Connect with us

Dhaqaalaha

Dowlada Soomaaliya oo laga yaabo in ay xilka ka qaado qaar ka mid ah shaqaalaha dowlada dhaqaalle xumo darteeda

Dowladdan lagu soo dhisay nidaamka 4.5 oo aysan madaxweynaha dooranin shacabka ayaa wajahaysa dhaqaalle-xumo, iyadoo dalka abbaaro ba’an ay ka jiraan. Beesha caalamka ayaa muddo dabasocotay dowladnimada soomaaliya sidii loo soo celin lahaa, laakiin madaxda Soomaaliya ayaa ku guuldareystay qorshahaasi

Published

on


Dowlada federaalka ee Soomaaliya waxay ka mid tahay dowladaha ku tiirsan kaalmaha shisheeye kuwaasoo ay ka helaan Qamada Midoobay, iyo midowga Yurub balse sannadan ayaa ah sanadkii ugu yaabka badnaa ee abid soo mara.

In ka badan rubuc milyan qof ayaa gaajo ugu dhintay Soomaaliya 2011-kii – kala bar waxay ahaayeen carruur ka yar shan sano. Xaaladda Soomaaliya bilaha soo socda ayaa noqon karta mid aad uga sii dareysa, inkastoo caalamku uu ballanqaaday in aan marnaba loo ogolaan in macaluushii 2011 ay mar kale dhacdo.

Qaramada Midoobay ayaa saadaalisay in in ka badan 300,000 oo qof oo Soomaaliya ku nool ay macaluul ku dhici doonaan bisha Diseembar.

Soomaaliya waxay hoy u tahay 16 milyan oo qof, waxayna leedahay taariikh qani ah oo soo jirtay ka hor Boqortooyadii Roomaanka. Dadka Soomaaliyeed waxa ay soo saarayeen fanka quruxda badan ee qarnigii saddexaad ee BC, iyaga oo ka ganacsanayay Masaaridii hore oo ay Muqdisho ka hirgeliyeen masaajido iyo masaajido muhiim ah qarniyadii 7aad iyo 13aad wixii ka dambeeyay.

Si kastaba ha ahaatee, waayadan dambe, dadka Soomaaliyeed waxay la soo derseen dagaallo, aafooyin ayax, fatahaado, masiibo iyo hadda, abaaro aad u daran. Maanta, qalalaasaha ugu sarreeya dhibaatada waxay la macno tahay 7 milyan oo qof ayaa u baahan gargaar bini’aadantinimo – laba milyan oo ka badan saddex bilood ka hor.

Kaalmooyinka ay bixiyaan wadamada shisheeye ayaa inta badan lagu bixiyaa mushaaraadka xillibaanada iyo Shaqaalaha dowlada, balse waxaa suurta gal in ay joogsadaan dhaqaalahii kaga imaan jiray dibada sababtoo ah dunida maanta waxay ku mashquul santahay dagaal iyo bah wadaag ay la noqdaan quwadaha caalamka.

Soomaaliya iyo wadamada kale ee la mid ka ah kuwaas oo ku tiirsan kaalmada shisheeye ayaa looga fadhiyaa inay la yimadaan qorshe ay wax kaga cunto midowga Yurub iyo Beesha caalamka, hase yeeshee waxay u badan tahay in heli doonaan mashruuc ay ku helaan lacag waayo haddii aysan soo bandhigin mashruucaan waxay u badnaan doontaa inay noqoto mid meesha wax ku weydo.

Dowladda Soomaaliya waxaa ka muuqato inay la imaday qorshe ay wax ku cuni karto kaasoo ah ‘Soomaaliya cagaar ah’. Mudane Xasan Sheekh Maxamuud oo daah furay qorshaha Qaran ee Soomaaliya cagaar ah ayaa ku beeray guriga Ummadda geed ka mid ah 10 Malyan oo geed oo lagu dhireynayo dalka. Madaxweynaha ayaa tilmaamay ahmiyadda dhirtu ay u leedahay dalkeenna oo abaaro soo noq-noqday ay aafeeyeen, saameyn xoogganna ay ku yeelatay duruufihii adkaa ee dalku soo maray, taas oo sababtay nabaad-guur xooggan oo saameeyey nolasha iyo deegankaba.

Qorshahaan waxaa bilaabay oo hawshaan u istaagay Wasaaradda Deegaanka iyo Isbeddelka Cimilada ee Soomaaliya. (Middig) Wasiirka Wasaaradda Deegaanka iyo Isbedelka Cimilada Amb. Khadija Maxamed Al-makhzoumi iyo mudane Xassan Sh. Maxamuud (Biddix)

Qorshahaan waxaa bilaabay oo hawshaan u istaagay Wasaaradda Deegaanka iyo Isbeddelka Cimilada ee Soomaaliya. Wasiiridii ugu horeysay ee Wasaaradda Deegaanka iyo Isbedelka Cimilada Khadija Maxamed Al-makhzoumi ayaa ah shaqsiga hormuudka u ah qorshahaan.

Ma jiro sidda ii muuqato in dowlada Soomaaliya ay heyso mashruuc ay ku heli karto lacag si ay u gordhiso lacagaha soo gala dowlada, balse xaqiiqada way ka duwan tahay sababtoo ah malaha kaabe yaal dhaqaale oo badali kara kaalmada shisheeye haddii ay dhacdana in ay laba jibaarto canshuurta dalka, tani waxay sare u qaadeysaa qiimaha la iibiyo maciishada taasoo sameyn ku yeelan doonto dhamaan qeybaha kala gedisan ee bulshada. Tani ma ahan markii ugu horeysay ay ka dhacdo Soomaaliya waxaa jiray kol hore ay dowalda ku fashilantay inay sameyso hal ku dhigyo lagu lagu dhiiri gelinaayo dadka si ay u bixiyaan canshuurta balse dhaqaalo yari ka jirta dunida oo dhan ayaa dadka geliyay saameyn aad u badan haba ugu yaraatee in qaarkood ay awoodin waxyaabahii ay ku maareyn lahaayeen noloshooda.

Halkan waxaan idin kula wadaagi doonaa dhowr siyaabood oo lagu maareyn karo dhaqaalaha Soomaaliya, taas oo muhiihada tahay in hurdada ka kacaan siyaasiyiinta si loo helo misaaniyda ku filan dalka.

  1. Dowlada Soomaaliya waa in ay la timaadaa qorshooyin cad cad kaasoo ay ka mid yihiin inay kordhiso canshuuraha ay ka qaado wadamada ajaaniibta iyo inay kireyso dekedaha si wax un ay u hesho.

Kuma filnaan doonto intaa kaliya waa inay laba jibaarta canshuurta waayo waxaa laga yaabaa inay dhacaan rabshado ay ku hoos ku jiraan gacmo shisheeye oo sababi karto in ay dowlada dhacdo.

Ka dib afgambigii dhicisooway ee Turkiga waxaa hoos u dhacay dhaqalaaha uu ka heli jiray markii hore, madaama Soomaaliya aan loo barbardhigi karin Turkiga wuxuu lacag aad u yar ku iibiyay visaha iyo dal ku galka si uu sare u kaco dhaqaalahiisa balse Soomaaliya xittaa ma jirto meelo qaar oo soo jiidatay caalamka si ay u maaal gashadaan.

Dowlada Soomaaliya iyo wadama la mid ka ah waxaa looga baahan yahay inay sameeyaan ficilo dhaqaajin karo dhaqaalaha wadanka taasoo muhiim ay tahay in ay ku dhaqaaqaan si tartiib tartiib.

Saameynta dhaqaale ee dunida waxay aad saameyn ugu yeelan wadamada aan abaarta baran sidda Yurub iyo meelo kale oo ka tirsan caaalmka. Dunida aynu maanta ku nool nahay inta badan majiro siyaasi dhaqaaliyahan ah inyar mooyee, tanina waxay waji gabax ku tahay madaxda iminka talineyso ayagooo lagu eedeen doono musuq iyo inay lunsadeen lacagahii dowlada.

  1. Dowlada Soomaaliya waxay ku qasbanaan doontaa in shaqo fariisin ku sameyso qaar kamid ah shaqaalayaasha dowlada sababo la xiriira dhaqaale yari iyo inay hoos u dhacdo mushraadka ciidanka.

Sidda kaliya lagu maareyn karo ayaan ah in ay helaan misaaniyad ku filan labbada sanno ee soo socoto taasoo ay ka imaan doonto muwaadiniinta dalka iyo inay maalgeliyaan meelaha lagu dalxiiso si loo soo jiito indhaha caalamka.

Haddii ay suurtoobi wayaan waxaa macquul noqon karto in laa baahdo gacan kale oo seddexaad taasoo la kordhin doono shirkadaha ganacsiga kuwaasoo ay ku jiran gadiidka badda iyo kuwa cirka lana kormeero laamaha missaniyada, sido kale waxay tani fursan u noqon doontaa dhalin yarada aan shaqada heysan kuwaas oo inta badan laga yaabo inay helaan shaqooyin  waa haddii ay suurtowdo.

Waxa ka dhalan karo dhibaatada dhaqaale ee Soomaaliya

Waxyaabo badan aan halkaan lagu soo koobi Karin ayaa laga yaabaa inay dhacaan sidda in la xaraasho hantida dalka ayagoo ay ogeen muwaadiniinta, in ganacsatada dalka ay qaal iibiyaan maciishada iyo in la marin habaayo laamaha dowlada, waayo waxaaa adag in siyaasiga uu ka fikiro dhaqaale sidda qofka dhaqaaliyahanka ah.

Intaa kaliya kuma eka waxaa sare kacaayo ganacsiga suuqa xorta ay faa’iido ku qabaan dadka taajiriinta, haddaba ma iisheegi kartaa haddii qofka uu maalgashado lacagtii uu ku helaayo labba jibaar maxay tahay sababta ku qasbeysa inuu deyn siiyo sidda wadan Soomaaliya oo kala ah aan la ogeyn xilliga ay deenta bixin doonto. Nidamka maanta dunida uu ku dhisan waa ribo waxaana faa’iido ku qabo dadka taajiriinta ah.

Facebook Comments Box

Maxamed Mukhtaar waa wariye wax ka qora siyaasadda Soomaaliya, falanqeynta siyaasadda Villa Somalia iyo caalamka intiisa kale. Sidoo kale wuxuu wax ka qoraa arrimaha bulshada, horumarinta nolosha, iyo amniga. Wuxuu shahaadada koowaad ee jamaacadeed ku qaatay cilmiga kombuutarka.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Dhaqaalaha

Zimbabwe waxay soo saartay lacag ‘dahab’ ah oo ay ku beddeshay dollarka

Tallaabadan ayaa la filayaa inay gacan ka geysato dhimista sicir bararka, guddoomiyaha bangiga dhexe ee dalka Koonfur Afrika ayaa sheegay.

Published

on


Zimbabwe ayaa soo saartay lacag cusub oo qaran oo loogu talagalay in lagu xasiliyo dhaqaalaha loogana hortago hoos u dhaca ku yimid doolarka gudaha dalka Koonfur Afrika. Harare ayaa sidoo kale ka codsatay Qaramada Midoobay 2 bilyan oo gargaar ah oo lagu caawinayo cunto yarida.

‘Lacagta qaabaysan’ – Zimb Gold (ZiG) – ayaa inta badan lagu dhejin doonaa kaydka dahabka iyo lacagaha qalaad, gudoomiyaha bangiga kaydka ee Zimbabwe, John Mushayavanhu, ayaa ku dhawaaqay jimcihii isagoo soo bandhigaya bayaanka siyaasada lacagta ee 2024 ee dalka.

“Laga bilaabo maanta, bangiyadu waxay u bedeli doonaan haraaga dollarka Zimbabwe ee hadda ZiG,” ayuu yirri Mushayavanhu, isaga oo raaciyay “in ay ku wareegayso lacagaha kale ee dambiisha.”

Waxa uu sheegay in bangiga dhexe uu sidoo kale hirgelin doono sarifka suuqa oo go’aamiyay.

“Haddii aan hirgelinno tallaabooyinkan, waxaan filaynaa inay saameyn ku yeeshaan sicir-bararka,” ayuu yirri guddoomiyaha.

Sarifka dollarka Zimbabwe ayaa hoos u dhacay marka loo eego dollarka Maraykanka maalin kasta oo ganacsiga sanadkan, waxaana hoos u dhacay 72%, taasoo ka dhigaysa lacagta labaad ee ugu dhaqaalaha xun aduunka, Bloomberg ayaa sheegtay dabayaaqadii bishii hore. Sida laga soo xigtay Wakaaladda Tirakoobka Qaranka ee Zimbabwe, sicir bararka sannadlaha ah ee waddanku wuxuu kordhay toddoba bilood oo sarreeya 55.3% bishii Maarso, halkii uu ka ahaa 47.6% bishii Febraayo. Kor u kaca kharashka cuntada iyo tasiilaadka, oo ay ku jiraan guryuhu, ayaa ahaa ilaha ugu muhiimsan ee qalliinka, ayay wakaaladdu sheegtay.

Arbacadii, dalka aan badda lahayn sida Itoobiya oo kale ayaa ku dhawaaqay xaalad qaran oo musiibo ah, iyadoo madaxweyne Emmerson Mnangagwa uu sheegay in abaaro ba’an ay sababi doonaan in ka badan 2.7 milyan oo qof cunto la’aan sanadkan.

Bishii Febraayo, wasiirka maaliyadda Mthuli Ncube ayaa sheegay in dowladdu ay ka fiirsaneyso in lagu xiro sarifka hantida adag, oo uu ku jiro dahabka, iyo sameynta guddiga lacagta.

Daah-furka ZiG wuxuu imaanayaa ku dhawaad hal sano ka dib markii Bangiga Kaydka ee Zimbabwe (RBZ) uu diiday digniinta IMF oo uu soo bandhigay lacag dhijitaal ah oo dahab ah oo lagu taageerayo macaamilka faca-faca ah iyo isku-faadka ganacsiga. Bishii Maajo ee la soo dhaafay, RBZ waxay ku dhawaaqday iibinta calaamado dhijitaal ah oo dahab ah oo qiimahoodu ku dhow yahay $40 milyan taasoo qayb ka ah dadaallada lagu xasilinayo dollarka Zimbabwe.

IMF waxay uga digtay Harare in soo saarista calaamadahan oo kale ay la socoto “khatarta dhaqaale ee dhaqaale iyo dhaqaale, khataro sharci iyo mid hawleed, iyo khataro maamul” oo ay tahay in si fiican loo qiimeeyo.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Ganacsiga

Aqal wakiilada Mareykanka oo ansixiyay sharci mamnuucaya isticmaalka TikTok

Ka mamnuucida TikTok ee gudaha Mareykanka ayaa waxay cadeyn u tahay dagaalka ganacsi ee u dhexeeya Shiinaha iyo Mareykanka.

Published

on


Aqalka Wakiilada Mareykanka ayaa xalay si aqlabiyad ugu codeeyay in la meel mariyo sharci horseedi kara in dalka oo dhan laga mamnuuco barta caanka ah ee TikTok, hadii shirkad iska leh maamulkeeda aysan ku wareejin shirkad Mareykanka laga leeyahay.

Xeerkan ayaa Tiktok loogu qabtay muddo lix bilood ah inay kaga hoos baxdo shirkadda la sheegay inay geed fadhiga u tahay ee laga leeyahay Shiinaha, islamarkaana ay isu dhiibto shirkad maxalli oo Mareykan ah si dowladda hantiwadaagga ee Shiinaha galaaliyo xogta muwaadiniinta mareykanka ee isticmaala Tktok.

352 mudane oo aqalka wakiilada ayaa haa ugu codeeyay sharcigan oo ka dhigan halistii ugu weyneyd ee Tiktok soo wajhda tan iyo maamulkii Donald Trump.

Tiktok ayaa waxaa isticmaal qiyaastii 170 milyan oo kamid muwaadiniinta Mareykanka oo dhalinyaro u badan kuwas oo qaarkood ganacsiyi ku dhex heysta. Madaxa Tiktok Shou Zi Chew ayaa sheegay in ilaa 300 oo kun shaqo shaqaale mareykanka jooga ay halis gali doonto shaqadooda haddii laga mamnuuco gudaha dalkan.

Haddaba faahfaahinta sharcigani oo haddii Tiktok ay u hogaansami looga manuuci doono Mareykanka, sabata kentay iyo, saameynta ay ku yeelan karo ayuu wariyaha VOA ee Washington Cabdulqaadir Maxamed Mursal ka waraystay Xaashi Shaafi oo ka faallooda arrimha Mareykanka.

Codbixinta aqalka ayaa ah tusaalihii ugu dambeeyay ee xiisadda sii kordheysa ee u dhaxeysa Shiinaha iyo Mareykanka Iyadoo la beegsanayo TikTok, sharci-dajiyayaashu waxay la tacaalayaan waxa ay u arkaan khatar weyn oo ku wajahan amniga qaranka Mareykanka.

Fiidiyow la soo bandhigay fiidnimadii Arbacada, maamulaha shirkadda TikTok Shou Zi Chew wuxuu sheegay in shirkaddu ay maalgashatay si ay u ilaaliso xogta isticmaalaha iyo goobta TikTok oo ka madax bannaan khalkhalgelinta dibadda. Haddii la ansixiyo, wuxuu sheegay in sharcigan uu awood badan siin doono shirkado kale oo bulsheed.

Tiktok ayaa waxaa isticmaal qiyaastii 170 milyan oo kamid muwaadiniinta Mareykanka oo dhalinyaro u badan kuwas oo qaarkood ganacsiyi ku dhex heysta oo suuqgeyn u isticmaallo. Madaxa Tiktok Shou Zi Chew ayaa sheegay in ilaa 300 oo kun oo shaqaale Mareykanka jooga ay halis gali doonto shaqadooda haddii laga mamnuuco gudaha dalkan.

Shirkadda ayaa sheegtay in aysan waligeed la wadaagin xogta isticmaalayaasha Mareykanka mas’uuliyiinta Shiinaha oo aysan sidaas yeeli doonin haddii la weydiiyo. Ilaa hadda, dawladda Maraykanku sidoo kale ma bixin caddayn muujinaysa in TikTok ay xogtaas la wadaagtay masuuliyiinta Shiinaha.

Hogaamiyayaasha xisbiga jamhuurigu waxay si dhakhso ah u hirgeliyeen sharciga ka dib markii ay soo bandhigeen usbuucii hore. Gallagher iyo Rep. Raja Krishnamoorthi, D-Ill iyo Guddiga aqalka sare ayaa si wada jir ah u ansixiyay sharciga, cod dhan 50-0, xitaa ka dib markii xafiisyadooda ay buux dhaafiyeen wicitaanada isticmaalayaasha TikTok oo dalbanaya inay joojiyaan ansixintaas.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Ganacsiga

Shiinaha ayaa kicin kara dagaal ganacsi oo caalami ah – Bloomberg

Beijing waxay si firfircoon u maalgelinaysay wax soo saarka si ay u taageerto dhaqaalaheeda iyada oo loo eegayo dhibaatada guryaha.

Published

on


Go’aanka Shiinaha ee ah in uu diiradda saaro dadaalladiisa dhaqaale ee wax soo saarka ayaa kicin kara dagaal ganacsi oo cusub oo lala yeesho quwadaha kale ee warshadaha caalamiga ah, falanqeeyayaasha Bloomberg ayaa ka digay Isniintii.

Iyada oo kobaca ay hoos u dhigeen dhibaatooyinka dhaqaale sida saamaynta joogtada ah ee masiibada Covid-19 iyo qalalaasaha qaybta hantida maguurtada ah ee aafeeyay dalka labadii sano ee la soo dhaafay, Beijing waxay bilowday inay si weyn u maalgeliso wax soo saarka. Istaraatiijiyadani waxay ka muuqatay kororka aadka ah ee amaahinta shirkadaha warshadaha, taas oo kor u kacday 38.2% sannadkiiba saddexdii rubuc ee ugu horreeyay 2023, sida laga soo xigtay xogta bangiga dhexe ee Shiinaha. Marka la barbardhigo, amaahda maqan ee qaybta hantida ayaa hoos u dhacday 0.2% isla muddadaas.

Maalgashiga guud ee qaybta wax soo saarka ayaa sidoo kale kor u booday, 6.3% sagaalkii bilood ee ugu horreeyay ee 2023 sanadka iyo 11.3% ee wax soo saarka tignoolajiyada sare gaar ahaan, marka loo eego xogta Xafiiska Tirakoobka Qaranka ee Shiinaha.

Dhanka kale, Shiinuhu waxa uu helay badeecado badan oo la soo saaray kuwaas oo gaadhay ku dhawaad 2% GDP-ga caalamiga ah, heer aan la arag tan iyo Maraykanka kadib dagaalkii labaad ee aduunka, sida laga soo xigtay sirdoonka Bloomberg. Falanqeeyayaasha ayaa qiyaasaya in qiyaastii 45% badeecadaha Shiinaha ee la soo saaray la dhoofiyo, laga bilaabo baabuurta ilaa mashiinnada dharka, maadaama baahida gudaha aysan awoodin inay la socoto wax soo saarka. Beijing waxay si gaar ah ugu guulaysatay soo saarista iyo dhoofinta baabuurta korontada ku shaqeysa, baytariyada, iyo baalayaasha cadceedda. Qiimaha dhoofinta noocan oo kale ah ayaa kor u kacay 42% sanadba sanadka ka dambeeya saddexdii rubuc ee ugu horreeyay 2023, marka loo eego tirakoobka rasmiga ah.

In kasta oo diiradda la saaray wax soo saarka ay ilaa hadda ka caawisay waddanku in uu ka fogaado hoos u dhac la mid ah kii ku dhacay Maraykanka ka dib markii suuqii guriyeynta uu burburay 2008dii, waxa ay halis u tahay in ay abuurto isku dheelitir la’aanta wax soo saarka caalamiga ah taas oo horseedi karta xiisado ganacsi oo sii kordheysa ee wadamada kale, falanqeeyayaasha ayaa ka digaya.

Diirada Beijing ee “kor u qaadista warshadaha” waxay yaraynaysaa badeecadaha laga keeno wadamada sida Jarmalka, Kuuriyada Koonfureed, iyo Jabbaan, kuwaas oo siin jiray warshadaha Shiinaha qaybo hi-tech ah. Waxa kale oo ay u horseedi kartaa badeecooyin xad dhaaf ah “warshadaha Shiinuhu uu aad u maalgashanayo,” sida ay ka digtay xoghayaha maaliyadda ee Maraykanka Janet Yellen bishii Nofeember.

“Waxyaabaha wanaagsan ee tani waa in ay jiri doonaan qaar ka mid ah sheekooyinka guusha ee tignoolajiyada. Taasi waa wanaagsan tahay … Dhibaatada taasi waxaa jira su’aal weyn oo ku saabsan intee in le’eg ee adduunka intiisa kale ay u dulqaadan doonaan dakhliga ganacsiga Shiinaha ee sii kordhaya. Waxaadna durba bilaabaysaa inaad aragto xoogaa dib-u-dhac ilaalin ah, ”Arthur Kroeber, madaxa cilmi-baarista ee la-talinta dhaqaalaha Gavekal Dragonomics, ayaa u sheegay Bloomberg. Dib-u-celintan ayaa durba ka muuqata dadaallada Mareykanka ee loogu diidayo Shiinaha inay helaan tignoolajiyada horumarsan iyo baaritaanadii ugu dambeeyay ee Midowga Yurub ee baabuurta korontada Shiinaha, falanqeeyayaasha ayaa leh.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Ganacsiga

Weerarrada Xuutiyiinta ee Badda Cas maxay uga dhigan yihiin ganacsiga caalamiga ah?

Falanqaynta: Xuutiyiinta Yemen ayaa bartilmaameedsada maraakiibta ganacsi ee xidhiidhka la leh Israa’iil ee mara badda cas, kuwaas oo qiyaastii 10% ka ah ganacsiga adduunka.

Published

on


Inkastoo dagaalka Qaza ee u dhaxeeya Israa’iil iyo Xamaas uusan horseedi karin fur fur cusub oo militari oo Yemen ah, weerarrada Badda Cas ee kooxda Xuuthiyiinta ayaa durbaba sababay in uu hakad ku yimaado ganacsiga caalamiga ah.

Dhaqdhaqaaqa ay Iran taageerto ayaa ciyaarayay door ka hortag ah tan iyo markii Israa’iil ay billowday dagaalka ay ku hayso Marinka Qaza – oo ay ku dishay in ka badan 22,000 oo falastiiniyiin ah – ka dib weerarkii Xamaas ee lagu dilay 1,200 oo rayid iyo askar Israa’iili ah 7dii Oktoobar.

Iyada oo ku saleysan saldhigga rasmiga ah ee ku-dhaqanka “midnimada dadka Falastiiniyiinta,” Xuutiyiintu waxay isku dayeen inay Israa’iil ku beegsadaan gantaaladooda iyo hubka aan duuliyaha lahayn inta lagu guda jiro wejigii hore ee iskahorimaadka Qaza, laakiin iyada oo aan la helin natiijooyin millatari oo muhiim ah.

Si kastaba ha ahaatee, Xuutiyiintu waxay u weecdeen dagaalka Qaza 17kii Nofeembar markii ay qabsadeen markab xamuul oo xiriir la leh Israa’iil, hogaamiyaha Galaxy, iyo 25 shaqaale caalami ah oo la socday oo ku sugnaa albaabka laga galo Badda Cas.

“Weerarrada Xuutiyiinta ayaa ugu horreyn bartilmaameedsaday marin-biyoodka Bab el-Mandeb, oo ah meel muhiim ah oo ku taal badda cas, taas oo qiyaastii 10% saliidda cayriin iyo badeecadaha batroolka ay maraan.”

Maleeshiyaadka Xuutiyiinta ayaa qaaday in ka badan 100 weerar oo kuwa aan duuliyaha lahayn iyo gantaalo ah oo lala beegsaday maraakiib ganacsi oo marayay badda cas toddobaadyadii la soo dhaafay. Natiijo ahaan, in ka badan 100 markab xamuul ah ayaa doortay in ay ka fogaadaan kanaalka Suez si ay uga baxsadaan khataraha Xuutiyiinta, sida ay sheegtay shirkadda saadka ee Kuehne+Nagel.

Halka bartilmaameedyadii is-daba-jooga ahaa ee Xuutiyiintu ay markii hore ku xidhnaayeen Israa’iil, bartilmaameedyadii dambe waxay lahaayeen xidhiidh aad u yar ama aan jirinba Israa’iil.

Weeraradii lagu qaaday maraakiibta ganacsiga toddobaadyadii xigay ayaa keenay in shirkadaha maraakiibta ee ugu waaweyn adduunka, sida AP. Moller-Maersk A/S, Hapag-Lloyd AG, CMA CGM, Maersk, MSC, iyo tamarta weyn ee BP, ay midkood hakiyaan dhaqdhaqaaqyada Red Badda ama dib u hagaaji maraakiibtooda xamuulka.

Weerarada Xuuthiyiinta ayaa ugu horeyn bartilmaameedsaday marinka Bab el-Mandeb, oo ah meel muhiim u ah badda cas oo 10% saliidda cayriin iyo badeecadaha batroolka ay maraan.

Badda Cas sidoo kale waxay u adeegtaa sida marinka koowaad ee kanaalka Suez, oo ku xidha macaamiisha waaweyn ee Yurub alaab-qeybiyeyaal muhiim ah Aasiya. Kanaalka ayaa sahla ilaa 12% ganacsiga caalamiga ah, isaga oo ku xisaabtama in ka badan $1 tiriliyan oo badeecad ah sanadkii.

Weerarada Xuuthiyiinta ayaa sare u qaaday khatarta maraakiibta ku soo wajahan kanaalka Suweys, isku daygooda ay ku carqaladeynayaan silsiladaha sahayda caalamiga ah ayaa durba keenaya saameyn bilow ah.

Marco Forgione, oo ah Agaasimaha Guud ee Machadka Dhoofinta & Ganacsiga Caalamiga ah, ayaa u sheegay The New Arab in weerarada Xuutiyiinta ee maraakiibta ganacsiga ay si weyn u kordhiyeen qiimaha shidaalka, taasoo saameyn ku yeelatay dakhliga Masar ka soo gala maraakiibta.

Korodhkan qiimaha shidaalka, oo ay saamaysay xannibaadda dhabta ah, ayaa saamaysa ilaa 10% saliidda adduunka iyo 8% gaaska dareeraha ah (LNG) ee mara waddooyinka muhiimka ah sida Suez, oo muhiim u ah baahida tamarta jiilaalka ee Yurub sida Midowga Yurub (EU) uu sheegayo. waxay kordhiyeen badeecadahooda ka dib cunaqabatayn la xiriirta Ukraine oo saaray warshadaha saliida ee Ruushka.

Sawir laga soo qaaday muuqaal ayaa muujinaya markabka xamuulka ah ee ‘Galaxy Leader’, oo ay iska leedahay shirkad Israa’iil ah, oo Xuutiyiinta ay Iran taageerto ka afduubteen Yemen gudaha Badda Cas 20kii Noofambar 2023. [Xuutiyiinta Media Center/Handout/Anadolu iyada oo loo marayo Getty Images]

“Maadaama Yurub ay wajaheyso kor u kaca sicirka inta lagu jiro xilligeeda ugu qabowaa oo ay u muuqato inay kala duwan tahay qiimaha shidaalka sababtoo ah cunaqabateynta Ruushka, carqaladeynta Suez waxay sii adkeyn kartaa saadka. Intaa waxaa dheer, qiyaastii 30% maraakiibta konteenarka caalamiga ah waxay maraan kanaalka Suez, taas oo saameynaysa badeecadaha kala duwan ee alaabta ceeriin sida macdanta birta ah iyo naxaasta cuntada,” ayuu yidhi Forgione.

“Dib u dhacyada ka imaan kara weecinta, sida 3,500 mayl-badeed oo loo sii maro Cape of Good Hope ee Koonfur Afrika, waxay horseedaa waqtiyo raritaan oo dheeri ah, carqaladeeya silsiladaha sahayda, taasoo keenta ciriiriga dekeda, iyo kor u kaca kharashaadka qaybaha.”

Xulashada waddooyinka dhaadheer ee agagaarka Cape of Good Hope waxay keeni doontaa wakhti dheer oo hogaanka ah, dib u dhigista hore loo qorsheeyay, iyo kharashyo dheeraad ah. Kharashyadan dheeriga ah, ee ka kooban khidmadaha dekedaha, khidmadaha bakhaarrada, iyo khidmadaha kale ee suurtagalka ah, ayaa ugu dambeyntii loo wareejin doonaa macaamiisha.

“In kasta oo lagu dhawaaqay hawlgalka ilaalinta barwaaqada ee Maraykanku hoggaamiyo, uma badna in ay baajiyaan weerarrada Xuutiyiinta, marka loo eego ficilladoodii hore, xitaa haddii ay joogaan ciidan badda oo la mid ah.”

Forgione waxa kale oo ay iftiimisay in kharashka caymisku labanlaabmay iyo baahida sare u kacday ee adeegyada ammaanku ay kor u qaadeen qiimaha, taas oo saamaysay badeecooyinka sida miraha cusub ee Bariga Afrika, khamriga laga keeno Australia iyo New Zealand, iyo cuntada badda ee Koonfur-bari Aasiya. Carqaladeyntani waxay ku riixdaa shirkadaha inay u jiheeyaan waxyaabo kale sida xamuulka hawada ama marinka Shiinaha iyo Yurub, laakiin waxay la kulmaan caqabado kale, sida kanaalka Panama oo hoos u dhacay awooddii abaarihii hore.

Si looga hortago dhaqdhaqaaqyada Xuutiyiinta ee Badda Cas, Maraykanku wuxuu ku dhawaaqay samaynta Hawlgalka Ilaalinta Barwaaqada 18 Diseembar, hindise amni oo caalami ah kaas oo ku lug leh xubnaha NATO iyo dhowr dawladood oo qarsoodi ah oo hoos yimaada dalladda Isku-dhafka Ciidamada Badda (CTF) 153 , oo la aasaasay 2022 si kor loogu qaado ammaanka badda ee Badda Cas, Bab el-Mandeb, iyo Gacanka Cadmeed.

Si kastaba ha ahaatee, Eleonora Ardemagni, oo ah cilmi-baare sare oo ka tirsan machadka Talyaaniga ee daraasaadka siyaasadda caalamiga ah (ISPI) oo ku takhasusay Yemen iyo boqortooyooyinka Khaliijka, ayaa sheegay in saameynta ciidamada baddan ay xadidi karto.

“In kasta oo Xuutiyiintu ay Iran ka helaan taageero xagga hubka, tababarka, iyo sirdoonka, awoodda ay u leeyihiin inay si buuxda u xannibaan badda cas ee koonfureed iyo marin biyoodka Bab el-Mandeb ayaa ah mid su’aal la iska weydiinayo,” ayay sheegtay

“In kasta oo lagu dhawaaqay hawlgalka ilaalinta barwaaqada ee Maraykanku hoggaamiyo, uma badna in la baajiyo weerarrada Xuutiyiinta, marka loo eego ficilladoodii hore, xitaa iyagoo joogitaan la mid ah kuwa badda.”

CTF 153 ayaa la bilaabay in lagu bartilmaameedsado hub ka tahriibinta biyaha Yaman balse wax saameyn ah kuma yeelan. Ka dib ku dhawaaqista Pentagon-ka, qaar ka mid ah shirkadaha maraakiibta ayaa dib u bilaabay howlahooda Badda Cas iyadoo la ilaalinayo hindisaha uu hormuudka ka yahay Mareykanka.

Balse xaqiijintu ma aysan sii waarin, iyadoo Xuutiyiintu ay sii wadeen weerarada militari ee Badda Cas. Midkii ugu dambeeyay ayaa dhacay 30-kii Disembar, iyadoo taliska dhexe ee Mareykanka uu xaqiijiyay in shaqaalihii la socday markabka USS Gravely destroyer ay qabteen labo gantaal oo ah nooca Ballistic-ga ee Xuutiyiinta oo lala beegsaday markabka Maersk Hangzhou ee calanka Singapore ee ku yaal badda cas ee koonfurta ka dib markii hore gantaallo lagu weeraray markabka.

Maalin ka dib, afar doonyood oo yaryar ayaa weeraray Maersk Hangzhou iyaga oo adeegsanaya hub fudud, iyadoo Xuutiyiintu ay isku dayeen inay fuulaan markabka. Iyaga oo ka jawaabaya baaqii labaad ee cidhiidhiga ahaa, labada USS Gravely iyo helikobtero ka socday markabka USS Dwight D. Eisenhower ayaa goobta soo gaadhay, iyaga oo digniino afka ah u diray weerarka.

Si kastaba ha ahaatee, markii ay rasaas ka heleen Xuuthiyiinta, diyaaradaha qumaatiga u kaca ee ciidamada badda Mareykanka ayaa quusiyay saddex ka mid ah afarta doomood. Kooxda Xuuthiyiinta ayaa xaqiijisay khasaaraha 10 ka mid ah xubnahooda. Dhanka kale, wakaaladda wararka ee Tasnim ayaa sheegtay in Iran ay burburisay badmareenkeeda Alborz ee badda cas, iyada oo sii martay marinka Bab-el-Mandeb, iyadoo ay cirka isku sii shareereyso xiisadda.

Forgione waxa uu sharraxay in bixinta adeegyada gelbida ee cidhiidhiga cidhiidhiga ah ee 20-mayl ay keenayso caqabado, gaar ahaan marka la eego kala duwanaanshaha kharashka ee u dhexeeya diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Xuuthiyiinta iyo rasaasta qaaliga ah ee looga baahan yahay in lagu qabto.

“Xuutiyiintu waxa ay muujiyeen rabitaankooda ah in ay sii wadaan weerarada, iyaga oo kor u qaaday walaaca ku saabsan ujeedooyinka hawlgalka uu Maraykanku hogaaminayo iyo suurta galnimada in guulo waara laga gaadho iyada oo aan laga hadlin halka asal ahaan ay ka soo jeedaan weerarada diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Yemen,” ayuu yidhi.

“Iyadoo ay si weyn u hubeysan oo ay Iran u tababartay, Xuuthiyiintu waxay ku shaqeeyaan si madaxbannaan”

Ujeedada Xuutiyiinta ee ah inay carqaladeeyaan ganacsiga caalamiga ah ee Badda Cas ayaa ah mid ka baxsan joojinta hawlgallada milatari ee Israel ee Gaza. Ardemagni waxa uu soo jeedinayaa saddex sababood oo ka dambeeya istiraatijiyaddooda ciidan ee Badda Cas.

“Istaraatiijiyadda Xuutiyiinta ee Badda Cas waxay ujeedadeedu tahay inay xoojiso wada xaajoodka Sacuudiga si loo helo tanaasul wanaagsan oo ku saabsan xabbad-joojinta Yemen. Waxay sidoo kale ujeedadoodu tahay inay taageero dheeraad ah ka helaan dadka Yemen, iyagoo ka leexinaya guul-darrooyinka siyaasadeed, oo ay ku jiraan maqnaanshaha adeegga daryeelka iyo arrimaha mushaharka. Intaa waxaa dheer. Xuutiyiintu waxay rabaan inay sare u qaadaan sumcadooda gobolka ee dhaqdhaqaaqa bariga dhexe,” ayay tidhi.

Dhinaca siyaasadda, Ardemagni waxa uu ku doodayaa in kororka badda cas uu halis ku yahay xabbad-joojinta Yemen ee 2022, taas oo horseedaysa rabshado socda, dawladda la aqoonsan yahay iyo golaha madaxtooyadana laga fogeeyo wada-hadallada ay la leeyihiin Xuutiyiinta iyo Sucuudiga, inkasta oo Qaramada Midoobay ay dhawaan ku dhawaaqday in dhinacyada dagaallamaya ay ka go’an tahay. tallaabooyin dhowr ah oo lagu hirgelinayo xabbad-joojin dalka oo dhan ah.

Ka-reebistani waxay sii hurinaysaa xiisadda gudaha Yemen, iyada oo dawladda Sucuudigu taageerayo ay ka soo horjeedo isbahaysiga uu Maraykanku hoggaamiyo iyo Golaha Ku-meel-gaadhka Koonfureed ee Imaaraadku taageerayo (STC) oo aad u dhega nugul, taas oo muujinaysa mawqifka Imaaraadku ka taagan yahay Israa’iil, taas oo sii adkaynaysa dhaqdhaqaaqyada gobolka.

“Dhibaatada Badda Cas waxay ku riixaysaa Maraykanka inuu dib u eego siyaasadiisa Yemen maadaama Washington ay dhaqan ahaan u aragtay Yemen iyada oo loo marayo ka hortagga AQAP [Al-Qaacida ee Jaziirada Carabta] iyada oo la dhayalsanayo khatarta gobolka iyo tan caalamiga ah ee ka imanaysa xoojinta Xuutiyiinta ee waqooyi-galbeed. ayay tidhi.

Iyagoo si weyn u hubaysan oo Iran u tababartay, Xuutiyiintu waxay ku shaqeeyaan madax-bannaani qaraabo ah, oo aan kaligeed amar ku bixin Tehraan. In kasta oo ay Iiraan la wadaagaan yoolal guud oo ku saabsan ka hortagga Israa’iil iyo ka soo horjeedka joogitaanka Maraykanka ee gobolka, Ardemagni waxa uu sharraxay in ay muhiim tahay in aan la dhaafin saamaynta Iran ay ku leedahay go’aamada siyaasadeed ee Xuutiyiinta.

In kasta oo ay ka faa’iidaysanayaan isbahaysiga, Xuutiyiintu waxa ay wataan ujeedooyin siyaasadeed oo kala duwan oo diiradda saaraya xakamaynta iyo helitaanka madaxbannaanida waqooyiga Yemen, iyaga oo xoogga saaraya aqoonsigooda gaarka ah marka loo eego kooxaha sida Hezbollah.

Sidaa darteed, iyadoo ujeeddooyinkoodu ay isku waafaqayaan arrimo gaar ah, waa in Xuuthiyiinta mudnaanta koowaad ee siyaasadeed lagu eego xaaladdooda gudaha.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Dhaqaalaha

Maxay ka dhigan tahay in Sacuudi Carabiya ay si rasmi ah ugu biirtay BRICS?

Laga bilaabo Janaayo 1, 2024, Imaaraadka iyo Sacuudiga waxay si rasmi ah ugu biireen kooxda dhaqaalaha ee BRICS laakiin maxay tani ka dhigan tahay?

Published

on


BRICS, oo la soo gaabiyo Barasiil, Ruushka, Hindiya, Shiinaha, iyo Koonfur Afrika, waa isbahaysi ka kooban awood dhaqaale, oo loo aasaasay in ay kobciyaan kobaca dhaqaalaha, kor u qaadaan saamaynta juquraafiyeed, iyo si wadajir ah wax looga qabto caqabadaha caalamiga ah ee la wadaago.

Sacuudi Carabiya ayaa Talaadadii si rasmi ah ugu dhawaaqday inay ku biirtay kooxda BRICS+, iyadoo warkan uu baahiyay TV-ga dowladda.

Riyaadh ayaa wadahadalo ku saabsan ku biirista kooxda ku jirtay muddo bilo ah, iyadoo wasiirka arrimaha dibadda Amiir Faysal bin Farhan uu sheegay bishii Agoosto ee la soo dhaafay in dhammaan tafaasiisha tallaabadan la qiimeyn doono ka hor inta aan la gaarin “go’aan ku habboon”.

Waqtigaas, wasiirka arrimaha dibadda ayaa sheegay in kooxda BRICS ay tahay “kanaal faa’iido leh oo muhiim ah” oo lagu xoojinayo iskaashiga dhaqaale ee ka dhexeeya wadamada xubnaha ka ah.

Kooxda, oo ilaa Janaayo 1-deeda ay ku jiraan Barasiil, Ruushka, Hindiya, Shiinaha, iyo Koonfur Afrika, ayaa soo dhaweeyay shan xubnood oo cusub maalinta sanadka cusub. Marka laga reebo Sacuudi Carabiya, hadda waxaa ku jira Masar, Itoobiya, Iran iyo Imaaraadka. Xubin kale oo la filayo, Argentina, ayaa si lama filaan ah u rogtay qorshaheeda ku biirista ka dib doorashadii madaxtinimo ee dalka uu ku guuleystay Javier Milei dabayaaqadii sanadkii hore.

Kooxda ayaa la filayaa in ay sii korodho dabayaaqada sanadkan, iyada oo Venezuela ay doonayso in ay xubin joogto ah ka noqoto shirwaynaha soo socda ee Ruushka ka dhacaya Oktoobar 2024.

Waa maxay ujeedka wadamada BRICS?

Ereyga la soo gaabiyey ee BRIC, oo markii hore u taagnaa Barasiil, Ruushka, Hindiya iyo Shiinaha, waxa hindisay Jim O’Neill sannadkii 2001 markii uu ahaa madaxa dhaqaalaha bangiga maalgashiga caalamiga ah, Goldman Sachs. Waqtigaas, afarta waddan waxay lahaayeen heerar kobac dhaqaale oo sarreeya iyo calaamadda BRIC waxay u taagan tahay rajo dhaqaale oo mustaqbalka quruumahaas ah.

BRICS waxaa loo arkaa inay yihiin kuwa ugu horreeya juquraafi-siyaasadeedka G7 ee hormuudka ka ah dhaqaalaha horumaray, iyagoo la yimaaday hindisooyin tartan sida Bangiga Horumarinta Cusub, Habaynta Kaydadka, nidaamka lacag-bixinta BRICS, Daabacaadda Tirakoobka Wadajirka ah ee BRICS iyo Lacagta kaydka ee BRICS.

Laga soo bilaabo 2022, ururka wuxuu doonaayay inuu balaariyo xubinnimada, iyada oo dhawr waddan oo soo koraya ay muujiyeen xiisaha ay u qabaan ku biirista ururkaan. BRICS waxay amaan iyo dhaleecayn labadaba ka heleen faallooyin badan oo iska soo horjeeda.

Moscow waxay la wareegtay hogaanka kooxda ee wareega sanadka ah ee sanadkan, iyadoo Madaxweyne Vladimir Putin uu ballanqaaday inuu “fududeynayo is dhexgalka la wada leeyahay” ee la-hawlgalayaasha cusub. Qaar ka mid ah 30 dal oo kale ayaa horay u muujiyay rabitaankooda ah ka qaybgalka hawlaha kooxda qaab ama qaab kale, Putin ayaa xusay.

Madaxweynaha Venezuela Nicolas Maduro ayaa arrintan kala hadlay wargeyska Le Monde Diplomatique ee ku hadla afka Isbaanishka wareysi uu Isniintii la daabacay, isaga oo ku dooday in kooxdu ay matasho “mustaqbalka bini’aadantinimada,” marka loo eego awooddeeda dhaqaale ee ballaaran.

Marka loo eego tirooyinka IMF-ta, BRICS-da la balaariyay waxay hadda ka sarreeyaan G7, oo ah koox aan rasmi ahayn oo ka tirsan waddamada reer galbeedka, marka loo eego GDP-ga marka la eego sinnaanta awoodda wax iibsiga, oo ka dhigan 36% wadarta guud ee adduunka.

Maduro ayaa sidoo kale dhaleeceeyay tallaabada uu qaaday dhigiisa Argentina, isagoo ku dooday in go’aanka lagu baabi’inayo qorshayaasha BRICS + uu ahaa “mid ka mid ah waxyaabaha ugu nacasnimada iyo nacasnimada ah ee Milei uu ku sameeyay dalkiisa ilaa maanta. Go’aankiisa, Milei waxa uu si wax ku ool ah dalka dib ugu celiyay qarnigii 19aad, isaga oo raadinaya inuu u beddelo “vassal of the imperial unipolar world,” Maduro ayaa soo jeediyay.

Shanta xubnood ee ugu dambeeyay ee BRICS kusoo biiray ayaa loo qorsheeyay inay ka qaybgalaan shir sherpa ah oo lagu wado inuu ka dhaco Moscow Janaayo 30, 2024.

Xubinnimada BRICS

Kahor inta uusan bilaabanin sanadka cusub, shanta wadan ee lagu casuumay waxay si dadban u muujiyeen inay aqbalayaan xubinimada BRICS ee la soo jeediyay. Ka qaybgalkooda shir hore oo ay kooxdu ku yeelatay horraantii Diseembar ee magaalada Durban, Koonfur Afrika, ayaa loo macneeyay “caddayn cad oo ah inay aqbaleen martiqaadka,” sida uu soo xigtay Anil Sooklal, Bloomberg.

Argentina ayaa ahayd dalka kaliya ee diiday soo jeedinta xubinimada ka dib markii madaxweynaha cusub ee Argentina Javier Milei, oo xafiiska la wareegay Diseembar 2023, uu ka noqday go’aanka madaxweynihii hore ee asiga ka horeysay.

Nidaamka cusub ee aduunka?

Ullas Rao, oo ah kaaliyaha borofisoor dhaqaalaha ah ee Edinburgh Business School ee Jaamacadda Heriot-Watt ee Dubai, ayaa yidhi “Balaadhinta kooxda Brics ee isbahaysiga badan oo ay ku jiraan Sacuudi Carabiya iyo Imiraatka waa arrin aad u wanaagsan iyada oo ay jiraan caqabado juqraafiyeed iyo dhaqaale oo ka soo horjeeda dhaqaalaha adduunka.”

Dhanka kale, baaqyada ku aaddan dib-u-habaynta nidaamka lacagta caalamiga ah iyo horumarinta lacag beddelka ah ee doollarka Maraykanka ayaa la filayaa inay soo baxdo marka ururka BRICS la balaariyo, sida uu sheegay Ullas Rao.

“Sida dunidu u socoto beddelka doollarka Maraykanka, xitaa haddii ay yar tahay maanta, soo ifbaxa lacagta caadiga ah ee Brics waxay u dhaqmi kartaa sidii khatar weyn oo khatar gelinaysa khatarta ka fog meesha adag ee dollarka,” ayuu yidhi.

BRICS waxa uu diyaar u yahay in uu u qaato saameynta weyn sidii cod xoog leh oo loogu talagalay Koonfurta Caalamka, ayuu raaciyay.

Ayham Kamel, oo ah madaxa Mena ee Eurasia Group, ayaa sidoo kale aad uga walaacsan in ururka uu saameyn badan ku yeesho caalamka.

“Rajada Sacuudi Carabiya, Imaaraadka, Iran iyo Masar ku biirista BRICS waxay abuuraysaa habab cusub oo xoojinaya heerka iskaashiga siyaasadeed ee dalalka oo dhan,” ayuu yidhi.

“Wadamada Carabtu waxay raadinayaan inay horumariyaan saameyntooda juqraafiyeedka ee caalamiga ah waxayna u muuqdaan inay ka go’an tahay inay ka fogaadaan ka go’itaanka reer galbeedka.”

Facebook Comments Box

Continue Reading

Xul