Connect with us

Afrika

Dhuumaha Gaaska Nayjeeriya iyo Morookko ayaa u adeegi doona 13 wadan oo Afrikaan ah

Mashruucan oo lagu qiyaasay 25 bilyan oo dollar ayaa noqon doona balaarinta dhuumaha galbeedka Afrika, kaas oo isku xirri doona Nayjeeriya iyo magaalooyinka xeebaha ah ee galbeedka Afrika, waxaanay ku dhammaan doontaa Tangiers, Morocco, masaafo dhan 5,660 kilomitir.

Published

on


Sarkaal u hadlay Morookko ayaa xaqiijiyay in dhuumaha gaaska dabiiciga ah ee Nayjeeriya iyo Morookko (NMGP) ay u adeegi doona13 dal oo Afrikaan ah, wakaaladda Anadolu ayaa sidaas sheegtay Jimcihii.Dhererka dhuuntan oo dhan 6,000 oo kilomitir ayaa ka gudbi doona dalalka Afrika ee ku teedsan xeebaha Atlantic, waxaana ay siin doontaa dalalka aan badda lahayn ee Niger, Burkina Faso iyo Mali.

Agaasimaha Guud ee Xafiiska Qaranka ee Hydrocarbons iyo Mines (ONHYM) ee Morookko Amina Benkhadra ayaa hadalkan ka jeedisay mar ay ka qayb galaysay madal diblomaasiyadeed oo lagu qabtay mashruucan dalkeeda.

Mashruucu wuxuu dardar galin doonaa horumarka dhaqaale iyo bulsho ee wadamadan, Benkhadra ayaa sharaxay, isagoo raaciyay: “Waxay leedahay dhinacyo istiraatijiyadeed, dhaqaale iyo bulsho sababtoo ah waxay fududeyn doontaa gudbinta tamarta ee dalalka.”

Dhanka kale Safiirka Turkiga ee Rabat Cumar Faaruuq Dogan ayaa ku tilmaamay mashruuca dhuumaha gaaska mid aad muhiim u ah.

Warbixin ay soo saartay wakaaladda Anadolu, Doğan ayaa iftiimiyay: “Muhiimadda ay leedahay maalgelinta mashruucan, iskaashiga xooggan ee heer caalami ayaa gacan ka geysan doona dhamaystirka mashruuca.”

Marka laga soo tago Morookko iyo Nayjeeriya, dhuumahaas ayaa sii mara Togo, Ghana, Cote d’Ivoire, Liberia, Sierra Leone, Guinea, Guinea-Bissau, Gambia, Senegal iyo Mauritania.

Mashruucan oo lagu qiyaasay 25 bilyan oo dollar ayaa noqon doona balaarinta dhuumaha galbeedka Afrika, kaas oo isku xirri doona Nayjeeriya iyo magaalooyinka xeebaha ah ee galbeedka Afrika, waxaanay ku dhammaan doontaa Tangiers, Morocco, masaafo dhan 5,660 kilomitir. Dhuumaha ayaa sidoo kale la filayaa inay ku xirmaan Spain iyada oo sii maraysa Cádiz.

Dhuumaha Gaaska Galbeedka Afrika oo dhererkiisu dhan yahay 678km waa kaabayaashii ugu horreeyay ee gaaska dabiiciga ah ee heer gobol ah oo laga sameeyo Afrikada Saxaraha ka hooseeya, kaasoo isku xira Nayjeeriya iyo Benin, Togo iyo Ghana, taasoo si rasmi ah loo hawlgeliyay 2007dii.

Dhuumaha dhexda iyo gobolka intrastate-ka ah waxaa loo isticmaalaa gaadiidka gaaska dabiiciga ah ee laga soo saaro ceelasha gaaska, ha ahaato tas-hiilaadka xeebta ama xeebaha iyada oo loo marayo nidaamyada ururinta ganacsiga, guryaha, warshadaha, iyo shirkadaha tamarta.

Dhuumaha waxaa badanaa laga dhisay birta kaarboon waxayna ku kala duwan yihiin cabbirka min 2 inji ilaa 56 dhexroor, taasoo ku xiran nooca dhuumaha. Nidaamka gaadiidka gaaska dabiiciga ah wuxuu ka kooban yahay saldhigyada kombarada, dhuumaha, saldhigyada albaabka magaalada, iyo tas-hiilaadka kaydinta. Saldhigga kombuyuutarku wuxuu u adeegaa sida wadnaha nidaamka gudbinta maaddaama uu siinayo tamarta loo baahan yahay si loo hubiyo in gaasku sii socdo socodka heerka socodka iyo cadaadiska.

Facebook Comments Box

Diblomaasi waa deggel hormuud u ah falanqeynta Siyaasadda Arrimaha Dibadda, wararka madaxa bannaan iyo ajendaha-dejinta wararka, falanqaynta siyaasadeed iyo faallooyinka fikirka-gaarka ah ee sida gaar ah loogu qoray/diyaariyey jiilka cusub.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Afrika

Qarax ka dhacay Kenya oo lagu tuhmayo Al-Shabaab oo afar qof ku dhintay

Published

on


Afar ka mid ah shaqaalaha hay’adda waddooyinka ee Kenya ayaa lagu dilay weerar gaadmo ah oo Arbacadii ka dhacay meel u dhow xuduudda bari ee dalkaas uu la wadaago Soomaaliya, sida ay sheegeen booliska.

Shaqaalaha ayaa la socday kolonyo baabuur oo saddex ahaa oo ka yimid Garissa una socday Bura, markii uu haleelay qarax lagu aasay waddada, kaasi oo la tuhunsan yahay inay ka dambeyso kooxda Al-Shabaab ee Soomaaliya, sida ay sheegeen booliska.

“Gaari ay la socdeen afar ka mid ah shaqaalaha hay’adda waddooyinka Kenya ayaa lagu weeraray qarax miino, dhammaan afarta qof ayaa isla goobta ku dhintay,” ayuu yiri John Otieno, oo ah maamule ka tirsan dowladda hoose.

Kooxda Al-Shabaab ayaan weli si rasmi ah uga hadal dhacdadan.
Al-Shabaab ayaa weeraro dhimasho leh ka fulisay Kenya sanadihii dhowaa.

Weerar ay ku qaadeen Jaamacadda Garissa 2015 waxa ay ku dileen 166 qof, halka weerarkii Westgate Mall ee Nairobi ay ku dileen 67 qof 2013-kii.

Al-Shabaab ayaa weerarada ay ka fuliso Kenya qiil uga dhiga joogitaanka ciidamada Kenya ee Soomaaliya, kuwaas oo qeyb ka ah howlgalka Midowga Afrika ee ATMIS, ayaga oo dalbada inay dalka ka baxaan.

Al-Shabaab ayaa ujeeddadeedu tahay in ay cadaadis ku saarto dowladaha Geeska Afrika in ay ciidamadooda kala baxaan Soomaaliya, halkaas oo howlgalka Midowga Afrika uu kula dagaallamayay mintidiinta tan iyo 2007-dii.

Amniga geeska Africa

9 sano kadib weerarkii lagu qaaday suuqa ganacsiga ee Westgate Mall ee magaalada Nayroobi, Al-Shabaab ayaa u muuqata in ay ka go’an tahay in ay beegsato bartilmaameedyada guud ee Bariga Afrika. Hawlgallada amnigu waxa ay wiiqday awooddeedii ay ku qaadi lahayd weerarro joogto ah, laakiin raalli-gelintu waxay dib u soo celin kartaa guulahaas, sidoo kale waxay ku guul-darraysatay inay la macaamilto bulshooyinka ay kooxdu qorto.

Al-Shabaab ayaa ujeeddadeedu tahay in ay cadaadis ku saarto dowladaha Geeska Afrika in ay ciidamadooda kala baxaan Soomaaliya, halkaas oo howlgalka Midowga Afrika uu kula dagaallamayay mintidiinta tan iyo 2007-dii.

Inkastoo ay lumisay dhul ka mid ah Soomaaliya ayna joojisay shaqaalaysiinta Kenya oo ay cadaadis kala kulmeen maamullada, haddana Al-shabaab waxay la qabsatay inay hesho goobo cusub oo ay ka howlgalaan, oo ay ku jirto inay xiriir la sameysatay dagaalyahannada Koonfurta Tanzania iyo Waqooyiga Mozambique.

Sagaal sano ka hor, September 21, 2013, afar ka tirsan Al-Shabaab ayaa gudaha u galay dhismaha ganacsiga Westgate Mall ee magaalada Nairobi, halkaasoo ay ku dileen 67 qof afartii maalmood ee la soo dhaafay. in xarakadu ay gaartay meel ka baxsan Soomaaliya.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

Maxaa laga filan karaa hub ka-dhigista mucaaradka TPLF ee Itoobiya oo billaabatay?

Hub ka-dhigista kooxda mucaraadka Itoobiya ee TPLF oo billaabatay

Published

on


Ciidamada Tigreega oo dagaal socday muddo labo sano ah kula jiray dowladda federaalka Itoobiya, ayaa Talaadadii bilaabay in ay hubka culus ku wareejiyaan ciidamada qaranka, taasoo qayb ka ah geeddi-socod nabadeed oo uu hoggaaminayo Midowga Afrika.

Burburinta ciidamada Tigrayga ayaa loo arkaa inay udub dhexaad u tahay heshiiskii xabbad-joojinta ee Nofeember 2-deedi, oo ay barbar socdeen soo celinta addeegyadii dowliga ahaa iyo kuwa gaar ahaaba, dib u soo celinta gargaarka bini’aadantinimo iyo ka bixitaanka ciidamada Eriteriya, kuwaas oo ka barbar dagaallamay ciidamada Itoobiya, balse aan qayb ka ahayn xabbad joojinta.

Bishii Nofeembar 2020, RW Abiy Axmed wuxuu amar ku bixiyay in weerar milatari lagu qaado Tigray. Wuxuu ku eedeeyay TPLF inay weerar ku qaadeen saldhig ay ciidamada Itoobiya ku lahaayeen gobolka.

Xiisadda u dhaxaysa dawladda Itoobiya iyo kooxda TPLF ayaa sii kordhaysay wakhtigaas, kadib markii Tigray ay qabatay doorasho goboleed bishii Sebteember 2020 iyadoon oggolaansho laga haysan dawladda dhexe. Dowladdu waxay dib u dhigtay doorashooyinkii guud ee horaantii sanadka, iyada oo sabab uga dhigaysa walaaca korona fayrus.

Colaadda ayaa boqollaal kun oo dadwaynaha Tigrayga ah ku abuurtay xaalad macaluul oo kale ah, waxaana ku dhintay kumannaan waqooyiga Itoobiya.

Xil-wareejinta hubka oo ka dhacday magaalada Agulae oo qiyaastii 30 km (18 miles) waqooyi bari kaga beegan magaalada Mekelle ee xarunta gobolkaasi, ayaa waxaa kormeeray koox kormeereyaal ahka kooban xubnaha labada dhinac iyo urur goboleedka IGAD.

Xafladda wareejinta hubka ayaa waxaa ka hadlay wakiilka ciidamada difaaca Tigrayga (TDF) Mulugeta Gebrechristos waxaana uu sheegay in bilowga hub ka dhigista ay kaalin weyn ka qaadan doonto soo celinta nabadda.

Askarta Eritrea ayaa dabayaaqadii bishii hore isaga baxay dhowr magaalo oo waaweyn oo Tigray ah, balse kama aysan bixin dhulka Tigrayga, sida ay sheegeen dadka deegaanka. Eritrea ayaa diidday inay ka hadasho in ciidamadeeda ay baxayaan iyo in kale.

Dagaalka sidee u saameynayaa dadka rayidka ah?

Qaramada Midoobay ayaa ka digtay dhibaato bani’aadanimo oo ba’an, oo ay kumannaan qof ku dhinteen, in ka badan shan milyanna ay u baahan yihiin gargaar bani’aadamnimo. UNICEF ayaa soo warisay in nafaqo-xumadu ay saamayn karto in ka badan 100,000 oo carruur ah.

Ururada aan dawliga ahayn waxay ku eedeeyaan dhammaan dhinacyada xadgudubyada xuquuqda aadanaha iyo gabood-fallada sida kufsiga, dhaca iyo dilalka dadka rayidka ah. USAID waxay ku qiyaastay in ilaa 900,000 oo qof oo Tigray ah ay wajahayaan xaalado macaluul oo ”aadamigu sameeyay” halka adeegyada taleefanka, internetka iyo bangiyada ay go’an yihiin.

Qaramada Midoobey ayaa ka cawday caqabado xagga maamulka ah iyo dhibaatooyin kale oo ka hortaagan kolonyada gargaarka iyo shaqaalaha inay gaaraan goobaha ay dhibaatadu saameysey.

Dowladdaha dariska Itoobiya sidee uga falceliyeen?

Colaadda Tigray waxay sare u qaadday xiisadaha Geeska Afrika oo dhan. Eriteriya waxay la safatay dawladda dhexe ee Itoobiya. Wadamadan ayaa ilaa dhowaan dhex marayay muran xuduudeed oo uu dhiig ku daatay tan iyo markii Eriteriya ay xornimada ka qaadatay Itoobiya sanadkii 2000.

Bilowgii xilkiisa, ra’iisul wasaare Abiy Axmed wuxuu damcay inuu haggaajiyo xiriirka Itoobiya iyo Eriteriya. Dhanka kale kooxda TPLF ayaa cadow ku ah Eriteriya.

Dowladda Soomaaliya ciidamadeeda tabbabarka loo geeyay Eriteriya ayaa la sheegay inay iyadana u dirtay dagaalka ka socda gobolka halka Dowladda fedaraalka ee Soomaaliya ay beenisay.

Wasiirka warfaafinta ee dowladda Soomaaliya Cismaan Abuukar Dubbe oo BBC la hadlay ayaa sheegay in aysan gabi ahaanba jirin ciidamo ka tirsan kuwa xoogga dalka Soomaaliya oo ka dagaalamay gobolka Tigray.

“Ma jiraan ciidamo Soomaaliyeed oo ka tirsan xoogga dalka Soomaaliyeed oo ka dagaalamay waqooyiga Itoobiya iyo gobolka Togray, sabab ay u dhacda-na ma jirto, cid naga codsatay na ma jirto,,” – ayuu yiri wasiirka warfaafinta.

Mudane Dubbe ayaa warar been abuur ah ku tilmaamay in ciidamo ka tirsan kuwa dowladda Soomalaiya ay ka dagaalameen gobolka Tigray, islamarkana la doonayo sida uu hadalka u dhigay in lagu wiiqo awoodda ciidamada Soomaaliya.

“Waa warar borobagaandho oo markii la arkay in ciidamada xoogga dalka Soomaaliyeed ay dhismayaan oo xoogeysnayaan oo ay isu taagayaan inay ka adkaadaan amniga ayaa la doonayaa in lagu qalqal galiyo hooyooyiinka iyo maatida,,” ayuu intaa ku daray.

Qiyaastii 50,000 oo qof ayaa ka qaxay colaadda Tigray waxayna u gudbeen dalka deriska la ah ee Suudaan. Khilaaf gaar ah, Itoobiya iyo Suudaan ayaa midba midka kale ku eedeeyay inuu u oggolaaday ciidamadooda inay ka gudbaan xuduud wadaag ah oo lagu muransan yahay.

Xagga dambe, colaaddu waxay halis gelisay horumarka laga gaaray Biyo-xidheenka Weyn ee Itoobiya, mashruuc weyn oo korontada laga dhaliyo ah kaas oo sidoo kale xiisad u ah Suudaan iyo Masar, oo ku tiirsan wabiga hoose ee Niil.

Qiyaastii 50,000 oo qof ayaa ka qaxay colaadda Tigray waxayna u gudbeen dalka deriska la ah ee Suudaan. Khilaaf gaar ah, Itoobiya iyo Suudaan ayaa midba midka kale ku eedeeyay inuu u oggolaaday ciidamadooda inay ka gudbaan xuduud wadaag ah oo lagu muransan yahay.

Xagga dambe, colaaddu waxay halis gelisay horumarka laga gaaray Biyo-xidheenka Weyn ee Itoobiya, mashruuc weyn oo korontada laga dhaliyo ah kaas oo sidoo kale xiisad u ah Suudaan iyo Masar, oo ku tiirsan wabiga hoose ee Niil.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

6 askari oo Jabuutiyaan ah oo afduub loo haystay ayaa lasii daayey

Wasiirka gaashaandhigga ee Jabuuti ayaa hore ugu tilmaamay garabka hubaysan ee Jabhadda ‘‘Soo celinta Midnimada iyo Dimuqraadiyadda’’ ee loo yaqaano FRUD inay yihiin koox argagaxiso ah.

Published

on


6 askari oo ka tirsan ciidanka Jabuuti oo ay afduub u haystay jabhadda mucaaraadka ah ayaa la siidaayay. Siidaynta askartan ayaa waxaa shaaca ka qaaday jabhadda FRUD iyo dowladda Ethiopia oo iyadu ka qayb qaadatay waanwaanta lagu sii daayay askrtan.

Wasiirka gaashaandhigga ee Jabuuti ayaa hore ugu tilmaamay garabka hubaysan ee Jabhadda ‘‘Soo celinta Midnimada iyo Dimuqraadiyadda’’ ee loo yaqaano FRUD inay yihiin koox argagaxiso ah.

Warbixin ay qortay wakaaladda wararka ee AFP, ayay kooxdu ku sheegtay in aanay rabin in uu sii daba dheeraado welwelka qoysaska askarta maxaabiista ah, isla markaana aanay rabin in ay xabsiga dhigaan muwaadiniin reer Jabuuti ah, sidaas darteedna ay go’aansadeen in askartaas ay ku wareejiyaan dowladda deriska ah ee Ethiopia.

Wasaaradda arrimaha dibadda ee Ethiopia ayaa soo saartay bayaan ay ka soo xiganayso safiirka u jooga Jabuuti, waxayna sheegtay in “in askartaas lagu wareejiyay dowladda Jabuuti” iyaga oo intaas ku daray in labada dowladood ay ka wada shaqaynayaan xoojinta iskaashiga nabadda iyo amniga.

FRUD ayaa taageero ka haysata qowmiyadda Canfarta ee waqooyiga Jabuuti.

Jabhadda ayaa billowday kacdoon ka dhan ah dawladda 1991-kii.
Ururka ayaa markaas u kala jabay laba garab oo kala ah garab siyaasadeed oo qayb ka ah isbahaysiga talada haya ee UMP ee taageera Ismaaciil Cumar Geelle, iyo garab hubaysan.

Jabuuti ayaa ku taallaa goob istaraatiiji ah iyo marin muhiim u ah maraakiibta, taasi oo u sahashay in ay martigeliso saldhigyada milatariga shisheeye, oo ay ku jiraan xarumo waaweyn oo ay ku leeyihiin ciidamada Faransiiska, Maraykanka iyo Shiinaha.

Militariga Jabuuti

Jabuuti waxay haysataa cudud ciidan oo dhexdhexaad ah oo gaaraya 20,470 askari; Ciidanku wuxuu ka kooban yahay 18,600 oo askari (IISS 2018). Kuwa dambe waxay u kala qaybsan yihiin dhawr guuto iyo guuto laga soo xidhay meelo kala duwan oo dalka oo dhan ah. Ciidanku wuxuu leeyahay afar degmo oo militari ah (degmooyinka Tadjourah, Dikhil, Ali-Sabiix iyo Obock).

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

Erdogan: Senegal waxa ay go’aansatey in ay sii qoto dheerayso iskaashiga ay la leedahay Turkiga

Turkiga wuxuu kor u qaadaya xiriirka dhaqaale ee kala dhaxeeya Afrika ‘si cadaalad ah oo dheeli tiran,’ ayuu yiri Madaxweyne Erdogan

Published

on


Turkiga iyo Senegal ayaa sii wadi doona xoojinta iskaashiga laba geesoodka ah ee dhinacyo badan, ayuu yiri Madaxweyne Recep Tayyip Erdogan Arbacadii.

“Waxaan leenahay rabitaan mideysan oo ah inaan horumarino iskaashiga aan la leenahay Senegal dhinac walba,” ayuu Erdogan ku yiri shir jaraa’id oo uu dhiggiisa Senegal Macky Sall kula qaatay caasimadda Ankara.

Intii uu socday kulankooda xarunta madaxtooyada ayuu Erdogan sheegay inay ka wadahadleen arrimaha dhaqaalaha, difaaca, ganacsiga iyo dadaallada ka dhanka ah argagixisada oo uu ku jiro ururka argagixisada ee Fetullah (FETO).

“Waxaan mar walba ku dadaali doonaa sidii aan u horumarin lahayn xiriirka dhaqaale ee Afrika aan la leenahay si cadaalad ah oo dheeli tiran, waxaana xiriirkeena ganacsi u sameyn doonnaa mid guul ah,” ayuu yiri.

Ganacsiga laba geesoodka ah ee u dhexeeya Turkiga iyo Senegal wuxuu gaaray $540 milyan sanadkii 2021, bartilmaameedka hadda waa $1 bilyan, ayuu raaciyay.

Erdogan waxa uu sheegay in uu Sall kala hadlay dagaalka Yukrayn.

Dhankiisa, Sall waxa uu ka mahad celiyay “wax ku darsiga la taaban karo” ee Turkiga si uu uga hortago dhibaatada cunto ee caalamiga ah isaga oo dhexdhexaadinaya Moscow iyo Kyiv.

Waxa uu sheegay in iskaashiga laba geesoodka ah ee ka dhexeeya dalalku uu sii socdo dhinac kasta oo ay ku jirto waaxda difaaca.

Xiriirka Diblomaasiyadeed ee Turkiga iyo Senegal

Turkiga iyo Senegal ayaa taariikh ahaan lahaa xiriir saaxiibtinimo oo aad u dheer. Turkigu wuxuu caawiyay Senegal intii ay ku jirtay abaartii Sahel ee 1966-1973 taasoo ku beegantay markii Faransiisku ka tanaasulay taageeradii gumeysiga.

Kororka dadweynuhu oo aad uga sarre maray kobaca dhaqaalaha Senegal, Turkigu waxa uu ka dhisay Senegal oo uu maamulay dugsiyo iyada oo loo sii marayo Mu’asasada Maarif.

Turkigu waxa uu si gaar ah u taageeray Cabdou Diouf, oo loo arkayey in uu yahay raysalwasaare karti iyo farsamo yaqaan ah. Turkigu waxa uu taageeray xoraynta Cabdou Diouf ee geedi socodka siyaasadeed ee uu u ogolaaday 13 xisbi siyaasadeed oo kale inay u tartamaan doorashadii 1983-kii.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

Suudaan: Cumar Al-Bashiir oo qirtay in uu mas’uul ka ahaa afgambigii 1989-kii

Cumar Al-Bashiir ayaa hadalkan ka sheegay shalay maxkamad ku taalla magaalada caasimadda ah ee Khartuum, sida uu sheegay telefishinka rasmiga ah ee Suudaan.

Published

on


Madaxweynihii xilka laga tuuray ee Suudaan, Cumar Al-Bashiir, ayaa qirtay in uu isagu mas’uul ka ahaa afgambigii dhacay 1989-kii, isagoo ka sheekeeyay dhacdooyinkii ka horreeyay.

Cumar Al-Bashiir ayaa hadalkan ka sheegay shalay maxkamad ku taalla magaalada caasimadda ah ee Khartuum, sida uu sheegay telefishinka rasmiga ah ee Suudaan.

Cumar Al-Bashiir markii uu si faahfaahsan uga sheekeeyay dhacdooyinkii ku saabsanaa jawigii afgambiga ka hor waxa uu yiri: “Waxaan si buuxda mas’uuliyaddeeda i saarantahay dhacdooyinkii Juun 1989-kii. Si kastaba ha ahaatee, Madaxweynaha oo Suudaan xukumayay muddo ku dhow 30 sano, ayaa muujiyey inuu ka xun yahay xukunkiisa, kaasoo ku yimid afgambigii dhicisoobay.

Cumar Al-Bashiir waxa uu ka hadlay guulihii uu taliskiisu gaaray ee la xiriira is-afgaradka qaranka, nabadda, soo saarista shidaalka, iyo dhismaha kaabayaasha dhaqaalaha.

Waxaanu intaa ku daray oo uu yirri: “Waxa aanu ku casuunay 77 ka mid ah madaxda xisbiga wada hadal kadib dhacdooyinkii 1989-kii, ujeedaduna ahayd in dalka nabad lagu soo celiyo”.

“Annaga waxaan u fiirsanay nabadda, sababtoo ah waa furaha xalinta dhammaan arrimihii dalka soo maray, waxaana ku dadaalnay sidii aan u xaqiijin lahayn.

“Waxaan gaarnay guulo waaweyn, waxaan rabnay inaan u adeegno dadka Suudaan, hadafkeenuna ma ahayn awood,” ayuu hadalkiisa raaciyay.

Cumar Al-Bashiir waxa uu diiday in ay ka qaybqaataan cid rayid ah oo ku lug lahayd fulinta afgambigii 1989-kii, waxa uuna yiri “Ma garanayo mid ka mid ah shacabka shirarkii diyaarinta ahaa ee afgambiga”.

30-kii Juun 1989-kii, Cumar Al-Bashiir waxa uu afgambi militari kula kacay dowladdii Ra’iisal Wasaare Sadiiq Al-Mahdi, wuxuuna qabtay xilka Guddoomiyaha Golaha Hoggaanka ee waxa loo yaqaanay Kacaankii Badbaadada Qaranka. Isla sanadkaas ayuu noqday madaxweynaha dalka.

Cumar Al-Bashiir ayaa la dhigay xabsiga dhexe ee Kober, waqooyiga Khartuum, ka dib markii ay ciidamadu ka xayuubiyeen madaxtinimada 11-kii Abriil 2019, ka dib soddon sano oo uu xukunka hayay. Waxaa xilka looga qaaday mudaaharaadyo dadweyne oo lagu cambaareynayay xaaladda dhaqaale ee sii xumaanaysa.

Marqaatiga Cumar Al-Bashiir, oo 78 jir ah, ayaa imaanaya iyadoo ay jiraan warar sheegaya in xaaladiisa caafimaad ay liidato. Muuqaal ay baahisay Channelka wararka Carabiga ee Hadath ayaa u muuqday mid muujinaya qof eegaya dhiig karka Cumar Al-Bashiir oo ku jira qolka maxkamada intii ay socotay dacwadii Talaadadii.

Suudaan ayaa waxaa ka dhacay qalalaase tan iyo markii hogaamiyaha militariga dalkaasi, Jeneral Cabdel-Fattah Burhan, uu hogaaminayay afgambi bishii Oktoober 2021, kaasoo meesha ka saaray isbadalkii dimoqraadiyada ahaa ee dalkaasi ka socday, kadib markii xukunka laga tuuray Cumar Al-Bashiir.

Mooshin lagu doonayo in lagu soo afjaro ismari waaga ka taagan Suudaan, ayaa ciidamada Militariga Suudaan oo ka mid ah kooxaha ugu waaweyn ee taageera Dimuqraadiyada, Xoogaga ku dhawaaqista Xoriyadda iyo Isbeddelka, waxay saxiixeen heshiis guud 5-tii Diseember iyagoo wacad ku maray in ay soo dhisi doonaan dowlad rayid ah oo cusub, meeshana laga saaro militariga.

Heshiisku waxa uu bixinayaa oo kaliya tilmaamo qalafsan oo ku saabsan sida waddanku dib ugu bilaabi doono ku-meel-gaarka dimuqraadiyadda waxaana diiday dhawr quwadood oo waaweyn oo siyaasadeed. Waxa kale oo ay meesha ka saartay arrimo siyaasadeed oo xasaasi ah oo khuseeya caddaaladda ku-meel-gaarka ah iyo faahfaahinta ku saabsan dib-u-habaynta milatariga.

30-kii sano ee uu xukunka hayay, Cumar Al-Bashiir waxa uu si bir ah u qabsaday awoodda, waxa uuna si arxan darro ah u caburin jiray mucaarad kasta, isaga oo dhaqaalaha kaligiis ku maamuli jiray xulafadiisa ganacsiga.

Cumar Al-Bashiir waxa uu dusha kala socday caburinta arxan darada ah ee kacdoonkii ka dhacay galbeedka gobolka Darfur horraantii 2000-aadkii kaas oo ay ku dhinteen ilaa 300,000 oo qof, sida ay ku qiyaaseen kooxaha xuquuqda. Maleeshiyooyinkiisa taabacsanaa dowladda ee loo yaqaan Janjaweed ayaa ku caan baxay inay hormuud ka noqdaan falalka guracan. Waxaa raadineysa maxkamadda caalamiga ah ee dambiyada, iyadoo lagu eedeeyay dambiyo dagaal iyo xasuuq xiriir la leh colaadda Darfur.

Dowladda Cumar Al-Bashiir ayaa sidoo kale martigelisay Osama Bin Ladin sannadihii abuuritaanka al-Qaacida, tallaabadaas oo Suudaan ku gelisay liiska Mareykanka ee dalalka taageera argagixisada.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

Suudaan: Cabdel Fattah Burhan iyo kooxda dimuquraadiyada doonka ah ayaa saxiixday heshiis qaab dhismeed dowladdeed

Cabdel Fattah Burhan iyo kooxda dimuquraadiyada doonka ah ayaa saxiixday heshiis qaab dhismeed ah, mucaaradkii muhiimka ahaa waa ay maqnaayeen

Published

on


Jeneraallada talada haya ee Suudaan iyo kooxda ugu weyn ee Dimuqraadiyadda ayaa Isniintii kala saxiixday heshiis guud ilaa laga gaarayo doorashada balse mucaaradiinta muhiimka ah ayaa ka baxay heshiiska.

Heshiisku waxa uu ballan qaadayaa in la dhiso dawlad ku meel gaadh ah oo cusub, oo ay rayid hogaamiso, si ay Suudaan ugu hagto doorasho, waxana ay siinaysaa dariiq hore loogu socdo ka dib kala-guurka dimoqraadiyada ah ee dalku istaagay kadib afgambigii Oktoober 2021.

Heshiisku waxa uu ballan qaadayaa in la dhiso dawlad ku meel gaadh ah oo cusub, oo rayid hogaamiso, si ay dalka ugu hagto doorashooyin, waxana uu soo bandhigayaa waddo hore loogu socon karo ka dib Suudaan marka ay dooratay nidaamka dimuqraadiyadda ee ka dib afgambigii Oktoobar 2021.

Heshiiska – oo ahaa kii ugu horreeyay ee ugu yaraan laba heshiis oo la qorsheeyay – ayaa waxaa kala saxiixday labada Jeneraal ee talada Suudaan haya, Cabdel Fattah Burhan iyo Maxammed Hamdan Dagalo, iyo hoggaamiyeyaasha kooxda ugu weyn ee Dimuqraadiyadda ee dalka, Xoogagga Xoriyadda iyo Isbeddelka, ee Jamhuuriyadda Khartoum.

Si kastaba ha ahaatee, dhowr ka mid ah xoogaga siyaasadeed ee muhiimka ah ee Suudaan ayaa qaadacay heshiiska, oo ay ku jiraan shabakada asaasiga ah ee dimoqraadiyadda Suudaan, oo loo yaqaan Guddiga iska caabinta, oo si joogta ah u diiday inay la xaajoodaan jeneraalada talada haya.

Sida qabyo-qoraalka ah, heshiiska ayaa sheegayo in militariga Suudaan ka dhex baxaan siyaasadda. Heshiisku waxa kale oo uu dhigayaa in “ciidamadii kacaanka” ee saxeexay heshiiska ay go’aansan doonaan ra’iisul wasaaraha cusub si uu u kormeero laba sano oo kala-guur ah, muddo 24 bilood ah oo bilaabmaysa ka dib marka la magacaabo ra’iisul wasaare.

Iyaga oo ka jawaabaya saxeexa, madaxda guddiga iska caabinta dimoqraadiyadda ayaa ku baaqay bannaanbaxyo looga soo horjeedo heshiiska.

Heshiisku wuxuu qiyaas ahaan ku salaysan yahay dastuur qabyo ah oo ay soo jeediyeen Ururka Qareennada Suudaan bishii Sebteembar.

Ma aysan soo hadal qaadin tafaasiil ku saabsan arrimaha siyaasadda qalafsan, sida nidaamka garsoorka ku meel gaarka ah iyo hirgelinta dib u habeynta ciidamada, oo loo daayay heshiis daba-gal ah. Waxa kale oo uu dhigayaa in ciidamadu ay qayb ka noqon doonaan “golaha amniga iyo difaaca” ee cusub oo uu hoos imanayo ra’iisal wasaaraha la magacaabayo.

Heshiisku waxa kale oo uu wacad ku maray in la midayn doono ciidamada qalabka sida ee Suudaan, isla markaana la xakamayn doono shirkadaha ay ciidamadu leeyihiin.

Dukumeentigu waxa uu si gaar ah u xusay ciidanka hodonka ah ee Suudaan, ciidamada taageerada degdegga ah, ee uu madax u yahay Dagalo.

Ciidankan ayaa hanti urursaday ka dib markii ay si tartiib tartiib ah ula wareegeen hay’adaha maaliyadda ee Suudaan iyo kaydka dahabka sannadihii u dambeeyay.

Si kastaba ha ahaatee, tafaasiil dheeraad ah lagama bixin sida iyo goorta isbedeladan loo dhaqan gelin doono, iyadoo qaar badan oo ka mid ah wax-ka-bedelka lagu balamay heshiis 2020-ka kaas oo lagu arkayay dawladii hore ee ku meel gaadhka ah ee Suudaan inay nabad la gasho dhawr falaagada ah oo ku sugan gobalada fog ee Suudaan.

Suudaan ayaa waxaa soo food saartay qalalaase tan iyo markii uu hogamiyay militariga, General Burhaan, uu ku kacay afgambiga Oktoober 2021, kaas oo kor u qaaday isbadalkii dimuqraadiga ahaa ee dalka ka dhacay ka dib soddon sano oo xukun madax-banaani ah oo uu hayay Cumar Al-Bashiir.

Hogaamiyihii hore ayaa xilka laga tuuray bishii Abriil 2019 kadib kacdoon shacab.

Facebook Comments Box

Continue Reading
Advertisement Somalism>
Yurub2 days ago

Yurub oo mamnuucday iibsiga naaftada Ruushka iyo badeecado kale

Siyaasadda Soomaaliya2 days ago

Maxaad kala socotaa waxa ka socda magaalada Laascaanood? – Xog iyo taariikh kooban

Siyaasadda Soomaaliya2 days ago

Ugu yaraan 34 qof ayaa ku dhintay dagaal ka dhacay Laascaanood, sida uu sheegay isbitaalka Laascaanood

WARBAAHINTA2 days ago

Dhimashada ayaa gaartay 1,651 kadib dhulgariir cabirkiisa lagu qiyaasay 7.7 oo ka dhacay Turkiga iyo Suuriya

Dhaqan, Af, iyo Taariikhda3 days ago

Madaxweynihii hore ee Bakistaan Pervez Musharaf oo geeriyooday – Taariikh nolloleedkiisa oo kooban

Gumeysi iyo isir sifeyn2 weeks ago

Dowladda Israa’iil ayaa kordhisay tirada dadka Yuhuuda ah ee la dejinayo Daanta Galbeed

WARBAAHINTA2 weeks ago

X. A. Dibedda ee Maraykanka, Antony Blinken, oo booqan doona Bariga Dhexe iyadoo ay sii xoogaysanayso xiisadda u dhaxaysa Israa’iil iyo Falastiin

Diblomaasiyadda & Dunidda2 weeks ago

Wadahadallada saddex geesoodka ah ee NATO ayaa dib loo dhigay iyadoo Sweden ay ku baaqday in dib loo bilaabo wadahadalka

WARBAAHINTA2 weeks ago

Dokumentiyo sirta ah oo laga helay guriga madaxweyne kuxigeenkii hore ee Mareykanka Mike Pence – kadib markii uu dafiray inuu haayo warqado sir ah

Siyaasadda Soomaaliya3 weeks ago

Maxay Falanqeeyayaasha ka yiraahdeen guulaha ay gaareen ciidamada Dowladda Soomaaliya?

Siyaasadda Soomaaliya3 weeks ago

Xagjiriinta Al-Shabaab oo weeraray Galcad iyo dagaal culus oo ka dhacay

Bariga dhexe3 weeks ago

Booliiska Israa’iil ayaa ka hor istaagay safiirka Urdun inuu galo magaalada Al-Aqsa, taasoo dhalisay shil diblomaasiyadeed

WARBAAHINTA3 weeks ago

Sanduuqa Lacagta Adduunka waxay ka digaysaa khatar hor leh ee dhaqaalaha adduunka

Diblomaasiyadda & Dunidda3 weeks ago

Buundo diblomaasiyadeed: Cilaaqaadka Cumaan iyo Iiraan

Bariga dhexe4 weeks ago

1 qof oo dil ah, 7 Falastiiniyiin ah ayay Israa’iil ku dhaawacday shilal ka dhacay Daanta Galbeed

Afrika4 weeks ago

Qarax ka dhacay Kenya oo lagu tuhmayo Al-Shabaab oo afar qof ku dhintay

Diblomaasiyadda & Dunidda4 weeks ago

Ruushka iyo Yukrayn ayaa ku heshiiyey is dhaafsiga maxaabiista inta lagu guda jiro wadahadalada u baahan ah ee Ankara

Afrika4 weeks ago

Maxaa laga filan karaa hub ka-dhigista mucaaradka TPLF ee Itoobiya oo billaabatay?

Bariga dhexe1 month ago

Israa’iil ayaa booliiska ku amartay in calanka Falastiin laga saaro goobaha caamka ah

Yurub1 month ago

Baarlamanka Yurub oo soo faro-geliyey kiiska nin Soomaali ah oo xukun adag lagu riday – sababta maxay ahayd?

Bariga dhexe1 month ago

Dowladda Imaaraatka oo sheegay inay iskuullada ku dhigi doonaan xasuuqii Holocaust ee Yuhuudda

Siyaasadda Soomaaliya1 month ago

Duuliyihii ugu dambeeyay ee diyaaradii Somali Airline oo u geeriyooday – Illaahay ha u naxariisto

Siyaasadda Soomaaliya1 month ago

Aniga ma ahane madaxdii horoo dhan waa ku darsan jirtay dhibna la ahayn – ayuu yiri Deni

Bariga dhexe1 month ago

Israa’iiliyiinta oo mudaaharaad ka dhigay xukuumadda cusub ee Netanyahu

Sirdoonka & Militariga1 month ago

Israa’iil ayaa laga yaabaa inay weerarto Iiraan – wasiirka gaashaandhigga

Sirdoonka & Militariga1 month ago

Hogaamiyaha Kuuriyada Waqooyi ayaa dajiyay yoolal cusub oo militari ah sanadka 2023

WARBAAHINTA1 month ago

Pele: Xiddigii ugu horreeyay ee kubbadda cagta oo geeriyooday

Yurub1 month ago

Maxaa ka dambeeya xiisadda ka soo cusboonaatay Seerbiya iyo Kosovo?

Siyaasadda Soomaaliya1 month ago

Waa maxay ujeedka Shirka Golaha Wadatashiga Qaran ee ka furmay Muqdisho?

Siyaasadda Soomaaliya1 month ago

Ururka Al-Shabaab oo xayiraad ku soo rogay mid ka mida shirkadaha isgaarsiinta Soomaaliya

Siyaasadda Soomaaliya2 months ago

Xisbiga Qaransoor ayaa war saxafadeed kasoo saaray dagaalka Baydhabo

Maalgelinta & Maaliyadda2 months ago

Sanduuqa hantida qaranka Norway ayaa ka fiirsanaya inuu dib u eegis ku sameeyo maalgashiga ay ku sameynayaan Israa’iil

WARBAAHINTA2 months ago

“Qofkii geystay weerarkii Paris wuxuu lahaa taariikh rabshado ka dhan ah muhaajiriinta”

Yurub2 months ago

Fadeexadda Qadar: Fadeexadda la xiriirta Qadar ee ruxday Midowga Yurub

Afrika2 months ago

6 askari oo Jabuutiyaan ah oo afduub loo haystay ayaa lasii daayey

Sirdoonka & Militariga2 months ago

Ruushka: Gantaalada Patriot ee Maraykanka ma caawin doonaan soo afjarida colaadda Yukrayn

Afrika2 months ago

Erdogan: Senegal waxa ay go’aansatey in ay sii qoto dheerayso iskaashiga ay la leedahay Turkiga

Sirdoonka & Militariga2 months ago

Zelensky wuxuu ku eedeeyay Iiraan inay ka caawisay Ruushka ‘siyaasadda xasuuqa’ oo ka dhanka ah Yukrayn

Afrika2 months ago

Suudaan: Cumar Al-Bashiir oo qirtay in uu mas’uul ka ahaa afgambigii 1989-kii

Siyaasadda Soomaaliya2 months ago

Ciidankii jiray Eriteriya oo lasoo celiyay qeybtii ugu horreysay – Haddaba maxay yihiin ciidammadan?

Xul