Connect with us

Akhri

Dayaxa Dhulka

Published

on

 


Dayax Dhulka oo si fiican looga arko Oogada sare ee dunida. Dayaxa dhulka waxa uu u egyahay sida kubbad wareegsan cirka dhexdiisa marka ay tahay caddo 15aad ah. Dayuxu waxa uu ku wareegaa dhulka, waxaana looyaqaan dayax gacmeedka dhulka. Waxa uu raacaa marin leh qaabka ukunta oo kale, marka uu ku wareego dhulka. Marinka dhulku waa sidaa oo kale waa qaab sida ukunta oo kale ah, marka uu ku wareegaayo qorraxda. Marka diiradda lagu eego oogadda dayaxa, wuxuu leeyahay buuro aan isku sinnayn oo leh dooxooyin iyo godad dhaadheer oo uu fulkaano ka qarxay.

Sida lawada ogyahay dayaxa barkiisa ayaa iftiinta muddo kasta oo cayiman. Qaybta keliya ee ay iftiimiyaan fallaaraha qorraxdu waxaa la arki karaa habeenkii.

Badhka iftiimaya waa qaybta ku beegan qorraxda, badhka kalena waxa ay ku jirtaa mugdi. Mararka qaarkoodna waxaa dayaxa la arkaa maalintii. Qaybta mugdiga ahi ma muuqato. Sikasta ha ahaatee taasi macnaheedu ma ahan in aynu wada aragno qaybta iftiimaysa maalinkasta oo sanadka ah. Qaybta iftiimaysa waxa ay ku xirantahay hadba meesha aynu dayaxa ka xigno marka loo eego qorraxda. Dhinaca dayaxa ee iftiimayaa wuxuu ka sii jeedaa eegaha. Dhinaca mugdiga ahina wuxuu ku sii jeedaa eegaha. Marka qofka eegayana wuxuu arkaa in aad uyar oo dayaxa ah oo layiraahdo bil. Haddii uu dhinaca dayaxa ee iftiimayaa uu toos kuugu soo jeedo adiga oo dul jooga dhulka, waxa aad aragtaa goobo dhan ama saxan. Waxaa wajigaan layiraahdaa dayaxa dhan. Waxa aad xasuusanaataa in hooska dhulku si dhif ah ugu soodul dhaco dayaxa korkiisa. Waxa uu dayaxa kaga soo kor dhacaa hal dhinac oo kaliya.

Dayax/Bil

Dayaxu waa duni yar oo ka samaysan dhagxaan, kuna wareegta dhulka, taas oo leh dherer dhan rubuc gacanka dhulka. Dayaxa dhulku waa kan ugu weeyn, dhammaan dayaxyada meereyaasha bahda qoraxdu midaysay kaas oo la odhan karo wuxuu ka weyn yahay meereyaasha yaryar qaarkood. Cufis-jiidadka u dhexeeya dhulka iyo dayaxa ayaa keena mowjadaha badaha, taas mid la mid ah ayaa keentay isku-xidhnaanshaha labadooda. Dayaxa oo ku socda xawaare dhan 1.022 kilomitir ilbiriqsigiiba, ayaa waxay ku qaadataa 27 maalmood, 7 saacadood iyo 43 daqiiqo in uu hal mar ku wareego dhulka. 365.24 (solar days).

Dhinaca kale, isku wareega dayaxu waa 10, 921 km; cufkiisuna waa 2.1958 ×1010 km3 halka mugiisu yahay 7.3477 × 1022 kg. Maadaama dayaxa cirkiisu aad u khafiif yahay falaadhaha qorraxduna toos u soo taabtaan oogada dayaxa ayaa heerkulkiisu aad u sareeyaa ugu yaraan waa 100 Kalfin ugu badnaana wuxuu gaadhaa 390 K. Jidhka dayaxu wuxuu ka samaysan yahay iskudhisyo kala duwan kuwaas oo u badan curiyeyaasha kala ah:

Argon, Hiliyaam, Soodhiyaam, Botashiyaam, Haydarojiin iyo Raadhoon.

Markii ugu horeeysay taariikhda bani-aadamka, sanadkii 1959kii ayaa Dayax Gacmeed Ruushku leeyahay tagay dayaxa. Ka dib, 1968dii ayaa qofkii ugu horeeyay cagaha saaray dayaxa kaas oo ka socday Dawladda Maraykanka.

Sanadkii 2004 wixii ka dambeeyay ayaa wadamada Jabaan, Hindiya, Shiinaha iyo Yurub saldhigyo kasameeysteen dayaxa.

Inkastoo dayuxu lahayn cir sare oo ka difaaca kulka qorraxda. Cilmi baadhis la sameeyay waxay muujisay in dayaxu leeyahay biyo laga heli karo cidhifyada dayaxa iyo oogada sare dhexdeeda.

Facebook Comments Box

Waa qoraa ka tirsan Diblomaasi. Wuxuu wax ka qoraa arrimaha bulshada sidda wacyigelinta bulshada, dhiirogelinta da’yarta, jaceylka iyo dadka tabaalaysan. Dhinaca kale qoraaga ayaa wax ka qora ganacsiga, siyaasadda, dhaqanka, kheyraadka dalka, Afsoomaaliga, isbedelka cimilada, suugaanta, arrimaha qoyska iyo taariikhaha dalka. Qoraa Maxamuud ayaa marwalbo u taagan siddii uu geed-dheer iyo geed-gaabanba ugu fuulilahaa siddii uu usoonoolayn lahaa dhaqankii iyo sooyaalkii ay lahayd umadda Soomaaliyeed.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Buuggaag

Gorfaynta Buugga Haddimada Qabyaaladda – Faallo kooban

Sidee qabyaaladdu u saamaysay dadkeena Soomaaliyeed?

Published

on


Buugga Haddimadda Qabyaaladda

Dareenka, milgaha, maankalga xaaladaha kala duwan ee ku duugan dhiganaha Haddimada Qabyaaladda ee uu ka hadlaayo buuggan aan gacanta ku hayo, waa buug aan isdhihi karo waxa uu ku soo aaday marxalad ka duwan marxaladaha kale, ayada oo aan ognahay maantay qabiil dartiis lagu qurgoynaayo caruur yaryar oo aan qaangaarin kuwaas oo dhibanne u ah aanooyin aysan talo iyo saamaynna aysan ku lahayn.

Qabyaalad: Waxyaalaha ugu xun ee laga dhaxlo qabyaalada waxaa asal u ah waa iyada oo la tuuro danta guud, lagana tago wada dhalashadii iyo hilib wadaagii ay qowmiyad lahayd taas oo lagu beddeshay damiir qabyaalad ka buuxdo iyo in si khaldan loo addeegsado qabiilkii iyadoo laga talaabayo xadkii ay lahayd laguna dhiirado hannaan aan haboonayn.

Waxaa igu dhaliyay in aan qoro buuggan waa dal jaceyl iyo baahi aan uqabo dawlad iyo kala dambayn, sidoo kalena sababaha igu khasbay waxa weeye kadib markaan arkay in bulshadii ay ka dhimatay waddaniyaddii oo booskeedii meesha laga waayay ayna sababtay in dalkeenii uu noqday baylah. Waxaan ugu baaqayaa dhammaan bulshada Soomaaliyeed in ay ubadkooda ku tarabiyeeyaan waddaniyadda si dalkeena aan ubadbaadsano. Waxaana muhiim ah in qofkasta xil iska saaro difaaca waddankiisa, madaxbannaanidiisa, dib udhiskiisa, soo saaridda kheyraadkiisa iyo ilaalinta sharafta ummadda Soomaaliyeed.

Qofka leh damiirka iyo dareenka waddaninimo waxa uu dareemaa farxad kolka dadyowga kunool koonkaan aynu joogno ka sheekaynayaan dalkiisa, wuxuuna ku dhiiradaa in uu sii wanaajisto deegaankiisa iyo guud ahaan waddanka. Inta aan ka soo sheekaynay oo keliya laguma qeexi karo macnaha iyo milgaha ku duugan waddani balse waa duurxul kooban oo aan ku qeexayno erayga si dadku ufahmaan waxa uu yahay waddani iyo waxa uu ka dhiganyahay.

Qoraaga buugga mar ay ka hadlaysay sababta ku dhalisay ayay tiri: Waxaa jirtay maalin maalmaha ka mida anigoo ka imid goobtayda shaqada oo usoo caraabay hoygii aan ka deganaa xaafadayda Garoowe, goor-sheegtuna tahay abbaaro 4:00pm ayaa waxaan soo maray kurayo meel ku dagaalamaya haddaan damcay kala qabo oo kala celi waxay igu dheheen mid kasta oo iyaga ka mida wiilkaan ayaa icaayay iyo kanaa saan idhahay. Haddii aan waydiiyay sababta ay isku dagaalayaan waxay igu dheheen waxa uu dhahay hebel qabiilkeena idinka laandheereysan oo idinka badan? Waan yaabay Waxaan ku dhahay yaa warkaas kugu dhahay? Markaas ayuu yiri mid kamida kurayada dagaalamaysa hooyo ayaa nagu tiri.

Sidee qabyaaladdu u saamaysay dadkeena Soomaaliyeed?

Bulshada Soomaaliyeed in ka badan 80% ma fahansana qabyaaladda waxay tahay. Waxaana daliil kuugu filan in dalkooda ay burburkiisa iyo dib udhiciisa ka shaqaynayaan. Waxay kuwada haminayaan dhammaantood ama badankood in ay dalal shisheeye aadaan, waxna waa tahriibeen, waxna waa qalbi ka dhoof, inta kale ee soo hartana waa dad dantu biday ama duruufta haysata awgeed aysan ugu hanqaltaagin dalkale.

Burburkii waxa uu nadhaxalsiiyay in aan weyno halyeeyo Soomaaliyeed, waddaniyiin Soomaaliyeed, hooyooyin nagu qaaliya. Waxaan nahay dad isla quman, isla saxan, iyagu is arka, damiirkii ka tagay, waxaa la yiri Mayd maxaa udanbeeyay? Saa la dhahay kan la siisido oo tusaale waxaa kugu filan caruur yaryara oo dugsi Qur’aan dhigata oo lawada dilay qabyaalad awgeed.

Abwaan Abshir Nuur Faarax {Bacadle}:- waxa uu yiri:

Dab miyey sureen waa dulli aan xuma ka daaleyne
Dusha aadmigey shabahaan ficilna duurjoogta
Deggani iyo kheyr lama tusoo way ka diriraane
Dabciga riibigey leeyihiin mana dareemaane

Qabiilku waxa uu meeshii ka saaray dhaqankii suubanaa ee Soomaali lagu yaqaanay, Soomaalinimadii, waxa uu baaba’shay damiirkeenii. Waxa uu nagaarsiiyay in aan seeraaro samaysano, qolo kastana tiraahdo anagoo reer hebel ah baa iskaleh goobtaan. Qabiil hebel isma guursano, kab iyo qaraan ma wadaagno, geelayagu isku meel madaaqo.

Gabay uu tiriyey Alle ha unaxariistee abwaan Abshir Nuur Faarax Baxadle waxaa ka mid ahaa:

Quruun waliba cudur qaasahoo qaybiyaa jira’e
Soomaali belo loo qoraye qallinka loo saarey
Wax qabiil ka daran jahanamaan qiray aqoontayda
Qadartaana iga hiilisaye qolo ma sheegteen

Maxaan ka dhaxalnay qabyaaladda

1. U hoggaansan la’aanta shuruucda dalka: Dal walba oo dunida ka jira waxa uu leeyahay xeer udegsan oo ku dhaqmo qofkii jabshana waxaa lagu qaadaa xeerkaas dalka uyaal.

Alle ha unaxariistee Abwaan Cali Xuseen Xirsi oo ku magac dheeraa {Cali Makaadsade} gabay uu tiriyay ayaan ka sooqaadan tix yar oo uu ku baraarujinaayay bulshada in wax lawada qabsado oo wadajir wax lagu hagaajiyo. Wuxuu yiri:-

Hantidaan wadaagniyo haddaan hawsha socodsiino
Oo aad hirgelisaan mabda’a lagu hayaamaayo
In horumar lagu waarayaa hubanti weeyaane.

2. Jahliga: Waxaa muhiim ah in qeybaha dadka la baro waxbarashada waayo waxbarashadu waxay meesha ka saartaa jahliga, gaajada, faqriga, dagaalka, qabyaaladda, qurunka iyo kala danbayn la’aanta.

3. Caddaalad darro: Qof kasta oo muwaadin ah waa in uu helaa caddaalad, haddii caddaalad la helo waxaa imaanaysa waddaniyad. Rag caddaalad waayay sidii cowshii kala yaac.

قال الله تعالى: إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسان

“Alle wuxuu idin amray caddaalad iyo wanaag in aad samaysaan”.

4. Diinta oo aan lagu dhaqmin: Waa tiirka koowaad ee qof walba oo Muslim ah in uu ku dhaqmo diinta islaamka.
وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُو

Alle wuxuu Qur’aankiisa ku yiri “Qabsada xarigga Eebbe dhammaantiin, hana kala taganina”.

5. La haanshiyo la’aan dalka: Waa in muwaadinkasta lagu dhiirigeliyo in uu dalka isagu leeyahay aysan cidkale lahayn. Waa tii uu lahaa Alle ha unaxariisto abwaan Abshir Bacadle gabaygii danta guud

Dal shisheeye duulkii mutaa dawlad wuu tebiye
Duruufihii na soo maray qalbiga waa damqinayaane

أَصَابَكُم مِّن مُّصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُو عَن كَثِيرٍ وَمَا

Alle wuxuu Qur’aankiisa ku yiri {Idinma asiibin musiibo ilaa waxaad gacmihiina ku kasbateen mooyaane, Alle waa dembi dhaaf badanyahay}.

6. Dhaqankii oo lumay: Bulsha kasta waxay leedahay dhaqan soojireen ah oo ay iska dhaxleen ka ab-ka-ab ilaa haddeer. Waddankasta oo dunidaan ku yaal waxa uu leeyahay dhaqan ugooniya oo dunida kale uga soocan yahay balse maanta dhaqankeenii waa lumay.

Dal marka la doonaayo in la burbursho waxa laga burburshaa dhaqanka. Haddii dhaqankaaga kaa lumo waxa meesha ka baxaysa jiritaankaaga sooyaal.

7. Maamul daadajin la’aan (Qabyaalad daadajin): Dawladdu waa in ay maamul daadajin usamayso, gaarsiisona dalka oo idil addeega ay ubaahanyihiin, sida waxbarashada, caafimaadka, cunada iyo maamul wanaaga.

8. Xuquuq la’aan: Ma helaan xaqa ay leeyihiin muwaadiniinta Soomaaliyeed, waxaana dhacda xaqii ay lahaayeen in ay ku waayeen qabiil.

9. Dulmiga dumarka lagu hayo: Dhibanayaasha ugu badan waa dumarka, dadka ugu nugulna waa ayaga waayo waxaa la dilaya waa odaygeedii, walaalkeed, abtigeed, wiilka ay dhashay, cidda asayda qaadaysa waa ayaga, cidda caruurta korinteeda laga rabo waa ayaga, cidda umul raacaysa oo dhakhtar la’aan u godgalaya waa ayaga, kufsiga iyo jirdilka ayaga ayaa loo gaystaa.

Qoraaga ayaa soo qaadatay hees la dhaho Inna Ragow Eed Baan Kaa Tabanayaa ay qaaday Xabiibo Xasan Tooxow taasoo ahayd:

Aasaaska dunida iyo
Anigu dumar baan ahaa
Warshaddii aadmigiyo
Udubkii noloshaan ahaa
Hayeeshee inna raggoow
Ergiyo waxaan ahay dacwo
Eed baan kaa tabanayaa
Uurka kugu qaaday iyo
Waxaan fool arrammi kulul
Dhibaatada kugu umuley
Horaadada ibo macaan
Anqaris waxaan kaaga dhigay
Asluubta wanaagsan iyo
Anshaxa dhaqankiyo hiddaha
Akhlaaqda waxaan kuu baray
Aad baan u nasiib darnahee
Madfaca aqalkeyga gubay
Kan igu riday ma adigaa?
Abaalkii hooyanimo
Ma layska ilowsan yahay?
Ah iyo way ma anigaa?
Hayeeshee inna raggoow
Ergiyo waxaan ahay dacwo
Eed baan kaa tabanayaa
Barbaariye ubadka iyo
Macallin ababshaan ahaa
Astaantii taranka iyo
Aayaha guushaan ahaa
Hayeeshee inna raggoow
Ergiyo waxaan ahay dacwoo
Eed baan kaa tabanayaa
Agaasinka reerkaa
Weliba kuma ekiyee
Ololihii Calan helkii
Qeybtii iga aadanayd
Awood anigoon lahayn
Asayda inaan xirtiyo
Agoonta inaan la qaxoo
Astaahil umaanan lahayn

Gabagabada nuxurka hadalkayga

Qoraagu waxay ku leedahay buuggeeda Haddimada Qabyaaladda: Qabiilka Rabbi waxa uu nagu yiri isku garta balse ma oran qabyaalad u addeegsada oo ku burbursha dalkiina, dadkiinana ku laaya, kuna dulmiya. Qabiil aragnay halka uu nadhigay iyo waxa uu na dhaxalsiiyay, sow ma haboona in aan garano wixii adduunkaan naloo keenay, sababta aan ujirno iyo dalka waxa naloogu sameeyay oo la yiri isaga noolaada dushiisa waxa uu idin yahay firaash.

Haddii aad firaashkii ama meeshii aad seexan lahayd iska burburiso sidee ku noolaan?

Alle Qur’aankiisa waxa uu ku dhahay:-

يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَىٰ وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا ۚ إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ

“War dadow waxaan idinka Abuurnay lab iyo dhedig, waxaan idinka yeelnay dadyow iyo qabaa’il, si aad isugu garataan. Midkiina idinku karaamada iyo sharafta badan waa midkiina idinku Alle ka cabsiga badan, Illaahay waa mid og oo khabiir ku ah waxaad samaynaysaan”.

Dadku waa labo qeybood

1. Talo keen: Waa in aad noqoto mid talo keena oo bulshadiisa wax ku sookor dhiya, hadday sax tahayna waa laqaadan, haddii laga maarmi karona dib baa loo dhigan.

2. Talo raac: Haddii aadanba wax talo iyo tusaale ahba aadan ku soo kordhinayn dadkaaga iyo dalkaaga waa in aad noqoto mid taladii wanaagsan oo loo soojeedsho raaca sababtoo ah Fiqi tolkii kama janno tago, dadkaaga waxay kuula yimaadeen haddayba sax tahay waa in aad qaadato oo aadan noqon khilaaf ujooge iyo talo makeene.

Waa tii uu lahaa Alle ha unaxariistee Abwaankii caanka ahaa Cismaan Yuusuf Cali Keenadiid mar uu lahaa:-

Naftuna caasi weeyiyo sidii cado shisheeyaahe
Intay caaq sidiis kaa dhigtay kugu cayaartaaye
Markii taladu kula caaridaa la caqli yeeshaaye.

Haddaba qof kasta oo Soomaaliyeed waa in uu noqdaa muwaadin uhalgama dhulkiisa iyo dadkiisa waxaa ku qorin taariikhda. Ninkii tiin talaaliyo kii timir beera taariikhdu way qorin. Noqo mid dalkiisa wax walba ugu hura, naftiisa ka hormariya, difaacda diintiisa, dadkiisa dalkiisa, ka ilaashada cadowga doonaya in uu dalkiisa burbursho, noqo waddani ee honoqon muwaadin keliya.

عن النبي ﷺ قال: لا يؤمن أحدكم حتى يحبَّ لأخيه ما يحبُّ لنفسه

Rasuulka (NNKH) wuxuu yiri “Axadkiina ma rumayn ilaa wuxuu jecelyahay la jeclaado walaalkiis”.

Kuma soo koobi karo magaca iyo milgaha ku duugan buugga balse inyar ayaa ka sooqaatay, waxaa ka badan inta ku duugan buugga gudihiisa.

Magaca Buugga: Haddimada Qabyaaladda

Qoraaga Buugga: Drs. Ruun Siciid Faarax

Facebook Comments Box

Continue Reading

Qoyska & Horumarinta Bulshada

Maxaan sameyn karaa si aan ugu guuleysto nolosha?

Qoraalkan gaaban waxaan kusoo gudbin doonnaa sameynta waxyaabaha kuu jiheenaaya inaad gaarto horumar iyo guul la taaban karo waa haddii aad joogteeso wax qabadaka noloshaada

Published

on


Ugu horeyn guushu ku timaado cayaar iyo hurdo ee guushu waxay dadaal iyo waqti dheer oo aad geliso hadafkaaga iyo himilooyinkaaga.

Haddaba si aad u guuleysato waa inaad yeelaa hadaf aad ku socdaashu si uu kuugu hago wadada guushaada, nolosha waxna fudeed laguma helo ee waxay u baahan yihiin inaad juhdi geliso si aad ugu danbeyn ugu guuleysato.

Markasta oo aad gurigaaga kasoo baxdo meel ayaad u socdaaleysaa si aad u gaarto amuurahaaga gaarka ah. Bal ka waran haddii aad gurigaaga kasoo baxdo adiga oo aadan aqoonin halka aad u socdaaleyso.

Inaad hadaf yeelato waa waxa kuu sahli kara inaad guuleysato adigoon ku wareerin, haddii aadan hadaf laheyn codowgaa hortii ayaad jabeysaa.

Nuxurka aan ula jeedo ayaa ah subbax weliba oo kuu dhasho inay tahay qeyb ka mid ah cimrigaaga kaasoo lagaaga baahan yahay inaad aqbasho qeyr iyo shar.

Maskaxdu waa mashiin ay maalinttiiba kasoo baxaan fikrado badan oo aan tiro laheyn. Fikradahan ayaa isugu jira kuwa qeyr sheeg ah iyo kuwa shar sheeg ah, haddii aad maskaxdaada usoo bandhigto fikir waxaa is hardin doonno labadan ficil kusiin doono jawaaba kala duwan.

Tusaale ahaan, waxaa tahay qof muddo shaqeynaayay oo uruur saday lacag tiro badan waxaad go’aan satay inaad yeelato ganacsi wax ka badala noloshaada, haddaba inta aadan ku dhaqaaqin go’aankan ayaa maskaxdaada laga yaabaa inay kuu sawirto adigoo ganacsi sameystay sidoo kalena guul aad ka gaarto noloshaada.

Si taa la mid ah maskaxdaada ayaa laga yaabaa inay kuu sawirto adiga oo khasaaray siddaa darteedna ay kugu gaba gabeyso inaad ganacsi aqoon u laheyn aadna iska dhaafto.

Waad aragtaa hardanka ka jira maskaxdeena haddii aad aaminto in aadan guuleysan Karin waa sax oo ma guuleysan kartid, laakiin haddii aad aminto inaad guuleysan karto waa sax oo waa guuleysan kartaa kalliya aqbal inaad uso jeedo dhibaatooyinka ku horyaala.

Qoraalkan gaaban waxaan kusoo gudbin doonnaa sameynta waxyaabaha kuu jiheenaaya inaad gaarto horumar iyo guul la taaban karo waa haddii aad joogteeso wax qabadaka noloshaada.

Dhiiri geli naftaada

Waa inaad ku kalsoonaataa naftaada oo aad wax weliba hagaagjin karto maalinba maalinta ka danbysa. Waa in aadadan isyareysan, iskana dhaafto ereyada naftaada duminaayo.

Waa inaad ogaataa inaad tahay qof bani’aadam ah, wax soo kordhin kara oo aan ciyaar loo abuurin. Waan inaad noqoto qof saamaxaad badan oo haddii gef laguu geysta cafin kara, hana noqon ruux uruuriya xumaha.

Waa inaad aqbali karto haddii adhaliil aguu jeediyo, hana u qaadan qof kasta oo ku dhaliilaayo inuu yahay cadowgaaga, waxaanad aamintaa haddii uu jiro qof ku dhaliilaya siddoo kale inuu jiro qof ku aaminsan.

Waa inaad noqotaa qof u fikira si qoto dheer. Qo kasta wuu u fikiri karaa si qoto sheer waa haddii auynu ilowno wax-yaabaha yar-yar ee aan ku mashquulineyno nolosheena.

Ciladaha ugu waaweyn aan guusha ka gaari weynay ayaa ka mid ah adigoo aqoon saneyn halkii uu hadaf kaaga yahay, haddii aad aqoonsato hankaaga cillada kale waa adiga oo aadan sameyn. Haddii aadan aqoonsaneyn hadafkaaga meel weliba aad tagtay kuuma lahaaneyso muhiimad gaar ah.

Haddaba si guul la taaban karo u gaarto waxaad u baahan tahay inaad iska ilaaliso cabdisa badan, waayo cabsida badan waa sheyga ugu badan ee inaga hortaagan inaan guuleysano.

Cabsida faraha badan daciifnimo, marka noqo qof xoogan oo ku qanacasan nolosha. Sidda caadiga ah cabsida waxaa ka dhasha dhibaatooyin badan oo ay ka mid yihin xasilooni daro, nabad la’aan iyo kalsooni darro

Weli waxayna ku dhex jirnaa buugga 5-tiir guusha, oo uu qoray qoaraa Cabdi Jabaar Sheekh Axmed.

La soco qeybaha labaad ee buuga.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Qoyska & Horumarinta Bulshada

Dhowr qodob oo kuu horseedi kara inaad horumar ka sameyso noloshaada

Dadka intooda badan isma oga’ waana sababta keentay inuu dhowr jeer qofka fashilmo, fashilka ma ahan wax xun balse waxaa haboon inaad ogaato meesha aad ku fiican tahay ee aad isleedahay guul waad ka keeni doontaa.

Published

on


Horumar ka qofka mar weliba wuxuu ku xeran yahay qofka waxa uu diirada saaraayo, haddaba si aan horumar u gaarno waxaan baahanahay inaan raacno sidda ay ku haboon tahay nolosheena.

Horumar inaad nolosha ka sameyso waxay kaaga baahan tahay dadaal iyo inaad u heelan tahay inaad ka dhabeyso hadafkaaga.

Si kastaba hanoqotee waxaa jira waxyaabo badan oo nolosheena badala annaga oo rabno inaan horumar wanaagsan sameyno, si aan u qaadno talaabooyin wanaagsan ugu horeyn waa inaan aaminaa inaan gaari karno horumar wanaagsan.

Shaqo weliba aad qabaneyso waxay kaaga baahan tahay waqti iyo daal tiro badan, balse muddo ka dib waxaad noqon doontaa qof ku faana noloshiisa.

Qalad weliba oo naga dhaca waa muraayad aan ka dhex arki karno wixii nasoo maray, balse waxaa haboon inaan fikir wanaagsan ka qaadano sababtoo ah haddii aadan waxba isku dayin ma’ aadan guul dareysteen.

Haddaba guusha iyo guul darada waa wax sokeeye oo kaaga baahan maalmo cayiman, laakiin xaqiiji wadada horumarkaaga si aadan marar badan ugu shalaaynin.

Muhiim kuuma ahan inaad baar baarto ciladahaaga waayo waxay ka mid yihiin waxyaabaha dib kuu celin kara, iskana ilaali inaad u shalaaydo noloshaada.

Qof weliba wuxuu jecel yahay inuu helo nolol wanaagsan balse marka aynu isweydiino maxaa inaga hortaagan inaan horumar sameyno?! Dadka intooda badan kuma baraarugsana inay nolosha tahay wareegto oo waxaa laga yaabaa inuu ku dhegan yahay waxyaabo horey usoo maray guul iyo guul daraba mida uu doonto ha noqotee.

Waxaan jeclaan lahaa inaan halkaan kusoo koobo dhowr qodob oo naga caawin kara inaan horumar wanaagsan sameyno, balse ugu horeyn waa inaan isla garano waxa ka qaldan nolosheena.

Intaa aanan guda galin maqaalka waxaa jirto sheeko yar oo aan jecleystay inaan idin la wadaago, waxaan waqti la qaadan jiray adeerkeey oo ku nool qurbaha wuxuu igaga sheekeen jiray nolosha dadka horumar ka sameeyay.

“Waxaa jirtay nin aad u xikmad badan ayaa u yimid wiil yar oo raba inuu wax ka barto noloshiisa, haddaba wuxuu yiri ina keen oo waxaan galeynaa safar. Muddo ka dib markii ay socdeen ayay la kulmeen qoys ka koobad dhowr qofood waxaa guri ay ku xanaaneeyaan hal sac oo mid kastaa wuxuu ka qabtaa shaqo si loo ilaaliyo ama loo xanaaneeyo.”

“Intaa ka dib waa berigii ayaa ninkii xikmada badnaa ayaa u booday xeradii ay ku xerneed saca wuuna ka gowracay wiilkii yaraa ayaa la booday qeylo oo yiri maxaad ugu gowracday oo ma heystaan wax kale ay noloshooda ku maareeyaan.”

“Wiilkii iyo ninkii xigmada badnaa ayaa isaga tagay tuuladii, ka dib markii ay muddo maqnaayeen ayaa ay kusoo laabteen tuuladii waxay arkeen guri ka duban gurigii hore oo waxay dhisteen guri ka sameysan dhagax halka markii hore ay daganaayeen guri ka sameysan cowshad.”

“Wilkii yaraa ayaa la yaabay sidda ay noloshoodu isku badashay, ka dib ninkii xigmada badnaa ayaa u sheegay sababta ka danbeysa noloshooda.”

Haddaba xigmada ku jirta sheekada waxaan filaa inaad ila fahamteen, xigmada ku waxay tahay in qof weliba horumar kiisa uu ka hor taagan yahay saca, si uu horumar u gaarana waa in uu gowracaa saca u diidan noloshiisa.

Sheekadan waxaa igaga sheekaayay adeerkee oo ku nool qurbaha, waxaana la heli karaa ayadoo qoraal ah buugga 5-ta Tiir ee guusha.

Halkaan ka aqriso qodobada soo socda.

Dooro Hadaf: hadafka waa salaanka sare ee guusha halka yoolkuna uu yahay dhamaad guushasha, -xigasho 5-Ta tiir ee guusha.

Hadaf ka wuxuu kaa caaabinaa inaad guul la taaban karo gaartno adigoo aana ka wel welin, haddaba haddii aad rabto inaad guul gaarto waa inaad raacdo hadafkaaga si aad u xajiiso horumarkaaga.

Haddii aadan laheyn Hadaf kuu gaar ah, ma xaqiijin kartid yoolkaaga waadna ku daali doontaa ilaa aad garato halka uu ku dhamaanaayo yoolkaaga.

Qiimeey noloshaada: qof weliba noloshiisa si ayuu u arkaa, dadkana si ayay u arkaan noloshaada. Haddaba isweydii adiga siddeet u araktaa noloshaada, waa innaad ogaato sidda aad naftaada u arakto.

Waxbadan ayay kaaga baahan tahay inaad ogaato sidda aad naftaada u arakto iyo qofka aad tahay, balse mar weliba iswedii sababta aad u nooshahay iyo waxa laguu keenay aduunyada.

Dadka intooda badan isma oga’ waana sababta keentay inuu dhowr jeer qofka fashilmo, fashilka ma ahan wax xun balse waxaa haboon inaad ogaato meesha aad ku fiican tahay ee aad isleedahay guul waad ka keeni doontaa.

Haddaba baar oo raadi meesha aad ku fiican tahay iyo meesha aad ku liidato, ka dib isku day inaad dhaqaajin karto shaqo weliba oo khabasho kaaga baahan waxaadna gaari doontaa guul insha allah.

Dhiiragali naftaada: Haddii aad isticmaalayso ereyo naftaada duminaya ama dib u dhigaayo lagama yaabo inaad gaarto guusha aad fileyso.

Tussaale ahaan; haddii aad aaminsan tahay inaad ku guul dareysan doonto fikirkaaga ama aad isleedahay ma qaban kartid shaqadaan si kasto oo aad u daasho lagama yaabo inaad guul weyn ka keento.

Inaad naftaada dhiira geliso ma ahan inaad waxyaabo badan aad isku dul furto muddo ka dibna aad faraha ka qaado. Haddaba si taasi ay u dhicin waa inaad doorato shaqada aad naftaada ku dhiira gelineyso, adigoo u jeedadaadu tahay inaad horumar ka sameyso shaqadaada.

Haddii aad ku dhiiran tahay naftadaa waxaad ka hortagi kartaa wax kasta oo kuu diidaayo inaad iska nacdo shaqadaada, ogsoonow Haddii aad guul dareysato ma ahan inaad meel fariisato oo isku day weli waxaad haysaa talaabo kale aad isku muujin karto.

Ha aqbalin in lagu niyad jebiyo sababtoo dad badan ayaan jecleyn horumarkaaga, balse maalin ayay ku weyn doonaan sirta guushaada.

 

Facebook Comments Box

Continue Reading

Qoyska & Horumarinta Bulshada

Wax ka beddel tallaabooyin kaagii hore

Si aad u doorato nolol xun ama nolol wanaagsan waxay kaaga baahan tahay inaad sameyso waxa ay ku habboon tahay noloshaada.

Published

on

Alle nama uusan siinin nolol xun iyo nolol wanaagsan toona ee wuxuu nasiisay nolol si aan u noolano. Haddaba nolosha kuguma aaminto fadhi iyo cayaar ee waa inaad isweydiiso sababta halkaan aad u joogto?

Dabcan waa laga yaabaa inaad isku aragto inaad tahay qof fashilmay, balse waa muhiim inaad garato hadafka aad u nooshahay.

Qof weliba wuxuu ku noolaanaa nolosha uu doorto mid xun iyo mida wanaagsanba aad adiga ayaa dooran karo. Haddaba waxaa laga yaabaa inaad isweydiineyso siddee ayaad ku dooran kartaa nolol wanaagsan iyo nolol xun?! Cabqarinimada iyo nasiib ka nolosha waxaa la tilmaamaa inay tahay hal jaanis oo dhaliyay fikir wanaagsan, hal ka horumar ka guushana ay tahay hadafka oo diiradda la saaro.

Si’aad u doorato nolol xun ama nolol wanaagsan waxay kaaga baahan tahay inaad sameyso waxa ay ku hahboon tahay noloshaada.

Mid weliba oo innaga mid ah waxaa dhibaato ku ah inuu uu fakaro si wanaagsan illaa inta caqliga saaxiibka la ah mooyee. Halkaan waxaan kusoo gudbin doonnaa dhowr siyaadoob oo kaa cawin kara inaad badasho talaabooyin kaagii hore.

U nooloow maanta: waxaan jeclaan lahaa in si gaar ah aan kaga waramo cinwaan kale balse waan sameyn doonnaa haddii uu rabi ogalaado, nolosha maanta waa waxa ugu badan ee horumariya nolosheena waayo haddii aanan laheyn nolol maalinle ah ma jirto hadaf aynu xaqiijin karno.

Maalin weliba aad soo toosto waxay kuu tahay fursad kale aad kaga jawaab celin karto wixii shalay ku dhaafay, haddaba fursadan kama faa’ideysan kartid haddii aadan u diyaarsaneyn.

Nolosha waxna kuma laha jiifka iyo waqti lumiska, marka soo jeed ilaa aad ka xaqiijiso hadaf kaaga, si kasto ay ahaatba u nooloow inaad xaqiijiso hadafkaaga.

Markaad seexaneyso ku seexo inay beri kaaga baahan tahay inaad wajaho sharkeeda iyo qeyr keeda, si maalin kuu bilaabanaayo aad kaga war qabto noloshaada.

Waxaa jirtay beri aan la sheekeysan jiray adeerkeey oo jooga qurbaha inta badan wuxuu igaga sheekeen jiray nolsoha qurbaha iyo sidda ay ula fal gashay noloshooda, wuxuu kale uu ibari jiray xirfada qaab qoraalka hagaagsan.

Haddaba si aad u wajahdo nolosha maanta waa inaad u diraay garowddo ka hor inta aadan seexan si aad ugu faa’ideysato maalin kaaga.

Iska iloow wixii hore: mararka qaar waxaad milicsataa waxyaabo hore kuu maray noloshaada waxay doonnaan ha noqdeen, balse ma haboono inaad waqti siiso sababtoo ah way ku dhaafeen.

Shalay waxay ahayd maalin tagtay, marna lagama yaabo inay soo laabato. Shalay waxay riyadaada ahayd inaad suurta geliso waxyaabo badan balse maanta kuuma aysan hagaagin, ha shalaaynin waayo maanta ayaad kaga jawaabi kartaa natiijada ka wanaagsan shalay.

Mararka qaar nolosha kuuma hiilin karto ee adiga ayaa lagaa rabaa inaad ku hiilato hadafkaaga haddaba maah-maah Soomaaliyeed ayaa dhaheysa “Ninkii seexdaa sacii dibi dhal” haddaba haddii aad seexato adiga ayaa noloshaada u diiday horumar waayo horumarka wuxuu ku saleysan yahay waxa aynu maanta qabaneyno ma ahan shalay wixii naga dhacay.

Qof weliba wuxuu gaf wuu ka dhacaa mana ahan inaan dib u eegno, waayo maanta ayaa kaga jawaabi kartaa fikrad kale oo wanaagsan. Way haboon tahay inaad eegto qaladaadkii kaa dhacay si aad ugu raali galiso haddii aad qof ka gashay, balse ma ahan inaad raac raacdo sababtoo ah waxba kuuma soo kordhinaayo.

Joogteey howlahaaga: si aad u xaqiijiso hadafkaaga waa inaad joogteyso shaqada maalinlaha si aad ugu danbeyn ugu gun gaarto hadafkaaga. Shaqo walbo aad heyso haddii aysan laheyn joogteen ma noqon karto mid guuleysata sabatoo inta badan guushu waxay ku timaadaa adkeysi iyo dedaal.

Dadaal oo sameey wax badan samir u yeelo shaqadaada ugu danbeyn waxaad sameyn doontaa guul layaab leh, sameey hanna yareysan waayo wax weliba aad maanta eber ka tahay maalin ayaa laguugu yeeri doonnaa inaad tahay macalinkii xirfadiisa loogu magac daray.

Wax badan waxaa laga yaabaa inaad aamintay inay noloshaada guul daraystay, balse maanta waxay kuu tahay maalin kale aad xaqiijin karto middaas.

Waxaa laga yaabaa inaad wax badan ka faa’iiday maqaalkan waxaan kaa dalbanaa inaa la wadaagto bulshada inteeda kale mahadsanidiin.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Qoyska & Horumarinta Bulshada

U dhabar adayg maalmaaha adag ee kusoo mara, waa haddii aad rabto isbeddel dhab ah

Waxaad isbeddel ku sameyn kartaa muddo yar oo kooban, laakiin ogaaw hadafka aad maanta go’aansato hubbaal dhowr sanno ka dib waxaad ka sameyn doontaa horumar la taaban karo.

Published

on


Nolosha kaliya kuma siin doonto maalmo qurux badan, ee waxay kaloo wadataa maalmo kalle dhibaato iyo fikir aad la jiifsan doonto.

Marar badan ayaad ka qoomameyn doontaa sidda aad maanta u nooshahay waana sababta keento inaadan u dhabar adeygin maalmihii kusoo maray. Waxaa laga yaabaa inaad isweydiineyso maxay waxaan oo dhan ay kuugu dhacayaan waxaana kaga hadli doonaa maqaal kale.

Uma baahnid in wax laguu yeeriyo si aad u noqoto qofka aad dooneyso, ee waa inaad adiga go’aansataa cida aad noqon doonto. Waxaa laga yaabaa inay kusoo mareen xilli aad heysato dad badan oo wax kuu sheegaya wax kusiinaya, siddoo kalena ku jecel balse maalmaha kamid ah dadkaasi oo dhan way kaa tagi doonaan ee maxay noloshaada kaga tageen?!

Maanta waxaa laga yaabaa inaynu aad u jecel nahay in badan oo dadka ka mid ah inay na taageeraan ayagoo wax badan diyaar nala ah, haddana sidda ay tahay kagama faa’iidaysano, tani waa sababta keenta inaynu weli u bislaanin rabitaanka guusha aynu u baahanahay inaan xaqiijino.

Dadka waxaa la sheegaa inay isbedel ku sameeyaan muddo 60 sanno, balse hadafka aad maanta go’aan sato hubaal dhowr sanno ka dib waxaad ka sameyn doontaa horumar la taaban karo. Halkan waxaan kusoo gudbin doonaa dhowr arimood aad kaga faa’ideysan karto maalmahaaga quruxda badan ee nolosha kusoo mara. Fadlan haddii aad wax badan ka faa’iido la wadaag bulshada inteeda kale, ka bogoasho wacan.

Saxiibka wanaagsan: Nolosha safar iyo daal dheer kasoo bilowday kumanaan qarni ka hor, haddaba si aan ugu socdaalno safarkaan waa inaan heysano sahay aan kusii socon karno inta uu ka dhamaado safar gaaban. Saaxiibka waa macalinka ugu wanaagsan nolosha wuxuuna ku baraa waxyaabo badan oo aadan war u heyn, haddaba si macalinkeenu uu u ahaado mid daacad ah kaasoo si qurux badan wax noo bari kara waa inaan ka fiirsanaa.

Haddaba haddii aad leedahay saaxiib wanaagsan waxaad leedahay macalin wanaagsan oo wax kaa bari kara safarka noloshaada. Ma noqon karno mid guuleysta illaa aan ka wanaajino nolosheena, ma wanaagin karno nolosheena ilaa aad ka wanaajino shaqsiyaadka aan nolosha kula saaxiibnay. Saaxiibka wuxuu sidaa dhambaal ama risaalad wuxuuna rabaa inuu ku gaarsiyo si aad ula dhaqan noqoto xumo iyo same, balse mar weliba aynu la saaxibno saaxiib noo jiheyn kara guusheena.

Wax qor: In badan oo bulshada ka mid ah waxba kama qoraan xaaladahooda nololeed waxaa laga yaabaa inay sameeyaan wixii maan-kooda kusoo dhaca balse waa laga wanaagsan yahay.

Qoraal kooban ka sameey shaqada aad qabaneyso adigoo isticmaalaayo (stick note) ama xusuus qor si aad ugu buraagsanaato howsha aad qabaneyso.

Ha ilaabin inaad sameyso waqti xadidan oo aad dhameyso howsha si aysan waqti badan kaaga bixin inta aad ku guda jirto.

Qaado waqti dheeraad ah: shaqada waxay leedahay waqti ay dhamaaneydo si kasto kasto ay ahaataba, isku day inaad hesho waqti aad nasato aanan aheyn middka aad jiifsaneyso.

La sheekeyso naftaada si aad u ogaato waxa ka dhex guuxaaya gudahaaga, haddaba si kastaba noqotee isbar inaad si gaar ah naftaada ula sheekeysato si aad uga gun gaarto lag danka ka dhex socda maskaxdaada.

Seexo waqti kugu filan: hurdada waxay ka mid tahay waxyaabaha nolosha faa’iidada u ah, balse waxaan kaga hadli doonnaa maqeelkeena xigga haddii uu rabi ogalaado.

Inaad hesho hurdo kugu filan waxay kuu horseedi kartaa inaad shaqo badan qaban karto adigoo aadan ka caajisin. Inta badan waxaa dhacdo ina lagu dhafro waxyaabo badan oo sameyn ku leh nolosheena sidda, caajis, daal tiro badan iyo wahsiga oo kugu tiro bata.

Waqti walba aad dareento wahsi iyo caajis waxaad jeclaan laheyd inaad jiifsato, balse ka digtoonoow hurdada tirada badan.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

Turkiga ma wuxuu isku beddelay gumaystaha cusub ee Afrika?

Falanqeyn: 15-kii sano ee la soo dhaafay, Turkigu wuxuu si tartiib tartiib ah u xoojiyay xiriirka siyaasadeed iyo dhaqaale ee uu la leeyahay dalalka Afrika. Ku lug lahaanshahaasi waxa ay noqotay mid si weyn uga muuqata Afrikada Saxaraha ka hooseeya, gaar ahaan Bariga Afrika.

Published

on


Guushii ugu dambeysay ee Ankara waxay dhacday dabayaaqadii bishii Nofeembar 2014 shirkii labaad ee Turkiga iyo Afrika. Shirkaas waxaa ka soo muuqday saaxiibada Turkiga ee qaarada oo dhan. Dhinacyadu waxay ansixiyeen Qorshaha Waxqabadka Wadajirka ah ee muddada illaa 2019 waxayna xaqiijiyeen horumarka xiriirkooda oo gaaray heerka iskaashiga istaraatiijiga ah.

Sidee u guulaysan doontaa siyaasadda Turkiga ee ku wajahan Afrika sanadaha soo socda? Jawaabta su’aashan waxay noqon doontaa tilmaamta horumarka Ankara ee ku wajahan hadafkeeda istiraatijiyadeed – noqoshada awood caalami ah. Xaaladdan oo kale, “guuleysiga” qaaradda Afrika, oo Turkigu si firfircoon u raadinayo, oo la mid ah dawladaha sida Shiinaha, Barasiil iyo Hindiya, ayaa sidoo kale qaata door muhiim ah.

Marxaladihii gumaysigii reer galbeedka ee qaaradda Afrika

Kacaankii warshadaha, dawladaha reer galbeedku waxay kasbadeen gees ka gees ah adduunka intiisa kale. Ma aha oo kaliya in ay gacanta sare heleen, ee waxa ay sidoo kale ku duuleen dunida inteeda kale. Markii uu dhamaaday dagaalkii 1aad ee aduunka, waxaa la qabsaday Shiinaha, Hindiya, Aasiya bari fog iyo dhulkii Cusmaaniyiinta.

Sheekada gumaystaha ee dawladaha Afrika waa wax dunidu hore u ogaatay oo laga soo qaatay Documentariyo iyo buuggaag. Wadamada horumaray waxay qorsheeyeen kaliya maaha inay horumariyaan horyaaladooda ee waxay sidoo kale qorsheeyeen sidii wadamada soo koraya ay ugu faa’idaysan lahayeen iyo kuwa la ildaran dowlad xumada iyo daryeel bulsho la’aan. Dhaqanka gumaysigu waa wax ay si fiican u darseen gumaystayaasha.

Maanta, haddii aan il gaar ah ku fiirino wadamada Afrika oo aan ka baaraandegno aragtida kheyraadka dhulka hoostiisa, cimilada iyo dadka tamarta leh, waxaan ogaanay in badankoodu ay yihiin kuwo isku filan. Jirka bini’aadmigu wuxuu u baahan yahay dhiig ku wareegaya xididada dhexdooda. Dawlad kasta oo reer galbeed ah oo gumaysato waxay si joogto ah u nuugtaa dhiigga wadamada Afrika sida vampire-ka iyagoo ilkahooda soo galay halbawlayaasha dalalkan. Marka kheyraadka waddan Afrikaan ah oo loo sii wado waddan Yurub ah, dakhliga qofkasta ee dalkaas wuxuu gaari karaa $60,000 ilaa $70,000. Markasta oo ay sii xumaanayso dhibaatooyinka ka jirta dalalka Afrikaan ah, ayaa waxa sare u kacaya wadammada qaaradda Yurub.

Gumeysiga reer galbeedka wuxuu soo maray marxalado. Gumeysigii jiilka kowaad wuxuu qabsaday dhul, dad laayay, kheyraadkiina si toos ah uga faa’ideysan jiray. Ka dib, markii ay dawladuhu mid mid u xoroobeen dagaalladii gobonimo doonka, waxaa abuurmay dhaqan cusub oo gumaysigu leeyahay. Wakhtigan labaad, waxgaradkii gumaystaha iyo maamulayaashii u ekaa gumaystaha iyo kali-talisyadii oo u badnaa wax bartay dawladaha reer Yurub, waxay saamayntooda ku soo kordhiyeen waddammada oo ay ka faa’iidaysteen dalalkii Afrikaanka ahaa iyaga oo gacan ka helaya keli-talisyo maxalli ah.

Sida uu sheegay aqoonyahanka cilmiga bulshada iyo dhaqaalaha ee Maraykanka Immanuel Wallerstein, dawladaha reer galbeedku waxay wadamadan ku haysteen shan monoboli (awoodda kali): maamulka, macdanta, maaliyadda, tignoolajiyada iyo warbaahinta. Markii ay haysteen keli-talisnimada, reer galbeedku waxay sameeyeen sawirro sida dadka adduunku u garanayaan, u arki lahaayeen una arki lahaayeen Afrika.

Sawirka loo sawiro dunida, Afrika waxa lagu sawiray saxare aan caadi ahayn, aragti aan macno lahayn, halkaas oo dadku ku nool yihiin cunto iyo biyo la’aan, dhulka gurguurta. Si kastaba ha ahaatee, Afrika waa deegaanka ugu barwaaqada badan caalamka, oo leh kheyraadka dhulka hoostiisa ah, qaninimada biyaha iyo kala duwanaanta wax soo saarka.

Maxaa ku cusub Afrika maanta: Iyadoo ay weheliso isbeddelka dheelitirka caalamiga ah, iskahorimaad saameyneed oo u dhexeeya dawladaha ayaa ka bilaabmay Afrika. Dhinaca kale, wadamada sida Faransiiska, Ingiriiska., Beljamka iyo Maraykanka waxay rabaan inay sii waddaan wajigii ugu dambeeyay ee gumeysi dhaqameedkooda. Dhanka kale, Shiinaha, Ruushka, Iiraan iyo Turkiga ayaa si tartiib tartiib ah u bilaabay inay ka shaqeeyaan Afrika. Xiliga baraha bulshada dadku ay ku baraarugsan yihiin awooda iyo hantida ka jirta dalalkooda iyo caalamka intiisa kale.

Hogaamiyayaasha Niger iyo Burkina Faso waxay yiraahdeen, “Maxaynu ugu nool nahay sida addoomo oo kale, annaga oo haysanno dhammaan noocyada kheyraadka iyo hantida?” Su’aashan waxaa hadda ka dib isweydiin doona maamulayaal iyo muwaadiniin badan. Niger waxaa ka faa’iidaysanayay Faransiiska muddo sanado ah. Dadka reer Niger ayaa hadda dagaal xornimo ah kula jira Faransiiska. Waxaase la yaab leh, wadamada Galbeedka Afrika (ECOWAS) waxay isku diyaarinayaan inay ku dhawaaqaan dagaal ka dhan ah deriskooda, asal ahaan si ay u ilaaliyaan danaha Faransiiska.

“Maxaynu ugu nool nahay sida addoomo oo kale, annaga oo haysanno dhammaan noocyada kheyraadka iyo hantida?”

Saamaynta suurtagalka ah ee Turkiga

Dhammaan dawladihii tagay Afrika ilaa hadda waxay u joogeen barwaaqadooda iyo inay ka faa’iidaystaan kheyraadka. Turkiye, sida haraagii boqortooyadii, waxay leedahay dhaqan xukun. Markii Turkiga uu tagay Liibiya, Soomaaliya ama dal kale oo Afrikaan ah, kaliya kuma koobneyn danaha Turkiga ee wuxuu hormuud ka ahaa horumarka dalka uu la tacaalayo, laga soo bilaabo maamulka adeegsiga farsamada iyo dhismaha nidaamka dowliga ah.

Si ka duwan, Turkigu waxay u dhaqmaan dareenka ah inay ka yimaadeen waddan Muslim ah. Turkiga ayaa dadaal u galay sidii loo xasilin lahaa dalalka ay xiriirka la leeyihiin, horumarinta iyo caawinta dadka si ay barwaaqo u gaaraan. Isla markaana, haddana Turkigu waxa uu ka mid yahay waddamada dib u dhaca ku xukumay boqortooyooyinkii gumaysiga.

In kasta oo Turkigu uu noqday quwad ka soo baxaysa Afrika, haddana khubaradu waxa ay ka digayaan in uu jiro farqi u dhexeeya awoodda Turkiga iyo quwadaha waaweyn.

Ulf Engel, oo ah borofisar ku takhasusay siyaasadda Afrika oo wax ka dhiga jaamacadda Leipzig, ayaa sheegay in Turkigu aanu ka mid ahayn ciyaartoyga ugu waaweyn Afrika. “Turkigu waxa uu la mid yahay Imaaraatka Carabta, Qadar, Sacuudi Carabiya, ama Iiraan.”

“Awoodda dhabta ah ee Turkiga lama qiyaasi karo. Inkastoo qaar ka mid ah siyaasad-dejiyeyaasha Turkiga iyo hadalladooda ay rabaan inay Turkiga u soo bandhigaan nooc ka mid ah awoodda tartanka Shiinaha ama Faransiiska ee qaaradda Afrika, uma maleynayo,” ayuu yiri Donelli.

Sida laga soo xigtay Bilgic, Turkigu waa awooda ugu weyn ee gargaarka bini’aadantinimo laakiin maaha meelo kale. “Waa in aan qirno in Turkigu uu halkaas ka yahay jilaa cusub,” ayuu yiri Bilgic. “10 sano waxba ma ahan, dowlado waaweyn ayaa Afrika ku sugnaa in muddo ah.”

Ankara waxa ay isu soo bandhigtay in ay tahay mid wanaaga iyo walaaltinimada ku bedelanaysa quwadihii reer Yurub ee mar gumaystay qaarada. “Turkigu xoogaa faa’iido ah ayuu ka helay taariikhdiisii hore, ma jiro wax gumeysi oo soo maray taariikhda Turkiga,” Donelli ayaa yiri. “Inkasta oo Boqortooyadii Cusmaaniyiintu ay xiriiro badan ku lahaayeen Afrika, hadana uma qaadan karno wakhtigaas mid gumaysi ah, dhanka kale dhamaan wadamada reer galbeedka waxa ay leeyihiin wakhtiyo gumaysi, dhamaantood waxa ay wataan calaamad noocaan ah”.

Elif Comoglu, Safiirka Turkiga ee Koonfur Afrika, ayaa aaminsan in siyaasadda Ankara ee Afrika ay tahay mid wax ku ool ah.

Cali Bilgic, oo cilmi baaris kuwada siyaasadda arrimaha dibadda ee Turkiga ee jaamacadda Loughborough ee Ingiriiska, “Turkigu ma laha taariikhdaas gumaysi ee taban, sida uu isu soo bandhigayna waa wanaag”.

Sidoo kale, Elif Comoglu Ulgen, safiirka Turkiga ee Koonfur Afrika, ayaa tiri. “Aasaaska gumaysigu wali wuu ku sii socdaa dadka Afrikaanka ah.”

Elif Comoglu, Safiirka Turkiga ee Koonfur Afrika, ayaa aaminsan in siyaasadda Ankara ee Afrika ay tahay mid wax ku ool ah.

Istaraatiijiyada xiriirka Afrika ee ‘walaalnimada’ ee Turkiga

Sannadkii 2011-kii, Madaxweyne Recep Tayyip Erdogan (oo markaas ahaa Ra’iisul Wasaare) ayaa booqday Soomaaliya. “Masiibada halkan ka socota waa imtixaan ilbaxnimada iyo qiyamka casriga ah,” ayuu yirri. Asigoo kala jeedo abbaaraha Soomaaliya ka jiray wakhtigaas oo sida la sheegay 60% caruurta Soomaaliyeed waxay u dhinteen nafaqo-darro.

Madaxweyne Erdogan (oo markaas ahaa ra’iisul wasaare) ayaa ahaa hoggaamiyihii ugu horreeyay ee aan Afrikaan ahayn ee booqda Soomaaliya muddo 20 sano ah.

Isla booqashadaas, wasiirkii hore ee arrimaha dibadda, haddana ah siyaasi ka soo horjeeda madaxweynaha Turkiga, Axmed Davutoglu, ayaa yiri: “Waxaan Soomaaliya u nimid inaan muujinno garab-istaaga walaalaha Soomaaliya, laakiin tani ma ahan hal maalin oo keliya, waxaan sii wadi doonnaa inaan u shaqeyno, waligayna ka tagi mayno”. Sida laga soo xigtay Bilgic, booqashadaas “dhab ahaantii waxay Soomaaliya dib ugu soo celisay khariidadda adduunka.”

“Masiibada halkan ka socota waa imtixaan ilbaxnimada iyo qiyamka casriga ah,”

Wakaalladda Wararka Turkiga ee Anadolu ayaa ku warantay in tan iyo sannadkii 2011-kii uu Turkiga ku bixiyey in ka badan 1 Bilyan oo Doollar Gargaarka iyo Kaabayaasha Dhaqaalaha ee Soomaaliya. Turkiga ayaa sidoo kale safaaradiisa ugu weyn ku leh magaalada Muqdisho.

2020, mar uu la kulmay madaxweynaha Senegal Macky Sall, Erdogan wuxuu yiri: “Waxaan u aragnaa dadka Afrika inay yihiin walaalaheen, kuwaas oo aan wadaagno masiir guud. Waxaan u wajahnaa xanuunkooda maaha siyaasad, istiraatijiyad, iyo ujeedooyin ku salaysan dano.” laakiin si buuxda oo bini’aadminimo iyo damiir leh.”

Hawlgalkii ma lagu guulaystay?

Falanqeeyayaasha Bilgic iyo Donelli ayaa ku doodaya in guud ahaan, Turkigu uu ku raaxaysanayo muuqaalka wanaagsan Afrika. “Qaabka uu Turkigu u dhaqmo wuxuu u muuqdaa inuu hadda shaqaynayo,” ayuu Bilgic ku daray.

Iyagoo ujeedka hadalkiisa loo fahmi karo in qaluubta dadyowga Afrikaan ah kasbaday. Soomaalida waxay kaga jirtaa kaalinta koowaad dadka uu Turkiga qaluubtooda si toos ah u kasbaday. Waxay Muqdisho ku leeyihiin Hoteello waa weyn ‘Decale Hotel, Istanbul Hotel, maqaayado, Iskuulo, Isbitaallo, xittaa Soomaaliya waxaa laga furay jaamacadda loo bixiyey magaca madaxweynaha ‘Jaamacadda Erdogan.

“Haddii aad Soomaalida kala hadasho dadka Turkiga ah, waxay kuu sheegayaan inay yihiin dad walaalo ah, inay Soomaaliya u joogaan iyaga dartooda” ayuu yiri wariyaha warbaahinta Jarmalka laga leeyahay DW ee Soomaaliya.

Ma aha oo kaliya aragtida Afrika ee Turkiga waxa ku dhacay isbeddel wanaagsan oo muddo ah, laakiin liddi ku ah, sidoo kale. “Aragtida Afrika, gaar ahaan kuwa ka hooseeya Saxaraha, ayaa bilaabay inay isbedelaan. Bilowgii, gobolka waxaa loo tixgeliyey qayb ka mid ah qaaradda oo dib u dhac badan ka jira, iyada oo aan wax fursad ah la helin”, ayuu yiri Donelli, isaga oo intaas ku daray in hadda xaaladdu aysan ahayn sidii hore.

Facebook Comments Box

Continue Reading
Advertisement
Wararka1 day ago

Dowladda Soomaaliya oo walaac ka muujisay saamaynta ka dhalan karta tallaabadii Midowga Yurub kadib masuqmaasuaq lagu helay dowladda

Diblomaasiyadda & Dunidda3 days ago

‘Boqortooyada beenta’: Wasiirka Arr. Dibedda ee Ruushka Lavrov ayaa ku weeraray Reer Galbeedka khudbaddiisa Qaramada Midoobay

Wararka3 days ago

Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan ayaa sheegay in naqshadeynta hoolalka Golaha loo dhan yahay ee QM ay xasuusisay calanka qaniisiinta ee LGTB

Buuggaag7 days ago

Gorfaynta Buugga Dabar iyo Hoggaan – Ka Adkaanshaha Nafta

Isir Sooca Beelaha1 week ago

Caddaalad Darro: Muxuu maamulka degmada Wadajir ay ku heystaan Asad Cabdi, haddii uusan dambiile aheyn?

Diblomaasiyadda & Dunidda1 week ago

Golaha loo dhan yahay ee Qaramada Midoobay: Maxaa laga filan karaa kulanka ay isugu imanayaan hoggaamiyeyaasha adduunku ee toddobaadkan?

Wararka1 week ago

Wadamadii hore ee Faransiiska gumaysan jiray ayaa abuuray isbahaysi milatari

Buuggaag1 week ago

Gorfaynta Buugga Caawiyaha Ardayga – Faallo kooban

Buuggaag1 week ago

Gorfaynta Buugga Murtida Dardaaran Haween – Faallo kooba

Buuggaag1 week ago

Gorfaynta Buugga Maxaa Keenay Kadeedka Soomaaliya – Faallo Kooban

Buuggaag1 week ago

Gorfaynta Buugga Ummadaha Jirraban – Faallo kooban

Buuggaag1 week ago

Gorfaynta Buugga Naftii Hure – Faallo Kooban

Buuggaag1 week ago

Gorfaynta Buugga Aafooyinka Baraha Bulshada – Faallo kooban

Buuggaag1 week ago

Gorfaynta Buugga Haddimada Qabyaaladda – Faallo kooban

Qoyska & Horumarinta Bulshada2 weeks ago

Maxaan sameyn karaa si aan ugu guuleysto nolosha?

Dhaqaalaha2 weeks ago

Ururka G20 ayaa Midowga Afrika u aqoonsaday xubin joogto ah

Sirdoonka & Militariga2 weeks ago

Mareykanka oo joojinaya joogitaanka militari ee Niger – Politico

Wararka2 weeks ago

Dhulgariir xooggan oo ku dhuftay dalka Marooko ayaa dilay in ka badan 2,000 oo qof

Afrika3 weeks ago

In ka badan 60 qof ayaa lagu dilay weerarro lagu qaaday doonyo iyo xero ciidan oo ku taal Maali

Sirdoonka & Militariga3 weeks ago

Xagguu marayaa dagaalka dowladda Soamaaliya ee ka dhanka ah Al-shabaab?

Siyaasadda Soomaaliya3 weeks ago

Dowladda Soomaaliya ‘oo wax ka qabaneysa’ arrimo ay ka cabteen saxaafadda

Siyaasadda Soomaaliya3 weeks ago

107 Al-shabaab ah oo isku soo dhiibay dowladda Federaalka

Qoyska & Horumarinta Bulshada3 weeks ago

Dhowr qodob oo kuu horseedi kara inaad horumar ka sameyso noloshaada

Afrika3 weeks ago

Hogaamiyihii afgambiga ku qabsaday dalka Gabon ayaa loo dhaariyay inuu noqdo madaxweyne ku meel gaar ah

Bariga dhexe3 weeks ago

Israa’iil ayaa furtay safaaraddeeda Baxrayn, saddex sano ka dib markii ay caadi ka dhigeen xiriirkooda

Qoyska & Horumarinta Bulshada3 weeks ago

Wax ka beddel tallaabooyin kaagii hore

Qoyska & Horumarinta Bulshada3 weeks ago

U dhabar adayg maalmaaha adag ee kusoo mara, waa haddii aad rabto isbeddel dhab ah

Afrika4 weeks ago

Ruushka oo diidmada qayaxan ku diiday cunaqabataynta Qaramada Midoobay ee saaran dal Afrikaan ah

Afrika4 weeks ago

Madaxa siyaasadda arrimaha dibadda ee Midowga Yurub oo ka fal celiyay afgambiyada Afrika

Afrika4 weeks ago

Afgambi ayaa ka dhacay dalka Gabon – AFP

Geeska Afrika4 weeks ago

Qaramada Midoobay oo soo bandhigtay tirada dadka ku dhintay iska horimaadyada ka dhacay Itoobiya

Xafiiska Wararka4 weeks ago

In ka badan 70 qof ayaa ku dhintay dab ka kacay Koonfur Afrika

Siyaasadda Soomaaliya4 weeks ago

Ciidamada dawladda Soomaaliya oo dib uga guurtay deegaano ay hore uga qabsadeen argagixisada Al-Shabaab

Afrika4 weeks ago

Masar, Suudaan iyo Itoobiya ayaa wada-hadallo uga socday Qaahira, kuwaas oo ku saabsan biyo-xireenka GERD ee muranka dhaliyay

Geeska Afrika4 weeks ago

Taliyaha ciidamada Suudaan Burhaan ayaa ku wajahan Masar, waa safarkiisa ugu horeeyay ee dibadda ah tan iyo colaada

Afrika1 month ago

Kooxda Daacish ayaa guulo waaweyn ka gaartay Maali, sida ay sheegeen khubarada Qaramada Midoobay

Siyaasadda Soomaaliya1 month ago

Maleeshiyada Taageersan Somaliweyn oo la wareegay saldhig ciidan oo ay leeyihiin maamulka Somaliland

Geeska Afrika1 month ago

Madaxweynihii Gobolka Amxaarada ee Itoobiya oo iscasilay – sababta waa maxay?

Wararka1 month ago

Dagaal xoogan oo u dhexeeya ciidamada dowladda iyo Al-shabaab oo ka socda duleedka Ceeldheer

Wararka1 month ago

Niger oo eriday safiirkii Faransiiska

Xul