooggan oo ka jirta waddamada Carabta oo ka falceliya xasuuqa ay Israa’iil ku hayso dadka Carabta Muslimka ah.

Intaa waxaa dheer, qof walba way u caddahay in mudaaharaad kasta oo looga soo horjeedo hawlgallada xasuuqa ee Israa’iil ay ciqaab adag kala kulmi doonaan dawladuhu. Dawladuhu waxay go’aansadeen inay burburiyaan dalab kasta oo bulsho. Sidaa darteed, dawladuhu waxay awoodaan inay ka celiyaan waddooyinka Carabta inay ka falceliyaan ficilkasta oo dibadda ah. Intaa waxaa dheer, dawladaha Carabta waxay ku faraxsan yihiin burburinta Xamaas, dhaqdhaqaaq iska caabin ah oo ku jihaysan Falastiiniyiinta Carabta ah.

Dhinaca dhaqaalaha

Dad badan oo Carab ah, waxay mudnaanta koowaad siinayaan dhaqaalahooda, ma rabaan inay ka tagaan raaxadooda iyo maalkooda. Ma rabaan in ganacsigoodu ay waxyeello u geystaan Sahyuuniyadda iyo taageerayaashooda. Inta badan dadka caanka ah ee Carabta ayaa ganacsi ku leh dawladaha reer galbeedka. Aqoonyahanada Carabtu waxay inta badan ku tiirsan yihiin goobo ganacsi oo caalami ah, kuwaas oo inta badan ay u badan yihiin wareegyada reer galbeedka. Kuma talo jiraan inay sameeyaan wax dhaawacaya ganacsigooda iyo raaxada ay ku jiraan maanta. Sidaa darteed, waxa kaliya ee ay ku biiriyaan waa gargaarka bini’aadantinimo, taas oo aan gaarin dadka baahan ee Falastiiniyiinta.

Saamaynta reer galbeedka

Dawladaha Carabta waxa u hanjabaya dawladaha reer galbeedka haddii ay taageeraan Xamaas oo ah urur xaq-u-dirir ah oo waliba Muslim Sunni ah. Quwadaha caalamiga ah ee taageera Israa’iil ayaa hanjabaad u jeedinayay dowladaha iyo jilayaasha Falastiiniyiinta taageersan. Taageerayaasha maamulka Sahyuuniyadda ayaa cabsi geliyey jilaa kasta oo caalamka ka tirsan si ay u taageeraan Falastiin oo ay uga hor istaagaan inay qaataan tilaabooyin ka dhan ah Israa’iil. Si kale haddii loo dhigo, ku-tiirsanaantaas awgeed, ma jiro dawlad Carbeed oo ku dhiirrata inay codkeeda kor u qaaddo oo ay kaga soo horjeedo Israa’iil iyo taageerayaasheeda. Si la mid ah jilayaasha bulshada, waxay sidoo kale raacaan siyaasad bilaash ah oo ku wajahan horumaradii ugu dambeeyay ee Qaza. In kasta oo ay taageero bini’aadannimo u fidiyaan Falastiiniyiinta, haddana waxay ka taxaddaraan inay tallaabo cad ka qaadaan dawladda Israa’iil.

Isku soo wada duuboo, dawladaha iyo shucuubta Carabta ayaa ka caga jiidaya inay tallaabo cad ka qaadaan dawladda Sahyuuniyadda iyo taageerayaasheeda. Aad bay u liitaan bulsho ahaan, dhaqaale ahaan baylahsan yihiin iyo siyaasad ahaan waxay ku tiirsan yihiin inay qaadaan tallaabooyin wax ku ool ah oo ka dhan ah xadgudubyada Israa’iil. Si kastaba ha ahaatee, aamusnaantani waxa laga yaabaa inaanay weligeed sii waarin, tamarta ku urursan xariiqda khaladku waxay keeni kartaa qarax hal maalin ah.

___

Qoraha Maqaalkaan: Muhittin Ataman waa bare wax ka dhiga Waaxda Xiriirka Caalamiga ah ee Jaamacadda Culuumta Bulshada ee Ankara. Sidoo kale waa Tifaftiraha Guud ee Insight Turkey, oo ay daabacday Hay’adda SETA.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Gumeysi iyo isir sifeyn

Burburka Qaza soo gaaray oo aan la arag tan iyo Dagaalkii Labaad ee Adduunka, ayaa qaadan doonta tobanaan sano in dib loo dhiso – QM ayaa tirri.

Warbixin ay soo saartay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan horumarinta ee UNDP ayaa lagu sheegay in dagaalka uu sababay burbur xooggan.

Published

on

God ay ka buuxaan biyo iyo bulaacad ayaa haraaga halka guriga Ramez al-Masri lagu burburiyay duqayn cirka ee waqooyiga Marinka Qaza. (Sawirka AP/John Minchillo)

Dagaalka Qaza waxa uu xaalufiyay in badan oo ka mid ah caasimadii jirka iyo bini’aadantinimo ee deegaankaas, waxana uu si ba’an u saameeyay inta kale ee dhulka la haysto ee Daanta Galbeed iyo Bariga Quddus, sida lagu sheegay warbixin ay dhawaan soo saartay Qaramada Midoobay.

Waxa ay ka digaysaa in marka laga soo tago kumannaanka qof ee hore u luntay, iyo dad badan oo ku dhaawacmay ama ku naafoobay nolosha, khatarta “jiilalka mustaqbalka lumay ay dhab tahay.”

Warbixinta ay soo saartay Barnaamijka Horumarinta ee Qaramada Midoobay, oo cinwaan looga dhigay “Dagaalka Qaza: Saamaynta Dhaqaale ee La Filayo ee Dawladda Falastiin,” ayaa muujinaysa burburka baahsan ee ka dhashay iskahorimaadka, oo ay ku jiraan: burburinta ku saabsan guryaha 80,000, taasoo keentay muhiimad gaar ah, iyo suurtagal ah muddo dheer.

Cabdullah Al-Dardaari, oo ah Agaasimaha Xafiiska waddamada Carabta ee Barnaamijka Horumarinta Qaramada Midoobay ee UNDP ayaa yiri, “Barnaamijka soo kabashada hore ee saddexda sano ah ee lagu celinayo boqollaal kun oo Falastiiniyiin ah hoy ku meel gaar ah oo ku yaala goobihii ay asal ahaan ka soo jeedaan iyada oo taageero bulsho oo dhamaystiran, ay ku kici doonto inta u dhaxaysa 2 ilaa 3 bilyan oo dollar.”

“Dib u dhiska guud ee Qaza maanta, marka loo eego qiyaastayada, wuxuu u dhexeeyaa ugu yaraan 40 ilaa 50 bilyan oo doolar.” ayuu raaciyay.

Cabdullah Al-Dardaari ayaa weriyayaasha kula hadlay magaalada Cammaan ee dalka Urdun, halkaas oo uu ku daahfuray warbixin cusub oo ay UNDP soo saartay oo ku saabsan saamaynta bulsho iyo dhaqaale ee la filayo ee dagaalka u dhexeeya Israa’iil iyo Xamaas, kaas oo Talaadadii toddoban bilood jirsaday.

Iska horimaadka ayaa khasaare u geystay nolosha Falastiiniyiinta, iyadoo in ka badan 34,000 oo qof ay ku dhinteen illaa 78,000 oo kalena ay ku dhaawacmeen, sida ay sheegtay wasaaradda caafimaadka ee Xamaas ay maamusho ee Qaza.

Bartamihii Abriil, Barnaamijka Horumarinta ee Qaramada Midoobay ayaa sheegay in dhimashada iyo dhaawaca ay gaarayeen ugu yaraan 5% dadweynaha Qaza.

Dagaalka ayaa waxa uu dhulka la simay inta badan Qaza, isagoo dhaawacay ama burburiyay 370,000 oo guri iyo 9% hanti ma guurtada ah ee ganacsi.

UNDP waxay sheegtay in xitaa xaaladeeda ugu wanaagsan ay qaadan doonto 16 sano -ilaa 2040 – dib u dhiska guryihii burburay, iyada oo aan la dayactirin kuwa burburay. Haddii wakhtiga dib u dhiska uu raaco qaab la mid ah dagaaladii 2014 iyo 2021 ee u dhaxeeyay Xamaas iyo Israa’iil, warbixintu waxa ay leedahay, Qaza waxa ay u baahan tahay ku dhawaad 80 sano si ay dib ugu soo celiso guryihii burburay.

Wax-soo-saarka Falastiin ayaa sidoo kale si weyn dhibaato u soo gaartay tan iyo markii dagaalku billowday, isagoo hoos u dhacay 25% – ama ku dhawaad $7 bilyan. Cabdullah Al-Dardaari ayaa sheegay in boqolkiiba 29 ay gaari karaan haddii dagaalku sii socdo ilaa bisha luulyo.

Falanqaynta ayaa sidoo kale daaha ka qaadaysa in dhaqaalaha Falastiin uu lumiyay qiyaastii 8.7 boqolkiiba wax soo saarka gudaha dhabta ah ee 2023, waxaana uu lumin doonaa qiyaastii 25.8 boqolkiiba 2024. Haddii khilaafku sii socdo saddex bilood oo kale, khasaaraha sanadkan wuxuu kordhin karaa 29 boqolkiiba, oo u dhiganta ilaa $7.6 bilyan.

Dhammaan qaybaha dhaqaalaha ee Qaza ayaa si ba’an u saameeyay dagaalka, warbixinta ayaa lagu ogaaday, iyada oo qaybta dhismaha ay la kulantay hoos u dhaca ugu weyn, 75.2 boqolkiiba.

“Dhaqaalaha maxalliga ah waxaa meesha ka saaray dagaalka hadda socda,” ayay tiri.

“Dagaalka Qaza ee ba’an wuxuu uga tagi doonaa jiilalka mustaqbalka kharashyo dhaqaale iyo bulsho oo sii xumaanaya kuwaas oo caqabad ku noqon doona soo kabashada dagaalka ka dib iyo horumarka dhulka Falastiiniyiinta ee la haysto.”

Marka loo eego xitaa xaaladaha ugu rajo-weyn ee xawaaraha dib-u-dhiska, warbixintu waxay sheegaysaa, inay qaadan doonto illaa 2040, iyo malaha in ka badan, in la dayactiro ama lagu beddelo guryihii burburay. Dib u soo noolaynta dhaqaaluhu waxay noqon doontaa caqabad kale oo aad u weyn, warbixintu waxay ka digaysaa, iyadoo la burburiyay aasaaskii wax soo saarka ee dhaqaalaha.

“Maalgelinta loo baahan yahay ee kaabayaasha, waxbarashada, caafimaadka dadweynaha, haqab-beelka cuntada iyo adeegyada kale ee aasaasiga ah ee bulshada kuwaas oo lagama maarmaan u ah dardargelinta soo kabashada dhaqaalaha ayaa si fudud u ballaaran,” ayay tiri.

Falanqaynta ayaa hoosta ka xariiqaysa baahida degdegga ah ee heshiis xabbad-joojin ah, oo ay weheliso dadaallo joogto ah oo wax looga qabanayo dhibaatooyinka bini’aadantinimo ee Qaza iyo dib-u-dhiska dhaqaalaha Falastiiniyiinta iyo kaabayaasha dhaqaalaha. Dadaal kasta oo suurtagal ah waa in la sameeyaa si loo soo afjaro dagaalka, ayay tiri warbixintu, oo la gaaro “heshiiska waara ee u dhexeeya Israa’iil iyo Dawladda Falastiin oo si daacad ah loogu hoggaansamo.”

Waxa ay intaa ku dartay: “Illaa wakhtigaas la gaarayo, badbaadinta nolosha ayaa ah mudnaan degdeg ah, waxaana barbar socda bixinta gargaar bini’aadantinimo oo ku filan oo wakhtigeeda ku habboon, gaar ahaan agabka muhiimka ah sida cunto, dawooyin, biyo nadiif ah iyo shidaal.

“Tallaabooyinka dheeriga ah waa in la qaado si looga fogaado burburinta kaabayaasha rayidka ee haray iyo carqaladeynta adeegyada, iyadoo la dejinayo dib u soo kabashada dhaqaalaha iyo dardargelinta kobaca, iyo abuurista shaqo hufan.”

Facebook Comments Box

Continue Reading

Xul