Connect with us

Geeska Afrika

In raali gelin laga bixiyo caddaalad daradii gumeysiga ee Kenya waa arrin ‘aad u adag’ – ergeyga UK

Neil Wigan wuxuu sharraxay sababta uusan waddankiisu raaligelin rasmi ah uga bixin xad-gudubyadii dhacay xilligii gumeysiga.

Published

on

Wakiilka Sare ee Boqortooyada Ingiriiska u fadhiya Kenya, Neil Wigan (B) oo khudbad ka jeedinayay shir jaraa'id oo wadajir ah oo uu weheliyo Xoghayaha Sare, Waaxda Arrimaha Dibadda, Dr. Korir Singoei (R) ee Nayroobi Oktoobar 11, 2023. © Tony KARUMBA / AFP

Ingiriiska ayaa qiratay oo ay aad uga xuntahay qaar ka mid ah gafafka ka dhacay gumeystaha Kenya, Neil Wigan oo ah safiirka Ingiriiska ee dalkaasi ayaa u sheegay Spice FM Talaadadii. Waxa uu hadalkan jeediyay ka hor booqashadii uu dalka ku iman lahaa Boqorka Ingiriiska Charles III.

Neil Wigan wuxuu si gaar ah u tixraacay kacdoonkii Mau Mau – kacdoonkii 1950-meeyadii kaas oo ay si naxariis darro ah u caburisay Ingiriiska ayna horseedday dhimashada ugu yaraan 11,000 oo qof – isagoo sheegay in UK ay si firfircoon uga hawlgashay oo ay la gaartay deegaanno ka baxsan maxkamadaha qaar ka mid ah dhibanayaasha., sidoo kale waxay gacan ka gaysatay dhisidda taallo xusuuseed ee Uhuru Park, Nayroobi.

Dambiyada ay Ingiriiska ka geysatay Kenya waxaa sidoo kale ka mid ah in ilaa 1.5 milyan oo qof lagu xiray xero ‘concentration’ oo ku yaalla dalka oo dhan, halkaas oo haween iyo carruur lagu dilay, jirdil iyo gaajo loogu geystay.

“Waxaan u dooranay luqadda si taxadar leh, waxaanan muujinnay sida aan uga xunahay baarlamaanka. Waxaan u sheegnay sida ugu badan ee dadweynaha,” ayuu yidhi. “Aad baannu uga furnay waxyaalahan adag ee taariikhdeena.”

Si kastaba ha ahaatee, bixinta raaligelinta rasmiga ah waxay sida muuqata u abuuri doontaa xaalad sharci oo adag ee dawlada UK.

“Ma aanan bixin raaligelin runtii xaalad kasta, waa wax aad u adag in la sameeyo,” ayuu yidhi. “Raali-gelintu waxay bilaabmaysaa inay ku gayso dhul sharci ah oo adag, sida la sheegay, heshiiska aanu galnayna wuxuu ahaa heshiis ka baxsan maxkamad, markaa waxay muujisay daacadnimadayada iyo furfurnaantayada inaanu aqoonsanno in xad-gudubyo la geystay. Taasi waxay ahayd dariiqii aanu dooranay oo ay aqbaleen Ururka Mau Mau Veterans Association.”

Wareysiga Wigan wuxuu dhacay iyadoo la sugayo booqashadii King Charles III ee Kenya Talaadadii, Oktoobar 31-keedii. Booqashada boqorka ayaa noqon doonta mid u go’an si loo aqoonsado qaar ka mid ah dhinacyada xanuunka badan ee taariikhda UK iyo Kenya ee ay wadaagaan.

Facebook Comments Box

Xafiiska Falanqeynta ee Diblomaasi.com waa xafiiska u qaabilsan dabagalka wararka, baarista qotoda dheer, xaqiiqo raadin, iyo ka warbixinta arrimaha danta guud, soo bandhigida xogta qarsoon ama daahsoon sida musuq maasuqa ama arrimo laga yaabo in aan si kale loo ogaan. Xafiiska Falanqeynta ee Diblomaasi.com wuxuu door muhiim ah ka ciyaaraa la xisaabtanka dawladda, ganacsatada iyo shakhsiyaadka iyaga oo xafiiskan soo bandhigaya sheekooyin muhiim ah oo saamayn ku yeelan kara bulshada. Ujeedada waa abuurista xaddaarad cusub.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Geeska Afrika

Itoobiya oo ka carootay hadal uu jeediyey safiirka Mareykanka u fadhiya Itoobiya

“Cidda ay mas’uuliyadda ka saaran tahay inay maamulaan Itoobiya, dowladda halkan, waddanku wax badan ayuu ka helayaa nabadda marka loo barbar dhigo furimaha dagaalka,” ayuu yirri Safiirka.

Published

on

(Middig) Safiirka Mareykanka ee Itoobiya Ervin J. Massinga (Biddax) Mustafa Cagjar.

Dowladda Itoobiya ayaa Khamiistii diiday khudbad uu jeediyay safiirka Mareykanka oo ku baaqay in si wanaagsan loo ilaaliyo xuquuqda aadanaha, iyadoo wasaaradda arrimaha dibadda ay khudbaddaas ku tilmaantay “mid aan la rabin” iyo “talo-xumo”.

Isagoo booqanaya dhisme taariikhi ah oo dhowaan dib loo dayac-tiray oo ku yaalla caasimadda Addis Ababa Abacadii, ayaa danjire Ervin Massinga wuxuu ku baaqay “hannaan cadaalad oo hufan” si wax looga qabto warbixinnada ku saabsan dilalka aan sharciga ahayn, xarigga aan sharciga ahayn, tacaddiyada galmada iyo xadgudubyada kale.

“Cidda ay mas’uuliyadda ka saaran tahay inay maamulaan Itoobiya, dowladda halkan, waddanku wax badan ayuu ka helayaa nabadda marka loo barbar dhigo furimaha dagaalka,” ayuu yiri.

“In la xiro oo la dhibaateeyo dadka dhaliila dowladda ma xalineyso arrimaha ay tahay in wax laga qabto,” ayuu hadalkiisa raaciyay.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Itoobiya ayaa cambaareysay khudbaddii Khamiista, iyada oo sheegtay in ay ku jireen “eedeymo iyo talo aan loo baahnayn oo ku socda Dowladda Itoobiya.”

“Hadalkaasi waa mid talo-xun, waxaana ku jira sheegashooyin jaahilnomo ah. Waa mid liddi ku ah xiriirka taariikhiga ah ee saaxiibtinimo ee ka dhexeeya Itoobiya iyo Maraykanka,” ayaa lagu yiri bayaan ay soo saartay wasaaradda.

Khudbadiisa, ayuu Massinga ku ku eedeeyay “dhammaan jilayaasha hubaysan” inay dalka ka geysteen dhibaatooyin bani’aadannimo, oo ay ku jiraan barakicinta rayidka.

Waxa uu ugu baaqay dagaalyahanada kooxaha kala duwan ee hubaysan, oo ay ku jiraan kooxda Oromada ee OLF — oo ay dawladdu u aragto “urur argagixiso” – maleeshiyada is-difaaca ee Fano iyo Jabhadda Xoreynta Shacabka Tigray-ga (TPLF) in ay dalabkooda ku soo bandhigaan wadahadal halkii ay rabshado ku raadin lahaayeen.

Itoobiya oo ah dalka in ka badan 82 qoomiyadood oo ku hadlay luuqado kala duwan, iyo dalka labaad ee ugu dadka badan Afrika waxaa sanadihii dhowaa ka jiray dagaalo qowmiyadeed oo ku saleysan dhul sheegasho.

Xaaladda xuquuqul insaanka ee Itoobiya ayaa lagu tilmaamay mid khatar ah, iyadoo ciidamada ammaanka ee dawladda, malleeshiyaadka iyo kooxaha hubaysan ee aan dawliga ahayn ay mas’uul ka yihiin xad-gudubyo qorshaysan, iyadoo isla xisaabtan la’aantu ay ahayd mid iska caadi ah, ayay tiri Hay’adda Xaquuqul Insaanka ee Human Rights Watch.

Bishii Agoosto, iska hor imaadyo u dhaxeeyay ciidamada Itoobiya iyo maleeshiyaad ka tirsan gobolka Axmaarada ayaa sababay dhimashada boqolaal shacab ah iyo dhaawac, burburka kaabayaasha dhaqaalaha iyo barakaca shacabka ayay sheegtay hay’adda.

Laga soo bilaabo Sebtembar, waxaa jiray 2.9 milyan oo qof oo gudaha Itoobiya ku barokacay colaadda iyo in ka badan 141,000 oo qaxooti iyo magangalyo doon ah oo Itoobiyaan ah oo ku sugan dalalka deriska ah, sida ay sheegtay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan qaxootiga (UNHCR).

Iyada oo Itoobiya ay martigelisay Shir Madaxeedka Midowga Afrika bishii febraayo 2024, isku daygii dowladda ee ahaa in ay ka abuurto dareen farxadeed magaalada caasimadda ah ee Addis Ababa, ayaa daboolka ka qaadday xasillooni darrada iyo musiibada bini’aadantinimo ee kusii fideysa dalka.

Janaayo 29, magaalada Merawi, oo ah magaalo yar oo ku taal gobolka Axmaarada, xubno ka tirsan ciidamada difaaca qaranka Itoobiya ayaa tobanaan qof oo rayid ah ku dilay, sida ay sheegeen ururada xuquuqul insaanka ee qaranka iyo kuwa caalamiga ah iyo warbaahinta. Inkastoo dowladdu ay beenisay in la bartilmaameedsaday dad rayid ah, haddana waxaa la sheegay in dilkan uu ahaa mid aargoosi ah, kaddib markii uu dagaal dhiig badan ku daatay uu ka dhacay iska horimaad ay la galeen waxa loogu yeero dagaalyahannada Fano—dagaalyahannada Amxaarada ee dagaalka kula jira ciidamada dowladda tan iyo bishii Agoosto 2023-kii.

Kooxda Fano waxay ka dhigan tahay muuqaal hubaysan oo muujinaya cabashadii soo jireenka ahayd ee qoomiyada Axmaarada, taas oo salka ku haysa dhawr iyo tobankii sano ee la soo dhaafay nidaamka gumaysiga, dilalka baahsan iyo barakicinta Axmaarada ee meelo kala duwan oo dalka ka mid ah waxaana uga sii daray rajada quusta ah ee laga qabo rabitaanka iyo kartida Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya. Xukuumadda Abiy Axmed si ay uga hortagto faquuqa kooxda. Iyadoo dhaqdhaqaaqu uu yahay mid baahsan oo aysan jirin siyaasad rasmi ah, waxay maleeshiyadu ku dhawaaqdaa inay ilaalinayaan danaha Amxaarada iyagoo ka shaqaynaya sidii ay u bedeli lahaayeen waxa ay u arkaan inuu yahay hab-siyaasadeed-siyaasadeysan ee Amxaarada ka soo horjeeda. Waxay doonaysaa in ay abuurto nidaam cusub oo ku salaysan sinnaanta dhammaan kooxaha, ixtiraamka xuquuqda shakhsiga, ku dhaqanka sharciga, iyo dimuqraadiyadda.

Fano way ka horreyeen laakiin waxay caan noqdeen dagaalkii Tigray (2020-22), markaasoo ay ka barbar dagaalameen ciidamada dawladda. Intii uu dagaalku socday, iyaga oo ay weheliyaan ciidamada Itoobiya, dagaalyahannada Tigrayga, iyo ciidammada Ereteriya—waxay la kulmeen eedaymo ka dhan ah xuquuqda aadanaha.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Geeska Afrika

Taliyihii ciidamada Kenya ayaa ku dhintay shil diyaaradeed

Toban askari ayaa ku dhintay shilkaasi, waxaana ka badbaaday laba askari oo kaliya.

Published

on

Sawirka waa Madaxa Ciidamada Difaaca Kenya Jeneral Francis Ogolla oo eegaya mar uu kormeerayay ilaalada qaaska ah intii lagu guda jiray booqashadiisa rasmiga ah ee uu ku tagay Aqalka Madaxtooyada ee Nayroobi, Febraayo 28, 2024. Luis Tato/AFP/Getty Images

Taliyaha difaaca Kenya Jeneral Francis Ogolla iyo sagaal sarkaal oo kale oo ka tirsan ciidamada militari ah ayaa Khamiistii ku dhintay diyaarad helikobter ah oo ay la socdeen wax yar uun ka dib markii ay ka kacday tuulada Chesegon, sida uu ku dhawaaqay madaxweynaha dalka Kenya, William Ruto.

Madaxweynaha Kenya isagoo ku sugan magaalada Nayroobi ee caasimadda dalka Kenya, ayuu sheegay in taliyaha ciidamada xoogga dalka iyo kooxdiisa ay booqasho ku tageen ciidamada ku sugan gobolka Waqooyi-galbeed ee dalka Kenya, halkaasoo ay kula dagaalamayaan burcadda hubeysan iyo dhaca xoolaha.

Si kastaba ha ahaatee, diyaarada ay wateen ayaa hoos u dhacday daqiiqado uun kadib markii ay ka dhooftay Dugsiga Sare ee Wiilasha ee Cheptulel oo ku yaala Galbeedka Degmada Pokot, waxaana ka soo haray kaliya labo ka badbaaday oo hadda la daweynayo, ayuu yiri.

“Dalkayaga hooyo waxa uu waayay mid ka mid ah jeneraalkeedii ugu geesisanaa. Geerida Jeneral Ogolla waxay ii tahay khasaare xanuun badan…Jeneraal afar-xiddigle ah oo magac leh ayaa ku dhex jiray shaqadiisa, iyo u adeegidda dalkiisa,” ayuu yiri madaxweynaha.

Ogolla, oo 61 jir ah, waxa uu xilka hayay hal sano. Waxa uu hogaaminayay ciidamada cirka Kenya ka hor inta uusan noqon taliye ku xigeenka ciidamada militariga, waxaana bishii Abriil ee sanadkii hore uu madaxaweyne William Ruto u dalacsiiyay madaxa ciidamada cirka.

Sida laga soo xigtay Wasaaradda Difaaca Kenya, waxa uu Ciidanka Difaaca galay 1984-kii, waxa uuna tababar dhanka Duuliyenimo ah la qaatay Ciidanka Cirka ee Mareykanka, ka hor inta uusan macalin ka noqon Ciidanka Cirka ee Kenya (KAF).

Dhacdadii Khamiista, sida warbaahinta maxalliga ah ay ku warrantay, waxa ay ahayd shilkii shanaad ee helikobtarrada milatariga 12-kii bilood ee la soo dhaafay, kaas oo lagu eedeeyay in ay la xiriirto dayactir xumo.

Ugu yaraan toban askari ayaa ku dhintay bishii Juun 2021 kadib markii ay burburtay diyaaradii ay la socdeen xilli uu tababar ku socday koonfurta Nayroobi.

Khamiistii, hogaamiyaha dalka ayaa sheegay in koox baaritaan hawada ah loo diray si ay u soo cadeeyaan waxa sababay shilkan, kaas oo ka dhacay deegaanka Elgeyo Marakwet, oo qiyaastii 400km (250 mayl) waqooyi galbeed kaga beegan magaalada Nayroobi.

Muuqaalo uu madaxweynuhu soo dhigay X (Twitter-kii hore) ayaa muujinaya meydadka dhibbanayaasha oo lagu soo celinayo caasimadda oo huwan calanka Kenya oo saarnaa diyaarad ciidamada cirka ah gelinkii dambe ee Khamiistii.

Saddex maalmood oo baroor-diiq ah ayay mas’uuliyiinta dalkaas ku dhawaaqeen oo bilaabanaya Jimcaha, iyadoo calamada rasmiga ah ay ka baban doonaan meel-sare.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Geeska Afrika

Deeq bixiyayaasha aduunka ayaa balaayiin gargaar ah u balan qaaday dalka Suudaan oo ay dagaaladu halakeeyeen

Deeqaha sanadguurada koowaad ee iskahorimaadka hubeysan ayaa gacan ka geysan doona sidii looga hortagi lahaa macaluul ka jirta waddanka Suudaan, ayuu yiri Faransiiska

Published

on

Qaxootiga ka imaanaya Suudaan oo sugaya in loo daabulo xerada taraansitka ah ee magaalada Renk oo u dhaw xadka kadib markii ay kasoo gudbeen xadka Koonfurta Suudaan. © Eva-Maria Krafczyk/Sawirada Getty

Faransiiska iyo xulafadiisa ayaa ku yaboohay in ka badan 2 bilyan oo Yuuro oo dhiganto ($2.13 bilyan) si ay u taageeraan dadaallada gargaarka ee Suudaan, halkaas oo Qaramada Midoobay ay sheegtay in ku dhawaad 18 milyan oo qof oo ay ku jiraan carruur ay soo food saartay cunto yari ba’an oo ay ugu wacan tahay iskahorimaadyo lagu hoobtay oo socday tan iyo bishii Abriil ee la soo dhaafay.

Lacagtan ayaa lagu soo ururiyay shir deeq bixiyayaasha oo Isniintii ka dhacay magaalada Paris, kaasoo ay ka soo qayb galeen wakiilo ka kala socday 58 dal, sida lagu sheegay bayaan ka soo baxay wasaaradda arrimaha dibadda Faransiiska.

“Deeq bixiyayaasha caalamiga ah ayaa maanta ku dhawaaqay in ay bixinayaan in ka badan 2 bilyan oo Yuuro, oo ay ku jiraan ku dhawaad 900 milyan oo Yuuro oo ka yimid Midowga Yurub iyo dalalka xubnaha ka ah, si ay u taageeraan dadka rayidka ah ee Suudaan iyo kuwa magan-gelyo u soo doontay dalalka deriska ah sanadka 2024.” Wasaaraddu waxay tiri.

Dalka ku yaal waqooyi bari Afrika ee Suudaan ayaa qalalaase galay 15-kii bishii Abriil ee sanadkii hore, markaasoo iska horimaad uu dhex maray ciidamada qalabka sida ee Suudaan (SAF) iyo jabhadda Rapid Support Forces (RSF), ka dib bilo ay ku muransanaayeen ku biiritaanka maleeshiyada ee la qorsheeyay in ay ku biiraan ciidamada qaranka ee hubeysan. Ugu yaraan 14,600 oo qof ayaa ku dhintay 26,000 oo kalena way ku dhaawacmeen dagaalka muddada sanadka ah ka socday guud ahaan dalka Suudaan, sida lagu sheegay tirokoobyada Qaramada Midoobay.

“Dadka Suudaan wuxuu la kulmay dhibaatooyin aan la soo koobi karin intii lagu jiray iskahorimaadka kaas oo ay ku asteeyeen weerarro aan loo meel dayin oo ka dhacay goobaha dadku ku badan yihiin, weerarrada qowmiyadeed, iyo dhacdooyin badan oo rabshado galmo ah oo la xiriira colaadda,” Wakiilka Sare ee Xuquuqda Aadanaha ee Qaramada Midoobay Volker Turk ayaa sheegay Isniintii.

Waxa uu ka digay in rabshaduhu ay ka sii dari karaan iyadoo dhinacyada dagaallamaya la sheegay inay qorteen oo hubeeyeen dad rayid ah, iyadoo saddex kooxood oo millatari ah ay ku biireen SAF ee dagaalka kula jira RSF.

Isagoo ka hadlayay shirka deeq bixiyayaasha Paris muuqaal ahaan, Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay, Antonio Guterres, ayaa sheegay in dunidu ay tahay in aanay oggolaan in xaaladda Suudaan, oo uu ku tilmaamay “qarowga” ay noqoto mid aan la dareemin.

Guterres waxa uu ka codsaday “deeqsinimada deeq bixiyayaasha in ay kordhiyaan tabarucaadkooda” Qorshaha ka jawaabista bini’aadantinimada ee Suudaan, kaas oo u baahan 2.7 bilyan oo doolar balse waxa uu helay kaliya 6% maalgelinta ka hor kulankii Paris.

Sanduuqa qorshaha Qaramada Midoobay “waxaa hadda la keenay in ka badan 50%” taasoo gaarat $2.13 ee deeqaha ah, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Faransiiska Stephane Sejourne ayaa ku qoray X (hore Twitter-ka).

Madaxweynaha Faransiiska Emmanuel Macron, si kastaba ha ahaatee, wuxuu sheegay in lacagta la ballanqaaday “wali ay ka yar tahay intii ay abaabuleen dhowr awoodood tan iyo bilowgii dagaalka si ay u caawiyaan hal ama dhinaca kale [ciidamada iska soo horjeeda] midba midka kale.

Jimcihii, Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Suudaan waxay ku dhaleecaysay Faransiiska iyo xulafadeeda inay shirka ku qabteen “la-tashi la’aan ama isku-dubarid” dawladda Suudaan iyo “iyada oo aan laga qaybgelinin.”

“Waa inaan xasuusinnaa qabanqaabiyeyaasha in nidaamka ilaalinta caalamiga ah la baabi’iyay muddo tobanaan sano ah,” ayaa lagu yiri bayaan, iyada oo raacisay “dadka Suudaan kaligood waxay xaq u leeyihiin inay maareeyaan arrimahooda guud … iyada oo aan la ilaalin ama faragelin ka helin xoogagga dibadda. ”

Facebook Comments Box

Continue Reading

Geeska Afrika

Mid ka mid ah mucaaradka Itoobiya oo toogasho lagu dilay

Bate Urgessa waxa uu xubin ka ahaa Jabhadda Xoraynta Oromada, kaas oo tobanaan sano khilaaf kala dhexeeyey dawladda dalkaas ee Itoobiya.

Published

on

Bate Urgessa

Xubin muhiim ah oo ka tirsan xisbiga mucaaradka Itoobiya ayaa la afduubtay oo toogasho lagu dilay. Bate Urgessa ayaa xubin ka ahaa xisbiga OLF oo mar la mamnuucay, kaas oo ka soo laabtay musaafuris siyaasadeed ka dib markii uu ra’iisul wasaare Abiy Axmed la wareegay xafiiska sannadkii 2018-kii.

War qoraal ah oo la soo dhigay X (oo hore u ahaan jiray Twitter), xisbigu wuxuu ku sheegay in Urgessa oo 41 jir ah, oo dhawaan la sii daayay ka dib laba toddobaad oo xabsi ah, lagu dilay habeenkii Talaadada magaaladiisa oo ku taal waddanka ugu weyn uguna dadka badan Bariga Afrika, waa gobolka Oromiya.

“Waxaan ka codsaneynaa dhammaan hay’adaha xuquuqul insaanka iyo dadka nabadda jecel inay sameeyaan baaritaan dhexdhexaad ah oo degdeg ah,” Xisbiga OLF ayaa tiri.

War qoraal ah oo la soo dhigay X (oo hore u ahaan jiray Twitter), xisbigu wuxuu ku sheegay in Urgessa oo 41 jir ah, oo dhawaan la sii daayay ka dib laba toddobaad oo xabsi ah, lagu dilay habeenkii Talaadada magaaladiisa oo ku taal waddanka ugu weyn uguna dadka badan Bariga Afrika, waa gobolka Oromiya.

“Waxaan ka codsaneynaa dhammaan hay’adaha xuquuqul insaanka iyo dadka nabadda jecel inay sameeyaan baaritaan dhexdhexaad ah oo degdeg ah,” Xisbiga OLF ayaa tiri.

Sida laga soo xigtay wakaalada wararka ee Addis Standard, oo soo xiganaysa ilo qoys, Bate ayaa xoog lagaga soo saaray qol uu hotel ku jiray galabnimadii Talaadadii, waxaana maydkiisa laga helay wadada dhinaceeda subaxnimadii xigtay ee Meki, oo qiyaastii 90 mayl (150 kiiloomitir) koonfurta ka xigta caasimadda Itoobiya ee Addis Ababa.

Waxaa bishii Febraayo lagu xiray hotel ku yaalla magaalada Addis Ababa isaga iyo weriye Faransiis ah oo lagu magacaabo Antoine Galindo, isagoo lagu eedeeyay inuu wareysi la yeeshay. Labadaba waxaa lagu eedeeyay in ay la shaqaynayeen jabhadaha Oromada ee OLF, oo ah garab milatari oo ka tirsan jabhadda gooni u goosadka ee OLF, iyo jabhadda Fano ee fallaagada ah, iyaga oo lagu eedeeyay “shirqool lagu hurinayo kacdoon.”

Galindo ayaa la sii daayay toddobaad ka dib, halka Bate la siiyay dammaanad laba toddobaad ka dib. Dhaliilaha dawladda ayaa sannado badan ku qaatay xabsiga dhexdiisa iyo dibadiisaba dhawr jeer. Waxa uu aad u xanuunsaday 2022 isaga oo xabsiga ku jiray oo la sii daayay.

Komishanka Xuquuqul Insaanka Itoobiya (EHRC) ayaa ku baaqay in si “degdeg ah, eex la’aan” iyo “baaritaan buuxa” lagu sameeyo dhacdada, labada mas’uul ee gobolka Oromiya iyo federaalka Itoobiya, si loola xisaabtamo Bate.

OLF iyo dowladda federaalka ayaa tobanaan sano isku khilaafay sheegashada in la takooro oo la dayacay dadka Oromada ah, oo ah qowmiyadda ugu badan dalka. Rabshado sanado ah oo ka socday Oromiya ayaa galaaftay nolosha boqolaal qof iyo barakaca tobanaan kun.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Geeska Afrika

Kenya: Isbitaalka Qaranka ee Kenyatta ayaa ku dhawaaqay in la tuuri doono haraaga 541 qof, oo ay ku jiraan 475 carruur ah

Cisbitaalka qaranka ee Kenyatta ayaa qoysaska u qabtay muddo todobaad ah inay ka soo qaadaan isbitaalka eheladoodii dhintay si loo aaso.

Published

on

SAWIRKA: Aragtida guud ee Isbitaalka Qaranka ee Kenyatta. © Simon MAINA / AFP

Isbitaalka ugu da’da weyn Kenya ayaa ku dhawaaqay in la tuuri doono haraaga 541 qof, oo ay ku jiraan 475 carruur ah, haddii eheladoodu aysan soo sheeganin.

Isbitaalka Qaranka ee Kenyatta (KNH), oo ah xarunta ugu weyn ee dhinaca caafimaadka ee Bariga iyo Bartamaha Afrika, ayaa soo saartay ogeysiis dadweyne iyo liiska meydadka aan la sheegin Talaadadii, iyadoo sheegtay inay raadin doonto amar maxkamadeed si looga takhaluso ka dib, todobada maalmood ee kama dambaysta ahi wuu dhamaanayaa.

Isbitalkan oo shaqaynayey in ka badan 120 sano ayaa qaadi kara 1,800 oo sariir ah, waxaana hore loogu dhawaaqay sidan oo kale. Bishii Jannaayo, KNN ayaa ku dhawaaqday waqti kama dambays ah oo hal isbuuc ah oo ay dadweynuhu ku aqoonsanayaan oo ay xubnaha qoyskooda ee dhintay ka soo qaadan karaan qolka meydka. Bishii Oktoobar ee la soo dhaafay, xarunta caafimaadka ee caasimadda Nayroobi, ayaa sheegtay in 200 oo mayd ah oo aan la sheegin, oo u badan carruur yaryar, ay jiifaan goob tacsi ah.

Inkastoo war saxaafadeedka KNH uusan sheegin sababta go’aanka looga saarayo meydadka, haddana isbitaalka Machakos Level 5, oo ah xarun kale oo caafimaad oo ku taal dalka Bariga Afrika, ayaa bishii Janaayo ku dhawaaqay in la dhimi doono tirada meydadka la keeno qolalka meydadka sababo la’aan meel bannaan.

Daniel Yumbya, oo ah agaasimaha caafimaadka ee ismaamulka Machakos, ayaa saxaafada u sheegay in goobta meydadka lagu keydiyo ay qaadi karto 24 meyd ah oo kaliya balse la hayo qaar badan oo kale, taasoo ay sabab u tahay meydadka oo la dayacay muddo dheer.

Bishii Sebteembar ee la soo dhaafay, isbitaalku wuxuu soo tuuray 31 meyd ah, isagoo mar hore ka takhalusay qaar bishii Maarso ee sanadkaas ka dib amar maxkamadeed.

Maamulka caafimaadka ee dalkan Afrika ayaa lagu soo waramayaa in ay xaaladda ku eedeeyeen qarashka badan ee isbitaalada iyo kharashka meydadka.

Isbitaalka Qaranka ee Kenyatta

Isbitaalka wuxuu ku yaallaa Bartamaha magaalada Nayroobi ee dalka Kenya, waa xarunta caafimaad ee tiir-dhexaadka u ah adeegyada caafimaad ee bulshada — Isbitaalka Qaranka ee Kenyatta. Maadaama uu yahay isbitaalka ugu weyn dalka Kenya, laga soo bilaabo markii la aasaasay ilaa doorka uu hadda joogo ee ah iftiinka daryeelka caafimaadka. Isbitaalka Qaranka ee Kenyatta wuxuu weli u heellan yahay u adeegidda baahiyaha caafimaad ee kala duwan ee qaranka. Marka aad u fiirsato isbitaalada caafimaad ee geeska Afrika oo ay Soomaaliya ku jirto waa midka ugu tayada wanaagsan maanta.

Isbitaalka asalkiisa waxa laga soo xigan karaa waagii gumaystaha, markii maamulka Ingriisku garwaaqsaday baahida loo qabo goob daryeel caafimaad oo gaar u ah dadka Kenyanka ah. Markii hore waxaa lagu aasaasay sariir dhan 40, isbitaalku wuxuu si dhakhso leh u helay sumcad, wuxuuna buuxiyey baahiyadda daryeel ee bulshooyinka aan markii hore haysanin daryeelin caafimaad oo quman.

Intii uu hogaaminayay madaxweyne Kenyatta, isbitaalka ayaa helay taageero weyn oo xagga dowladda ah, taas oo suurtagelisay balaarin iyo casriyeyn dheeraad ah. Awoodda tirada sariirada isbitaalka waxay gaartay 1,000, waxaana la soo bandhigay adeegyo cusub oo khaas ah, sida wadnaha, kansarka, iyo qalliinka neerfaha.

Sannadihii la soo dhaafay, Isbitaalkan ayaa isu taagay inuu noqdo xarun heer sare ah oo xagga daryeelka caafimaadka ah. Isbitaalku waxa uu door muhiim ah ka ciyaaray tababarida jiilasha xirfadlayaasha caafimaadka, samaynta cilmi baarisyo aasaasi ah, iyo isticmaalka tignoolajiyada caafimaadka ee heerka sare ah.

Facebook Comments Box

Continue Reading
Advertisement
Siyaasadda Soomaaliweyn2 hours ago

Ergayga Gaarka ah ee Xoghayaha Guud ee QM u qaabilsan Soomaaliya James Swan oo Muqdisho soo gaaray

Diblomaasiyadda3 days ago

Madaxweyne Joe Biden wuxuu Kenya ku sheegay inay tahay saaxiibka ugu weyn ee aan NATO ka tirsaneen

Diblomaasiyadda3 days ago

Madaxweyne Putin iyo boqorka Baxreyn waxay ku heshiiyeen inay sii xoojiyaan iskaashiga labada dal

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska4 days ago

4-taan qoddob ku illaali noloshaada haddii ay dhab kaa tahay horumar inaad gaarto

Diblomaasiyadda4 days ago

Norway ayaa si rasmi ah u aqoonsatay Falastiin inay tahay dowlad madax-bannaan

Diblomaasiyadda4 days ago

Ireland waxay go’aan taariikhi ah ku aqoonsatay dawlad madax-banaan oo Falastiin ah

Afrika4 days ago

Muwaadiniin Maraykan ah oo ku lug lahaa isku daygii afgambi ee Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Koongo

Wararka5 days ago

Madaxweynihii hore ee Koonfur Afrika ayaa laga mamnuucay doorashada ‘masuqmaasuq awgeed’

Wararka6 days ago

Madaxweynaha Iiraan ayaa la xaqiijiyay inuu ku dhintay shil diyaaradeed

Bariga dhexe1 week ago

Gantaalka Xuuthiyiinta ayaa ku dhacay Markab Shidaal siday oo Shiinaha leeyahay kasoo marayay Badda Cas

Geeska Afrika1 week ago

Itoobiya oo ka carootay hadal uu jeediyey safiirka Mareykanka u fadhiya Itoobiya

Gumeysi iyo isir sifeyn2 weeks ago

Xoghayaha guud ee QM Antonio Guterres oo walaac xooggan ka muujiyey hawlgallada ka socda Rafax

Siyaasadda Soomaaliweyn2 weeks ago

James Swan oo loo magcaabay sii hayaha Ergeyga Xoghayaha Guud ee QM ee Soomaaliya iyo xafiiska UNSOM

Afrika2 weeks ago

Masar oo ku biiraysa dacwad xasuuq ah oo ka dhan ah Israa’iil

Dhaqan, Af, iyo Taariikhda2 weeks ago

Sida reer galbeedku u maareeyaan Afrika iyaga oo adeegsanaya warbaahinta dhaqanka gumaysiga ku salaysan

Afrika2 weeks ago

Dawlada Togo oo meesha ka saartay doorashadii madaxtinimo

Wararka2 weeks ago

Madaxweyne Putin oo ka digay dagaal caalami ah xilli uu heegan geliyey ciidamada Nukliyeerka

Wararka3 weeks ago

Dalka Chad oo dooranaya madaxweyne ka dib saddex sano oo xukun milatari ah

Islaam Naceybka3 weeks ago

Hindiya: RW Narendra Modi ayaa Muslimiinta laga tirada badan yahay ku tilmaamay “kuwa ku soo dhuunta” hadalada nacaybka ah

Gumeysi iyo isir sifeyn3 weeks ago

Maxay Carabtu u taageeri la’dahay Falastiin?

Wararka3 weeks ago

Kenya oo markii ugu horeysay haweeney u magacawday taliyaha ciidamada cirka

Siyaasadda Soomaaliweyn3 weeks ago

Heshiisyada dowladda Xassan Sheekh la gashay Turkiga waxaa ku jira sii deynta wiilka madaxweynaha oo dil ka gaystay Turkiga

Gumeysi iyo isir sifeyn3 weeks ago

Burburka Qaza soo gaaray oo aan la arag tan iyo Dagaalkii Labaad ee Adduunka, ayaa qaadan doonta tobanaan sano in dib loo dhiso – QM ayaa tirri.

Siyaasadda Soomaaliweyn4 weeks ago

“Ma aqbalayno in mar kale aan ku laabano doorashadii teendhada” – RW Xamsa Cabdi Barre

Yurub4 weeks ago

Dowladda Ingiriiska ayaa u musaafuriyay Ruwaanda magangalyo doonkii ugu horreeyay: warbaahinta Ingiriiska

Dhaqaalaha4 weeks ago

Soomaaliya oo markale deyn raadinaysaa iyadoo wakhti dhow deyn laga cafiyey

Islaam Naceybka4 weeks ago

6 Ciyaaro ‘Games’ oo lagu xumeeyay Diinta Islaamka

Dhaqaalaha4 weeks ago

Amaah-bixiyayaashu waa inay joojiyaan ka faa’iidaysiga khayraadka Afrika ee deynta

Afrika4 weeks ago

In ka badan 100 maxbuus ayaa ka baxsaday xabsi ku yaalla dalka Nayjeeriya

Sirdoonka & Militariga4 weeks ago

Soomaaliya ayaa xabsiga u taxaabtay askar uu Mareykanku tababaray oo looga shakiyay inay xadeen raashin

Diblomaasiyadda4 weeks ago

Shiinaha ayaa sheegay muhiimadda ay leedahay in la joogteeyo taageerada caalamiga ah ee Soomaaliya

Afrika4 weeks ago

Dawlada Burkina Faso oo shaqada ka joojisay warbaahinada reer galbeedka ee BBC iyo VOA

koonfurta Bari Aasiya1 month ago

Ra’isul Wasaarihii horre Malaysia Mahathir Maxamad oo wajahaya baaritaan musuq-maasuq ah

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska1 month ago

Waan Waayay Dheh: Cuudintii Caadooyinka Xunxun

Diblomaasiyadda1 month ago

Hoggaamiyaha dalka Senegal wuxuu ku baaqay ‘in dib u eegis lagu sameeyo xiriirka Midowga Yurub’

Sirdoonka & Militariga1 month ago

Hogaamiyayaasha Afrika ayaa ku dadaalaya in qaab cusub loo wajaho la dagaalanka argagixisada

Diblomaasiyadda1 month ago

Saraakiisha Kuuriyada Waqooyi ayaa booqasho naadir ah ku tagay Iiraan

Sirdoonka & Militariga1 month ago

Markab dagaal oo Turkigu leeyahay oo kusoo xirtay dekadda Muqdisho: Dhaqan-gelinta heshiiska iskaashiga difaaca labada dal

Falsafada iyo Siyaasada Arrimaha Bulshada1 month ago

Waa maxay bulsho?

Afrika1 month ago

Dawlad kale oo Afrikaan ah ‘Chad’ ayaa u dhaqaaqday sidii ay u eryi lahayd militariga Mareykanka – warbaahinta

Xul