Connect with us

Siyaasadda Soomaaliweyn

Khilaafka Soomaaliya: Khilaafka cusub ee u dhaxeeya Madaxweynaha iyo RW ma wuxuu keeni karaa jahwareer siyaasadded oo cusub?

“Haddii madaxda Soomaalida ay wanaaga wax ka fiiriyaan oo ay xoogga saaraan dhisida iyo badbaadinta nolosha dadka iyo dalka iyagaba isma qilaafeen “

Published

on


Soomaaliya kuma cusba xasillooni-darrada: Iyada oo muddo dheer ay socdeen kacdoonno Islaami ah iyo doorashooyin muddo bilooyin ah qaata, wuxuu dalka hadda wajahayaa in halista colaaddeed oo soo cusboonaata sababtoo ah waxaa sii kordhaya is-maandhaafka u dhexeeya madaxweynaha iyo ra’iisul wasaaraha.

Qoraalkaan falanqeynta ah waxaan ku eegeynaa sababta uu xiriirkii Ra’iisul Wasaare Maxamed Xuseen Rooble iyo Madaxweyne Maxamed Cabdullaahi Maxamed uu si deg deg ah u xumaaday iyo waxa ku soo fool leh waddanka Geeska Afrika oo markii horeba aan xasilloonayn.

“Iyada oo muddo dheer ay socdeen kacdoonno iyo doorashooyin muddo bilooyin ah qaatay waddanku wuxuu hadda wajahayaa halis colaadeed oo hor leh.” 

Marka hore aan isla qiimeyno Xiriirka RW iyo MD?

Khilafaadka u dhaxeeya madaxda ugu sareyso ee Soomaaliya ma aha arrin cusub, Rooble oo ah injineer madani ah oo lagu soo tababaray dalka Sweden, ayaa madaxweynaha Soomaaliya oo xilka ka dhamaaday Farmaajo, ayaa hadda soo dhexgalay madmadow siyaasadeed, kaasoo uu u magacaabay ra’iisul wasaare bishii Sebteember ee la soo dhaafay.

Farsamo-yaqaan Rooble ayaa u muuqda inuu gadaal mindi kaga taagay Farmaajo oo siyaasadda ku xeel-dheer, kaasoo ka soo shaqeeyay wasaaradda arrimaha dibadda oo isaga laftiisu noqday ra’iisul wasaare ka hor inta uusan noqon madaxweynaha.

Madaxweyne Farmaajo ayaa kordhiyey xilkiisa bishii Abriil isaga oo aan doorasho qabanin, taas oo dhalisay rabshadihii siyaasadeed ee ugu xumaa ee dalka ka dhaca muddo sanado, wuxuuna u jeestay dhinaca RW Rooble si uu gacan uga geysto dejinta xaaladda isaga oo ka codsaday in uu abaabulo doorashooyinka baarlamaanka.

RW xilgaarsiinta Maxamed Xuseen Rooble ayaa shaqa-joojin ku sameeyay agaasimaha hay’adda Sirdoonka iyo Nabad-Sugidda Qaranka Fahad Yaasiin, sida lagu xaqiijiyay qoraal rasmi ah oo ka soo baxay xafiiska Ra’isul Wasaaraha.

Rooble ayaa faray Fahad Yaasiin in muddo sadex maalmood gudahood ah uu xilka hay’adda NISA ku wareejiyo. Ra’isul Wasaare Rooble ayaa Sarreeye Guud Bashiir Maxamed Jaamac oo hore u soo noqday agaasimaha NISA si ku-meel gaar ah ugu magacaabay agaasimaha NISA. Ra’isul Wasare Rooble ayaa sidoo kale faray xeel-ilaaliyaha guud ee maxkamadda ciidamada qalabka inuu baaritaan rasmi ah oo dhameystiran ku sameeyo kiiska Ikraan Tahliil Faarax oo ahayd sargaal u shaqeynaysay Hay’adda NISA, kaddibna horgeeyoo ‘Maxkamad sharci ahoo awood u leh’.

Fahad Yasin Xaaji Dahir ayaa horraantii Axaddii uga jawaabey dalabkii Ra’isul Wasaare Maxamed Xuseen Rooble oo shaley 48 saacadood u qabtey in warbixin dhameystiran looga keeno dilkii Ikraam Tahliil oo aheyd gabar dhallinyaro ah oo u shaqeyneysey hay’adda Nabad-Sugidda Qaranka.

Dhinaca kale, Madaxweyne Maxamed Cabdullaahi Farmaajo ayaa difaacay taliyaha Hay’adda Sirdoon iyo Nabad-sugidda Qaranka Fahad Yaasiin, wuxuuna amray inuu shaqadiisa sii wato, sida lagu sheegay qoraal rasmi ah oo ka soo baxay madaxtooyda Villa Somalia.

Tallaabada Madaxweynaha ayaa kahor imaaneysa go’aankii Ra’isul Wasaaraha xukuumadda Maxamed Xuseen Rooble uu shaqada uga joojiyay Fahad Yaasiin, kaddib markii Ra’isul Wasaaruhu ku qanci waayay jawaabtii uu ka sugayay ee la xiriirtay geerida Ikraan Tahliil oo aheyd sarkaal ka tirsan hay’adda NISA.

Sida lagu sheegay qoraal ka soo baxay Villa Somaliya, Madaxweynaha JFS oo ilaalinaya masuuliyadda ka saaran joojinta tillaabo kasta oo dhiirrigelin u noqon karta kooxaha arrgaxisada, wiiqaysana sumcadda iyo kaalinta shaqo ee laamaha amniga.

Wuxuu soo saaray qodobadan;

  1. Go’aanka ka soo baxay Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya Mudane Maxamed Xuseen Rooble in uu yahay mid baal marsan xeerarka oo aan waafaqsanayn Dastuurka dalka.
  2. Waxaa la farayaa Taliyaha Hay’adda Nabad Sugidda iyo Sirdoonka Qaranka Mudane Fahad Yaasiin Xaaji Daahir in uu sii wado hoggaaminta Hay’dda Nabad sugidda iyo Sirdoonka Qaranka, si waafaqsan Dastuurka iyo Wareegtadii Madaxweynahu uu ku magacaabay.
  3. Hay’adda Nabadda Sugidda iyo Sirdoonka Qaranka waxaa la farayaa in ay horkeento Golaha Amniga Qaranka warbixinta laga sugaayay marka la muddeeyo kulanka ugu horreeya ee Golaha Amniga Qaranka.
  4. Ugu dambeyntii, Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya wuxuu farayaa Ra’iisul Wasaare Maxamed Xuseen Rooble iyo Golaha Xukuumadda in ay si hufan u gutaan masuuliyadda ka saaran dhammeystirka hawlaha doorashooyinka.

Golaha Midowga Musharaxiinta Soomaaliya ayaa sheegay inay soo dhoweynayaan go’aanka uu ra’iisul wasaare Maxamad Xuseen Rooble shaqada kaga joojiyey agaasimaha Nabad-Sugidda iyo Sirdoonka Qaranka, Fahad Yaasiin Xaaji Daahir.

Maxaa khaldamay?

Markii Rooble sumcadiisu sare u kacday, wuxuu bilaabay inuu Farmaajo ku xujeeyo arrimo dhowr ah, taasoo ka careysiisay madaxweynaha.

Wuxuu booqday Kenya bishii la soo dhaafay, isagoo calaamad u noqday dhalanteedka xiriirkii diblomaasiyadeed ee dowladda Kenya iyo Soomaaliya, maalmo ka dib markii Farmaajo ka mamnuucay hay’adaha dowladda ama mas’uuliyiinta inay heshiis la galaan waddamo ama hay’ado shisheeye ilaa doorasho laga qabanayo.

Rooble ayaa markaas la wareegay Hay’adda Sirdoonka iyo Nabadsugidda Qaranka Soomaaliyeed ee awoodda badan (NISA) toddobaadkii hore, isagoo dhaleeceeyay sida ay u maareysay baaritaan heer sare ah oo ku aaddan masiirka sarkaalka 25-jirka ah, Ikraan Tahliil, kiiska gabadhaas ayaa dhaliyay qaylo-dhaan.

Qoyska Ikraan Tahliil ayaa ku eedeeyey NISA inay iyada dishay – aragtidaas oo ay taageereen Soomaali badan oo baraha bulshada qabsaday si ay u cambaareeyaan wakaaladda una dalbadaan caddaalad.

Markii Rooble uu shaqada ka ceyriyay agaasimihii NISA, Fahad Yaasiin, oo aad ugu dhowaa Farmaajo, madaxweynuhu si dhaqso leh ayuu uga falceliyay, isagoo markii hore soo celiyey ka dibna u dallacsiiyey saaxiibkii hore jagada lataliyaha amniga qaranka.

Ra’iisul wasaaraha ayaa ka jawaabay isagoo ku eedeeyay Farmaajo inuu “is -hortaag ku sameeyay” baaritaanka, wuxuuna sheegay in arrimahan ay muujinayaan “halista jiritaanka nidaamka dowladnimo ee dalka”.

Xagee wax marayaan hadda?

Dacwadda reerka Ikraan Tahliil ayaa sare u qaaday xiisadaha Muqdisho, halkaas oo Arbacadii lagu arkay cutubyo ciidan oo ku dhow xafiiska Farmaajo oo fadhiya bannaanka xarunta NISA.

Is-qab-qabsiga ayaa sidoo kale saameyn ku yeeshay hay’adaha kala duwan ee dowladda, iyadoo mid ka mid ah saraakiisha NISA uu u sheegay wakaaladda wararka ee AFP in saraakiisha sarsare ay u muuqdeen inay dhinacyo isu xik-xiksanayaan.

Mid ka mid ah shaqaalaha Wasaaradda Warfaafinta ayaa u sheegay wakaaladda wararka ee AFP in wariyeyaasha ka howlgala warbaahinta dowladda ay farayaan inaysan baahin farriimaha Farmaajo.

Habbeenkii Arbacada, jahwareerka siyaasadeed waxay sii kordheen markii Rooble uu xilkii ka qaaday wasiirkii amniga Xasan Xundubey Jimcaale kuna beddelay dhaliilihii Farmaajo, isagoo sheegay in tallaabadani ay “dib u soo noolaynayso” wasaaraddii muhiimka ahayd, oo dusha kala socotay dhammaan hay’adaha amniga, booliiska iyo sirdoonka.

Rooble ayaa ka qeyb galay dhaarinta Wasiirka cusub ee Amniga Gudaha Cabdullaahi Maxamed Nuur. Waxaana goob-jooge ka ahaa Wasiirka Caddaaladda ee XFS Mudane Cabdulqaadir Maxamed Nuur ayaa dhaariyay wasiirka cusub.

Mudane Maxamed Xuseen Rooble ayaa ka qeyb galay dhaarinta Wasiirka cusub ee Amniga Gudaha Cabdullaahi Maxamed Nuur. Waxaana goob-jooge ka ahaa Wasiirka Caddaaladda ee XFS Mudane Cabdulqaadir Maxamed Nuur ayaa dhaariyay wasiirka cusub. Ra’iisul Wasaare Rooble ayaa wasiirka cusub kula dardaarmay in uu si hufan u guto howsha muhiimka u ah qaranka ee loo igmaday si waafaqsan dastuurka iyo xeerarka dalka.

Madaxweynuhu wuxuu ku tilmaamay go’aanka mid aan waafaqsanayn dastuurka, halka wasiirkii xilka laga qaaday uu Rooble ku eedeeyay inuu dalka u jiiday “colaad cusub”.

Dhinaca kale, Guddoomiyaha Golaha Shacabka Baarlamaanka Federaalka, Maxamed Mursal Sheekh Cabdiraxmaan ayaa ka horyimid dhaarintii maanta ee Wasiirka cusub ee amniga, sheegayna inay baalmarsan tahay sharciga.

Mursal ayaa ku dooday in dhaarinta xubnaha Golaha Wasiirada Xukuumadda Federaalka lagu hor dhaariyo Golaha Shacabka, taasi oo ku sheegay inay iskugu jirto ansixin iyo dhaarin wada socda.

“Waxaan si xushmad iyo qadarin leh kuula socodsiinayaa in ay Golaha Shacabka soo gaartey in Wasiirka magacaaban uu dhaariyey maanta Wasiirka Cadaalada ee Xukuumadaada iyadoon wax ansixin ah laga codsan Golaha Shacabku si waafaqsan Qodobka 69 (d) iyo 100aad farqadiisa (C) ee Dastuurka Federaalka iyo qodobka 104-aad ee kusaabsan dhaar marinta xubnaha Golaha Wasiirada Xukuumadda Federaalka” ayuu yiri Guddoomiye Mursal.

“Mudane Ra’iisul Wasaare, si aad ula socoto, dhaarinta xubnaha Golaha Wasiirada Xukuumadda Federaalka lagu hor dhaarinaayo Golaha Shacabka ma aha keliya dhaarmarin ee waxay isgu jirta ansixin iyo dhaarin si xubnaha ay xilalkooda xafiiseed rasmi ahaan u bilaabi karaan. Dhaqan ahaanna haddu kalfadhiga furan yahay Kulanka guud ee Golaha ayaa lagu ansixiyaa laguna dhaariyaa. Haddiise u kalfadhiga Golaha markaa uu xiranyahana waxaa lagu ansixiyaa laguna hor dhaariyaa Guddiga Joogtada oo ka wakiil ah Golaha Shacabka,” ayuu ku daray.

Sidoo kale waxa uu dhaarinta wasiirka amniga ee maanta ku tilmaamay mid uu iska watay Ra’iisul Wasaaraha, oo asagu hore u soo magacaabay, ansixiyey, haddana dhaariyey, kadibna xilka ku wareejiyay.

“Hadda sida ay u muuqato, xubin ka mid ah Golaha Fulinta ayaa magacawday, ansaxisay isla markaana dhaarisey isla xubin iyaga ka mid ah, taas oo si cad u baalmarsan kala soocnaanta Xilalka iyo Awoodaha Hay’adaha Dawlada ee Laanta Sharci Dajinta, Laanta Fulinta iyo Laanta Garsoorka iyo qodobada Dastuuriga ah ee aan kor ku soo xusnay. Waxa kale oo xusid mudan inaanu dalka ka jirin firaaq Baarlarnaani ah si waafaqsan Sharci Lr. 30 ee xeeranayo in Baarlamaanka 10aad ee hadda jooga oo wata awoodihiisa Dasturiga ah u dhamaytiran tahay ay Xilka sii haynayaan inta Baarlamanaan kale lag adooranayo.”

Mursal ayaa ugu dambeyntii ka codsaday Ra’iisul Wasaaraha in uu si qoto dheer uga baaran dego tallaabooyinka uu qaaday, asaga oo mudnaanta koowaad siinaya xasiloonida siyaasadeed iyo kala dambeynta nidaam dowladeed, ee u baahan yahay dalkeen oo maraya marxalada xasaasiga ah.

Maxaa horyaala oo xal u ah labada masuul?

Dad badan ayaa ka baqaya in dib-u-dhac hor leh ay u keeni doonta doorashad dalka oo markii horeba nuglayd, halis qoto-dheerna ka dhalan karta.

Wejiga xiga ee doorashada dadban oo codbixin ah, ayaa lagu wadaa inay u bilaabato aqalka hoose ee baarlamaanka inta u dhexeysa Oktoobar 1-keeda ilaa 25 -ka Nofeember ee sanadkaan.

Laakiin ma cadda goorta uu baarlamaanku dooran doono madaxweynaha cusub.

“Khilaafkan haddii aan si wanaagsan lagu xalin, wuxuu sii murjinayaa dadaal kasta oo kale oo siyaasadeed oo socda oo ay ku jirto hannaanka doorashada, oo dib u dhici doona haddii aan gebi ahaanba la joojin,” ayuu yiri Cabdiqani Cumar, oo horay u ahaan jiray sarkaal sare ayaa u sheegay wakaaldda AFP.

Rooble ayaa horay ugu eedeeyay Farmaajo inuu isku dayay inuu soo ceshado “doorashada iyo mas’uuliyadda amniga” ee lagu aaminay horaantii sanadkan.

Iyadoo mujaahidiinta Al-Shabaab ay maamulaan dhul ballaaran oo gudaha dalka ka tirsan, madaxdii dalkana isqabqabsi iyo qalallaase siyaasadeed ay ka dhammaan la’dahay waad garan kartaa halka ay ku dhammaan doonto.

Hay’adda sirdoonka Soomaaliya ayaa ah hubka lagama maarmaanka u ah dagaalka ay kula jirto kooxaha Al-Qaacida ee xiriirka la leh, kuwaas oo si dhaqso leh uga faa’iideysan doona daciifnimo kasta oo soo wajahda dowladda dhexe.

Maleeshiyaadka al-shabaab waxay durbadiiba dhex galeen khilaafaadka siyaasadeed, iyagoo soo saaray diidmo deg deg ah – oo aan caadi ahayn markii NISA ay sheegtay in sarkaalkeedii dhallinyarada ahaa ee Ikraan Tahliil ay kooxdu dishay.

Beesha caalamka ayaa ka walwalsan, iyadoo Qaramada Midoobey, Hawlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya (AMISOM), Mareykanka, Midowga Yurub iyo urur goboleedka Bariga Afrika ee IGAD ay ka mid yihiin kuwa ku boorrinaya labada nin inay joojiyaan muranka oo ay xoogga saaraan dalka.

Toban sano ka dib markii Muqdisho laga saaray dagaalyahannadii xiriirka la lahaa Al-Qaacida, dowladdu waxay gacanta ku haysaa qayb yar oo dalka ka mid ah, iyadoo gacan weyn ka geysatey ilaa 20,000 oo askari oo ka tirsan AMISOM.

“Waxaan dib u aragnay bishii Abriil sida ugu dhakhsaha badan ee ay Muqdisho ku noqon karto tiyaatar loogu talagalay ciidamada millateriga ee iska soo horjeeda iyadoo ay jirto burbur siyaasadeed oo ballaaran,” ayuu yiri Cumar Maxmuud, oo ah falanqeeye sare oo ka tirsan Kooxda Xasaradaha Caalamiga ah (ICG).

“Haddii madaxda Soomaalida ay wanaaga wax ka fiiriyaan oo ay xoogga saaraan dhisida iyo badbaadinta nolosha dadka iyo dalka iyagaba isma qilaafeen “

Facebook Comments Box

Waa bare, qoraa, cilmi-baare, iyo hogaamiye fikir iyo aragti xambaarsan oo wax ka dhiga kuliyada dowladnimada iyo difaaca ee Jaamacadda Ramaas 'Ramaas University'. Waa falanqeeye ka tirsan Diblomaasi.com. Qoraaga waa qoraa dhawaanahan qoray buuggaag iyo qoraallo kala duwan oo aan dhanka wax tarka kala dhicin.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Siyaasadda Soomaaliweyn

Cutubyada 1aad illaa 4aad ee dastuurka Soomaaliya oo la ansixiyay – sidee loogu falceliyey?

Xildhibaanada labada gole ee baarlamaanka Soomaaliya oo maanta kulan ku yeeshay xarunta Villa Hargeysa ayaa maanta cod aqlabiyad leh ku ansixiyay wax ka beddelka dastuurka.

Published

on

Baarlamaanka Soomaaliya Maarso 30, 2024

Guddoomiyaha Golaha Shacabaka Baarlamaanka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Mudane Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Madoobe) ayaa shir guddoomiyay kulanka 31-aad ee Labada Aqal ee Baarlamaanka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Kulanka oo ay goob joog ahaayeen Ku-xigeenada Labada Aqal ayaa ajandaha kulanka maanta wuxuu ahaa ansixinta soojeedinta wax-ka-bedelka cutubka 1-aad iyo 4-aad ee Dastuurka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya. Kooramka Golaha Shacabka ayaa haa 212, Sennatarada na 42.

Xildhibaanada labada gole ee baarlamaanka Soomaaliya oo manata kulan ku yeeshay xarunta Villa Hargeysa ayaa maanta cod aqlabiyad leh ku ansixiyay wax ka beddelka dastuurka, waxayna xildhibaanadu u codeeyeen afarta cutub ee ugu horreysay dastuurka.

Xildhibaanada ayaa marka hore mid mid u meel mariyay afarta cutub ee wax laga beddalay, kuwaas oo labadii bilood ee lasoo dhaafay ay ka doodayeen mudanayaashu. Sheekh Aadan Madoobe oo guddoomiyay kulankan ayaa ku dhowaaqay sida ay u dhacday riseynta afarta cutub, waxaana ogolaaday dhammaan xildhibaana xaadiray.

Xogahayaha Guddiga La-socodka Dib-u-eegista Labada Aqal Sennatar Siciid Cawke, oo ugu horreyn soo jeedyay in seddex qodob ka ka tirsan cutubka 2-aad laga reebay rasteynta iyo ansixinta 4-ta Cutub ee Dastuurka KMG ee Jamhuuriaydda Federaalka Soomaaliya.

Xildhibaanadda Labada Aqal ayaa cod aqlabiyad leh ku anxiyay Cutubka 1-aad ilaa Cutubka 4-aad ee dastuurka. Waxaa Golaha Shacabka u codeysay 212, wax diiday iyo wax ka aamusay ma jiraan, Aqalka Sare 42, wax ka aamusay iyo wax diiday ma jiraan waxaana uu Guddoomiyaha sheegay in sidaasi uu ansax ku yahay.

Guddoomiyaha Guddiga la socod-ka Dastuurka Labada Aqal Xildhibaan Xuseen Qaasim Yuusuf, (Xuseen Iidow), ayaa Xildhibaannada uga mahadceliyay shaqadii wanagsaneyd ee ay soo qabteen iyo Guddiga Madaxbannan ee Dib u eegista Dastuurka oo juhdi badan ku bixiyay sidii looga mira-dhalin lahaa wax-ka-bedelka Dastuurka ee Soomaaliya.

Guddoomiyaha Golaha Shacabka oo gunnaanadka kulanka soo xiray ayaa u mahadceliyay Xildhibaannada, Sennatarada, ciidanka ammanka iyo bahda saaxaafada oo uu ku tilmaamay in ay guteen waajibkooda ugu na shaqeeyeen dalkooda. Sidoo kale Guddoomiyaha ayaa xusay in Baarlamaanka uu galay waqtigiisa fasaxa ahaa, isagoona Xildhibaannada Labada Aqal kula dardaarmay in waqtiga fasaxa laga faaideysto lana aado deegaan doorashooyinka.

Sidee loogu falceliyey wax ka beddelka Dastuurka?

Ra’iisul wasaarayaashii hore ee dalka Mudane Cumar Cabdirashiid Cali Sharmaa’rke, Mudane Xasan Cali Khayre iyo xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame oo si wadajir ah usoo saaray warsaxaafadeed ayaa ka horymid tallaabadii maanta ee baarlamaanka, gaar ahaan wax ka beddelka dastuurka dalka.

Saddexda mas’uul ayaa ku eedeeyay madaxweynaha Soomaaliya inuu dalka u horseeday qalalaase iyo hubanti la’aan siyaasadeed, sida ay ku sheegeen qoraalkooda.

“Madaxweynuhu wuxuu dalka u horseeday qalalaase iyo hubanti la’aan siyaasadeed, wuxuu qalqal geliyey geedi socodkii dib u heshiisiinta iyo dawlad dhiska, wuxuu dhaawacay is aaminaddii iyo kalsooni dhiskii ummadda, ayay yiraadeen saddexdooduba.

Sidoo kale waxa ay ku eedeeyeen madaxweyne Xasan Sheekh inuu sameeyay laba dastuur oo dhibaato u horseedayo mustaqbalka dalka, sida ay hadalka u dhigeen.

“Wuxuu dalka u sameeyey laba dastuur oo muran iyo mugdi gelinaysa sharciyadda Madaxweynaha iyo hay’adaha kale ee dastuuriga ah” ayaa lasii raaciyay qoraalka.

Cumar Cabdishiid, Xasan Khayre iyo Cabdiraxmaan Cabdishakuur ayaa intaasi kusii daray inay qaadaceen qodobada dastuurka ee la ansixiyay, ayaga oo tilmaamay inay aqoonsan yihiin dastuurka KMG ee dalka. Waxaan si wadajir ah u qaadacnay dastuurka, waxaan aqoonsanahay dastuurka KMG ah ee 15-ka cusub iyo 143 qodob ka kooban” ayaa mar kale lagu yiri war saxaafadeedka.

Ugu dambeyn waxa ay hoosta ka xariiqay in wixii mas’uuliyada darro ah ee ka dhashay tallaabadan uu qaadayo Xasan Sheekh iyo guddoonka labada Aaqal ee baarlamaanka.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Soomaaliweyn

Banaanbax uu soo abaabulay guddoomiyaha gobolka Banaadir Yuusuf Madaale oo lagu taageerayo wax ka beddelka dastuurka

Bannaanbaxan ayaa ka dhacay bartamaha magaalada Muqdisho, waxaana uu kusoo aadayaa xilli qorshaha dib u eegista iyo wax ka beddelka dastuurka xiisad adag abuurtay.

Published

on


Banaanbax uu soo abaabulay Guddoomiyaha Gobolka Banaadir ahna Duqa Magaalada Muqdisho Mudane Yuusuf Xuseen Jimcaale ‘Madaale’ oo lagu taageerayo qorshaha madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud ee wax ka beddelka dastuurka, taasoo abuurtay xiisad xooggan.

Guddoomiyaha Gobolka Banaadir ahna Duqa Magaalada Muqdisho Mudane Yuusuf Xuseen Jimcaale (Madaale) ayaa sheegay “in dhameystirka Dastuurka uu yahay mid muqadis ah, si loo helo xuquuqda ka maqan kumanaanka shacab ee ku nool Gobolka Banaadir, isla markaana loo cadeeyo Maqaamka Caasimadda Muqdisho, Asigoona ugu baaqay xubnaha xildhibaanada labada Aqal in ay Ansixiyaan dhameystirka Dastuurka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.”

Arrinta wax ka beddelka Dastuurka waxaa aad ugu horyimid waxgaradka bulshada, aqoonyanahada, iyo xisbiyada dalka ka jira.

Xisbiga Qaransoor oo kamid ah xisbiyada siyaasaddeed oo isbeddel doonka ah ayaa war saxafadeedkiisa ku sheegay in loo baahan yahay wadatashi guud oo heshiis bulsho ku salaysan:

Dastuurka marka wax laga bedelaayo ama mid cusub la qoraayo waxaa shardiga koowaad ah in bulshada qeybaheeda kala duwan ay raali ka tahay. Waxwalbo waa la siyaasadeyn karaa laakiin dastuurka lama siyaasadeyn karro. Ujeedka 1aad ee Dastuur waa Heshiis bulsho sidaas awgeed in la siyaasaddeeyo dalka wuxuu gelin karaa marxalad rabshado iyo colaad hor leh, ayaa lagu yirri war saxafadeedka xisbiga.

Xisbiga Qaransoor ayaa kamid ah xisbiyada sida aadka ah ugu soo horjeedo nidaamka dalka maanta lagu maamulo ee 4.5 ayaa war saxafadeedkiisa ku sheegay in ‘baarlamaanka maanta jirro ee ku yimid nidaamka 4.5 uusan matali karrin shacab Soomaaliweyn. “Baarlamaanka maanta jirra ee ku yimid 4.5 ma matali karro bulshada Soomaaliyeed oo dhan. Baarlamaan cod dadweyne ku yimid ayaa go’aamin karro qodobada xasaasiga ah ee wax ka beddelka dastuurka.”

Xisbiga ayaa soo jeediyey baaqa ku aadan in guddi madax-banaan loo xilsaarro wax ka beddelka dastuurka. “Haddii ‘Soomaali oo heshiis ah la rabo dastuurka yaanan la siyaasadeynin dastuurka’. Waxaana habboon in guddi madax-banaan loo xilsaaro wax-ka-beddelka dastuurka dalka.”

Bannaanbaxan ayaa ka dhacay bartamaha magaalada Muqdisho, waxaana uu kusoo aadayaa xilli qorshaha dib u eegista iyo wax ka beddelka dastuurka ee lasoo jeediyey ay mucaaradad kala kulantay xubno ka tirsan baarlamaanka.

Xubno kale oo baarlamaanka Soomaaliya ah ayaa iyagu ilaa haatan dhammaystiray doodda iyo dib u eegista afarta cutub ee ugu horraysa dastuurka ku meelgaarka ah.

Dastuurkan ayaa rasmi ahaan ay u ansixiyeen ergooyin ka badan 800 oo bishii Ogoosto 2012-kii ku shiray magaalada Muqdisho.

Mas’uuliyiinta Puntland ayaa sheegay bishii Jannaayo ee sannadkii hore inay isku maamulayaan sidii dawlad madaxbannaan ilaa inta lagu wada heshiinayo dastuurka lagana dhammaystirayo, aftina loo qaadayo.

Magaalada Garoowe ee maamul goboleedka Puntland ayey maalmihii lasoo dhaafay ku sugnaayeen xubno siyaasiyiin ah oo ay ku jiraan laba madaxweyne oo hore, kuwaasi oo dhalliilay qorshaha wax ka beddelka dastuerka ee hadda socda.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Soomaaliweyn

Haddii ‘Soomaali oo heshiis ah la rabo dastuurka yaanan la siyaasadeynin’ – Xisbiga Qaransoor

War-saxafadeedka uu soo saaray xisbiga Qaransoor ayaa lagu yirri “Haddii ‘Soomaali oo heshiis ah la rabo dastuurka yaanan la siyaasadeynin”.

Published

on


Qorshaha wax ka beddelka dastuurka ee dowladda Xassan Sh. Maxamuud ayaa abuurtay xiisad xooggan, xaalka wuxuu marayaa meel xasaasi ah, ayada oo si weyn looga deyrinayo halka ay sal dhigan doonto.

Xisbiga Qaransoor oo kamid ah xisbiyada siyaasaddeed oo isbeddel doonka ah ayaa war saxafadeedkiisa ku sheegay in loo baahan yahay wadatashi guud oo heshiis bulsho ku salaysan: Dhammaan hoggaanka Xisbiga Qaransoor, xubnaha iyo taageerayaashiisa waxay dowladda Federaalka Soomaaliya ugu baaqayaan inay dhegaysato baaqa dadweynaha, xisbiyada iyo ururada bulshada ee wax ka beddelka Dastuurka.

Dastuurka marka wax laga bedelaayo ama mid cusub la qoraayo waxaa shardiga koowaad ah in bulshada qeybaheeda kala duwan ay raali ka tahay. Waxwalbo waa la siyaasadeyn karaa laakiin dastuurka lama siyaasadeyn karro. Ujeedka 1aad ee Dastuur waa Heshiis bulsho sidaas awgeed in la siyaasaddeeyo dalka wuxuu gelin karaa marxalad rabshado iyo colaad hor leh, ayaa lagu yirri war saxafadeedka xisbiga.

Xisbiga Qaransoor ayaa kamid ah xisbiyada sida aadka ah ugu soo horjeedo nidaamka dalka maanta lagu maamulo ee 4.5 ayaa war saxafadeedkiisa ku sheegay in ‘baarlamaanka maanta jirro ee ku yimid nidaamka 4.5 uusan matali karrin bulshada Soomaaliweyn. “Baarlamaanka maanta jirra ee ku yimid 4.5 ma matali karro bulshada Soomaaliyeed oo dhan. Baarlamaan cod dadweyne ku yimid ayaa go’aamin karro qodobada xasaasiga ah ee wax ka beddelka dastuurka.”

Xisbiga ayaa soo jeediyey baaqa ku aadan in guddi madax-banaan loo xilsaarro wax ka beddelka dastuurka. “Haddii ‘Soomaali oo heshiis ah la rabo dastuurka yaanan la siyaasadeynin dastuurka’. Waxaana habboon in guddi madax-banaan loo xilsaaro wax-ka-beddelka dastuurka dalka.”

 

Warqada War saxafadeedka Xisbiga Qaransoor ee uu soo saaray.

Xaaladda wax ka beddelka dastuurka oo cirka isku shareertay

Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur oo kamid ah siyaasiyiinta kasoo horjeeda qorshaha madaxweyne Xasan Sheekh ee wax ka beddelka dastuurka, ayaa ka digay halis aan lagu baraarugsaneyn oo ka dhalan karta arrintaan.

Cabdiraxmaan ayaa tilmaamay in xaalka uu ku dambeyn doono in dhufeysyo laga qato Muqdisho, si lamid ah xilligii Farmaajo laga diiday qorshihiisi guracnaa, inkasta oo weli sanado u dhiman yihiin muddo xileedka madaxweyne Xasan Sheekh.

“Haddii guddoonkii Baarlamaanka uu wax kasta ansax yiraa, tixgelin waayoo dastuurka, xeerhoosaadka Golaha, iyo habraaca ansixinta dastuurka, Madaxweynihiina Masjidka ka soo goodiyo, lana diiday in dalka Maxkamad Dastuuri loo dhiso, shacabkiina talada waxba ku lahayn, sow masiirku uma muuqdo Marinaayo iyo halkii uu Madaxweynuhu ka soo jabhadeeyey?,” ayuu yiri Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur.

Sidoo kale waxa uu sheegay in aan xilligaan looga fadhin Xasan in uu beddelo wixii heshiiska lagu ahaa, balse la rabay in la qabyo tiro dastuurka oo waxa ka dhiman la dhammaystiro.

Waxa uu ka dhigay cawaaqibta ka dhalan karta qorshaha wax ka beddelka dastuurka ee uu weli ku dhagan yahay madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, “Dastuurkeena meelna ugama qorna in madaxweynaha uu wax ka beddelka dastuurka horboodo, mana ogolo in talada wax ka beddelka isaga ka bilaabato.ee waa ilaaliyaha dastuurka iyo marjicii ay ku soo dhammaan lahayd.”

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Soomaaliweyn

Soomaaliya oo laga cafiyay $2 bilyan oo deyn ah – maxaa sababay in deyntaasi la cafiyo?

Ururka la magac baxay Paris Club ayaa isku raacay in la dhimo lacagaha lagu leeyahay Soomaaliya.

Published

on


Kooxda Paris Club ee deymaha, oo ay ku jiraan Ruushka, Mareykanka, iyo tiro kale oo hormuud ka ah dhaqaalaha adduunka, ayaa oggolaaday in la kansalo $2 bilyan oo dollar oo deyn ah oo ay Soomaaliya ku leeyihiin, sida lagu dhawaaqay Arbacadii.

Kooxda ayaa jari doonta 99% lacagta ay deyn ahaan ugu leeyihiin Soomaaliya ka dib markii ay soo gabagabaysay barnaamijka deyn cafinta ee ay kormeerayaan Hay’adda Lacagta Adduunka ee IMF iyo Bangiga Adduunka.

Naadiga deymaha ee Paris Club waxay sidoo kale ka kooban yihiin Belgium, Denmark, Faransiiska, Jarmalka, Talyaaniga, Netherlands, Jabbaan, Ingiriiska, Norway iyo Spain.

“Helitaanka deyn cafinta buuxa waxay wax ka bedeli doontaa mustaqbalka Soomaaliya waxayna u ogolaaneysaa dowladeena inay abuurto boos maaliyadeed oo loogu talagalay adeegyada aasaasiga ah ee bulshada,” Wasiirka Maaliyadda Soomaaliya Biixi Cige ayaa kuqoray X (hore Twitter-ka).

Soomaaliya waxa ay ballan qaaday in ay yareyn doonto faqriga iyada oo la maalgashanayo daryeelka caafimaadka, waxbarashada, iyo kaabayaasha aasaasiga ah.

Heshiiska deyn joojinta ayaa ah “mid muhiim u ah wadada dalka ee soo kabashada dhaqaalaha,” ayuu yiri wasiirka warfaafinta Daud Aweis.

Bishii Diseembar, Soomaaliya waxay xaq u yeelatay in laga cafiyo deymaha iyadoo la raacayo hindise-sharciyeedka dalalka deymaha leh ee deymaha badan leh (HIPC), taasoo la micno ah inay u qalantay inay hesho ilaa $4.5 bilyan.

Inta badan deymaha Soomaaliya lagu leeyahay waxaa la qaatay sannadihii dowladdii milateriga ahayd ee Siyaad Barre, taasoo meesha ka baxday 1991. Dulsaarka ayaa ku sii kordhay deymihii la bixin jiray muddadaas.

Soomaaliya ayaa bilowday kasoo kabasho dagaalkii sokeeye sanadkii 2009 ka dib markii ay isku dhaceen ciidamada dowladda oo gacan ka helaya ciidamada nabad ilaalinta Midowga Afrika iyo maleeshiyada al-Qaacida ee al-Shabaab.

Sanadkii 2022-kii, ciidamada dowladda Soomaaliya oo gacan ka helaya duqeymo dhanka cirka ah oo ay fuliyeen ciidamada Mareykanka iyo kuwa Midowga Afrika ee ATMIS, ayaa qaaday weeraro ballaaran oo ka dhan ah Al-Shabaab, iyadoo lagala wareegay deegaano muhiim ah oo ay horay ugu sugnaayeen. Si kastaba ha ahaatee, khilaafku wuu sii socdaa, walina ururka Al-shabaab lagama adkaanin.

Hay’adda caafimaadka adduunka ee WHO ayaa warbixin ay soo saartay ku sheegtay in colaadaha iyo amni-darrada ka jirta Soomaaliya ay caqabad ku noqdeen horumarka sannadihii u dambeeyay. Malaayiin qof ayaa halis ugu jira nafaqo darro ba’an oo ay sabab u tahay macluusha dalka ka jirta iyo cudurro ka dillaacay sida daacuunka iyo jadeecada, sida ay sheegtay WHO.

Naadiga Paris waxaa la aas aasay 1956-kii oo hadda waa koox ka kooban 22-xubnood oo deyn-bixiyeyaal rasmi ah oo mas’uul ka ah helidda xalal la isku dubariday oo waara ee dhibaatooyinka lacag-bixineed ee ay la kulmaan waddamada deynta leh.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Soomaaliweyn

Al-Shabaab oo weerar ku qaaday hotelka SYL ee magaalada Muqdisho – waa sidee xaalka amni ee caawa?

Published

on


Xubno ka tirsan maleeshiyada al-Shabaab ayaa weerar ku qaaday hotelka SYL ee ku yaalla bartamaha magaalada Muqdisho, sida ay sheegeen goobjoogayaal kala duwan.

Weerarkan oo ka dhacay meel u dhow madaxtooyada Soomaaliya, sida ay sheegeen dad goob joogayaal ah iyo wakaaladda wararka ee Reuters, waxaana mas’uuliyadda weerarkaas sheegatay Al-shabaab oo xiriir la leh Al-Qaacida.

Saraakiil amni iyo goobjoogayaal ka gaabsaday in magacyadooda la sheego, ayaa sheegay in weerarka ka hor, inuu jiray qarax ka dhacay bannaanka hotelka.

Warar aan ka helnay ilo kala duwan ayaa sheegaya in weerarkan ay ku dhaawacmeen masuuliyiin kala duwan oo ay ku jiraan, saraakiil ciidan, xildhibaano isugu jira kuwo hore iyo kuwo haatan ku jira baarlamaanka.

Weerarkan oo ka socda hotelka SYL ayay masuuliyaddiisa sheegteen kooxda al-Shabaab, iyaga oo sheegay in xubno ka tirsani inay gudaha u galeen hotelka SYL.

Rasaas ayaa daba socotay qaraxyadii fiidnimadii kadib, sida ay sheegeen dadka meesha joogay, iyadoo kooxo aan la garanayn ay gudaha u galeen Hotelka Syl oo ah goob caan ah oo ay isugu yimaadaan mas’uuliyiin ka tirsan dowladda iyo xildhibaano.

Taliyaha booliska gaarka ah ee Haramcad Cabdixamiid Fanax, Xildhibaan Cismaan Cali, Xildhibaan Fanax Cabdi, xildhibaan Ismaaciil Iidow oo ka waxa tirsan golaha shacabka, Senator Cabdirisaaq, afhayeenka xukuumadda Farxaan Jimcaale, Weriye Xasan Cadde iyo Xoghayaha maamulka gobolka Banaadir Feysal Caraale ayaa ku dhaawacmay weerarka ka socda SYL.

Booliiska iyo afhayeennada kale ee dawladda ayaan isla markiiba aan ka hadlin. “Waxaan markii hore maqalnay qarax weyn, ka dibna rasaas ayaa xigtay, waxaan fahamsanahay in dagaalyahannada ay ku jiraan gudaha hoteelka, waxaan maqalnay rasaas la isweydaarsanayo,” Faarax Cali, oo ku nool agagaarka xafiiska madaxweynaha ayaa u sheegay Reuters.

Goobjooge ka tirsan wakaaladda wararka ee Reuters ayaa sidoo kale sheegay in uu maqlay qarax labaad daqiiqado ka dib qaraxii koowaad. Xuseen C/laahi, oo ka mid ah dadka deegaanka, ayaa sheegay in askarta ay rideen rasaas ka hor qaraxa koowaad, isla-markaana uu maqlay dhawaqa gaari xawli ku socday.

“Kadibna rasaas ayaa dhacday. Qarax labaad ayaa xigay, waxaan maqalnay rasaas la isweydaarsanayo,” ayuu yiri.

Al Shabaab ayaa sheegatay in ay iyagu ka danbeeyeen weerarka islamarkaana ay hareereeyeen Hotelka Syl. “Mujaahidiinta hubeysan ayaa gacanta ku haya hoteelka, waxayna gudaha hoteelka ku toogteen shaqaale iyo saraakiil ka tirsan dowladda Ridada.”

Hotelkaan uu ku yaalla irida laga galo madaxtooyada Soomaaliya waxaa adag inuu tago qof shacab ah oo socda, waxaana aaggaas lagu tagaa ID-card, waxaana la garan waayey halka ay soo mareen ragga weerarka fuliyey.

Heegan adag ayaa la geliyey dhamaan ciidamada ammaanka ee magaalada Muqdisho, masuuliyiin badan ayaa ku dhaawacmay weerarka, kuwaas oo isbitaallada loo qaaday dhaawacyadooda, halka kuwa kale la aaminsan yahay inay ku go’doonsan yihiin gudaha Hotelka.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Xul