Connect with us

Geeska Afrika

Itoobiya oo sheegtay mawqifkeeda ku aadan dagaal iyo xoogga ay ku raadinayso dekad dhul baddeed ah

Khamiistii, Abiy wuxuu sheegay in ciidamada Itoobiya “waligood weerar aysan qaadin” cidna ma weerari doonaan,” isagoo raaciyay “waxaa naga go’an inaan danaha labada dhinac wada hadal iyo gorgortan ku helno.” asigoo kala jeedo Eriteriya.

Published

on

© Twitter / @EthiopianNewsA

Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa Khamiistii ku adkaystay in Itoobiya aysan ku duuli doonin dal kale ama aysan danaheeda ku fulin doonin “dagaal” kadib markii hadallo uu horay u sheegay oo ku saabsan raadinta marinka Badda Cas ay walaac ka abuureen gobolka.

“Waxaa jirta cabsi laga qabo in Itoobiya ay duullaan qaaddo kadib dalabkeenii xoogganaa ee dhawaanahan ee ahaa inaan helno bad,” ayuu Abiy u sheegay kumannaan askari oo ku sugan Addis Ababa oo ka qaybgalayay dhoola-tus lagu xusayay maalinta ciidamada Qaranka.

Waxa uu intaasi ku daray “Waxaan rabaa in aan carrabka ku adkeeyo in Itoobiya aysan ku raadin doonin in ay danaheeda dagaal ku gaarto, waxaa naga go’an in danta guud lagu gaaro wadahadal iyo gorgortan.”

Khudbad uu ka jeediyay taleefishinka 13-kii Oktoobar, Abiy Axmed wuxuu ku sheegay in Itoobiya oo aan bad lahayn ay tahay “dal jiritaankiisu ku xiran yahay badda cas,” marin biyoodka weyn ee ganacsiga caalamiga ah.

Waxa uu sheegay in Itoobiya ay u baahan tahay inay hesho deked, isagoo intaas ku daray: “Haddii aan qorsheyno in aan nabad ku wada noolaanno, waa in la helaa qaab aan wax ku qeybsanno si dheellitiran”.

Hadalladaas waxa ay walaac ku abuureen dalalka deriska ah, gaar ahaan ee Eritrea oo leh xeeb dheer, waxayna wasaaradda warfaafinta Eritrea oo ku raadjoogta hadalka Abiy ay bayaan ku tilmaantay in”hadallada” gelitaanka badda ay yihin waxa ay ugu yeertay kuwa ” xad-dhaaf ah “.

Dalka labaad ee ugu dadka badan Afrika oo ay ku nool yihiin 120 milyan oo qof, ayaa dhaqaalaha Itoobiya waxa uu noqday mid xaddidan.

Itoobiya waxay lumisay xeebteeda kadib markii Eritrea ay ka go’day Addis Ababa oo ay si rasmi ah ugu dhawaaqday madaxbannaanida sannadkii 1993 kadib dagaal saddex iyo toban sano socday.

Ra’iisul wasaaraha ayaa u sheegay xubnaha baarlamaanka khudbad uu maalmo ka hor ka jeediyay taleefishinada in dalka bariga Afrika ee aan bad laheyn uu xaq u leeyahay inuu yeesho dekad, nabada gobolkana ay ku xiran tahay “wax wadaagid dheeli tiran” oo ay la yeeshaan dalalka deriska la ah.

Waxa uu sheegay in iyada oo waddamo kale ay ka wada hadlayeen biyo xidheenka Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD) iyo webiyada kale ee xuduudaha isaga gudba si faa’iido wadaaga loo wada yeesho, Itoobiya way ka aamustay arrinta ku saabsan jiritaankeeda.

Itoobiya waa dalka labaad ee ugu dadka badan Afrika. Si ka duwan dalalka ay jaarka yihiin ee Soomaaliya, Eriteriya iyo Jabuuti, ma laha marin ay si toos ah u galaan badda cas, oo ah mid ka mid ah isgoysyada ganacsi ee ugu waaweyn adduunka.

Abiy waxa uu sheegay in inkasta oo aanu jirin wax rabitaan ah oo uu ku faragelinayo arrimaha dariska, haddana helitaanka badda ay lama huraan u tahay halkii ay ku raaxaysan lahaayeen dadka sii kordhaya ee Itoobiya. Hadalkiisa ayaa walaac ku abuuray dadka wax indha indheeya, marka la eego taariikhda xiisadda kala dhaxeysa Eriteriya.

Iyada oo ka jawaabeysa, dawladda Eritrea waxay ku boorrisay kooxaha iyo shakhsiyaadka inaan lagu kicin hadallada ” xad-dhaafka ah ” ee ku saabsan gelitaanka badda, iyada oo aan la sheegin magaca Itoobiya.

Itoobiya waxay ku tiirsanayd dekedda Jabuuti in ka badan 85% wax ka dhoofinta iyo wax soo dejinta tan iyo markii ay noqotay mid aan bad lahayn ka dib goosashada Eriteriya 1993. Waxay si toos ah u geli jirtay dekedda Eriteriya ilaa ay labada dal dhexmareen dagaal xuduudeed laba sano socday intii u dhaxaysay 1998dii. iyo 2000.

Xiisadda ayaa yaraaday 2018 markii Abiy iyo madaxweynaha Eriteriya Isaias Afwerki ay saxiixeen heshiis nabadeed. Hoggaamiyaha Itoobiya ayaa sannadkii 2019-kii la guddoonsiiyay abaal-marinta nabadda ee Nobel-ka, dib-u-heshiisiintii uu la galay Eriteriya, oo ciidammadeedu ay markii dambe ka barbar dagaallameen ciidammada Itoobiya dagaalkii arxan-darrada ahaa ee labada sano socday ee Tigrayga.

Khamiistii, Abiy wuxuu sheegay in ciidamada Itoobiya “waligood weerar aysan qaadin” cidna ma weerari doonaan,” isagoo raaciyay “waxaa naga go’an inaan danaha labada dhinac wada hadal iyo gorgortan ku helno.”

Facebook Comments Box

Xafiiska Falanqeynta ee Diblomaasi.com waa xafiiska u qaabilsan dabagalka wararka, baarista qotoda dheer, xaqiiqo raadin, iyo ka warbixinta arrimaha danta guud, soo bandhigida xogta qarsoon ama daahsoon sida musuq maasuqa ama arrimo laga yaabo in aan si kale loo ogaan. Xafiiska Falanqeynta ee Diblomaasi.com wuxuu door muhiim ah ka ciyaaraa la xisaabtanka dawladda, ganacsatada iyo shakhsiyaadka iyaga oo xafiiskan soo bandhigaya sheekooyin muhiim ah oo saamayn ku yeelan kara bulshada. Ujeedada waa abuurista xaddaarad cusub.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Geeska Afrika

Itoobiya oo ka carootay hadal uu jeediyey safiirka Mareykanka u fadhiya Itoobiya

“Cidda ay mas’uuliyadda ka saaran tahay inay maamulaan Itoobiya, dowladda halkan, waddanku wax badan ayuu ka helayaa nabadda marka loo barbar dhigo furimaha dagaalka,” ayuu yirri Safiirka.

Published

on

(Middig) Safiirka Mareykanka ee Itoobiya Ervin J. Massinga (Biddax) Mustafa Cagjar.

Dowladda Itoobiya ayaa Khamiistii diiday khudbad uu jeediyay safiirka Mareykanka oo ku baaqay in si wanaagsan loo ilaaliyo xuquuqda aadanaha, iyadoo wasaaradda arrimaha dibadda ay khudbaddaas ku tilmaantay “mid aan la rabin” iyo “talo-xumo”.

Isagoo booqanaya dhisme taariikhi ah oo dhowaan dib loo dayac-tiray oo ku yaalla caasimadda Addis Ababa Abacadii, ayaa danjire Ervin Massinga wuxuu ku baaqay “hannaan cadaalad oo hufan” si wax looga qabto warbixinnada ku saabsan dilalka aan sharciga ahayn, xarigga aan sharciga ahayn, tacaddiyada galmada iyo xadgudubyada kale.

“Cidda ay mas’uuliyadda ka saaran tahay inay maamulaan Itoobiya, dowladda halkan, waddanku wax badan ayuu ka helayaa nabadda marka loo barbar dhigo furimaha dagaalka,” ayuu yiri.

“In la xiro oo la dhibaateeyo dadka dhaliila dowladda ma xalineyso arrimaha ay tahay in wax laga qabto,” ayuu hadalkiisa raaciyay.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Itoobiya ayaa cambaareysay khudbaddii Khamiista, iyada oo sheegtay in ay ku jireen “eedeymo iyo talo aan loo baahnayn oo ku socda Dowladda Itoobiya.”

“Hadalkaasi waa mid talo-xun, waxaana ku jira sheegashooyin jaahilnomo ah. Waa mid liddi ku ah xiriirka taariikhiga ah ee saaxiibtinimo ee ka dhexeeya Itoobiya iyo Maraykanka,” ayaa lagu yiri bayaan ay soo saartay wasaaradda.

Khudbadiisa, ayuu Massinga ku ku eedeeyay “dhammaan jilayaasha hubaysan” inay dalka ka geysteen dhibaatooyin bani’aadannimo, oo ay ku jiraan barakicinta rayidka.

Waxa uu ugu baaqay dagaalyahanada kooxaha kala duwan ee hubaysan, oo ay ku jiraan kooxda Oromada ee OLF — oo ay dawladdu u aragto “urur argagixiso” – maleeshiyada is-difaaca ee Fano iyo Jabhadda Xoreynta Shacabka Tigray-ga (TPLF) in ay dalabkooda ku soo bandhigaan wadahadal halkii ay rabshado ku raadin lahaayeen.

Itoobiya oo ah dalka in ka badan 82 qoomiyadood oo ku hadlay luuqado kala duwan, iyo dalka labaad ee ugu dadka badan Afrika waxaa sanadihii dhowaa ka jiray dagaalo qowmiyadeed oo ku saleysan dhul sheegasho.

Xaaladda xuquuqul insaanka ee Itoobiya ayaa lagu tilmaamay mid khatar ah, iyadoo ciidamada ammaanka ee dawladda, malleeshiyaadka iyo kooxaha hubaysan ee aan dawliga ahayn ay mas’uul ka yihiin xad-gudubyo qorshaysan, iyadoo isla xisaabtan la’aantu ay ahayd mid iska caadi ah, ayay tiri Hay’adda Xaquuqul Insaanka ee Human Rights Watch.

Bishii Agoosto, iska hor imaadyo u dhaxeeyay ciidamada Itoobiya iyo maleeshiyaad ka tirsan gobolka Axmaarada ayaa sababay dhimashada boqolaal shacab ah iyo dhaawac, burburka kaabayaasha dhaqaalaha iyo barakaca shacabka ayay sheegtay hay’adda.

Laga soo bilaabo Sebtembar, waxaa jiray 2.9 milyan oo qof oo gudaha Itoobiya ku barokacay colaadda iyo in ka badan 141,000 oo qaxooti iyo magangalyo doon ah oo Itoobiyaan ah oo ku sugan dalalka deriska ah, sida ay sheegtay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan qaxootiga (UNHCR).

Iyada oo Itoobiya ay martigelisay Shir Madaxeedka Midowga Afrika bishii febraayo 2024, isku daygii dowladda ee ahaa in ay ka abuurto dareen farxadeed magaalada caasimadda ah ee Addis Ababa, ayaa daboolka ka qaadday xasillooni darrada iyo musiibada bini’aadantinimo ee kusii fideysa dalka.

Janaayo 29, magaalada Merawi, oo ah magaalo yar oo ku taal gobolka Axmaarada, xubno ka tirsan ciidamada difaaca qaranka Itoobiya ayaa tobanaan qof oo rayid ah ku dilay, sida ay sheegeen ururada xuquuqul insaanka ee qaranka iyo kuwa caalamiga ah iyo warbaahinta. Inkastoo dowladdu ay beenisay in la bartilmaameedsaday dad rayid ah, haddana waxaa la sheegay in dilkan uu ahaa mid aargoosi ah, kaddib markii uu dagaal dhiig badan ku daatay uu ka dhacay iska horimaad ay la galeen waxa loogu yeero dagaalyahannada Fano—dagaalyahannada Amxaarada ee dagaalka kula jira ciidamada dowladda tan iyo bishii Agoosto 2023-kii.

Kooxda Fano waxay ka dhigan tahay muuqaal hubaysan oo muujinaya cabashadii soo jireenka ahayd ee qoomiyada Axmaarada, taas oo salka ku haysa dhawr iyo tobankii sano ee la soo dhaafay nidaamka gumaysiga, dilalka baahsan iyo barakicinta Axmaarada ee meelo kala duwan oo dalka ka mid ah waxaana uga sii daray rajada quusta ah ee laga qabo rabitaanka iyo kartida Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya. Xukuumadda Abiy Axmed si ay uga hortagto faquuqa kooxda. Iyadoo dhaqdhaqaaqu uu yahay mid baahsan oo aysan jirin siyaasad rasmi ah, waxay maleeshiyadu ku dhawaaqdaa inay ilaalinayaan danaha Amxaarada iyagoo ka shaqaynaya sidii ay u bedeli lahaayeen waxa ay u arkaan inuu yahay hab-siyaasadeed-siyaasadeysan ee Amxaarada ka soo horjeeda. Waxay doonaysaa in ay abuurto nidaam cusub oo ku salaysan sinnaanta dhammaan kooxaha, ixtiraamka xuquuqda shakhsiga, ku dhaqanka sharciga, iyo dimuqraadiyadda.

Fano way ka horreyeen laakiin waxay caan noqdeen dagaalkii Tigray (2020-22), markaasoo ay ka barbar dagaalameen ciidamada dawladda. Intii uu dagaalku socday, iyaga oo ay weheliyaan ciidamada Itoobiya, dagaalyahannada Tigrayga, iyo ciidammada Ereteriya—waxay la kulmeen eedaymo ka dhan ah xuquuqda aadanaha.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Geeska Afrika

Taliyihii ciidamada Kenya ayaa ku dhintay shil diyaaradeed

Toban askari ayaa ku dhintay shilkaasi, waxaana ka badbaaday laba askari oo kaliya.

Published

on

Sawirka waa Madaxa Ciidamada Difaaca Kenya Jeneral Francis Ogolla oo eegaya mar uu kormeerayay ilaalada qaaska ah intii lagu guda jiray booqashadiisa rasmiga ah ee uu ku tagay Aqalka Madaxtooyada ee Nayroobi, Febraayo 28, 2024. Luis Tato/AFP/Getty Images

Taliyaha difaaca Kenya Jeneral Francis Ogolla iyo sagaal sarkaal oo kale oo ka tirsan ciidamada militari ah ayaa Khamiistii ku dhintay diyaarad helikobter ah oo ay la socdeen wax yar uun ka dib markii ay ka kacday tuulada Chesegon, sida uu ku dhawaaqay madaxweynaha dalka Kenya, William Ruto.

Madaxweynaha Kenya isagoo ku sugan magaalada Nayroobi ee caasimadda dalka Kenya, ayuu sheegay in taliyaha ciidamada xoogga dalka iyo kooxdiisa ay booqasho ku tageen ciidamada ku sugan gobolka Waqooyi-galbeed ee dalka Kenya, halkaasoo ay kula dagaalamayaan burcadda hubeysan iyo dhaca xoolaha.

Si kastaba ha ahaatee, diyaarada ay wateen ayaa hoos u dhacday daqiiqado uun kadib markii ay ka dhooftay Dugsiga Sare ee Wiilasha ee Cheptulel oo ku yaala Galbeedka Degmada Pokot, waxaana ka soo haray kaliya labo ka badbaaday oo hadda la daweynayo, ayuu yiri.

“Dalkayaga hooyo waxa uu waayay mid ka mid ah jeneraalkeedii ugu geesisanaa. Geerida Jeneral Ogolla waxay ii tahay khasaare xanuun badan…Jeneraal afar-xiddigle ah oo magac leh ayaa ku dhex jiray shaqadiisa, iyo u adeegidda dalkiisa,” ayuu yiri madaxweynaha.

Ogolla, oo 61 jir ah, waxa uu xilka hayay hal sano. Waxa uu hogaaminayay ciidamada cirka Kenya ka hor inta uusan noqon taliye ku xigeenka ciidamada militariga, waxaana bishii Abriil ee sanadkii hore uu madaxaweyne William Ruto u dalacsiiyay madaxa ciidamada cirka.

Sida laga soo xigtay Wasaaradda Difaaca Kenya, waxa uu Ciidanka Difaaca galay 1984-kii, waxa uuna tababar dhanka Duuliyenimo ah la qaatay Ciidanka Cirka ee Mareykanka, ka hor inta uusan macalin ka noqon Ciidanka Cirka ee Kenya (KAF).

Dhacdadii Khamiista, sida warbaahinta maxalliga ah ay ku warrantay, waxa ay ahayd shilkii shanaad ee helikobtarrada milatariga 12-kii bilood ee la soo dhaafay, kaas oo lagu eedeeyay in ay la xiriirto dayactir xumo.

Ugu yaraan toban askari ayaa ku dhintay bishii Juun 2021 kadib markii ay burburtay diyaaradii ay la socdeen xilli uu tababar ku socday koonfurta Nayroobi.

Khamiistii, hogaamiyaha dalka ayaa sheegay in koox baaritaan hawada ah loo diray si ay u soo cadeeyaan waxa sababay shilkan, kaas oo ka dhacay deegaanka Elgeyo Marakwet, oo qiyaastii 400km (250 mayl) waqooyi galbeed kaga beegan magaalada Nayroobi.

Muuqaalo uu madaxweynuhu soo dhigay X (Twitter-kii hore) ayaa muujinaya meydadka dhibbanayaasha oo lagu soo celinayo caasimadda oo huwan calanka Kenya oo saarnaa diyaarad ciidamada cirka ah gelinkii dambe ee Khamiistii.

Saddex maalmood oo baroor-diiq ah ayay mas’uuliyiinta dalkaas ku dhawaaqeen oo bilaabanaya Jimcaha, iyadoo calamada rasmiga ah ay ka baban doonaan meel-sare.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Geeska Afrika

Deeq bixiyayaasha aduunka ayaa balaayiin gargaar ah u balan qaaday dalka Suudaan oo ay dagaaladu halakeeyeen

Deeqaha sanadguurada koowaad ee iskahorimaadka hubeysan ayaa gacan ka geysan doona sidii looga hortagi lahaa macaluul ka jirta waddanka Suudaan, ayuu yiri Faransiiska

Published

on

Qaxootiga ka imaanaya Suudaan oo sugaya in loo daabulo xerada taraansitka ah ee magaalada Renk oo u dhaw xadka kadib markii ay kasoo gudbeen xadka Koonfurta Suudaan. © Eva-Maria Krafczyk/Sawirada Getty

Faransiiska iyo xulafadiisa ayaa ku yaboohay in ka badan 2 bilyan oo Yuuro oo dhiganto ($2.13 bilyan) si ay u taageeraan dadaallada gargaarka ee Suudaan, halkaas oo Qaramada Midoobay ay sheegtay in ku dhawaad 18 milyan oo qof oo ay ku jiraan carruur ay soo food saartay cunto yari ba’an oo ay ugu wacan tahay iskahorimaadyo lagu hoobtay oo socday tan iyo bishii Abriil ee la soo dhaafay.

Lacagtan ayaa lagu soo ururiyay shir deeq bixiyayaasha oo Isniintii ka dhacay magaalada Paris, kaasoo ay ka soo qayb galeen wakiilo ka kala socday 58 dal, sida lagu sheegay bayaan ka soo baxay wasaaradda arrimaha dibadda Faransiiska.

“Deeq bixiyayaasha caalamiga ah ayaa maanta ku dhawaaqay in ay bixinayaan in ka badan 2 bilyan oo Yuuro, oo ay ku jiraan ku dhawaad 900 milyan oo Yuuro oo ka yimid Midowga Yurub iyo dalalka xubnaha ka ah, si ay u taageeraan dadka rayidka ah ee Suudaan iyo kuwa magan-gelyo u soo doontay dalalka deriska ah sanadka 2024.” Wasaaraddu waxay tiri.

Dalka ku yaal waqooyi bari Afrika ee Suudaan ayaa qalalaase galay 15-kii bishii Abriil ee sanadkii hore, markaasoo iska horimaad uu dhex maray ciidamada qalabka sida ee Suudaan (SAF) iyo jabhadda Rapid Support Forces (RSF), ka dib bilo ay ku muransanaayeen ku biiritaanka maleeshiyada ee la qorsheeyay in ay ku biiraan ciidamada qaranka ee hubeysan. Ugu yaraan 14,600 oo qof ayaa ku dhintay 26,000 oo kalena way ku dhaawacmeen dagaalka muddada sanadka ah ka socday guud ahaan dalka Suudaan, sida lagu sheegay tirokoobyada Qaramada Midoobay.

“Dadka Suudaan wuxuu la kulmay dhibaatooyin aan la soo koobi karin intii lagu jiray iskahorimaadka kaas oo ay ku asteeyeen weerarro aan loo meel dayin oo ka dhacay goobaha dadku ku badan yihiin, weerarrada qowmiyadeed, iyo dhacdooyin badan oo rabshado galmo ah oo la xiriira colaadda,” Wakiilka Sare ee Xuquuqda Aadanaha ee Qaramada Midoobay Volker Turk ayaa sheegay Isniintii.

Waxa uu ka digay in rabshaduhu ay ka sii dari karaan iyadoo dhinacyada dagaallamaya la sheegay inay qorteen oo hubeeyeen dad rayid ah, iyadoo saddex kooxood oo millatari ah ay ku biireen SAF ee dagaalka kula jira RSF.

Isagoo ka hadlayay shirka deeq bixiyayaasha Paris muuqaal ahaan, Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay, Antonio Guterres, ayaa sheegay in dunidu ay tahay in aanay oggolaan in xaaladda Suudaan, oo uu ku tilmaamay “qarowga” ay noqoto mid aan la dareemin.

Guterres waxa uu ka codsaday “deeqsinimada deeq bixiyayaasha in ay kordhiyaan tabarucaadkooda” Qorshaha ka jawaabista bini’aadantinimada ee Suudaan, kaas oo u baahan 2.7 bilyan oo doolar balse waxa uu helay kaliya 6% maalgelinta ka hor kulankii Paris.

Sanduuqa qorshaha Qaramada Midoobay “waxaa hadda la keenay in ka badan 50%” taasoo gaarat $2.13 ee deeqaha ah, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Faransiiska Stephane Sejourne ayaa ku qoray X (hore Twitter-ka).

Madaxweynaha Faransiiska Emmanuel Macron, si kastaba ha ahaatee, wuxuu sheegay in lacagta la ballanqaaday “wali ay ka yar tahay intii ay abaabuleen dhowr awoodood tan iyo bilowgii dagaalka si ay u caawiyaan hal ama dhinaca kale [ciidamada iska soo horjeeda] midba midka kale.

Jimcihii, Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Suudaan waxay ku dhaleecaysay Faransiiska iyo xulafadeeda inay shirka ku qabteen “la-tashi la’aan ama isku-dubarid” dawladda Suudaan iyo “iyada oo aan laga qaybgelinin.”

“Waa inaan xasuusinnaa qabanqaabiyeyaasha in nidaamka ilaalinta caalamiga ah la baabi’iyay muddo tobanaan sano ah,” ayaa lagu yiri bayaan, iyada oo raacisay “dadka Suudaan kaligood waxay xaq u leeyihiin inay maareeyaan arrimahooda guud … iyada oo aan la ilaalin ama faragelin ka helin xoogagga dibadda. ”

Facebook Comments Box

Continue Reading

Geeska Afrika

Mid ka mid ah mucaaradka Itoobiya oo toogasho lagu dilay

Bate Urgessa waxa uu xubin ka ahaa Jabhadda Xoraynta Oromada, kaas oo tobanaan sano khilaaf kala dhexeeyey dawladda dalkaas ee Itoobiya.

Published

on

Bate Urgessa

Xubin muhiim ah oo ka tirsan xisbiga mucaaradka Itoobiya ayaa la afduubtay oo toogasho lagu dilay. Bate Urgessa ayaa xubin ka ahaa xisbiga OLF oo mar la mamnuucay, kaas oo ka soo laabtay musaafuris siyaasadeed ka dib markii uu ra’iisul wasaare Abiy Axmed la wareegay xafiiska sannadkii 2018-kii.

War qoraal ah oo la soo dhigay X (oo hore u ahaan jiray Twitter), xisbigu wuxuu ku sheegay in Urgessa oo 41 jir ah, oo dhawaan la sii daayay ka dib laba toddobaad oo xabsi ah, lagu dilay habeenkii Talaadada magaaladiisa oo ku taal waddanka ugu weyn uguna dadka badan Bariga Afrika, waa gobolka Oromiya.

“Waxaan ka codsaneynaa dhammaan hay’adaha xuquuqul insaanka iyo dadka nabadda jecel inay sameeyaan baaritaan dhexdhexaad ah oo degdeg ah,” Xisbiga OLF ayaa tiri.

War qoraal ah oo la soo dhigay X (oo hore u ahaan jiray Twitter), xisbigu wuxuu ku sheegay in Urgessa oo 41 jir ah, oo dhawaan la sii daayay ka dib laba toddobaad oo xabsi ah, lagu dilay habeenkii Talaadada magaaladiisa oo ku taal waddanka ugu weyn uguna dadka badan Bariga Afrika, waa gobolka Oromiya.

“Waxaan ka codsaneynaa dhammaan hay’adaha xuquuqul insaanka iyo dadka nabadda jecel inay sameeyaan baaritaan dhexdhexaad ah oo degdeg ah,” Xisbiga OLF ayaa tiri.

Sida laga soo xigtay wakaalada wararka ee Addis Standard, oo soo xiganaysa ilo qoys, Bate ayaa xoog lagaga soo saaray qol uu hotel ku jiray galabnimadii Talaadadii, waxaana maydkiisa laga helay wadada dhinaceeda subaxnimadii xigtay ee Meki, oo qiyaastii 90 mayl (150 kiiloomitir) koonfurta ka xigta caasimadda Itoobiya ee Addis Ababa.

Waxaa bishii Febraayo lagu xiray hotel ku yaalla magaalada Addis Ababa isaga iyo weriye Faransiis ah oo lagu magacaabo Antoine Galindo, isagoo lagu eedeeyay inuu wareysi la yeeshay. Labadaba waxaa lagu eedeeyay in ay la shaqaynayeen jabhadaha Oromada ee OLF, oo ah garab milatari oo ka tirsan jabhadda gooni u goosadka ee OLF, iyo jabhadda Fano ee fallaagada ah, iyaga oo lagu eedeeyay “shirqool lagu hurinayo kacdoon.”

Galindo ayaa la sii daayay toddobaad ka dib, halka Bate la siiyay dammaanad laba toddobaad ka dib. Dhaliilaha dawladda ayaa sannado badan ku qaatay xabsiga dhexdiisa iyo dibadiisaba dhawr jeer. Waxa uu aad u xanuunsaday 2022 isaga oo xabsiga ku jiray oo la sii daayay.

Komishanka Xuquuqul Insaanka Itoobiya (EHRC) ayaa ku baaqay in si “degdeg ah, eex la’aan” iyo “baaritaan buuxa” lagu sameeyo dhacdada, labada mas’uul ee gobolka Oromiya iyo federaalka Itoobiya, si loola xisaabtamo Bate.

OLF iyo dowladda federaalka ayaa tobanaan sano isku khilaafay sheegashada in la takooro oo la dayacay dadka Oromada ah, oo ah qowmiyadda ugu badan dalka. Rabshado sanado ah oo ka socday Oromiya ayaa galaaftay nolosha boqolaal qof iyo barakaca tobanaan kun.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Geeska Afrika

Kenya: Isbitaalka Qaranka ee Kenyatta ayaa ku dhawaaqay in la tuuri doono haraaga 541 qof, oo ay ku jiraan 475 carruur ah

Cisbitaalka qaranka ee Kenyatta ayaa qoysaska u qabtay muddo todobaad ah inay ka soo qaadaan isbitaalka eheladoodii dhintay si loo aaso.

Published

on

SAWIRKA: Aragtida guud ee Isbitaalka Qaranka ee Kenyatta. © Simon MAINA / AFP

Isbitaalka ugu da’da weyn Kenya ayaa ku dhawaaqay in la tuuri doono haraaga 541 qof, oo ay ku jiraan 475 carruur ah, haddii eheladoodu aysan soo sheeganin.

Isbitaalka Qaranka ee Kenyatta (KNH), oo ah xarunta ugu weyn ee dhinaca caafimaadka ee Bariga iyo Bartamaha Afrika, ayaa soo saartay ogeysiis dadweyne iyo liiska meydadka aan la sheegin Talaadadii, iyadoo sheegtay inay raadin doonto amar maxkamadeed si looga takhaluso ka dib, todobada maalmood ee kama dambaysta ahi wuu dhamaanayaa.

Isbitalkan oo shaqaynayey in ka badan 120 sano ayaa qaadi kara 1,800 oo sariir ah, waxaana hore loogu dhawaaqay sidan oo kale. Bishii Jannaayo, KNN ayaa ku dhawaaqday waqti kama dambays ah oo hal isbuuc ah oo ay dadweynuhu ku aqoonsanayaan oo ay xubnaha qoyskooda ee dhintay ka soo qaadan karaan qolka meydka. Bishii Oktoobar ee la soo dhaafay, xarunta caafimaadka ee caasimadda Nayroobi, ayaa sheegtay in 200 oo mayd ah oo aan la sheegin, oo u badan carruur yaryar, ay jiifaan goob tacsi ah.

Inkastoo war saxaafadeedka KNH uusan sheegin sababta go’aanka looga saarayo meydadka, haddana isbitaalka Machakos Level 5, oo ah xarun kale oo caafimaad oo ku taal dalka Bariga Afrika, ayaa bishii Janaayo ku dhawaaqay in la dhimi doono tirada meydadka la keeno qolalka meydadka sababo la’aan meel bannaan.

Daniel Yumbya, oo ah agaasimaha caafimaadka ee ismaamulka Machakos, ayaa saxaafada u sheegay in goobta meydadka lagu keydiyo ay qaadi karto 24 meyd ah oo kaliya balse la hayo qaar badan oo kale, taasoo ay sabab u tahay meydadka oo la dayacay muddo dheer.

Bishii Sebteembar ee la soo dhaafay, isbitaalku wuxuu soo tuuray 31 meyd ah, isagoo mar hore ka takhalusay qaar bishii Maarso ee sanadkaas ka dib amar maxkamadeed.

Maamulka caafimaadka ee dalkan Afrika ayaa lagu soo waramayaa in ay xaaladda ku eedeeyeen qarashka badan ee isbitaalada iyo kharashka meydadka.

Isbitaalka Qaranka ee Kenyatta

Isbitaalka wuxuu ku yaallaa Bartamaha magaalada Nayroobi ee dalka Kenya, waa xarunta caafimaad ee tiir-dhexaadka u ah adeegyada caafimaad ee bulshada — Isbitaalka Qaranka ee Kenyatta. Maadaama uu yahay isbitaalka ugu weyn dalka Kenya, laga soo bilaabo markii la aasaasay ilaa doorka uu hadda joogo ee ah iftiinka daryeelka caafimaadka. Isbitaalka Qaranka ee Kenyatta wuxuu weli u heellan yahay u adeegidda baahiyaha caafimaad ee kala duwan ee qaranka. Marka aad u fiirsato isbitaalada caafimaad ee geeska Afrika oo ay Soomaaliya ku jirto waa midka ugu tayada wanaagsan maanta.

Isbitaalka asalkiisa waxa laga soo xigan karaa waagii gumaystaha, markii maamulka Ingriisku garwaaqsaday baahida loo qabo goob daryeel caafimaad oo gaar u ah dadka Kenyanka ah. Markii hore waxaa lagu aasaasay sariir dhan 40, isbitaalku wuxuu si dhakhso leh u helay sumcad, wuxuuna buuxiyey baahiyadda daryeel ee bulshooyinka aan markii hore haysanin daryeelin caafimaad oo quman.

Intii uu hogaaminayay madaxweyne Kenyatta, isbitaalka ayaa helay taageero weyn oo xagga dowladda ah, taas oo suurtagelisay balaarin iyo casriyeyn dheeraad ah. Awoodda tirada sariirada isbitaalka waxay gaartay 1,000, waxaana la soo bandhigay adeegyo cusub oo khaas ah, sida wadnaha, kansarka, iyo qalliinka neerfaha.

Sannadihii la soo dhaafay, Isbitaalkan ayaa isu taagay inuu noqdo xarun heer sare ah oo xagga daryeelka caafimaadka ah. Isbitaalku waxa uu door muhiim ah ka ciyaaray tababarida jiilasha xirfadlayaasha caafimaadka, samaynta cilmi baarisyo aasaasi ah, iyo isticmaalka tignoolajiyada caafimaadka ee heerka sare ah.

Facebook Comments Box

Continue Reading
Advertisement
Siyaasadda Soomaaliweyn1 day ago

Ciidamada Mareykanka ee AFRICOM ayaa beeniyey eedeynta Al-Shabaab ee dilkii dhaqaatiirta Kuubba

Afrika1 day ago

Madaxweyne ku xigeenka Malawi Saulos Chilima iyo sagaal kale ayaa ku dhintay shil diyaaradeed, sida ay xaqiijisay dowladda

Siyaasadda Arrimaha Dibadda2 days ago

Maxay kawada hadleen Madaxweyne Xassan iyo Ra’isul wasaaraha Norway?

Diblomaasiyadda2 days ago

Mareykanka wuxuu u baahan yahay caawinta Japan si kor loogu qaado wax soo saarka militariga, ayuu yiri danjire Rahm Emanuel

Wararka2 days ago

Maroodiyaasha Afrika ayaa midba midka kale ugu yeeraa magacyo gaar ah, daraasad cusub ayaa muujisay

Yurub3 days ago

Xisbiyada Midigta fog ayaa guullo waaweyn ka gaaray doorashada Midowga Yurub

Bariga dhexe3 days ago

Golaha Illaalada kacaanka Iiraan ayaa waxay doorashada ka xayireen madaxweynihii hore ee Axmadinejad

Bariga dhexe3 days ago

Wasiirka arrimaha dibadda Turkiga oo dalka Qadar kula kulmay hogaamiyaha Xamaas

Gumeysi iyo isir sifeyn4 days ago

Khaliijka ayaa cambaareysay weerarka Israa’iil ay ku qaaday Nuseirat, waxayna ku tilmaantay fal dambiyeed aad u fool xun oo argagaxiso ah

Siyaasadda Arrimaha Dibadda4 days ago

Madaxweyne Xassan Sheekh oo safar Norway ah u ambabaxay – waa maxay ujeedka safarka?

Yurub5 days ago

Nin ayaa la xiray ka dib markii uu weeraray ra’iisul wasaaraha Denmark

Siyaasadda Soomaaliweyn5 days ago

Ururka Al-shabaab oo weeraray magaalada Ceel-dheer

koonfurta Bari Aasiya6 days ago

Narendra Modi ayaa ku soo laaban doona ra’iisul wasaaraha Hindiya mar saddexaad

Afrika6 days ago

Dhaqdhaqaaqayaasha Suudaan ayaa sheegay in illaa 40 qof ay ku dhinteen duqeymo ka dhacay meel u dhow Khartuum

Bariga dhexe6 days ago

Xuutiyiinta Yemen ayaa xiray shaqaale gargaar, oo ka tirsan Qaramada Midoobay

Siyaasadda Soomaaliweyn7 days ago

Soomaaliya ayaa ku biirtay Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay in ka badan 50 sano kadib

Gumeysi iyo isir sifeyn1 week ago

Ku dhawaad ​​40 qof ayaa ku dhintay weerar ay Israa’iil ku qaadday iskuulka Nuseirat

Afrika1 week ago

Wafdi ka socda Difaaca Ruushka ayaa wadahadal la yeeshay dalalka Maali iyo Niger

Diblomaasiyadda1 week ago

Spain ayaa doonaysa inay ku biirto kiiska xasuuqa ka dhanka ah Israa’iil

Sirdoonka & Militariga1 week ago

Qorshaha Soomaaliya ay ku doonayso in ciidamada Itoobiya loogu saarro dalka waa sababo la xariira ‘Badda Cas’

Bariga dhexe1 week ago

Bashaar Al-asad iyo Ra’iisul wasaaraha Ciraaq ayaa ka wada hadlay isku-duwidda amniga, warbaahinta dowladda Ciraaq ayaa sheegtay

Buuggaag1 week ago

Ogaal yar oo ku saabsan buugga Saacadihii Badbaadada

Siyaasadda Soomaaliweyn2 weeks ago

Waa maxay ujeedka K. Galbeed Soomaaliya ay ugu hortimid qorshaha ay Dowladda Soomaaliya kaga saareyso ciidamada Itoobiya?

Afrika2 weeks ago

Xisbiga ANC ayaa lumisay aqlabiyaddiisa 30-ka sano ee Koonfur Afrika

Gumeysi iyo isir sifeyn2 weeks ago

Hay’adda CAIR ayaa dhaleecaysay madaxa difaaca ee Maraykanka in uu dafiray xasuuqa Gaza ee Israa’iil

Sirdoonka & Militariga2 weeks ago

Shirkadaha Israa’iil ee hubka ayaa laga mamnuucay bandhiga carwada difaaca ee ka dhici doonta Faransiiska

Siyaasadda Soomaaliweyn2 weeks ago

Maamulka Khaatumo ‘oo si gaar ah’ ula macaamileysa dowladda Turkey – dhaqan siyaasaddeed cusub

Afrika2 weeks ago

Xisbiga talada haya ayaa hogaaminaya codadka iyadoo ay socoto tirinta codadka doorashada Koonfur Afrika

Sirdoonka & Militariga2 weeks ago

Iiraan ayaa Xuutiyiinta Yemen siisay gantaallada ballistic ah oo badda laga rido

Afrika2 weeks ago

Midowga Yurub oo soo afjaraya howlgalkii militari ee ay ka waday Niger

Wararka2 weeks ago

Xuutiyiinta ayaa sheegtay in ay gantaal ku garaaceen markab laga leeyahay dalka Mareykanka

Diblomaasiyadda2 weeks ago

Dowladaha Ireland, Norway iyo Spain oo u aqoonsaday Falastiin dowlad madax-bannaan

Siyaasadda Soomaaliweyn3 weeks ago

Ergayga Gaarka ah ee Xoghayaha Guud ee QM u qaabilsan Soomaaliya James Swan oo Muqdisho soo gaaray

Wararka3 weeks ago

Midnimada Afrika: Waa maxay sababta ay dunida ugu dabaal degto 25-ka Maay?

Diblomaasiyadda3 weeks ago

Madaxweyne Joe Biden wuxuu Kenya ku sheegay inay tahay saaxiibka ugu weyn ee aan NATO ka tirsaneen

Diblomaasiyadda3 weeks ago

Madaxweyne Putin iyo boqorka Baxreyn waxay ku heshiiyeen inay sii xoojiyaan iskaashiga labada dal

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska3 weeks ago

4-taan qoddob ku illaali noloshaada haddii ay dhab kaa tahay horumar inaad gaarto

Diblomaasiyadda3 weeks ago

Norway ayaa si rasmi ah u aqoonsatay Falastiin inay tahay dowlad madax-bannaan

Diblomaasiyadda3 weeks ago

Ireland waxay go’aan taariikhi ah ku aqoonsatay dawlad madax-banaan oo Falastiin ah

Afrika3 weeks ago

Muwaadiniin Maraykan ah oo ku lug lahaa isku daygii afgambi ee Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Koongo

Xul