Hay’adda Lacagta Adduunka ee IMF ayaa sheegtay in dhaqaalaha Soomaaliya uu wajahayo caqabado is-biirsaday, kuwaas oo ay ka mid yihiin hoos u dhaca gargaarka dibadda tan iyo 2025, abaaraha soo noqnoqda, saameynta colaadda Bariga Dhexe iyo isbeddellada la xiriira doorashooyinka dalka.

IMF ayaa sheegtay in xaaladahan ay hoos u dhigeen dhaqdhaqaaqa dhaqaalaha, sare u qaadeen sicir-bararka iyo cunto-yaraanta isla markaana cadaadis ku abuureen dhaqaalaha dowladda. Hay’addu waxay qiyaastay in kobaca dhaqaalaha Soomaaliya uu sannadka 2026 ku ekaan doono 2.3 boqolkiiba, halka uu sannadka 2027 kor ugu soo noqon karo 2.7 boqolkiiba. IMF waxay sheegtay in kobaca dhaqaalaha uu muddada dhexe gaari karo 4 boqolkiiba.

Sicir-bararka ayaa sidoo kale la filayaa inuu sannadkan gaaro 6.5 boqolkiiba, iyadoo IMF ay sheegtay in abaaraha daba dheeraaday iyo carqaladaha ganacsiga caalamiga ah ay qayb ka yihiin sababaha kor u qaadaya qiimaha. Inkasta oo xaaladda dhaqaale ay adag tahay, IMF waxay sheegtay in xawaaladaha Soomaalida dibadda ay weli yihiin il muhiim ah oo dakhli iyo lacag qalaad u ah qoysaska balse ay tilmaantay in xaaladda dibadda ay weli nugushahay.

IMF waxay ka digtay in dhaqaalaha Soomaaliya uu sii wajihi karo khataro ay ka mid yihiin abaaro iyo dhibaatooyin cimilo oo ka sii daran, colaado cusub oo gobolka ka dhaca iyo hoos u dhac dheeraad ah oo ku yimaada gargaarka caalamiga ah. Dhinaca maaliyadda dowladda, IMF waxay qiyaastay in khasaaraha miisaaniyadda Soomaaliya uu sannadka 2026 noqon doono 0.9 boqolkiiba wax-soo-saarka gudaha, iyadoo dowladda laga filayo inay 2027 hoos ugu dhigto 0.5 boqolkiiba.

Hay’addu waxay dowladda Soomaaliya kula talisay inay sii xoojiso ururinta dakhliga gudaha, gaar ahaan canshuuraha iyo kastamyada, iyadoo sidoo kale la xakameynayo kharashaadka dowladda iyo hagaajinta maamulka maaliyadda iyo deynta.

IMF ayaa sidoo kale sheegtay in Bangiga Dhexe ee Soomaaliya uu horumar ka sameynayo xoojinta kormeerka hay’adaha maaliyadeed iyo ballaarinta adeegyada maaliyadeed. Waxay ku boorrisay dowladda inay si taxaddar leh u sii waddo dib-u-habeynta lacagta dalka marka la buuxiyo shuruudaha lagama maarmaanka ah.

Warbixinta IMF ayaa soo baxday kadib wadahadallo ay wafdi IMF ah, oo uu hoggaaminayay Ran Bi, la yeesheen mas’uuliyiinta Soomaaliya intii u dhexeysay 21-ka Sebtembar iyo 1-da Oktoobar 2026, kuwaas oo qayb ka ahaa qiimeynta sannadlaha ah ee IMF ee dhaqaalaha Soomaaliya.

Bangiga Adduunka ayaa sidoo kale sheegay in sicirbararku uu ka kordhay 3.3% sannadkii 2024, halka sannadkan uu gaaray 3.7%, taas oo sare u qaaday qiimaha cuntada iyo adeegyada aasaasiga ah. Warbixintu waxay saadaalisay in sicirbararku sannadka 2026 gaari karo 6%.

Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa sidoo kale xustay in dad horleh ay wajahayaan gaajo iyo cunto yari ba’an. Tirada dadka wajahaya cunto-yarida oo sannadkii 2025 ahayd 4.6 Milyan ayaa sannadka 2026 gaartay 6.5 Milyan, taas oo muujinaysa koror dhan 41% marka loo eego sannadkii hore. Tani waxay ka dhigan tahay in ku dhowaad 1.9 milyan oo qof oo horleh ay galeen xaalad bini’aadantinimo oo ay ku adkaatay inay helaan cunto ku filan.

Dhanka kale, Bangiga Horumarinta Afrika ayaa warbixintiisa ku xusay in Soomaaliya ay la daalaa-dhacayo culaysyada deymaha caalamiga ah. Warbixintu waxay sheegtay in wadarta deynta lagu leeyahay dowladda Soomaaliya ay sannadkii 2025 korortay $38 milyan, iyadoo kasoo kacday $1.117 bilyan sannadkii 2024, una gaartay $1.155 bilyan sannadkii 2025, sida ku xusan bogga 4-aad ee warbixinta.

Labada warbixin ayaa isku raacsan in dhaqaalaha Soomaaliya uu wajahayo caqabado sii xoogeysanaya, oo ay ka mid yihiin hoos u dhaca kobaca dhaqaalaha, kororka sicirbararka, hoos u dhaca dakhliga ganacsiyada iyo yaraanshaha awoodda wax-iibsiga bulshada, iyadoo tirada dadka wajahaya cunto-yariduna ay sii kordhayso.

Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa sheegay in Soomaaliya ay doonayso inay soo jiidato maalgashiga Afrika iyo caalamka, isagoo tilmaamay in isbeddellada juqraafi-siyaasadeed, hubanti la’aanta dhaqaale iyo saameynta isbeddelka cimiladu ay Afrika ku khasbayaan inay xoojiso iskaashiga iyo isku-duwidda kheyraadkeeda.

Madaxweynaha oo khudbad ka jeedinayay magaalada Al-Alamein ee dalka Masar, wuxuu sheegay in dalalka Afrika ay u baahan yihiin inay xoojiyaan suuqyadooda maaliyadeed, nidaamyada dakhliga gudaha iyo maalgelinta gaarka loo leeyahay si qaaraddu uga gudubto caqabadaha dhaqaale ee horyaalla.

Madaxweynaha ayaa sheegay in Soomaaliya ay qaadday tallaabooyin la xiriira amniga, dib-u-habaynta siyaasadda iyo xoojinta hay’adaha dowladda, isagoo xusay in dhaqaalaha dalku afartii sano ee lasoo dhaafay sanad kasta kobcayay inta u dhaxaysa 3 iyo 4 boqolkiiba, inkastoo ay jireen caqabado amni iyo kuwo cimiladeed.

Wuxuu sidoo kale tilmaamay fursadaha ka dhashay ku biiritaanka Soomaaliya ee Bulshada Bariga Afrika, isagoo sheegay in xubinnimadu ganacsatada Soomaaliyeed u furtay suuq goboleed ballaaran isla markaana Soomaaliya ka dhigtay marin muhiim ah oo isku xira Bariga Afrika, Gacanka Cadmeed, Jasiiradda Carabta iyo Badweynta Hindiya.

Xasan Sheekh wuxuu sheegay in Soomaaliya ay leedahay ku dhawaad 3,400 oo kiiloomitir oo xeeb ah, taas oo uu sheegay inay abuureyso fursado maalgashi oo ku saabsan dekedaha, saadka, kalluumaysiga, beeraha, xoolaha iyo tamarta. Wuxuu sidoo kale xusay kobaca adeegyada dhijitaalka ah iyo isticmaalka lacagaha moobilka.

Madaxweynaha ayaa sheegay in xiriirka Soomaaliya iyo Masar uu gaaray heer iskaashi istaraatiiji ah, kaddib markii labada dal ay Janaayo 2025 sare u qaadeen xiriirkooda laba geesoodka ah. Iskaashiga ayaa sida uu sheegay daboolaya ganacsiga iyo maalgashiga, beeraha iyo xoolaha, kalluumaysiga, dhismaha, gaadiidka, adeegyada maaliyadeed, shidaalka, gaaska iyo tamarta la cusboonaysiin karo.

“Waxaan doonaynaa in maalgashadayaasha Afrikaanka ahi Soomaaliya u arkaan oo keliya dal ka soo kabanaya culaysyo, balse ay u arkaan suuq furmaya, goob istaraatiiji ah oo muhiim ah iyo dhaqaale ay weli ka jiraan fursado badan oo lagu maalgashado” – ayuu yiri Xasan Sheekh Maxamuud.

Madaxweynaha ayaa ugu dambeyn ugu baaqay ganacsatada Afrika, shirkadaha iyo hay’adaha maaliyadeed ee Masar iyo maalgashadayaasha caalamiga ah inay Soomaaliya kala shaqeeyaan wejiga xiga ee horumarinta dhaqaalaha, isagoo sheegay in mustaqbalka dhaqaale ee Afrika uu ku xirnaan doono iskaashi iyo mashaariic ay dalalka qaaraddu si wadajir ah u dhisaan.

Soomaaliya ayaa Qaramada Midoobay u sheegtay in dakhliga gudaha ee kasoo xarooda canshuuraha kastamka uu hoos u dhacay ku dhowaad 40%, kaddib markii carqaladaha marinka istiraatiijiga ah ee Hormuz ay saameeyeen ganacsiga iyo qiimaha badeecadaha dalka.

Dowladdu waxay sheegtay in ku tiirsanaanta Soomaaliya ee badeecadaha laga keeno Bariga Dhexe ay dalka ka dhigtay mid si gaar ah ugu nugul carqaladaha ka dhasha marinka Hormuz oo ah marin muhiim u ah isu-socodka ganacsiga iyo tamarta caalamka.

“Carqaladdu waxay sidoo kale sababtay hoos u dhac ku dhow 40% oo ku yimid dakhligeenna gudaha ee ku saleysan canshuuraha kastamka” ayaa lagu sheegay hadalka Soomaaliya ee Golaha Guud ee Qaramada Midoobay. Dowladdu ma aysan caddeyn muddada uu khuseeyo hoos u dhaca 40-ka boqolkiiba ah, mana aysan soo bandhigin tirooyin faahfaahsan oo muujinaya dakhliga kastamka ka hor iyo kadib hoos u dhaca.

Soomaaliya waxay sidoo kale Qaramada Midoobay u sheegtay in carqaladaha ka jira marinka Hormuz ay sare u qaadeen qiimaha cuntada iyo shidaalka, isla markaana ay kordhiyeen sicirbararka, kharashaadka gaadiidka iyo lacagaha ceymiska ee badeecadaha dalka loo soo raro. Dowladdu waxay sheegtay in xaqiijinta isu-socodka maraakiibta ee marinka Hormuz ay muhiim u tahay dhaqaalaha dalalka nugul ee ku tiirsan badeecadaha dibadda.

Xog hore oo ay dowladda Soomaaliya soo bandhigtay ayaa muujisay in mugga badeecadaha dalka soo galaya uu hoos u dhacay ku dhowaad 40% intii ay socdeen carqaladaha. Warbixin ay Hay’adda Qaranka ee Istaatistikada Soomaaliya u gudbisay Golaha Wasiirrada bishii Maay ayaa sidoo kale lagu sheegay in qiimaha cuntadu uu kordhay 10%, halka kharashaadka daryeelka caafimaadku ay sare u kaceen 14%, iyadoo badeecooyin kale ay diiwaangeliyeen koror intaas ka badan.

Hoos u dhaca badeecadaha dalka soo galaya ayaa saameyn ku yeeshay dakhliga kastamka maadaama canshuuraha laga qaado badeecadaha lasoo dejiyo ay qeyb muhiim ah ka yihiin dakhliga gudaha ee dowladda. Dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay inay sii waddo dadaallada lagu kordhinayo dakhliga gudaha, xilli dalka uu wajahayo cadaadisyo dhaqaale oo ka imanaya dibadda.

Bangiga Adduunka iyo Bangiga Horumarinta Afrika oo warbixinno ka soo saaray dhaqaalaha Soomaaliya

Dhaqaalaha Soomaaliya ayaa wajahaya hoos-u-dhac iyo culeysyo isa soo taraya sida lagu sheegay warbixinno cusub oo ay soo saareen Bangiga Adduunka iyo Bangiga Horumarinta Afrika. Warbixinta xaaladda dhaqaalaha Soomaaliya ee Bangiga Adduunka oo la daabacay bishii Maay 2026, ayaa xustay in kobaca dhabta ah ee wax-soo-saarka guud ee dalka (Real GDP Growth) uu hoos uga dhacay 4.1% oo uu ahaa sannadkii 2024, isagoo sannadkii 2025 gaaray 3%, sida ku xusan bogga 16aad ee warbixinta.

Bangiga Adduunka ayaa sidoo kale walaac ka muujiyay mustaqbalka dhaqaalaha Soomaaliya isagoo sheegay in kobaca dhaqaalaha dalku uu hoos u sii dhacayo sannadka 2026, kaasoo la saadaaliyay inuu gaaro 2.8%.

Sida ku xusan bogga 9aad ee warbixinta Bangiga Horumarinta Afrika dakhliga ganacsiyada dalka ayaa hoos u dhacay 27% horraantii sannadka 2026. Dhanka kale, warbixinta Bangiga Adduunka ayaa xustay in hoos u dhac uu ku yimid wax-iibsiga gaarka ah ee qoysaska Soomaaliyeed kaas oo ka soo hoos dhacay 8.8% oo uu ahaa sannadkii 2024, una dhacay 3.1% sannadkii 2025.

Bangiga Adduunka ayaa sidoo kale sheegay in sicirbararku uu ka kordhay 3.3% sannadkii 2024, halka sannadkan uu gaaray 3.7%, taas oo sare u qaaday qiimaha cuntada iyo adeegyada aasaasiga ah. Warbixintu waxay saadaalisay in sicirbararku sannadka 2026 gaari karo 6%.

Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa sidoo kale xustay in dad horleh ay wajahayaan gaajo iyo cunto yari ba’an. Tirada dadka wajahaya cunto-yarida oo sannadkii 2025 ahayd 4.6 Milyan ayaa sannadka 2026 gaartay 6.5 Milyan, taas oo muujinaysa koror dhan 41% marka loo eego sannadkii hore. Tani waxay ka dhigan tahay in ku dhowaad 1.9 milyan oo qof oo horleh ay galeen xaalad bini’aadantinimo oo ay ku adkaatay inay helaan cunto ku filan.

Dhanka kale, Bangiga Horumarinta Afrika ayaa warbixintiisa ku xusay in Soomaaliya ay la daalaa-dhacayo culaysyada deymaha caalamiga ah. Warbixintu waxay sheegtay in wadarta deynta lagu leeyahay dowladda Soomaaliya ay sannadkii 2025 korortay $38 milyan, iyadoo kasoo kacday $1.117 bilyan sannadkii 2024, una gaartay $1.155 bilyan sannadkii 2025, sida ku xusan bogga 4-aad ee warbixinta.

Labada warbixin ayaa isku raacsan in dhaqaalaha Soomaaliya uu wajahayo caqabado sii xoogeysanaya, oo ay ka mid yihiin hoos u dhaca kobaca dhaqaalaha, kororka sicirbararka, hoos u dhaca dakhliga ganacsiyada iyo yaraanshaha awoodda wax-iibsiga bulshada, iyadoo tirada dadka wajahaya cunto-yariduna ay sii kordhayso.

Ganacsatada Soomaaliya ayaa bilaabay inay raadiyaan marinno kale oo maraakiibta ah, iyadoo xiisadaha amni ee ka taagan marinka Bab al-Mandab iyo marin-biyoodka Hormuz ay saameyn ku yeesheen isu-socodka badeecadaha iyo ganacsiga gobolka.

Shirkadaha Soomaaliyeed ayaa caadiyan badeecooyinka uga soo dhoofsada Aasiya iyagoo sii mara dalalka Khaliijka sida Imaaraadka Carabta, Cumaan iyo Sacuudiga. Hase yeeshee, qaar kamid ah ganacsatada ayaa hadda isku dayaya inay adeegsadaan marinno toos ah, iyadoo xiisadaha gobolka ay kordhiyeen walaaca laga qabo isu-socodka xamuulka.

“Xiisadaha ka jira marinka Babul Al-Mandab iyo sidoo kale kuwa ka jira marinka Hormuz ayaa si xun noo saameeyay” – ayuu yiri Maxamed Cali Nuur, Maareeyaha Dekedda Muqdisho. Wuxuu sheegay in dekeddu ay tallaabooyin qaaday si looga fogaado carqaladahaas isla markaana ay dhoofiyeyaasha kala shaqeysay sidii loo heli lahaa marinno kale.

“Markii ugu horreysay, waxaan si toos ah uga keenay Sri Lanka markab siday sonkor” – ayuu yiri, isagoo xusay in tallaabadan ay noqon karto istiraatiijiyad ka dhalatay xiisadaha gobolka.

Dowladda Yemen ee caalamku aqoonsan yahay iyo Sacuudiga ayaa muddo 12 sano ah dagaal kula jiray Xuutiyiinta. Xiisaddii ugu dambeysay ee colaadda ayaa soo afjartay xabbad-joojin inta badan joojisay dagaalladii sokeeye ee Yemen tan iyo 2022. Ururka Caalamiga ah ee Socdaalka (IOM) ayaa Axaddii sheegay in in ka badan 85,000 oo qof ay barakaceen tan iyo bilowgii bishan, iyadoo in ka badan 2,000 oo qof ay gaareen Jabuuti oo deris la ah Soomaaliya.

Dekedda Muqdisho oo ah mid mashquul badan ayaa weli qaabilaysa maraakiib sida raashinka iyo badeecooyinka kale. Soomaaliya waxay si weyn ugu tiirsan tahay ganacsiga badda si ay u hesho badeecooyin badan oo maalinle ah. Isbeddellada ku yimaada marinno maraakiibta ayaa ugu dambayn saameyn kara suuqyada gudaha, maadaama safarro dheer ama marinno adag ay sababi karaan kororka kharashaadka gaadiidka iyo dib-u-dhacyo.

Kabtan Cali Jemdi oo asal ahaan ka soo jeeda Suuriya kana shaqeeya daabulka xamuulka sonkorta ayaa sheegay in hubanti la’aanta ka jirta gobolka ay walaac ku abuurtay maraakiibta isticmaasha marinno ganacsi oo muhiim ah.

“Dhinacaas dhibaato ayaa ka jirta dagaalka awgiis” – ayuu u sheegay The Associated Press, isagoo tixraacaya Gacanka Carabta iyo biyaha ku hareeraysan. Wuxuu intaas ku daray in Bab Al-Mandab uu sidoo kale dhibaato ku keeni karo maraakiibta.

Xiisadaha ka jira marinno muhiim ah oo dhinaca badda ah ayaa sidaas darteed ku qasbaya ganacsatada Soomaaliyeed inay wax ka beddelaan khadadka sahayda, iyadoo colaadda Yemen ay weli saameyn ku leedahay isu-socodka iyo ganacsiga gobolka.

Markabka dagaalka ee Ciidamada Badda Türkiye TCG Göksu (F-497) ayaa ku soo xirtay Dekedda magaaladda Muqdisho, iyadoo markabkan uu qeyb ka yahay Kooxda Hawlgalka Ciidamada Badda Türkiga ee Soomaaliya (Somali Turkish Naval Task Group).

Markabkaan ayaa Muqdisho soo gaaray Sabtidii 5 Sebteembar isla markaana uu ku xirtay Dekedda Muqdisho. Sidoo kale, safaaradda Türkiga ee Muqdisho ayaa sheegtay inay booqatay TCG Göksu, iyadoo safaaraddu ku tilmaantay markabka inuu yahay qayb ka mid ah Taliska Kooxda Hawlgalka Ciidamada Badda Türkiga ee Soomaaliya waxayna kulan la yeelatay ciidamada badda ee Turkish-ka ee saaran markabka.

Markabkaan TCG Göksu horey ayuu uga mid noqday maraakiibta Türkiga ee ilaalinaya hawlgallada badda Soomaaliya bishii Luulyo 2026, Wasaaradda Difaaca Türkiga waxay xaqiijisay in TCG Göksu, TCG Gelibolu iyo TCG Bartın ay ilaalinayeen markabka shidaal-baarista Çağrı Bey iyo maraakiibta taageerada ee Korkut, Altan iyo Sancar. Hawlgalku wuxuu la xiriiraa baaritaanka shidaalka Soomaaliya ee Curad-1 oo ka socda xeebaha Soomaaliya.

Soo noqoshada TCG Göksu ee Muqdisho waxay ku soo beegmaysaa xilli xiriirka difaaca, amniga badda iyo tamarta ee Soomaaliya iyo Türkiga uu sii xoogeysanayo, Türkiga waxay sidoo kale dhawaan kordhisay muddada hawlgalka ciidamadeeda ee Soomaaliya laba sano oo kale taasoo u oggolaanaysa inay sii waddo taageerada milatari iyo tababarka ciidamada Soomaaliya.

Maxay ka dhigan tahay shidaal qodista dalka Soomaaliya?

Dowladaha Soomaaliya iyo Turkiga ayaa ku dhawaaqay in Markabka casriga ah ee lagu magacaabo Cagri Bey uu soo gaaray dekedda magaalada Muqdisho kadib markii uu kasoo shiraacay dekedda Mersin ee dalka Turkiga bishii Febraayo 2026, si uu u fuliyo hawlgalkiisa ugu horreeyay ee dibadda.

Hawlgalkaan waxa uu noqonaya midkii ugu horreeyay oo shidaal qodis ah taariikhda dalka Soomaaliya laga sameeyo, waxaana Dowladda Federaalka Soomaaliya ay sheegtay inuu furaayo albaabada maalgashigga dalka Soomaaliya waxaa uuna sarre u qaadi doona dhaqaalaha dalka Soomaaliya oo muddo dheer ku tiirsanaa gargaarka caalamiga ah.

Waxaa magaalada Muqdisho soo gaaray wafdi sarsare ee ka socda dowladda Turkiga, wafdigaan waxaa hoggaaminayo Wasiirka Tamarta iyo Kheyraadka Dabiiciga ah ee dalka Turkiga Alparslan Bayraktar waxaana ku wehliya masuuliyiin sarsare oo ka socda dowladda Turkiga kuwaasi oo ka qeybgalay xafladda soo dhaweynta Markabka Cagri Bey ee ku xeran dekedda magaalada Muqdisho. Sidoo kale waxaa xafladaan ka qeybgalay masuuliyiinta sarsare ee Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa sheegay in caqabad badan soo raadiyay qodista shidaalka dalka Soomaaliya isla markaana dhowr jeer la isku dayay in laga niyad jebiyo soo saarista shidaalka balse dhabar adayg badan kadib uu maanta yoolkeeda horumarka lagu talaabsaday.

“Dhowr jeer ayaa la isku dayay in nala niyad jabiyo oo nalaga joojiyo soo saarista Shidaalka balse ma joojin doono” – ayuu yirri Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sh. Maxamuud.

Wasiirka Macdanta iyo Kheyraadka Turkiga waxa uu sheegay in sanado badan ay qaadan doonto soo saarida shidaalka Soomaaliya, waxa uuna tilmaamay in dhowaan shaqada bilaawan doonaan isla markaana ah markii ugu horreeyay ee shidaalka Soomaaliya qodistiisa ay Soomaaliya isku daydo.

Tani waa tallaabo muhiim ah oo muujinaysa horumar la taaban karro isla markaana kor u qaadaysa rajada laga qabo kobaca dhaqaallaha dalka ka faa’ideysiga kheyraadka dabiiciga ah iyo dhisida mustaqbal burwaaqo leh.