Connect with us

Dhaqan, Af, iyo Taariikhda

Maahmaahdu Waa Hadal Murtiyeed

Published

on

 


Maahmaahdu waa hadal murtiyeed, inta badan ka hadasha waayo aragnimo ama dhacdo qof soo martay kadibna ay ku reebto erayo xikmadaysan oo cabiraya dhacdadiisa saamaynta ku leh nolol maalmeedka bulsho waynta uu af ahaan iyo dhaqan ahaanba ka tirsan yahay. Soomaalidu waxay ku jirtaa dadka aad loogu tilmaamo inay leeyihiin luuqad hodan ah oo u suurto galisay inay reebi karaan oraahyo nuxur leh oo xambaarsan macna xeel-dheer, jirina karta inta ay jiraan dad isticmaala luuqadaa.

Maahmaahooyinka caan baxay waxaa ka mid ah maahmaah koobtay dhammaan Banii’aadamka da’diisa taasoo leh sidaan:

  • Sodon jir sariirtiisa lama seexdo (Ileyn meel kasto uu jiro waa ka imaanayaa).
  • 50 jir lalama gartamo ‘da’diisa weyn iyo khibrada oo u leeyahay garta ayuu kuugu dilaa’
  • 60 jir iyo lex jeclo ‘da’daa markuu gaaro ayuu insaanka ugu wax jecelyahay duunyo iyo dadba’.
  • 70 jir sariir lala ma wadaago ‘Ileyn ma seexanaayo xaago iyo qufac ayaadan ka joogi karine’. – by Amke boorama

Halkan waxaad kaga bogani kartaa maahmaahyada inta badan la isticmaalo manta: 

  • Aadme la aragyaaba, dhib la arag.
  • Aan wada hadalno waa aan heshiinno.
  • Aar qoyey dawaco la mood.
  • Abaal raaga rag baa leh, mid baaqdana haween baa leh, mid soo dhakhsadana xoolaa leh.
  • Abaal dad galaa badan, dad gudaase yar.
  • Abeesada tan shanqarta iyo tan aamusan, tan aamusan baa la qaatay.
  • Abeesana dhul u eki bay wax ku dishaa waadaadna dad u eki.
  • Abkeey doolli diloow, dad nool maas u dahaa.
  • Aboorku inta aanu kugu tufin ayaa lagu tufaa
  • Abuur iyo waano, abuur baa horreysey.
  • adeeg (wax u dirasho) diid biyahoo kaa laayaa
  • Adduun i khatal.
  • Adduunyo ka kabo li’id, aakhirana u salaad li’id.
  • Ari been wuu didaa beense ma dhutiyo.
  • Ari jiri ma kala abaal waydo.
  • Ari jiri xil bay wadaagtaa.
  • Ari magantii ma barriiyo.
  • Ari shidho laga daayo.
  • Adoo nabad u balawaara, beloy kaalay lama yari.
  • Adduun wey kii amoodeey ogaaw.
  • Adduun xamar ka joog aakhirana janno
  • Addin waa la dhibaa, ilna waa la dhawraa.
  • Af aamusani marti ma sedo.
  • Af aanad lahayn ileen aamus lama dhaho.
  • Af aanad lahayn lama qabto.
  • Af ama reer aw mahdi ha ku hadlo ama lo’ ha kuu daaqdo.
  • Af Daboolan Dahab .
  • Af hadlaaba aamus.
  • Af jabtay sideedii ma noqoto.
  • Af jooga looma adeego.
  • Af macaan gacan macaan baa dhaanta.
  • Af nooli waa hadlaa Eeyna waa ciyaa.
  • Af waa kane, may lagi aami.
  • Af wax cunay xishoo.
  • Afar gacmood abaar ka daran (Hunguri weyni waa cudur).
  • Afar layskuma daro: Waan guuri; Waan guursan; Geel baan qaadi; Geenyaan gadan.
  • Afar waa afar: Noloshu waa Niyad; Naftu waa qaali; Nacaybku waa olol; Nabsigu waa qaraar.
  • Af-ka nool abooto mudac.
  • Afkaad goojaamo kaga keentay kula hadal.
  • Afkii dab yiri ma guban.
  • Afxumo nabad way kaa kaxaysaa colaadna waxba kaagama tarto.
  • Ag-joog, Ninkii xilo doonayowna Xamaro agjoog.
  • Agoon nimaan wax u tarreyn ayaa madaxa u salaaxa.
  • Alif kaa xumaaday Albaqra kaama haro.
  • Alla aamin ma iisho.
  • Alle watow wehel uma baahna.
  • Allow nin aan wax ogeyn ha cadaabin.
  • Allow aqoon xumo hanagu cadaabin eexna hanooga tagin.
  • Ama afeef hore lahow ama adkaysi danbe.
  • Ama waa la muuqdaa ama waa la maqnaadaa.
  • Ammaano cirkaa diiday, oo dhulkaa diiday, oo Aadmi baa qaatay.
  • Ammaano kugu raagtey inaad leedahay baad mooddaa.
  • aqoon la’aan waa iftiin la’aan
  • aqool xumo irmaan guran weey ka daran tahay
  • Arrad waa dan, uskagse waa doqonimo.
  • Arrin aan sidii futo riyaad haddaan la feydin, ma fayoobaato.
  • Atoorku intiisuu guun ku yahay.
  • Awr awr wado iyo nin naagi waddi midna kaama leexdaan.
  • Awr kala guurtay uurar kala guurey baa ka xun.
  • Awrba awrka ka horreeya ayuu saan qaadkiisa leeyahay.
  • Ayax teg eedna reeb
  • Balaayo madax la qabtay leedahaye minjo la qabto ma laha.
  • Ballan habeenimo, jarmaado subax buu leeyahay.
  • Bannaankiis mare maradiisa geed ma qabsado.
  • Baqal fardo la miratay, fardihii bay is moodaa.
  • Baryo badan iyo bukaan badanba waa laysku nacaa.
  • bartii yaqaan bar uma kororto
  • Bawdo rag, maalinba midbaa qaawan.
  • Belo markay adiga kaa maqan tahay, qayrkaa bay ku maqan tahay.
  • Bidaari sibiq bay kugu gashaa.
  • Bil-saddex reerkaagana waa kaa kaxaysaa, reer kalena kuuma geyso.
  • Bisayl iyo ceeriin waxa u dhexeeya waa yac-yacood.
  • Biyo ay horotooda dhooqo tahay, dabadooda maxaad mooday.
  • Biyo gorore meel godan bay isugu tageen.
  • Biyo meel godan bay isugu tagaan.
  • biyo ninki keenay cabaayo meel ma gaaraan
  • Biyo sacabbadaadaa looga dhergaa.
  • Biyo socdaa biyo fadhiyeey kiciyaan.
  • Boqol sano oo dawlad xumo ah, hal habeen oo dawlad la’aan ah baa ka xun.
  • Booraan hadimo ha qodin, hadaad qodidna ha dheereyn ku dhici doontaa mooyee.
  • Buubaal biyaha korkiisa saaran buu ka didaa.
  • Buur caws ah oo biyo ku agyaal baadi doonyoo biciidkuba waa.
  • Buurta Saw iyo Sogsogley iyo Samow Boorame.
  • Cadawgaa looma taahee, tunka u adkay.
  • Canjeero siday u kala koreysaa loo cunaa (loo kalaqadaa).
  • Carrab iyo ilkaa cid isugu dhaw iyana weeys qaniinaan’.
  • Carrab lo’aad caws looma tilmaamo.
  • Carruuri kor cabsooday leedahaye, kal cabsooda ma leh.
  • Ceeb looma dhinto, caro lalama qarxo, cayna looma dhaawacmo.
  • Ceebtaada oo ay kow ogtahay, kun looma sheego.
  • Ceesaan ninkii weydiinteeda kugu dhibaa wadisteedaa lagu dhibaa.
  • Cid wax kusiisa wax badan baad aragtaa, cid kula talisase wax yar.
  • Ciirtaa dhamaa, ceebtaada yaqaan.
  • Cimrigaaga dheeraaday, Geel dhalaayaas ku tusaa.
  • Dabkii baxayaa dab lagu qabsadaa.
  • Dacas kaa wayni dhiiqaday kugu farjiyaan.
  • Dagaal wiil kuma dhashee, wiilbaa ku dhinta.
  • Dal aqoon la’aan waa la habaabaa, dad aqoon la’aana waa la qadaa.
  • Dameeraha Adari ninkii ooda ka rogaa aroorsha.
  • Dameeri isku halayn bay hooyadeed dabada uga nuugtaa.
  • Dani waa seeto.
  • Dantaada derin karkareysana waa loogu seexdaa.
  • Dantaada iyo madaxaaga midna lagama boodo.
  • Dantaada maqaar eybaa loogu seexdaa.
  • Dantii mooge maro duug horteeduu dhamaadaa.
  • Dantu ceeba ma lahee dadka uun baysku nacaqya.
  • Daanyeer haddiis Geed ka Soo dhici waayo laaziman laan (geed) Aas heestaa
  • Deriskii dagaalkaaga rabaa, dooradaada ceshaas ku dhahaa.
  • dhar aadan laheeyn dhaxan kaama celiyo
  • Dhagar qabe dhulkaa u dhaq-dhaqaaqa.
  • Dhagax meel dhow buu ku dhacaa, hadalna meel dheer.
  • Dhagax tuujin iyo taabasho waa isugu mid.
  • dheel dheel ilmo laguma dhalo ee dharkaa loo dhigtaa
  • Dheerow iyo gaabow ayaa jiree, dhuubow ma jaro.
  • Dheriga karkaa waxaa ka keena, kulayl waaye.
  • Dhidar xabaallo qoda, qudhun buu uga dhacaa.
  • Doc ka yeedh iyo dameerkaba daankaa la jebiyaa.
  • Doofaarka ficil la’aan baa loo cadaabaa.
  • Digaagad hadey hal waddo iyo hadey toban waddo Kurug ,Kurug ma Dhaafeeyso.
  • Doqoni cad ciid loogu riday cay bay mooddaa.
  • Doqoni xin mooyiye, xisaab ma oga.
  • Doqontu xeerna ma hooyso, xoolana ma hooyso.
  • Duqon hadii korkiisa qoyo dadka dhan inoo qoyay mood
  • Duqsi caanuhuu ku dabaal bartaa, fuud kuuse ku gubtaa.
  • Duqsi dantiisuu qudhunka ugu jiraa.
  • duke nasiiboo ganuun cano ku helo waa leeyahay nasiib uu ku cabo maleh
  • Dukulush(dabagaale) timir gaari waayey , qaraar waaye uu dhahaa.
  • Dumar been waa lagu soo xero geliyaa runa waa lagu dhaqaa.
  • Eray nimaan dhaafin oday ma dhalin.
  • Ey is cunaysaa waraabe iskama celiso.
  • Eyddin geel kolba waa ninkii ku danbeeya.
  • Ey laf diiday waa bukaa.
  • Faanoole fari kama qodna.
  • Fallaadhi gilgilasho kaagama go’do.
  • Fallaartii cirka loo ganay cid kastoy filo.
  • Far bugtaa, Faraha kale ka dheer.
  • Far keliya Fool ma dhaqdo.
  • Faras aanad lahayni, futadaaduu wax yeelaa.
  • Farsamo xumo, futada cankeeday ku goysaa.
  • Faruurow maxaa berbera ku geeyey? faduul, Faduushii ku keentay hakaa saarto.
  • Gacantaadu hadday dhudhub gasho, lagama dhuftee waa laga dhirindhiriyaa.
  • Gacantii aadan goyn karin, waa la shumiyaa?
  • Gadal gadaal geed looma koro.
  • Geel-jire isagooy ushu u go’antahay ayuu xaggeen ka goostaa ku yidhaa.
  • Geel soddon qaday, saddex cisho kuma dari waayo.
  • Geeli waa geel, wixii gooyaana waa geel.
  • Geeljire, geela waa wada jirtaa, waana kala jirtaa.
  • Geelow geed walba daaqdaye, markaad Ciin daaqdaa laguu yaabaa.
  • geeridi galbeed laga sheego gundahaaga ka eeg
  • Gar iyo geeso lo’aad kulaylkaa lagu gooyaa.
  • gar jilcan geeriyaa hoostaalo
  • God hadimo ha qodin, haddaad qodidna ha dheerayn, ku dhici doontaana ma ogid.
  • goos dhargay mashaariyo ma karo
  • Gudineey ima goyseen, haddaan badhkay kugu jirin.
  • Gudini geed ma goyseen, haddaan geed kale ku goyn.
  • Gurbaan( durbaan ) Garabkaaga ha kuugu jiro ama gacalkaa hakuu hayo.
  • habar fadhido lagdan la fudud
  • Hadal intuu uurkaga ku jiruu ammaano yahay.
  • Hadal iyo hablaba duco la’aan bay tarmaan.
  • Hadal nin badiyeyna ma wada odhan, nin yarreeyeyna kama wad tegin.
  • Hadal nin si u yiri, ninna si u qaaday.
  • Hadal waa mergi hadba meel u jiidma.
  • Hadal yar iyo hawl badan.
  • Haddaad hungurootto waa la hadlaa, hab baa la dhisaa wax lagu helo.
  • Hadday degdegsiiyo door dhalaan, kaadsiiyana kiish lacageey dhalaan.
  • Haddii lagu sheego waa lays sheelaa, haddii lagu sheelana waa lays sheegaa.
  • Hal diidaysaa geed ay ku xoqato ma weydo.
  • Hal libaax arkaysaa ma godlato.
  • Hangaraarac lug uma dhutiyo.
  • Harag sagaaro iiga kac ma ahee iiga durug ma leh.
  • Hubkaaga iyo hayinkaaga, midna laguma hodmo.
  • Hubsiimo hal baa la siistaa.
  • Hunguri wax ka weyn la mariyaa wuu dillaacaa.
  • Hunguri weyni kuunto ( Dabo ) weyni baa laga qaadaa.
  • Hunguri weyni, Malaay(kalluun)Saab ugu dhacay.
  • Hunnu hunnu hadal ma´aha, himbiriirsi arag ma aha.
  • Hadal intuu Afkaaga ku jiruu Amaanadaada yahay.
  • Illeyn doqoni qiiq kama kacdee daamankey meer meerisaa.
  • ilmo gaadmo lagu dhalay iyo reer gaadmo ku nool isma gaadi karaan
  • Inantii hooyadeed hadhuudhka tuntaa, iyana hufkiyo haadiskay barataa.
  • Inta Jiillaal loo adkaysto, jir ( dayday ,mooryaan ) looma adkeysto.
  • Ishaaduna waa kula fil, dhegtaaduna way kaa weyntahay.
  • Ishiisa laga gartaa, Ushiisa lagu tumaa.
  • Kaadi badane waa loo gogol badiyaa.
  • Kab xume ma hadho ee kabe laawaa hadha.
  • Kaftan iyo kaadi baa laysku cadaaba.
  • Kibir waa lagu kufaa.
  • kor waayeel waa wada indho
  • Kuftin jillib iyo habaar waalid midina sahal kuma hadho.
  • La jiifiyaana bannaan, La joojiyaana bannaan.
  • Laba layskuma daro: bidaar iyo timo, baryo iyo ad-adayg.
  • Labaatan jir intuu geed ka booduu talo ka boodaa.
  • laf dhuux leh iyo dhagax leeysku helo
  • Laxi shilalkay is dhigtaa lagu qalaa.
  • Libaax intay bulbushu ku taal, bahal ma cuno.
  • Libaax lab god lagama kiciyo.
  • Libaax nimaan aqoonbaa lax ka rita.
  • Lixdan jir laguma helo qiimigaad laba jirkaa wayday.
  • Lugtii jeeni dhaaftaa way jabtaa.
  • Luuq luuq marow laasim laamigaas kusoo dhacaa.
  • Ma taagtaa baad guurtaa, mise taako-taako.
  • Maalinkii intay ishaada gaadhaa la hadlaa, habeenkiina inta gacantaada gaadho.
  • Madax muuqda iyo mindi saawira midna lagama samro.
  • Mar i dage alla ha dago, mar labaadse anays dagay.
  • Maroodi meeshoo ka guuraayo waa geeda gooyaa
  • Madax meel ka sarraysa oo la taabtaa ma jirto.
  • Mas iyo digaagad daris ma naqon karaan.
  • Meelaad madaxeeda tahay, manjo lama noqdo.
  • Meeshaad ku qubaysataa lagu qalalsadaa.
  • Midho geed saaran, kuwo guntiga ku jira looma qubo ( looma daadsho ).
  • Minjo dhooqo leh, marba mid baa la siibaa ama la’qadaa.
  • minankeeyga iiga bax iyo madaxeeyda isii meel loo dhaafo maleh
  • Mira daray duuduubkaa lagu liqaa.
  • misbaax minankaada u baahan yahay minan dadoow lama geeyo
  • Mukulaal( bisad )minankeedii joogtaa miciya aar bay leedahay.
  • Mulac, dilistiis isaga waw qudh gooyo, carruurtana waw ciyaar.
  • naag nin ay taqaano nin ma mooddo
  • Naag godan dhalatay ama gaajo la godnayd ama cudur.
  • Naag kun baa koodisa ,kow baana guursada.
  • Naag, naag ka umulisay iyo nin reer u weyni, midna siday wax u ogyihiin uma sheegaan.
  • Naago nimaan maddaxooda maja u rogin nin ma moodaan.
  • Naago wax laga bixiyey laguma dhaqo oo wax loo hayaa lagu dhaqaa.
  • naagti ninkeeda diido nin kale ay hoosta ki wadaa
  • Naar hooba galaaso bartaa ey la aragneey, tiimbooy (Naar si fiican baa loo galaa, haddii kale banaankaa laga joogaa).
  • Nimaad dhashay kuma dhalin.
  • Nimaad fadhiga kaga adagtahay looma sara kaco.
  • Nimaad kabahiisa tolayso, baa kafantaada tolaya.
  • Nimaad kabo ka tolanayso kabihiisaa la eegaa.
  • Nimaan dhididin ma dhergo .
  • Nimaan dhul marin dhaayo la’.
  • Nimaan kuu furi doonin yuusan kuu rarin.
  • Nimaan shaqeysan shaah waa ka xaaraan.
  • Nimay meeli buktaa isagay balbashaa.
  • nimaan waxa soo socdo garan waxa joogo ma garto
  • Nin aad kabtiisa tolaysaa, kadabkaaga jaraya.
  • Nin aan hadlin habartiisba qadisay.
  • Nin casarkii isa sheegay, cishihii ceebi ma qabato.
  • nin hal il qabo indho la aan kaaga dhaw nin hal naag qabana naag la aan kaaga dhaw
  • nin walbo intoo cuno ayuu ciidamiyaa
  • ninaa taqaano yaa tahay lama dhaho
  • nina shaarkaa ku yaraaday nina shaahoo shuban waayey
  • ninkii dhoof ki yimidbeey geeridu dhibaysaa
  • nin ku siray wax kuu sheeg
  • Nin daad qaaday xunbo cuskey.
  • Nin dameero rartaa dad la talo ma aha.
  • Nin dhintay kabihiisaa dhaama.
  • Nin durbaan tuntay ilaaq dalbay.
  • Nin duulay dantii kaa og.
  • Nin Illaahay ka dambeeya kabtii ma yeela.
  • Nin iyo naag is qaba colna ma nabadna ma aha.
  • Nin jiifa lama legdo.
  • Nin Jiirow (magac) walaalkii yahay, joog-joog ifka ah iyo jiif-jiif aakhiro midna looma soo rogin.
  • ninkaa tiisa ugu bogto ayaa tu kale loogu daraa
  • Nin keligii garramay, iyo nin dhul gannay midna ma gefo.
  • Nin ku necebi xantaa og, nin ku jeclina xogtaa og.
  • Nin maalin ma gaadhid, nina sanad ma gaadhid, nina weligaaba ma gaadhid.
  • Nin soori kaa qaaday waa nin seefi kaa qaaday.
  • ninkii soo joog laga waayo soo jiifaa laga helaa
  • Nin wax yaqaan daaqsin geel baa wax loo mariyaa, ninaan wax aqoonna qaanso qurqurkeed.
  • Nin wayn tag lama yidhaahe wuxuu ku tagaa la tusaa.
  • Nin weyni wedkii waa yaqaan.
  • Nin Xamar jooga oon baabuur lahayn waa nin Nugaal jooga oon hal lahayn.
  • nin shantaada kaa reebin sharci kaama reebo
  • Nin xil qaaday eed qaad.
  • Ninkaad adhi weydiisanayso, geel weydii.
  • Ninkii belaayadaada raba, bawdkaagu qori ka jabsadaa.
  • Ninkii dhimanayaa dheg baa dheer.
  • Ninkii geed fuulay ( geed koray) asigi lee kasoo degi.
  • ninkii hal ka maqan tahay haanoo gacanta galiyaa
  • Ninkii talin jiray hadduu tago, midaan talin jirin baa yimaada.
  • Ninkii tiisa daryeelaa tu kale ku dara.
  • Ninkii uurka dabana Illaah baa arka, ninkii isha dabana Aadmibaa arka.
  • Ninna caadil ma baajo, bahalna ceedhin ma daayo.
  • Qooq ma jabee ninkiisaa jabo.
  • Qufac iyo uur midna ma qarsoomo… ama Qufac iyo jaceyl midna ma qarsoomo.
  • Quruxi waa ishaada, qiimana waa ayaankaaga.
  • Qalbigu laba ruux mawada qaado.
  • Qawl nin weyn kadhacay waa qofol geed kadhacdey.
  • Qof nool oo ku hor taagan lagama quusto.
  • Qof walba qumanihiisa ayaa qoorta ugu jira.
  • Qof waliba wuxuu dhigtuu dheeftaa.
  • Qosol badani qoonsimaad noqoy.
  • Qosol aan la isla qabin waa qaraaba goys.
  • Qufac iyo uur midna maqarsoomo.
  • Qunyar socde qodaxi mamudo.
  • Quud aan jirin qoryo looma gurto
  • Rag saddex ka oggow: Gacan gudhan, gar weecsan, iyo guddoon jilicsan.
  • Raad arooryo dib looma raaco.
  • Rag la’aan waxba kuma yeeshee Rag xumaa ku disha.
  • Rag waa raggii hore hadalna waa intuu yidhi.
  • Rag waa shaah dumarna waa sheeko.
  • Rag walaalow wuxuu ku dhaamo la waa.
  • Runi rag kama nixiso.
  • run iyo ilkaba waa la cadeeyaa
  • Saddex baa la yidhi: Lixdan jir lex jeclo ha la wadaagin; afartan jir ha la garramin; labaatan jirna ha la legdemin.
  • Saddex baa rag u liita; Ma toshe, ma tashade iyo ma tashiishe.
  • Saddex Ilaah waa karaa, mase suurowdo: Ilaahow guursan maayee wiil i sii; Ilaahow shaqaysan maayee xoolo i sii; iyo Ilaahow ku caabudi maayee jannada i gee.
  • Saddex lama raaco: Ma horreeye, ma hambeeye, iyo ma haasawshe.
  • Saddex markaan bartaan ka gaboobay: Dab ollolintiis, carruur aamusinteed, iyo awr carraabintiis.
  • Saddex wer-werkay kugu kordhiyaan: Faraska xun, naagta xun, iyo hoyga xun; haddana saddexdaas baa kaa bi’iye.
  • Samraa, sammo hela, ama Samraa sed helo.
  • Shiikh markiis yimaado, shariifku, shubaakaduu(daaqaduu) ka baxaa.
  • shimbirki duulduul badan madax shabeel ayuu ku dagaa
  • Shir naagood oo shan dhaafay waa shar.
  • Sir naagood lagama sal gaar.o
  • Soomaalidu waxay casarkii kugu aragtay cishihii kugu caydaa
  • talo adigaa ku noole iyada kuguma noola
  • tiisa daryeelaa tu kale ku daro
  • timirtii hore ayaaba dab loo waayey
  • Tolkaa maw talisay, mase tuugtay.
  • Tolkaaga iyo xaaskaaga midna looma xog weynaado.
  • Tuug la qabtay talo ma laha.
  • Ul jiiftaa ma jabto.
  • Umili ilawshiinyo dhaw.
  • Usha intay qoyan tahay ayaa la toosiyaa.
  • Ushaada nin aad ka qaadi kartaa loo dhiibtaa.
  • Uur mudane iyo uur Berde, midna lama baadho.
  • Waa baahan tahay bakhtiga looma cuno.
  • Waari mayside war hakaa haro.
  • Wadaantii geeleeda kaafida, baa mid kalena kaalmeysa.
  • Wadar iyo waaxid yaa waalan ( marba kii qaldan! ).
  • Wadiiqada yari wadiiqada weyn bay kugu ridaa.
  • Wan weyn illaa la gowraco indhihiisu cirka ma arkaan.
  • Waraabe daalay, dirirtiisaa loo tagaa.
  • Waraabe ulna lala gaari waa, orodna wax lagaga dhibi waa.
  • Wax aad baratay waa baaskaa.
  • Wax garad wax looma sheego.
  • Wax la qarshaa ama qurma ama qubte.
  • Wax rag kaa galay rako kaa gal.
  • Waxaan calaf ahayna lama cuno.
  • waxaan ku hureeyn horayaa loo qabtaa
  • Wax aanad filaneyn iyo fallaari waa kaa fuc siiyaan ( fajaciyaan).
  • Wiil intuu ood ka booduu talo ka boodaa.
  • Wixii lagu faqaa faruuruhuu yimaadaa.
  • Xargo geel ma wada xiraan.?? Xadhko geel ma wada xidhaan.
  • Xaglo laaban xoolo kuma yimaadaan.
  • Xarago dumar xanuun ma leh.
  • Xiiso iyo xoorba way dhacaan.
  • Xog mooge xaajo waa dilaa
  • Xoolo lama cunee dadkoodaa la cunaa.
  • Xoolo quureed waa la qaataa, soor quureedse lama qaato.
  • Xoorkii laga dhamay xagaagii hore iyo xusuus baa geel lagu xer geeyaa.
  • Xornimo adaa ku noole,iyada kuguma noola.
  • ri wii qufacdaa laakiin ma xaakooto
Facebook Comments Box

Cabdijabaar Sh. Axmed waa qoraa iyo macalin jaamacadeed oo wax ka dhiga Jaamacadda Dowladda iyo Dhaqaalaha (The University of Government and Economics). Waa tifatiraha guud ee majaladda Diblomaasi. Waa falanqeeye siyaasadda arrimaha dibedda, diblomaasiyadda, sharciyadda caalamiga. Wuxuu kaloo wax ka qoraa maareynta ganacsiga, dhaqaalaha, falsafada, horumarka bulshada iyo nabadgelyadda. Qoraaga waa qoraa dhawaanahan qoray buuggaag iyo qoraallo kala duwan oo aan dhanka wax tarka kala dhicin.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Dhaqan, Af, iyo Taariikhda

Xidigtii galbatay, Fanaanada Khadra Daahir Cige

Waxa ay ka mid ahayd fannaaniinta faro ku tiriska ah ee qof kasta oo Soomaali ah dookhiisa ahayd marka laga hadlo dhageysiga heesaha ay qaadday. Khadro Daahir ayaa sheegtay inay qurbaha joogtay muddo ku siman 25 sano, taasi oo ay ku macneysay inay aheyd nolal adag.

Published

on

inta aysan geeriyoon ka hor ay wareysi siisay warbaahinta maxalliga

Alle ha u naxariistee waxaa xalay magaalada Hargeysa ku geeriyootay Fanaanada caanka ah ee Khadra Daahir Cige oo muddooyinkii danbe ku xanuunsaneyd magaalada Hargeysa halkaaso oo lagu dabiibaayayey xaaladeeda caafimaad balse ay u gooriyootay.

Dhanka kale marxuumada ayaa muddooyinkii danbe ku jirta isbitaalka Hargeysa, sidoo kale marxumada ayaa inta aysan geeriyoon ka hor la ildarneyd cudurka qabowga halkaasoo ay ugu xirnaa Oxcygen-ka.

Khadra Dhaahir ayaa sidoo kale ah qof si weyn looga yaqaano geyiga Soomaalida iyadoo qeyb weyn ka qaadatay dhisida fanka muddooyinkii ugu danbeysay.

Madaxweynaha Soomaaliya Xassan Sheekh Maxamuud ayaa qoraal uu soo saaray kaga tacsiyeeyay geerida fanaanadii caanka ahayd ee Khadra Daahir Cige oo xalay ku geeriyootay magaalada Hargeysa.

“Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa tacsi tiiraanyo leh u diray qoyska, qaraabada, bahda fanka iyo dhammaan ummadda Soomaaliyeed ee ay ka baxday fannaanadii caanka ahayd ee marxuumad Khadra Daahir Cige,” ayaa lagu yiri qoraalka uu soo saaray Madaxweyne Xassan.

Madaxweynaha ayaa isaga oo hadalkiisa sii wata ayaa sheegay “in marxuumadda ay kaalin weyn uga jirtay fanka Soomaaliyeed, iyada oo doorweyn ka qaadatay sare u qaadida fanka iyo suugaanta Soomaaliyeed oo ay ka mid aheyd tiirarkiisa.”

“Innaa lillaahi Wa Innaa Ileyhi Raajicuun. Waxaan tacsi u dirayaa qoyska, qaraabada iyo dhammaan ummadda Soomaaliyeed ee ay ka baxday marxuumad Khadra Daahir Cige oo magac iyo miisaan ku dhex laheyd bahda fanka iyo Shacabka Soomaaliyeed.”

Dhanka kale, madaxweynihii hore ee Soomaaliya Maxamed Cabdulaahi Maxamed Farmaajo ayaa bartiisa facebooga kusoo qoray tacsi iyo tiiraanyo uu la wadaagayo ehelka iyo qaraawada ay ka geeriyootay gaar ahaan bahda fanka uu sabar iyo iimaan alle ka siiyo, wauxuuna alle ugu baryay inuu janada ka waraabiyo.

Waxaan lasoo koobi karin masuuliyiinta u tacsiyeynaaya marxuumada kuwaas oo ay ka mid yahay ra’iisul wasaarahii hore ee Soomaaliya Xasan Cali kherye, Madaxweynaha maamul goboleedka Jubbaland Axmed Madoobe iyo masuuliyiin kale.

Dhammaan bahda Diblomaasi.com Waxey tacsi u dirayaan qoyska, qaraabada iyo dhammaan ummadda Soomaaliyeed ee ay ka baxday marxuumad Khadra Daahir Cige oo magac iyo maamuus ku dhex laheyd bahda fanka iyo Shacabka Soomaaliyeed, Allena waxaan ugu baryeynaa inuu ugu bishareeyo Jannada.

Khadro Daahir Cige

Khadro Daahir Cige, waxay ku dhalatay magaalada Hargeysa, sannadka markuu ahaa 1957-dii iyadoo nolasheeda intabadan ku qaadatay halkaasi, kuna barbaartay, ka hor intii aanay ku biirin fanka. Alle ha u naxxariistee khadra Daahir Cige intii ay noolayd waxa ay xaas u noqotay Axmed Cali Cigaal iyo Cabdillaahi Sabriye. Ifka waxaa ay kagga tagtay saddex wiil iyo laba gabdhood iyo intii ay sii dhaleen.

Khadro waxay qaadday ku dhawaad 250 Heesood, heeseheedana waxa ay u badan yiihin kuwo aan dhicin ilaa hadda, mararka qaarna khadro waxaa heeseheeda laga sameeyaa sheekooyin. Fannaanadda caanka ah ee Khadro Daahir Cige ,waxay fanka ku soo biirtay sanadkii 1974-tii markaas oo ay qaadday heesteedii ahayd “Afka lagama sheegto adigoon jacayl arag.”

Waxa ay ka mid ahayd fannaaniinta faro ku tiriska ah ee qof kasta oo Soomaali ah dookhiisa ahayd marka laga hadlo dhageysiga heesaha ay qaadday.

Dadka qaar waxa ay qabaanba in ay ahayd qofkii fankeeda loogu jeclaa intii ay heesaysay. Inkasta oo ay burburkii soomaaliya ka dib muddo dheer qurbaha ku noolayd, hadanna dhowr iyo labaatankii sanno ee u danbeeyay waxa ay degenayd magaalada Hargeysa.

Heesteedi ugu horreysay waxaa u dhiibay macallinkeedii maaddada Carabiga, taasi oo ahayd Hawl iyo Dadweynoow , waxay ahayd hees wadani ah. Waxay ka mid ahayd ardaydii codkooda loogu jecelaa marka la dhigayo xafladaha iskuulka lagu xirayo.
”Waad iska garaneysaa iskooladda xiisad ayaa jiri jirtay taasi oo lagu dhiganayo Muyuusigga, waan iska heesi jirnay,taasina waxay aheyd meesha lagu ogaanayay qofka soo baxaya” ayay tiri Khadro Daahir oo BBC-da wareysi siisay intii ay nooleyd.
Iyadoo waxbarashadda asaasiga ah ku jirta ayaa shaqada fanka laga qoray markaasi oo Hargeysa ay joogeen fannaaniintii Waabari, heeskeedi kowaadna waxaa tumay Fannaankii Saalax Qaasin oo ahaa macallinkeedi.

Waxyaabaha xilligaa ay filkeed kaga dhex mmuuqatay waxa ka mid ahaa ciyaaraha sportska sida kubadda kolaygga iyo orodada. Waxa ay gaadhay heer ay u safato tartanka orodada soomaaliya iyadoo metelaysay gobaladii waqooyi galbeed oo hadda ah Somaliland.

Khadro ayaa markii dambe fanka u go’day oo ka weecatay waxbarashadii waxayna qeyb ka jishay ruwaayado badan oo ay ka mid ahayd, ‘Dab jacayl kari waa.’ Cadar Axmed Kaahin ayaa ka mid ah fannaaninta ay saaxiibadda ahaayen isla markaana ay isla soo shaqeyeen ayaa BBC-da u sheegtay in Khadro Daahir ay ahayd qof wanaagsan oo qiimo badan oo waliba dhib yar umadduna ay jeclayd. ”aniga walashay ayay ahayd mararka qaar darteed Ayaan London u tagi jiray anoon muraad kala ka lahayn”.ayay tiri Cadar.

Cadar Axmed Kaahin oo iyana ka tirsanaan jirtay fannaaniintii hobollada Waabari ee Soomaaliya ayaa inta aku dartay in Khadro ahayd qof dadku u simanyihiin oo naxariis badan.

Hibo Maxamed Huddoon (Hibo Nuura) oo Iyana ka mid ahayd shaqsiyaadka ay saaxiibbada dhow ahaayen kana wada tirnaan jireen hoballadii Waabari ayaa sheegtay in Khadro ahayd qof saaxiib u ah wanaagga. “Waxaan ku haminayay in aan aniga Kahdro iyo Cadarba aan meel wado degno oo aan soo laabto”.ayay tiri Hibo Nuuro

Alle ha u naxaariistee fannaanaddii Codka halaasiga laheyd waxay fanka ka baxaday sanaadkii 2002-dii waxay dhawaanahaan ku noolayd magaalada Hargeysa, iyadoo qurabaha tageysay sannadkiiba mar, taasi oo ay sheegtay inay caruurteeda soo eegto.

Khadro Daahir ayaa sheegtay inay qurbaha joogtay muddo ku siman 25 sano, taasi oo ay ku macneysay inay aheyd nolal adag. Inta badan shacabkaiyo madaxda Soomaalida ayaa ka tacsiyay geerida allaha u naxariistee Khadro Daahir Cige waxayna dhamaantooda Alle uga rajeeyeen inuu siiyo naxariistiisa dambigeedana dhaafo.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Dhaqan, Af, iyo Taariikhda

Dhaxalka gumeysiga Faransiiska ee Aljeeriya: Rabshadaha galmada oo ahaa dhacdooyinka naxdinta leh

Diblomaasi waxay si qoto-dheer leh u baartay taariikhda gumaysiga arxandarada leh ee Aljeeriya ay kala kulantay Faransiiska: Isku dayga ay ku joojinayaan iska caabinta Aljeeriya, ciidamada Faransiisku waxay isticmaaleen xad-gudubyo galmo oo habaysan oo ka dhan ah haweenka Aljeeriya, kuwaas oo ku qaaday xusuusta naxdinta leh ee gumeysiga galmada muddo tobanaan sano.

Published

on


Taariikhda gumaystaha Faransiiska ee Aljeeriya ayaa caan ku ah dambiyada dagaal ee foosha xun ee soo maray taariikhda dunida. 8-dii Maajo 1945-kii, ilaa 45,000 oo Aljeeriya ayaa lagu dilay dalbashada madax-bannaanida dalkooda, sida laga soo xigtay tirooyinka rasmiga ah ee Algeria. Xasuuqaasi ayaa noqday xasuuqii ugu waynaa ee uu Faransiisku sameeyo hal maalin gudaheed.

Diblomaasi waxay si qoto-dheer leh u baartay taariikhda gumaysiga arxandarada leh ee Aljeeriya ay kala kulantay Faransiiska: Isku dayga ay ku joojinayaan iska caabinta Aljeeriya, ciidamada Faransiisku waxay isticmaaleen xad-gudubyo galmo oo habaysan oo ka dhan ah haweenka Aljeeriya, kuwaas oo ku qaaday xusuusta naxdinta leh ee gumeysiga galmada muddo tobanaan sano.

Faallo: Ilaa iyo inta uu Faransiisku diidayo in uu qirto dambiyada uu ka galay Aljeeriya iyo baahida loo qabo magdhow, dhaqdhaqaaqyada madhan ee warbixinta ayaa lagu tirin doonaa wax yar, ayay qortay Malia Bouattia. Malia Bouattia waa dhaqdhaqaaqe, madaxwaynihii hore ee Ururka Ardeyda Qaranka, iyo barayaasha Shabakadda wargelinta.

Sannadkii 1960-kii, bulshada indheergaradka ah ee ku nool dalka Faransiiska ayaa argagax ku dhacay, ka dib markii ay soo gaadhay ra’yiga dadweynaha sheekada gabadh 22 jir ah oo u dhalatay dalka Aljeeriya, taas oo ay ciidammada Faransiisku kufsadeen oo ay jidh dil u geysteen. Magaceedu wuxuu ahaa Djamila Boupacha.

Djamila, oo 22 jir ah ayaa la xidhay 1960-kii iyadoo lagu eedeeyay inay bam ku rakibtay dagaalkii xornimada ee Aljeeriya, Djamila, oo 22 jir ah, waa la jidh dilay oo la kufsaday ilaa ay qiratay. Gabadhan da’da yar ee Aljeeriya, oo markaas wajaheysay xukun dil ah, ayaa u sheegtay qareenkeeda Gisèle Halimi oo u dhashay Tunisiya-Fransiis xadgudubka jireed iyo midka galmoodka ah ee ay kala kulantay xabsiga.

Masiibadii Boupacha waxay fadeexad ku noqotay aqoonyahanno Faransiis ah oo ay ka mid yihiin Simone De Beauvoir, Jean-Paul-Sartre, iyo taageerayaashooda, kuwaas oo markii horeba olole ka dhan ah dembiyada ciidamada Faransiiska ka galay Aljeeriya iyagoo adeegsanaya joornaalkooda ‘Les Temps Modernes’.

“Waxa ugu fadeexada badan fadeexada waa inaad la qabsatay. Haddana waxa ay u muuqataa wax aan macquul ahayn in ra’yul caamka ah ay ku sii nagaadaan masiibada ay ku socoto gabadh yar oo 22 jir ah, Djamila Boupacha,” ayey qortay gabadhii Feminist-ka caanka ahayd ee buuggeeda ku qornaa afka Faransiiska De Beauvoir ee Le Monde, 2dii Juun 1960-kii.

Djamila Boupacha waa dagaalyahan hore oo ka tirsanayd Jabhadda Xoreynta Qaranka Aljeeriya. Waxa la xidhay 1960-kii iyada oo isku dayday in ay bam ku riddo kafateeri ku taal gudaha Aljeeriya.

“Qiyaastii 1.5 milyan oo Aljeeriyaan ah ayaa la dilay, malaayiin kalena waa ku barokaceen halganka madaxbannaanida oo siddeed sano socday oo dhammaaday 1962-kii.”

Cadaadiska dadweynaha awgeed, Boupacha ayaa la sii daayay ka dib heshiiskii Evian, kaas oo soo afjaray dagaalka. Haddana kuwii iyada ku xad-gudbay iyo kuwii jirdilayba ciqaab la’aan ilaa maantadan la joogo. Afartan sano ka dib fadeexadii Boupacha, Louisette Ighilahriz, oo ah dagaalyahan Aljeeriya, ayaa soo noolaysay fadeexada.

Sanadkii 2000, Ighilahriz ayaa markii ugu horeysay ka sheekeysay sida loogu faraxumeeyay dhismaha General Massu’s 10th Parachute Division (DP), ee Algiers. Ajnabi ka tirsan milatariga oo lagu magacaabo Richaud ayaa ahaa kii badbaadiyay.

“Anigoo qaawan ayaan jiifay (…) Isla markii aan maqlay dhawaqa kabaha, waxaan bilaabay gariir Markaa maskax ahaan ayaanu nafteena ka go’naa,” ayuu Ighilahriz ku yidhi maqaal lagu daabacay Le Monde sannadkii 2000.

Labaatan sano ka dib markii ay soo dejisay culays ay siday muddo tobanaan sano ah, Louisette waxay sheegtay in geesinimadeedii ay qiimo badan ku bixisay. Wiilkeedu wuxuu sii wadaa inuu diido inuu la hadlo si uu u sheego khibradeeda. Mujaahidiin badan (maleeshiyo) ah ayaa dhabarka u jeediyay, waxayna sheegtay inay kashiftay sir ay qarinayeen lixdan sano.

Djamila Boupacha ayaa khudbad jeedisay 27 Juun 1962 Algiers ka dib markii la xiray, la jirdilay iyo faraxumeyn ay geysteen askar Faransiis ah. Markii ugu horeysay waxaa lagu xukumay dil ka hor inta aan la sii dayn iyadoo qayb ka ah heshiiskii Evian. [Getty]

Sheekadeeda tafatiran ee ku saabsan dembiyada kufsiga ee ciidamada Faransiisku galeen waxay dib u furtay nabar xusuusta dadweynaha Faransiiska – dhacdo ceeb ah oo Jamhuuriyaddu ay door bidday inay iska indho tirto tobannaan sano kahor.

Taariikhda gumaystaha Faransiiska ee Aljeeriya ayaa caan ku ah dambiyada dagaal ee foosha xun.

8-dii Maajo 1945-kii, ilaa 45,000 oo Aljeeriya ayaa lagu dilay dalbashada madax-bannaanida dalkooda, sida laga soo xigtay tirooyinka rasmiga ah ee Aljeeriya. Xasuuqaasi ayaa noqday xasuuqii ugu waynaa ee uu Faransiisku sameeyo hal maalin gudaheed.

Markii dagaalkii xoraynta Aljeeriya uu xoogaystay 1954kii, rabshaduhu way sii bateen. Ku dhawaad 1.5 milyan oo reer Aljeeriya ah ayaa lagu dilay malaayiin kalena waa ku barakaceen halgan madax-bannaanideed oo siddeed sano socday oo dhammaaday 1962-kii.

Dambiyada kufsiga ayaa la rumeysan yahay in ay dhaceen si weyn muddo sideed sano ah. Geesinimada weyn awgeed, qaar ka mid ah waaya-aragnimada dumarka Aljeeriya ee ay saameeyeen ayaa soo ifbaxay, halka qaar kale oo badanna ay ku hoos aasan yihiin mamnuucid.

Xadgudubka galmada ayaa si xun loo addeegsaday

In ay isku qariyaan wasakh, iskuna dayaan in ay u eegaan waxa ugu yar ee suurtogalka ah, waxa ay ahayd mid ka mid ah habab badan oo quus ah oo dumarka Aljeeriya ay adeegsadaan isla markii ay maqleen mishiinnada baabuurta ciidamada Faransiiska ee ku soo wajahan tuulooyinkooda, ayay tiri Natalya Vince, oo ah aqoonyahan ku sugan Waqooyiga Afrika iyo Faransiiska.

“Sida laga soo xigtay marag-furka haweenka Aljeeriya, haweenka qaarkood waxay sidoo kale u dhiibeen dhallaanka naagaha da’da yar ee aan guursan iyagoo isku dayaya inay ka dhigaan kuwo aan soo jiidan karin. Taasi, dabcan, macnaheedu maaha in hababkani ay ku guulaysteen ilaalinta haweenka Aljeeriya ama kuwa la weeraray ma aysan isku dayin in ay [is-difaacaan],” ayuu Vince ku daray wareysi uu siiyay The New Arab.

Buuggeeda abaalmarinta ku guulaysatay ee ‘Our Fighting sisters: Nation, Memory and Gender in Algeria’, Vince waxa ay si qoto dheer u falanqaynaysaa waaya aragnimada haweenka Aljeeriya ee u soo halgamay xorriyadda, kuwaas oo sheekadooda maanta aan si buuxda loo ilaawin ama aan si buuxda loo xasuusan.

Marka laga soo tago xaaraanta ku xeeran tacaddiyada galmada, waaya-aragnimadii shakhsi ahaaneed ee haweenka Aljeeriya ee la kulma xadgudubka galmo iyo nafsiyeed ayaa ku lumay xusuusta wadajirka ah ee dagaalka, taas oo dadka guud ahaan u dabbaaldegta sida geesinimada leh ee halgankii Aljeeriya.

“Dambiyada kufsiga Faransiiska ayaa la rumeysan yahay inay si weyn u dhaceen intii uu socday dagaalka Aljeeriya ee xornimada.

Si kastaba ha ahaatee, Vince ayaa sheegtay in haween badan oo Aljeeriyan ah ay helaan siyaabo badan oo shakhsi ah oo ay ku xusaan dhaawacyadooda shakhsi ahaaneed oo ka fog iftiinka warbaahinta.

“Sheekooyinka ay ka midka yihiin kuwa kufsiga gabi ahaanba sir ma ahan. Dumarka Aljeeriya waxa laga yaabaa inaanay u wadaagin si guud. Laakiin waxay ku xuseen tusaale ahaan gabayo sida bulshada Kbayli,” ayey tirri Vince.

In kasta oo inta badan masiibooyinkaas ay ahaayeen kuwo qarsoodi ah oo ku jira tusaalooyin maxalli ah, sheekooyinka kufsiga ee soo jiitay dareenka caalamiga ah, sida kuwa Djamila iyo Louisette, waxay noqdeen mawduuc xiiso leh oo falanqayn ah oo ku saabsan astaanta xadgudubka galmada ee dagaalka.

Cilmi-baaraha Faransiiska Raphaëlle Branche, markii dumarka la beegsaday, “rabitaanku wuxuu ahaa mid ka yar galmada rabitaanka lahaanshaha iyo ceebaynta” sababtoo ah dembiyada kufsiga ee joogtada ah waxay saameeyaan dhibbanaha oo kaliya, laakiin sidoo kale “qoyskeeda, tuuladeeda, iyo dhammaan wareegyada ay ku socdaan iyada ayaa iska leh, ilaa kan ugu dambeeya: dadka Aljeeriya”.

“Kufsigani sidoo kale waa qayb ka mid ah xeeladaha argagixisanimo ee milatari,” ayay Branche ku qortay qoraalkeeda ‘Kufsiga Intii lagu jiray Dagaalkii Aljeeriya’.

Dhankiisa, dhakhtarka dhimirka ee Faransiiska Frantz Fanon, oo qayb ka ahaa dhaqdhaqaaqii xorriyadda Aljeeriya, ayaa u arkay dambiyada kufsiga ee Aljeeriya inay sii socoto dareenka Faransiisku ku hayo jidhka dumarka Aljeeriya ee ka bilaabay isku dayga inuu soo bandhigo xilliyadii hore ee gumeysiga Aljeeriya.

“Boodhadhyo iyo ololeyaal, ciidanka Faransiisku waxay isku dayeen inay ku qanciyaan haweenka inay iska bixiyaan indho-shareerka,” ayay u sharraxday Donia Ismail, oo ah wariye Franco-Algerian ah oo xiisaynaysa taariikhda Aljeeriya.

“Waxay sii waday in ay soo bandhigto haweenka si xoog ah si ay u qaataan sawiradooda aqoonsiga sida kiiska sawirada caanka ah ee Marc Garanger ee haweenka maxaabiista ah ee la soo bandhigay oo la sawiray iyaga oo aan raali ka ahayn. Dhammaantood waxay u taagan yihiin dareenka [jidhka haweenka Aljeeriya]”.

Waxaase yaab leh, waalidu maanta waa ka sii socotaa carrada Faransiiska, iyadoo xijaabka ay weli yihiin mowduuca ugu muhiimsan ee doodda siyaasadda Faransiiska.

“Iyadoo siyaasiyiinta garabka midig ay sii wadaan inay ku doodaan faa’iidooyinka gumeysiga Faransiiska u keenay Aljeeriya, xisbiyada bidixda way ka aamusan yihiin”

Diidmada Faransiiska in uu qirto dambiga

Bisha Luulyo, iyada oo Aljeeriya ay isu diyaarinayso inay u dabbaaldegto sannad-guuradii 60-aad ee ka soo wareegtay markii uu dhammaaday dagaalkii xornimada qaran, isla markaana lagu xusayo dadkii ku dhintay waddaniyiinteeda, Faransiisku waxa uu weli ka caga jiidayaa in uu qirto dembiyada ay ciidankoodu galeen intii uu socday dagaalka.

“Iyadoo siyaasiyiinta garabka midig ay sii wadaan inay ku doodaan faa’iidooyinka gumeysiga Faransiiska u keenay Aljeeriya, kuwa bidixdana ay ka aamusan yihiin,” Ismaaciil, oo awoowgiis uu ka dagaalamay jabhadda Aljeeriya, ayaa u sheegay The New Arab.

Marine Le Pen, oo ah siyaasiyad Faransiis ah oo midigta-fog ah, kuna guul-darraystay doorashadii madaxtinimo ee sannadkan, kagana adkaatay Emmanuel Macron, ayaa sheegtay 2017-kii in “gumaysiga Faransiiska uu wax badan u horseeday, gaar ahaan Aljeeriya”.

Marion Anne Perrine “Marine” Le Pen waa qareen iyo siyaasi Faransiis ah oo u tartantay madaxtinimada Faransiiska 2012, 2017, iyo 2022. Xubin ka mid ah Rally National, waxay soo noqotay madaxweynaheeda 2011 ilaa 2021. Waxay xubin ka ahayd Golaha Shacbiga ee deegaanka 11-aad ee Pas-de-Calais ilaa 2017.

Eric Zemmour, oo ah siyaasiga midigta fog ee Faransiiska ee lagu muransan yahay, ayaa ku dooday muhiimada dambiyada Faransiiska uu ku xaddidayo weerarrada Aljeeriya ee ka dhanka ah ciidamada. Dhanka kale, garabka bidix Jean-Luc Mélenchon ayaa doorbidaya inuu isticmaalo ereyga ‘dagaal sokeeye’ si uu u qeexo dariiqa Aljeeriya ee ku wajahan xoraynta ciidamada Faransiiska.

2017, Madaxweyne Emmanuel Macron, oo weli musharrax ah waqtigaas, ayaa markii ugu horreysay jebiyey aamusnaantii siyaasadeed ee muddada dheer ku jirtay xilligii ugu dhiigga badnaa ee taariikhda dhow ee Faransiiska, isagoo qiray “dambiyada ka dhanka ah bani’aadamnimada” Gumeysiga Faransiiska ee Aljeeriya.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Dhaqan, Af, iyo Taariikhda

Caasimada Oslo ayaa lagu soo bandhigay ururkii ugu horeeyey ee Soomaaliyeed ee u taagan dhaqanka, luuqada iyo taariikhda Soomaaliyeed

Caasimada Oslo ee dalka Norway ayaa waxaa lagu aasaasay ururkii ugu horeeyey ee Soomaaliyeed, kaasoo u taagan dhaqanka, luuqada iyo taariikhda Soomaaliyeed oo ay aqoonsatay dowladda Norway.

Published

on

Hogaanka iyo maamulka Hangool Norway (B) Cabdijabaar Sh. Axmed, qofka ku xiga (DH) Filsan Maxamed, qofka ku xiga (DH) Guddoomiyaha Hangool Samsam Cali (M) Fu'aad Warsame

Hangool Norway waxaa la aasaasay 1-da janaayo 2022. Waxaa shirkii ugu horeeyay lagu qabtay caasimada Oslo ee dalka Norway. Shirka waxaa kasoo qeyb galay qorayaal iyo aqoonyahano Soomaaliyeed waxaana lagu falanqeeyay baahida loo qabo in Soomaalida yeelato xarun lagu midaynaayo Qorayaasha Soomaaliyeed iyo Xarun Dhaqan oo u gaar ah Soomaalida Norway, ayaa lagu yiri qoraal sharaxaayo ururka iyo sababta uu u taagan yahay.

“Ujeedada Hangool ayaa ah in lagu mideeyo bahda qorayaasha Soomaaliyeed ee maanta iyo kuwa mustaqbalka dhaw ee soo socda, sidoo kale waxaa lagama maarmaan ah in la helo xarun ka turjubanayso dhaqanka, taariikhda iyo luuqada afka Soomaaliga ah oo u taagan Soomaalinimadeena iyo dadnimada ummada ay leedahay.” – ayuu yiri madaxa tifatiraha majaladda Hangool Norway, Cabdijabaar Sh. Axmed.

Marka aan aragnay dhibaatooyinka dhalinteena ka haysato fahandarada luuqada afka Soomaaliga, dhaqanka iyo guud ahaan taariikhda cida ay yihiin ayaan waxaan ku fikirnay inaan aasaasno Hangool Norway. Waxaa jira jiil badan oo Soomaaliyeed oo aanan aqoonin afkooda hooyo, dhaqankooda iyo taariikhdooda waxayna u baahan yihiin xarun ay ka heli karaan macluumaad la xariira guud ahaan qodobadaas aan soo sheegnay. Waxaa aragnay in dhalinyaradeena ay dhibaato badan ka haysato ‘inay ogadaan qoomiyada ay ka tirsan yihiin’. Sidaas awgeed, Hangool waxay dhalinta ka caawin doontaa inay fahmaan luuqadooda, dhaqankooda, iyo in la qoro oo la daabaco buuggaagta caruurta ee dhaqanka iyo taariikhda, ayaa lagu yiri qoraal kasoo baxay shirka Hangool Norway.

Soomaalida kunool qurbaha ayaa waxaa dhibaato badan ka haysto xagga barbaarinta ubadka. Waalidiinta iyo ubadkooda isma fahmaan waxaana sababaya luuqada waalidka ku hadla ee Soomaaliga ah iyo kuwa ubadkooda ku hadlaan oo ah dalka ay ku noolyihiin afkiisa. Sababta ugu weyn ayaana ah isfahan darada u dhaxeyso waalidka iyo ubadka.

Soomaalida ku dhaqan qurbaha intooda badan xiiso iyo welwel ayay ka qabaan in dhaqankooda la waayo halka inta badan kuwa dalka kunool aan kala jeclayn sababtuna waa kuwa dalka jooga cid kale oo dhaqankooda ay ugu cabsi qabaan ma jiro.

Sida aan wada ogsoonahay luuqada waxay ku dhaxal siisaa inaad si fiican u barato dhaqanka iyo diimaha ay haystaan dadka luuqadaas ku hadla. Tusaalle, haddii aad barato afka Norwejiga waxaad si hoose u baranaysaa dhaqanka iyo dabeecadaha dadka Norwejiyanka sidoo kale luuqada Soomaaliga ah haddii aad si fiican usii barato xittaa adigoo Soomaali ah waxaad sii oganaysaa waliba si qoto-dheer aad usii baranaysaa dhaqanka Soomaalida, taariikhdooda iyo hab-nololleedkooda.

Soomaalida ku dhaqan qurbaha intooda badan xiiso iyo welwel ayay ka qabaan in dhaqankooda la waayo halka inta badan kuwa dalka kunool aan kala jeclayn sababtuna waa kuwa dalka jooga cid kale oo dhaqankooda ay ugu cabsi qabaan ma jiro. Marka ay noqoto fanka farshaxanka ee masraxa caalamka dhaqanka soomaalida ayaa kuwa aan ka muuqanin, sababtuna waxaa loo fahmi karaa in Soomaalida aysan ku baraarugsaneen farshaxanka muhiimada ay leedahay. Hangool ayaa hadda noqday ururka kali ee ay dowladda Norway u aqoonsan tahay dhinacyada dhaqanka, luuqada, taariikhda iyo farshaxanka Soomaalida.

Marka ay noqoto fanka farshaxanka ee masraxa caalamka dhaqanka soomaalida ayaa ah kuwa aan ka muuqanin, sababtuna waxaa loo fahmi karaa in Soomaalida aysan ku baraarugsaneen farshaxanka muhiimada ay leedahay. Hangool ayaa hadda noqday ururka kali ee ay dowladda Norway u aqoonsan tahay dhinacyada dhaqanka, luuqada, taariikhda iyo farshaxanka Soomaalida.

Maamulka iyo hogaanka Hangool Norway waxay isugu jiraan dhalinyaro wax ku baratay qaarada Yurub, aqoonyahano, qorayaal iyo dad dhaqan-yaqaan ah oo intooda badan deggan dalka Norway.

Guud ahaan, dhaqanka Soomaalida waa hab nololeedka iyo nidaamka dhaqan ee dadka Soomaalida ah; taasi oo ay ka mid tahay luuqada, cuntada, suugaanta, fanka, farshaxanka, habaynta iyo soo bandhiga barnaamijyada u gaarka ah Soomaalida, ruwaayadaha, majaajilooyinka u dhaqanka ah dadka Soomaalida ah meelkasta oo ay joogaan, gaar ahaan inta ku dhaqan Bariga Afrika.

(B) Ruweyda, qofka ku xiga (DH) Guddoomiyaha Hangool Samsam Cali (M) Qoraa Maxamed Xuseen Macalin

 

Maamulka Hangool oo ka shiraayo istiraajiyada Hangool Norway iyo halka ay wajahi doonaan sanadka soo socda.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Dhaqan, Af, iyo Taariikhda

Xiddigga fanka Soomaaliyeed ee Aar Maanta wuxuu ka caawiyaa carruurta Soomaaliyeed ee Minneapolis inay ogaadaan dhaxalkooda

Published

on


Xiddiga fanka fanaaniinta Soomaaliyeed ee Aar Maanta wuxuu ka caawiya carruurta Soomaaliyeed ee deggan degmo ka tirsan magaalada Minneapolis ee dalka Mareykanka oo loo yaqaan “Muqdisho yar oo ku taal Mississippi” si ay u bartaan luuqadda iyo dhaqanka dalkooda hooyo.

Aar Maanta, oo caadiyan fadhigiisu yahay magaaladda London, wuxuu arkay baahi degdeg ah oo loo qabo in afka Soomaaliga la geliyo nolosha carruurta, oo qaarkood ay ku dhasheen Mareykanka oo aysan ku hadli karin afkooda hooyo.

“Markii uu wiilkaygu dhashay waxaan raadineynay luuqada Soomaaliga waxaana ogaanay inay tahay wax aan la heli karin. Waxa kaliya ee aan haystay waxay ahaayeen xusuusteyda,” ayuu yiri. “Taasi waxay ahayd dhimbiilkii mashruucan.”

Erayada qaarkood waxaa qorey carruurta Soomaaliyeed oo qaarkood ay da’doodu tahay siddeed jir. – Carruurtan ayaa ku nool xaafadda Cedar -Riverside ee magaalada Minneapolis ee gobolka Minnesota ee dalka Mareykanka – oo ah deegaan ay ku nool yihiin Soomaali aad u badan.

Heesahooda ayaa la sii daayay bishan waxa lagu tilmaamay “albumkii carruurta iyo af Soomaaliga ee ugu horreeyey ee ku baxa muusigga adduunka”.

Fanaanka Xasan Nuur oo loo yaqaano “Aar Maanta” oo horkacayay caruurtii Bandhigfaneedka la la wadday, ayaa VOA u sheegay in ujeedada soo badhigista albumkan ay ugu wayntahay in caruurta la dhiirigaliyo, afkooda iyo dhaqankooda la jecleysiiyo.

Xarutna Cedar Cultural inkasta oo ay ku caanbaxday soo bandhigista bandhigfaneedyo ay fanaaniin Soomaaliyeed garwadeeno ka yihiin, hadana waa markii ugu horeysay ee ay Soo bandhigaan heeso iyo suugaan u gooni ah ubadka Soomaaliyeed. Soomaalida suugaan ku noosha ah ee aan ka baaqan badhigfaneedyadooda waxaa ka mid ah Cabdiraxmaan Mukhtaar oo arrimaha dhalinyarada ka shaqeeya, xalayna ay uga duwanayd habeennadii kale ee uu goobtan imaan jiray.

Albumkaan ‘ubadkaa mudnaan leh’ ayaa noqonayaa Albumkii ugu horeeyay ee nuuciisa ah ee caruurta loo sameeyo, laftooduna ay ka qeybqaadanayaan. Heesta halkudhigga u ah albumka iyo dhowr kaleba, waxaa hal abuuray Pro. Siciid Saalax Axmed oo wax ka dhiga Jaamacadda Minnesota. Waxa uuna ii sheegay in isaga iyo fanaanka Aar Maanta ay sii wadi doonaan barnaamijyada sare loogu qaadayo fahamka caruurta ee afkooda iyo cidda ay yihiin.

Waa Caruur Soomaaliyeed oo ku nool magaalada Minneapolis oo ah halka ay deggan yihiin Soomaalida ugu badan ee gobalka Minnesota. Waxa ay la heesayaan fanaanka Xasan Nuur “Aar maanta” oo habeenkii xalay ahaa Xarunta Cedar Caltural ku daah furay albam cusub oo magaciisu yahay Ubadkaa mudnaanta leh.

Jaaliyadda Soomaaliyeed ayaa ku tilmaamay bandhigfaneedkaan mid waaliddiinta u furaya wadadii ubadkood ku hagi lahayd barashada afkooda, oo caruurta qurbaha ku koreysa uu dhib badanka heysto. Xalwo xuseen waa habeenkii ugu horeeyay ee ay xarunta Cedar Caltural Centar u timaaddo bandhigfaneed. – Xalwo Xuseen

Kala soocidda jiilka Soomaaliyeed

Mid ka mid ah arrimaha muhiimka ah ee uu Aar Maanta doonayay inuu wax ka qabto ayaa ah “kala goynta jiilasha – waalidiinta ku dhashay Soomaaliya iyo carruurtooda ku nool Mareykanka, halkaas oo aysan ahayn cimilada oo kaliya qabow, laakiin sidoo kale dabeecadaha ku wajahan bulshada Soomaaliyeed”.

Heesahu waxay aad ugu ku saabsan yihiin waalidiinta, gaar ahaan hooyooyinka, qaarkood oo nimankoodu muddo dheer ka tageen.

Waxay ku saabsan yihiin safarro “Laga soo bilaabo Geeska [Afrika] ilaa Cedar”, waxay tilmaamayaan sida, Soomaaliya, “gacan ku dhiiglayaashu ugu dabaalanayaan barkadaha gumaadka”, waxayna si kalgacal leh uga hadlaan dhismayaasha dhaadheer ee Cedar Riverside, “. – Faadumo Jamiila Biixi

Marwo Biixi ayaa sheegtay in hannaanka samaynta albumku uu gacan ka geystay isku xidhnaanta jiilalkii kala duwanaa iyadoo fursad loo siinayo dhallinyarada inay shabaddooda ku dhejiyaan Soomaalinimadooda.

“Odayaashu waxay rumeysan yihiin inaan ilownay afkeenna, dhaqankeenna iyo taariikhdeenna.”

“Abuuritaanka heesahan waxay naga caawisay inaan la xiriirno dhaxalkayaga iyo awoowayaasheen, iyadoo noo oggolaaneysa inaan sameyno wax u gaar ah oo cusub, si aan u sameyno nooca aan u leenahay waxa ay tahay Soomaalinimada.” – Faadumo Jamiila Biixi, Mid kamid ah dhalinyarada Soomaaliyeed oo ku nool Minneapolis

Facebook Comments Box

Continue Reading

Dhaqan, Af, iyo Taariikhda

Wax ka baro taariikhda Aabihii aasaasay Zaambiya, Madaxweyne Kenneth Kaunda oo geeriyooday isagoo jira 97

Madaxweynihii hore ee Zaambiya ahna hogaamiyihii xorriyadda Kenneth Kaunda ayaa ku dhintay da’da 97.

Published

on


Geeridiisa waxaa xaqiijiyay madaxweynaha haatan ee Zaambiya Edgar Chagwa Lungu, oo ku yiri qoraal uu soo dhigay bartiisa Facebook khamiistii: “Waxaan ku ogaaday geeridaada galabnimo murugo weyn”

“Aniga oo ku hadlaya magaca qaranka oo dhan iyo magacayga waxaan ka baryayaa in dhamaan qoyska Kaunda la qalbi qaboojiyo iyada oo loo baroor diiqayo Madaxweynaheena Koowaad iyo halyeeyga runta ah ee Afrika,” Madaxweynaha ayaa intaas ku daray.

Kaunda waxaa looga daweynayay xanuun aan la shaacin ee isbitaalka militariga oo ku yaala caasimada Lusaka, xafiiska Lungu ayaa ku sheegay war saxaafadeed Isniintii. Xafiiskiisa ayaa u sheegay Reuters maalintii Talaadada in laga daweynayo oof wareen.

Kaunda wuxuu ahaa madaxweynihii ugu horreeyay ee Zaambiyya ka dib markii waddanka koonfurta Afrika uu xorriyadda ka qaatay Ingiriiska. Wuxuu xukunka hayey intii u dhaxeysay 1964 ilaa 1991 waxaana lagu yaqaanaa inuu ka mid yahay kooxaha waa weyn ee dagaalka kula jira qaarada.

Kaneth Kuanda ayaa la sheegaa inuu xirriir aad u wanaagsan la lahaa Soomaaliya, isla markaana uu booqday. Kaunda waxaa lagu xurmeeyaa halgankiisii xorriyadda Zaambiya, oo xorriyadda ka raadisay xukunkii caddaanka laga tirada badan yahay ee 1950-meeyadii.

Horraantii 1960-meeyadii, Kaunda wuxuu ku biiray siyaasad firfircoon waxyar kadib markii xabsiga laga sii daayay, isagoo noqday hoggaamiyaha xisbiga cusub ee xorriyadda qaran ee midoobay (UNIP). Kaneth Kuanda ayaa kaalin muhiim ah ka qaatay diblomaasiyada Gobolka, oo si dhow ula shaqeyneysa Mareykanka si loo helo xalka dhibaatooyinka isku dhacyada ee Rhodesia, Angola iyo Namiibiya. laga soo bilaabo 1972-kii ilaa 1991kii Zaambiya waxay aheyd hal wadan oo qeyb Ka ah UNIP ayadoo xisbiyada kale ay hoos u dhigeen “One Zaambiya, One nation.” Kaneth Kuanda wuxuu ku guuleystay Fredrick Chiluba oo ka tirsan dhaqdhaqaaaqa dimuqraadiyada ee dhinacyada kala duwan ee dimuqraadiiga ah.

Sanadka markuu ahaa 1991-kii, wuxuu bilaabay kobcinta bulsho-dhaqqale iyo baahinta xukunka dowlada.

Noloshiisii hore,

Kaunda aabihiis, oo ka soo jeeda Nyasaland (hadda Malawi), wuxuu ahaa macallin iskuul; hooyadiis, oo waliba macallin ahayd, waxay ahayd haweeneydii ugu horreysay ee Afrikaan ah ee wax ka dhigta gumeysigii Zaambiya. Labaduba waxay wax ku barteen qowmiyada Bemba ee waqooyiga Zaambiya, halkaas Kaunda oo yar uu ku helay waxbarashadiisii hore, isagoo dhameeyay dugsiga sare horaantii 1940s. Sida dadka Afrikaanka ah ee intooda badan gumaystaha Zaambiya ee gaadhay heer dabaqad dhexe ah, wuxuu sidoo kale bilaabay inuu dad wax baro, marka hore gumaysigii Zaambiya iyo badhtamihii 1940-yadii Tanganyika (hadda Tansaaniya).

Caasimada Zaambiya

Lusaka waa caasimada iyo magaalada ugu weyn ee Zaambiya. Waa mid ka mid ah magaalooyinka ugu dhaqsiyaha badan ee soo koraya koonfurta Afrika. Lusaka waxay ku taal qaybta koonfureed ee plateau-dhexe meel sare oo qiyaastii ah 1,279 mitir. Laga soo bilaabo 2019, dadka ku nool magaalada waxay ahaayeen qiyaastii 3.3 milyan, halka dadka ku dhaqan magaalooyinka lagu qiyaaso 2.5 milyan sanadka 2018.

Lusaka waa xarunta ganacsiga iyo dowladda labadaba ee Zaambiya waxayna isku xirtaa afarta jid ee waaweyn ee dalka ee aada waqooyiga, koonfurta, bariga iyo galbeed. Ingiriisigu waa luuqadda rasmiga ah ee maamulka magaalada, halka Nyanja iyo Bemba ay yihiin luuqadaha waddooyinka inta badan looga hadlo.

Kaunda – oo caan ku ah magaca KK – wuxuu si weyn u taageeray dadaalada lagu joojinayo midab kala sooca Koonfur Afrika. Wuxuu sidoo kale ahaa hogaamiye taageersan dhaqdhaqaaqyadii xoreynta ee Mozambique iyo kan hada loo yaqaan Zimbabwe.

Noloshii dambe Kaunda wuxuu u weecday la dagaalanka HIV ka dib markii mid ka mid ah wiilashiisa, Masuzyo, uu u dhintay cudur la xiriira Aids-ka. “Waxaan la dagaalanay gumaysiga. Waa inaan hada u isticmaalnaa xamaasad la mid ah la dagaalanka Aids, oo ku hanjabay inuu ka tirtirayo Afrika,” ayuu u sheegay Reuters 2002.

Kenneth Kaunda, Siyaasadiisa dhaxal galka leh

Siyaasadda arrimaha dibedda, Kenneth Kaunda wuxuu caawimaad xagga saadka ah siisay dhaqdhaqaaqyada kale ee xoraynta Afrika, oo ay ku jiraan Zimbabwe African People’s Union (ZAPU) iyo jabkii kala baxay Midowga Afrika ee Zimbabwe African National (ZANU) ee Koonfurta Rhodesia iyo African National Congress (ANC) ee Koonfur Afrika. ANC Radio Freedom ayaa loo ogolaaday inay ka tabiyaan Lusaka waxayna ku hoos jirtay ilaalinta Kaunda in ANC ay sameysay halgan hubaysan, ka dibna mid diblomaasiyadeed oo ka dhan ah midab kala sooca. Zaambiya waxay sidoo kale ka caawisay Zimbabwe inay xornimadeeda ka qaadato xukunkii cadaanka tirada yar ee 1980.

Laakiin intii uu xukunka hayay, Zqambiya waxay noqotay dowlad hal xisbi ka kooban – taasoo si hufan u siisay isaga xukun buuxa. Kaunda wuxuu mamnuucay mucaaradka siyaasadeed 1973. Waxaa lagu qasbay inuu ka laabto go’aankan 1991 sababo la xiriira cadaadis caan ah oo ay kicisay cunno yarida aasaasiga ah iyo sidoo kale cadaadiska caalamiga ah ee sii kordhaya ee dimuqraadiyada weyn ee Afrika.

Wuxuu ka dhacay xukunka markii ay soo ifbaxday dimuqraadiyadda xisbiyada badan. Sanadkii 1991, waxaa looga adkaaday doorashadii madaxtinimada Fredrick Chiluba oo ka socday xisbiga Movement for Multiparty Democracy (MMD) ka dib olole adag oo uu ku tartamay. Kaunda wuxuu aqbalay guuldaradii isagoo ruxaya astaantiisa astaan gacmeedka cad.

Kaunda ayaa sii waday ku lug lahaanshiyaha siyaasada qaranka sanadkii 1996-dii wuxuu isku dayay inuu u tartamo madaxtinimada. Sikastaba, dowlada Chiluba ayaa bedeshay dastuurka si qofkasta oo waalidkiis ay ka yimaadaan dibada wadanka loo arko ajnabi sidaa darteedna uusan u tartami karin xafiiska.

Chiluba ayaa markii dambe isku dayay inuu masaafuriyo Kaunda isagoo ku eedeeyay inuu yahay Malawi. Sannadkii 1997, Chiluba ayaa Kaunda ku tuuray jeel maalinta Kirismaska iyadoo lagu eedeeyay inuu ku lug lahaa isku day afgembi ee dhicisoobay.

Sannadkii 1999-kii, xilligii uu xukumayay Chiluba, wuxuu ku dhawaaqay dal-la’aan Maxkamad Sare ee Zaambiya, laakiin wuxuu ka horyimid go’aankan Maxkamadda Sare ee Zaambiya, oo ku caddeysay inuu yahay muwaadin Zaambiya ah sannadka soo socda.

Guud ahaan qaaradda Afrika, waddooyin badan, dhismayaal iyo garoomo diyaaradeed ayaa loogu magac daray isaga. Xitaa markii uu duqoobay, wuxuu si isdaba joog ah codkiisa ugaga hadlay fagaarayaasha isaga oo ka soo horjeeda cadaalad darrada la aaminsan yahay iyo sidoo kale cadaadiska dadka laga tirada badan yahay.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Dhaqan, Af, iyo Taariikhda

Taariikhyahaanno reer Al-Jeeriya ah oo u kacay sidii loo sii celin lahaa keydkii gumeysigii Faransiiska – Warbixin

Taariikhyahan Sophie wuxuu leeyahay xirida marinka keydka arrimahan looma jeedin “in la qariyo xaqiiqooyin aan la sheegi karin, laakiin waa in la qariyo karti darada madaxdii kaydka Aljeria.”

Published

on


Sagaal taariikhyahanno reer Al-Jeeriya ah ayaa ugu yeeray Madaxweyne Cabdul Majiid Tebboune inuu joojiyo “caqabadaha xafiisyada” ee keydka qaranka. 25-kii Maarso, taariikhyahanno ay madax u yihiin Maxamed Ould Si Al-Qarsou, Daho Gerbal iyo Ammar Muxannad  ayaa warqad furan u qoray Tebboune, iyagoo ka dalbanaya inuu joojiyo caqabadaha xaddidaya gelitaanka kaydka.

Hindisahan wadajirka ah waa mid aan horay loo arag waana saameyn ka dhalatay daabacaadda warbixintii Benjamin Stora ee bishii Janaayo 2021 ee magaalada Paris ee ku saabsan dib-u-heshiisiinta dhaxalka xusuusta ee Faransiiska iyo Aljeeriya.

Saraakiisha Faransiiska ayaa dhowr jeer ku celceliyay sida ay lagama maarmaanka u tahay in Aljeeriya laga rogo boggii hore ee gumeystaha lana furo bog cusub.

Warbixinta waxaa ku jiray soo jeedinno ah in xiriirka labada dal laga siibo xaaladda curyaannimada ee ay keeneen arrimaha xusuusta gumeystaha ee dhex taal.  Aljeeriya waxay dalbaneysaa in dib loo soo celiyo dhammaan keydkii gumeysigii Faransiiska ee ka horreeyey, oo ay Paris wareejisay xilligii laga daad-gureynayay ciidamadeeda.

Gumeysigii Faransiiska ee Aljeeriya wuxuu socday intii u dhaxeysay 1830 iyo 1962, maadaama mas’uuliyiinta iyo taariikhyahannada Aljeeriya ay sheegeen in xilligan uu goobjoog u ahaa dil ku dhowaad 5 milyan oo qof, iyo sidoo kale ololeyaal barakac iyo hanti la dhacay.

 ‘Xaalada baahsan’

Sida laga soo xigtay hay’adda ay maamusho Sheikhi “waxay noqotay aasaaska haysashada xafiisyada kuwaas oo aan loo aqoonsanayn aqoonyahanada dhabta ah ee taariikhda.” “Waxaan cambaareyneynaa xaalada meelwalba, halkaas oo qof uu dalbado inuu helo kaydinta Algeria,” ayuu yiri Muhannad Amer.

Taariikhyahan Sophie wuxuu leeyahay xirida marinka keydka arrimahan looma jeedin “in la qariyo xaqiiqooyin aan la sheegi karin, laakiin waa in la qariyo karti darada madaxdii kaydka Algeeriya.”

Intii lagu guda jiray wareysiga bogga Faransiiska ee “Le Monde Africa” ​​bishii Nofeembar 2020, Sheekhi wuxuu isku dayay inuu caddeeyo mowqifkiisa isagoo wajahaya dhaleeceyn uu horayba u qabay, isagoo ku boorriyey saameynta “bulshada” asaga oo furay kaydad xasaasi ah.

Wuxuu odhan jiray mararka qaarkood “agaasimaha kaydka waxaa waajib ku ah inuu ixtiraamo kalsoonida bulshada kana hortago (shaacinta faylasha) ee u horseedaya saamayn xun shaqada bulshada.” Wuu is difaacay isagoo leh, “Saamayn kuma yeelan doono cilmi baarista, laakiin wali waxaa jira dad u yimaada (keydka) khilaafkan dartiis.”

Marka ay timaado, tusaale ahaan, arrimaha ay yihiin dad gorgortan ku filan, ma sii deyn karo.  Sheekheey ayaa intaas ku daray “Tani waa kiiska markii la i waydiiyo in aan xareeyo qof lagu soo eedeeyay in uu gacansaar la leeyahay Faransiiska,” kuma tuuri doono faylalkaas aargudashada caanka ah aniga oo qaybinaya.

Le Monde ayaa tiri, “Dhibaatada oo dhan waxay tahay in Shiikhaygu uu qaato xaq u leeyahay inuu xukumo waxa bulshada u wanaagsan ama xun, iyadoon loo eegin qodobbada sharciga Al-Jeeriya ee la xiriira kaydadka taariikhdu markay ahayd 1988.”

Taariikhyahanadii Kacaanka.

Wargeyska Faransiiska ee Le Monde wuxuu leeyahay kacaanku wuxuu ka dhex bilaabmayaa taariikhyahanada reer Algeria.  Hindisaha ayaa muujinaya jahwareerka sii kordhaya ee cilmi-baarayaasha ee la xiriira maamulka (Al-jeeriya), oo loo arko mid aan muuqan oo aan caqli-gal ahayn, oo ku saabsan maareynta kaydka qaranka, ayay tiri.

Markii hore, labada madaxweyne waxay ku heshiiyeen in la magacaabo laba taariikhyahan (midba midka kale) si looga wada hadlo faylalka xusuusta, maadaama Stora loo magacaabay dhinaca Faransiiska, iyo dhinaca Aljeeriya, Cabdi Majiid sheeqeey.

Si kastaba ha noqotee, marka loo eego Stora, Sheekheey kama uusan qeyb galin shaqooyin la mid ah taasoo ku saabsan kaydinta iyo talooyinka ku saabsan arrinta xusuusta, sida ay qortay Le Monde.

Ammar Muhannad wuxuu weydiinayaa, “Aaway warbixintii Aljeeriya? Dhinac kale, waxaa jira warbixinta (Stora) oo kicisa khilaaf ka dib markii la daabacay, dhinaca kalena waxaa jirta warbixin (laga filayo Shiikhayga) oo kicisa khilaafka iyadoo maqnaansho uu ku jiro. ”

Sheekheey, dhiniciisa, wuxuu qiil uga dhigayaa aamusnaantiisa xaqiiqda ah in warbixinta Stora aan si rasmi ah loogu gudbin masuuliyiinta Al-Jeeriya.

“Tani waa warbixin Faransiis ah oo aan si rasmi ah naloogu soo dirin si ay waajib ugu noqoto, ugu yaraan anshax ahaan, inaan ka jawaabno waxyaabaha ay ka kooban tahay,” ayuu u sheegay Qatari Al-Jazeera channel 22-kii Maarso, isagoo ka hadlaya Stora.

Jahwareerka ku hareeraysan doorka Sheekheey ee wadahadalkan ku saabsan ayaa kallifay taariikhyahanno inay hadlaan, halka uusan ku qanacsaneyn agaasimaha keydka muddo dheer.

Sannadkii 2016, taariikhyahan Fu’aad Soofi, oo ah agaasime ku-xigeen hore oo ay weheliyaan Sheekheey, ayaa mar horeba caasiyey isaga oo daabacay maqaal maalinle ah oo la magac baxay “Al-Wataan” oo uu ku cambaareynayo “xannuunka” Kaydka Qaranka iyo “dhimashadiisa gaabiska ah”.

Shan sano kadib, kacdoonku wuxuu qaatay weji wada jir ah isagoo wata warqad furan oo ku socota Tebboune, Le Monde ayaa sidaas leh.

Xaqiiqdii, cilmi baarayaal badan oo reer Al-Jeeriya ah ayaa lagu qasbay – had iyo jeer xaalado qalafsan iyo xaalado sharciyeed – inay tixraacaan haynta keydka keydka dibedda ee Qaranka, ama kuwa ku jira Arjiyada Adeegyada Difaaca ee Vincennes, halkaa soo loogu yeero ardiyada “madaxbannaanida” gumeysiga faransiiska ee Al-Jeeriya.

Kiiskan aan la sheegi karin wuxuu kicinayaa arinta sii xoojinta wadaagga dhijitaalka ah ee kaydka u dhexeeya Faransiiska iyo Algeria, illaa iyo inta asalka ah “dib loo celinayo”, sida laga soo xigtay gobolka Maghreb. Waxay sidoo kale muujineysaa sii xumeynta “caqabadaha xafiisyada” ee reer Al-Jeeriya oo ay cambaareeyeen intooda badan saxiixayaasha.

Facebook Comments Box

Continue Reading
Advertisement Somalism>
Sirdoonka & Militariga18 hours ago

Yukrayn ayaa eriday safiirkii Iiraan – sababtoo ah diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Ruushku u adeegsaday dagaalka

WARBAAHINTA2 days ago

Reer galbeedka waxay burburinayaan mudnaantooda – ayuu yiri Lavrov

Sirdoonka & Militariga2 days ago

Biden wuxuu ballan qaaday taageerada xulafada Ruushka

Sirdoonka & Militariga2 days ago

Kuuriyada Waqooyi ayaa ka jawaabtay eedeymaha hubka ee Ruushka

Diblomaasiyadda & Dunidda4 days ago

Ra’iisel wasaaraha Jabban ayaa amaanay doorka Turkiga ee heshiiska qamadiga ee dagaalka Ruushka iyo Yukrayn

Sirdoonka & Militariga4 days ago

Israa’iil iyo Yuganda ayaa kala saxiixday heshiis iskaashi oo dhanka difaaca ah iyadoo ay jirto dhaleecayn

Sirdoonka & Militariga4 days ago

Madaxweynaha Ruushka wuxuu ku dhawaaqay abaabul ciidan oo qayb ka ah Ruushka

Afrika1 week ago

Marrooko iyo Nayjeeriya ayaa ku heshiiyey mashruuc ku saabsan in gaaska la gaarsiiyo Galbeedka Afrika iyo Yurub

Afrika1 week ago

10 qof ayaa ku dhintay iska horimaad dhexmaray beeraley iyo xoolo dhaqato dalka Chad

Diblomaasiyadda & Dunidda2 weeks ago

Maxaa dhici kara haddii heshiiska Nukliyeerka Iiraan la saxiixo?

Gumeysi iyo isir sifeyn2 weeks ago

Google iyo shaqaalaha Amazon ayaa ka mudaaharaaday qandaraas balaayiin doolar ah oo lala galay Israa’iil

Afrika2 weeks ago

Telefishinka dowladda Itoobiya ayaa shaaca ka qaatay in Madaxweyne Xassan Sheekh iyo kooxda TPLF ay leeyihiin ‘xariir adag’

Siyaasadda Soomaaliya2 weeks ago

Golaha Wasiirada Somaaliya oo bogaadiyey dagaalka shacabka Hiiraan ay kula jiraan Al-Shabaab

WARBAAHINTA2 weeks ago

Masar ayaa diiwaan gelisay kiiskii ugu horreeyay ee cudurka daanyeerka, waxaana laga helay nin 42 jir ah oo ka yimid Yurub

Siyaasadda Soomaaliya2 weeks ago

Boqolaal carruur ah ayaa ku dhimanaya Soomaaliya waxaana loo aasayaa ‘sida qashinka’, ayay tiri QM

Sirdoonka & Militariga3 weeks ago

Mareykanka ayaa u xaqiijiyay Israa’iil in Iiraan aysan noqon doonin quwad nukliyeer ah

WARBAAHINTA3 weeks ago

Maamulaha suuqgeynta ee shirkada Google ayaa iscasilay ka dib markii ay dhaleeceysay heshiiska lala galay Israa’iil

WARBAAHINTA3 weeks ago

Al-shabaab oo qarxisay ceelal iyo xarumaha isgaarsiinta deegaanno ka tirsan Galmudug

Afrika3 weeks ago

Ugu yaraan 14 qof ayaa ku dhintay weerarro ay fallaagada ku qaadeen bariga Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Koongo

Siyaasadda Soomaaliya4 weeks ago

Madaxweyne Xasan Sheekh oo Jeneral Cabdalla Cabdalla dib ugu soo celiyey darajooyinkii iyo xuquuqdii ciidan

Gumeysi iyo isir sifeyn4 weeks ago

Booliiska Israa’iil ayaa xiray gabar aroosad Falastiini ah iyadoo ku labisan dharka arooska

WARBAAHINTA1 month ago

Gudiga dowlada Denmark ayaa raba in xijaabka laga mamnuuco iskuulada

Siyaasadda Soomaaliya1 month ago

Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa sheegay in ay sii wadi doonaan dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab

Sirdoonka & Militariga2 months ago

Maxaan kala Soconaa dagaaladii ay qaadeen Al-shabaab?

Siyaasadda Soomaaliya2 months ago

Soomaaliya ayaa u magacawday aasaasihii al-Shabaab wasiirka diinta

Siyaasadda Soomaaliya2 months ago

“Xildhibaanadu ha diidaan ansixinta Roobow”- Xisbiga Qaransoor

Sirdoonka & Militariga2 months ago

Shabaab oo weerar culus ku qaaday Kenya, waa sidee xaalada amni ee geeska Afrika?

WARBAAHINTA2 months ago

Nafaqo darro daran oo saameysay caruurta barakacayaasha kusoo barakacay magaalada Muqdishu

WARBAAHINTA2 months ago

Barakacayaal kusoo barakacay duleedka deegaanka Ceel Barde oo ka cawanaayo amni daro iyo cunno yari soo wajaheysa

WARBAAHINTA2 months ago

Diyaaradaha nuuca Drone-ka oo duqeymo ka fuliyay tuulooyin hoos taga gobolka Hiiraan

WARBAAHINTA2 months ago

Galmudug iyo Dowlo Deegaanka Soomaalida oo shir kaga hadlaayo amniga xadka labada maamul

WARBAAHINTA2 months ago

Maandooriyaal  iyo hub lagu soo qab qabtay magaalada Muqdishu

WARBAAHINTA2 months ago

Madbacad ay yaaliin buugaag iyo agab badan oo laga hirgaliyay magaalada Muqdishu

Sirdoonka & Militariga2 months ago

Maxaa sababay inay Al-shabaab weeraro ka geystaan deegaanada Aato iyo Yeedh?

Afrika2 months ago

Masar ayaa mudaaharaad ka dhigtay Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay si’ay ugu joojiso Itoobiya rabitaankeeda ah inay buuxiso biyo-xireenka

Qoyska & Horumarinta Bulshada2 months ago

Faa’iidada ay leedahay aqlaaqda wanaagsan

Siyaasadda Soomaaliya2 months ago

Xisbiga Qaransoor oo hogaamiye iyo guddoomiye cusub yeeshay

Siyaasadda Soomaaliya2 months ago

Xisbiga QaranSoor oo maanta yeeshay shirweyne Qaran

Afrika2 months ago

Ruushka iyo Itoobiya oo ku heshiiyey inay sii xoojiyaan xariirka labada dal

Cuntooyinka2 months ago

Qurbo joogta iyo faa’idooyinka cunista kalluunka

Xul