Connect with us

Afrika

Madaxweynaha Masar ayaa mar saddexaad u tartamaya xilka madaxtinimo

Cabdel Fatah el-Sisi ayaa doorashada madaxtinimo kula tartamaya saddex musharax oo mucaarad ah.

Published

on


Madaxweynaha Masar Cabdel Fatah el-Sisi ayaa doonaya in mar saddexaad loo doorto xilka madaxtinimada, doorashada ayaa la qabanayaa xilli uu dagaal ka socdo magaalada Qaza ee deriska la ah. Dhaqaalaha dalka ee burburay ayaa loo arkaa inuu yahay mudnaanta koowaad haddii uu helo markale. Masar waa ganacsiga ugu sarreeya ee Ruushka ee Afrika.

Sida ay sheegtay warbaahinta gudaha, cod bixinta ayaa ka dhacaysa in ka badan 11,000 oo goob codbixineed waxaana la filayaa in lasoo gaba gabeeyo maalinta talaadada ah. In ka badan 67 milyan oo qof ayaa isu diiwaangeliyay inay codeeyaan.

In ka badan 200 oo mas’uul oo ka kala socda afar iyo toban hay’adood oo caalami ah, 67 diblomaasiyiin shisheeye ah, iyo 22,340 xubnood oo ka tirsan ururada bulshada rayidka ah ee maxalliga ah ayaa isu diiwaangeliyay inay goobjoog ka noqdaan doorashada, sida ay sheegtay wakaaladda wararka ee MENA Axaddii.

Saddex mucaarid ayaa ku loolamaya Sisi tartanka madaxtinimada. Hay’adda Doorashooyinka Qaranka, oo maamusha hannaanka doorashada, ayaa ku dhawaaqi doonta natiijada rasmiga ah 18-ka Diseember. Si kastaba ha ahaatee, wareegga labaad ayaa la qorsheeyay bisha Janaayo haddii musharraxa uusan helin wax ka badan 50% codadka.

Habeenimadii doorashada ayuu madaxweynaha Ruushka Vladimir Putin khadka taleefoonka kula hadlay dhiggiisa Masar. Kremlin-ka ayaa bayaan uu soo saaray Sabtidii ku sheegay, in intii lagu guda jiray dood dhinacyo badan taabanaysay, Putin uu Sisi uga mahad celiyay gacantii uu ka geystay daadgureynta muwaadiniinta Ruushka ee ay colaaduhu aafeeyeen ee Qaza, wuxuuna “u rajeeyey guul” doorashada madaxtinimada.

Sisi ayaa markii ugu horeysay loo doortay madaxweyne sanadkii 2014-kii isagoo helay 97% codadkii la dhiibtay, ka dib markii uu hogaaminayay afgambigii Maxamed Mursi ee Ikhwaanul Muslimiin sanadkii 2013-kii.

Sannadkii 2018-kii ayuu mar labaad ku guuleystay, waxaana uu ku guuleystay muddo afar sano ah, isagoo hal musharrax oo mucaarad ah kula tartamay doorashada. Wax-ka-beddelka dastuurka ee lagu ansixiyay aftida 2019 ayaa Sisi ku kordhisay muddada labaad ee laba sano, taasoo u oggolaanaysa inuu u tartamo muddada soo socota ee lixda sano ah ee madaxweynaha.

Xukunka hogaamiyaha Masar ayaa waxaa hareeyay eedeymo la xiriira cadaadis siyaasadeed, iyadoo kooxaha xuquuqda ay sheegeen in tobanaan kun si cadaalad darro ah loo xiray. Sisi iyo taageerayaashiisa ayaa lagu soo waramayaa inay sabab u ahaayeen gacan culus, si ay u xasiliyaan Masar iyo inay uga hortagaan xagjirnimada Islaamiyiinta.

Dadka ku nool oo lagu qiyaaso 113 milyan oo si xawli ah u koraya, Masar, oo ah dalka ugu dadka badan Carabta, ayaa la daalaa dhacaysa qiimaha sare u kaca ee ka dhashay sicir bararka diiwaanka ku dhow iyo culaysyada kale ee dhaqaale. Sisi waxa uu u aqoonsaday kororka dadwaynaha in uu yahay mid wax weyn ka tari doona cadaadiska dhaqaale waxa uuna ku booriyay Masaarida in ay caruur yar dhalaan.

Intii uu hoggaaminayay, Qaahira waxa ay raadinaysay maal-gashi kordhinta ee Ruushka si ay wax uga qabato caqabadaha dhaqaale. Horeba saamile ku leh Bangiga Horumarinta Cusub ee BRICS, Masar waxay ku biiri doontaa shanta waddan ee aasaasay BRICS bisha soo socota, oo ay weheliso Imiraatka, Sacuudiga, Itoobiya, Argentina, iyo Iiraan.

Dalka Waqooyiga Afrika ayaa noqday ganacsiga ugu weyn ee Moscow ee Afrika marka loo eego is-beddelka ganacsiga. Marka loo eego tirooyinka ay bixiso Adeegga Kastamka Federaalka ee Ruushka, Masar waxay xisaabisay 26.9% ($ 4.8) wadarta ganacsiga u dhexeeya Ruushka iyo Afrika sanadka 2021.

Masar iyo Soomaaliya ayaa horay u lahaa xiriir wanaagsan, balse hadda xaalka sidii hore ma ahan. Madmadow, xiisad iyo sii kicinta suurtagalka ah ayaa ku xeeran mustaqbalka xidhiidhka Masar iyo Soomaaliya, taas oo ay ugu wacan tahay mawqifka dambe ee aan caddayn ee biyo xidheenka weyn ee Renaissance Dam ee Itoobiya iyo colaadda u dhaxaysa Itoobiya, Masar iyo Suudaan ee uu ka dhashay. Soomaaliya ayaa walaac ka muujisay laba go’aan oo ay Jaamacadda Carabta ka soo saartay arrintan, kuwaas oo dhaliyay duufaanno warbaahineed oo gudaha iyo dunida Carabta ah, gaar ahaan warbaahinta Masar. Baraha bulshada ayaa lagu arkayay daraasiin qoraalo aflagaado ah oo ka dhan ah Soomaaliya. Waxaa soo baxay baaqyo lagu xumeynayo Soomaalida, laguna dalbanayo in laga soo tarxiilo dalalka Khaliijka, iyadoo ay ugu wacan tahay mowqifka dhex-dhexaadnimada ah ee Muqdisho iyo mowqifka Muqdisho ka taagan tahay in ka badan hal arrin oo Carabta ah, haba ugu badnaato shirkii wasiirrada arrimaha dibadda Carabta ee Liibiya iyo biyo xireenka Renaissance.

Xiriirka Masar iyo Soomaaliya, ilaa 1960-meeyadii, waxa uu ku dhisnaa heer ay Muqdisho ku tiirsan tahay siyaasadda Qaahira. Runtii, Soomaaliya waxay inta badan Masar kula jirtay fagaarayaasha caalamiga ah iyo kuwa Carabta. Tusaale ahaan, waxa ay Masar ku garab istaagtay heshiiskii nabadeed ee Camp David ay la gashay Israa’iil sannadkii 1978-kii, waxaana ka horreeyay guutadii madaafiicda Soomaalida ee ka barbar dagaalamaysay ciidamadii Masar dagaalkii 1973-kii. Arrintan ayaa muujisay xoojinta xiriirka labada dal. Runtii, Diblomaasigii Masar ee Kamaal El-Din Saalax oo ahaa ergayga Qaramada Midoobay ee Soomaaliya, ayaa Geeska Afrika looga mahad-naqayaa sida uu u taageersan yahay midnimada Soomaaliyeed; waxaana dilay gumaystihii Talyaaniga 1957kii.

Si kastaba ha ahaatee, cilaaqaadkaas xooggani ma sii horumarin, iyadoo Masar ay dhab ahaantii dib u soo noqotay wax yar ilaa arrinta biyo-xireenka Renaissance ay kacday. Macnuhu waxa uu hadda arkayaa in Soomaaliya ay ku xidhan tahay siyaasadda gobolka ee Itoobiya, taas oo ka faa’iidaysata dekedaha Soomaaliya; sidoo kale labada dal waxaa ka dhaxeeya heshiisyo dhaqaale iyo amni. Sidaa darteed, Soomaaliya waxay u janjeertaa inay u janjeerto dhanka Itoobiya, taasoo ka dhigaysa doorka Masar ee Geeska Afrika mid kaabaya quwadaha kale ee gobolka, Carabta iyo kuwa caalamiga ah, inkasta oo ay hore ugu xoog badnaayeen oo ay xulafo ku ahaayeen gobolka oo leh tixgalin dhinaca biyaha iyo amniga ah ee dawladda. Qaahira.

Facebook Comments Box

Xafiiska Falanqeynta ee Diblomaasi.com waa xafiiska u qaabilsan dabagalka wararka, baarista qotoda dheer, xaqiiqo raadin, iyo ka warbixinta arrimaha danta guud, soo bandhigida xogta qarsoon ama daahsoon sida musuq maasuqa ama arrimo laga yaabo in aan si kale loo ogaan. Xafiiska Falanqeynta ee Diblomaasi.com wuxuu door muhiim ah ka ciyaaraa la xisaabtanka dawladda, ganacsatada iyo shakhsiyaadka iyaga oo xafiiskan soo bandhigaya sheekooyin muhiim ah oo saamayn ku yeelan kara bulshada. Ujeedada waa abuurista xaddaarad cusub.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Geeska Afrika

Dibadbaxyo rabshado wata oo mar kale ka qarxay Kenya

Mudaaharaadyo dalka oo dhan ka dhacay ayaa bil ka hor ka dhashay canshuur kordhin la soo jeediyay.

Published

on

Sunta dadka ka ilmeysiisa ayaa lagu qarxiyey mudaaharaadyo kasoo cusboonaaday magaalada Nayroobi 16-kii Luulyo, 2024. © Tony Karumba / AFP

Kenya waxaa Talaadadii qalalaase hor leh ka dhacay caasimadda, Nayroobi, iyo gobollo kale. Booliska ayaa sunta dadka ka ilmeysiisa ku furay dibadbaxayaal ka soo horjeeda dowladda, kuwaas oo ku adkeysanaya in uu iscasilo madaxweyne William Ruto.

Mudaaharaadyada dalka oo dhan oo bil ka hor ka dhashay canshuur kordhin la soo jeediyay, ayaa si aan kala go’ lahayn u socday xitaa ka dib markii madaxweyne Ruto uu laalay sharciga canshuuraha 26-kii Juun oo uu kala diray ku dhawaad ​​dhammaan golahiisa wasiirada 11-kii luulyo.

Maamul xumada la sheegayo, musuq maasuqa iyo sidoo kale dhimashadii dibed baxayaasha ee isu soo baxyadii hore ayaa ka mid ah walaaca ay qabaan dibadbaxayaasha. Talaadadii, booliisku waxay sunta dadka ka ilmeysiisa u adeegsadeen Kitengela, oo ah degmo u dhow Nayroobi, halkaas oo ku dhawaad ​​200 oo mudaaharaadayaal ah ay gubeen taayaro ayna ku dhawaaqayeen erayo ka dhan ah Ruto. Dibadbaxayaasha bartamaha magaalada Nayroobi iyo Mombasa ayaa sidoo kale la kulmay sunta dadka ka ilmaysiisa.

Weriye ayaa weydiiyay mid ka mid ah dibadbaxayaasha inuu sharaxo sababta muwaadiniintu ay ugu soo baxeen waddooyinka. “Waxaan leenahay jooji musuqmaasuqa ka jira dowladda… Waxaan rabnaa inaan Kenya nadiifinno,” ayuu yiri dibad-baxayaasha. Wakaaladaha wararka ee maxaliga ah ayaa sheegay in mudaaharaadayaashu ay siteen boorar ay ku dalbanayaan in la baaro deynta qaranka. Dibad-baxayaal kale ayaa xiray waddada isku xirta Katarina iyo Nayroobi.

Guddiga qaran ee xuquuqul insaanka ee Kenya ee loo soo gaabiyo (KNCHR) oo ay maalgeliso dowladda ayaa sheegay in ugu yaraan 50 qof lagu dilay ilaa hadda qalalaasaha guud, kaasoo socday toddobaadyo.

Guddiga xuquuqul insaanka ee Kenya ayaa sheegay in ay goob joog u ahaayeen booliska oo toogtay afar qof oo mid ka mid ah uu dilay. “Waxaan si adag u cambaareyneynaa dilka booliska. Falalka noocaan ah waa wax aan la aqbali karin waxayna ka dhigan yihiin xad-gudub weyn oo ka dhan ah xuquuqda aadanaha. Cadaaladda iyo isla xisaabtanka ayaa lama huraan ah. Waxaan si xoog leh ugu riixi doonnaa la xisaabtanka booliiska,” NGO-ga ayaa ku qoray X (hore Twitter-ka).

Sida laga soo xigtay dhowr warbixinood, dadkii badnaa ayaa “ka batay” sharci fulinta oo joogay oo u soo galay sharci-dejinta, qayb ka mid ah dab qabadsiisay. Sidoo kale waxaa la gubay gaari booliis ah, sida uu ku warramay wargeyska maalinlaha ah ee The Star.

“Waxaan dooneynaa inaan xirno baarlamaanka, xildhibaan kastaa waa inuu dego oo is casilaa,” Dibad-baxe lagu magacaabo Davis Tafari ayaa u sheegay Reuters. “Waxaan yeelan doonnaa dowlad cusub,” ayuu yiri.

Isniintii, Ruto wuxuu ku eedeeyay hay’adda Ford Foundation inay maalgelisay mudaaharaadyada, laakiin ma uusan soo bandhigin wax caddayn ah oo taageeraya sheegashadiisa. Ururka cadaalada bulshada u ololeeya ayaa beeniyey eedeymahaas, iyagoo sheegay in aysan maalgalin mudaaharaadyada ayna u hoggaansamaan siyaasad aan xisbi ahayn.

Isku shaandhaynta golaha wasiirada ayaa ahayd tii labaad ee uu sameeyo madaxweynaha Kenya. Horaantii sanadka 2023, Ruto waxa uu bedelay madaxda 8 wasaaradood isaga oo isku dayaya in uu qaboojiyo carada dadweynaha ee ka dhalatay dhibaatooyinka dhaqaale ee qaranka.

Sida lagu sheegay warbixin uu dhawaan soo saaray bangiga dhexe ee Kenya, deynta guud ee gudaha iyo dibadda ee Nayroobi ayaa waxay dhan tahay in ka badan 80 bilyan oo doolar, iyadoo adeegga deynta ay ka dhigan tahay ku dhawaad ​​60% dakhliga dalka.

Madaxweyne Ruto, oo hindise sharciyeedka maaliyadda u dallacsiiyay dib u habeyn lama huraan ah si loo helo maalgelinta IMF loogana fogaado deynta, ayaa sheegay in dowladdiisa ay ka fiirsaneyso tallaabooyin kale oo ay ku jirto dhimista miisaaniyada xafiiskiisa.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Geeska Afrika

Itoobiya oo noqotay dalkii ugu horreeyay ee ajnabi ah oo booqasho ku taga dalka Suudaan tan iyo markii uu bilowday dagaalka sokeeye

Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed iyo Jeneral Cabdel Fattah al-Burhaan ayaa ka wada hadlay colaada taagan iyo waddooyinka nabad lagu gaari karo.

Published

on

Madaxweynaha Golaha Ku-meel-gaarka ah ee Suudaan Jeneral Cabdel Fattah al-Burhan (Dhexda) oo salaamaya Ra'iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed (Xarunta-R), isagoo booqasho rasmi ah ku yimid Garoonka Caalamiga ah ee Port Sudan luulyo 9, 2024. © AFP

Taliyaha guud ee ciidamada Suudaan Jeneral Cabdel Fattah al-Burhan ayaa maanta magaalada Port Sudan ku qaabilay ra’iisul wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed, taasoo noqonaysa booqashadii ugu horreysay ee hoggaamiye ajnabi ah uu ku tago dalkaas tan iyo markii ay dagaallada sokeeye ka qarxeen in ka badan 12 bilood.

Sida laga soo xigtay wakaaladda wararka Suudaan ee SUNA, al-Burhaan waxa uu carabka ku adkeeyay “xariirka qotoda dheer ee laba geesoodka ah ee u dhexeeya Khartoum iyo Addis Ababa, isaga oo tixraacaya xiriirka taariikhiga ah iyo dhaqanka ee ka dhexeeya labada shacab ee walaalaha ah.”

Wada-hadallada labada dhinac ayaa ku qotomay muhiimadda ay leedahay kobcinta iyo horumarinta xiriirka labada dal.

Abiy Axmed ayaa ku nuux nuuxsaday in booqashadiisa ay muujineyso taageerada ay dowladdiisa iyo shacabka Itoobiya u hayaan dalka Suudaan oo ay ka socdaan dagaallo sokeeye tan iyo markii ay bilowdeen colaadda u dhaxeysa Ciidamada Qalabka Sida ee Suudaan iyo Jabhadda Taageerada Degdegga – Rapid Support Forces (RSF) bishii Abriil, 2023.

“Dagaalkani wuu dhammaan doonaa, xiriirka ka dhexeeya labadeenna dal wuxuu ahaan doonaa mid adag oo xooggan,” ayuu yiri, isagoo carrabka ku adkeeyay doorka muhiimka ah ee nabadda oo aasaas u ah horumarka. Hogaamiyaha ayaa sidoo kale ku nuux-nuux saday in ummaduhu ay xaliyaan arrimahooda gudaha iyada oo aysan jirin faragelin dibadeed.

Markii hore loo arkayey in uu aad ula safan yahay Ciidamada Taageerada Degdegga ah (RSF) oo uu ku martigeliyey Hogaamiye Maxamed Xamdaan Dagalo Addis Ababa Diseembertii hore, Abiy Axmed waxa uu booqashadiisa u qaabeeyey qayb ka mid ah dadaal lagu doonayo in xasillooni loogu soo dabaalo Suudaan.

Madaxweynaha Golaha Ku Meel Gaarka ah ee Suudaan Jeneral Cabdel Fattah al-Burhan ayaa ku soo dhaweeyay Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed, xilli uu booqasho rasmi ah ku tagay Port Sudan Luulyo 9, 2024.

Safarka ayaa yimid ka dib markii RSF ay weerartay Sennar, oo ah xarun ganacsi oo ku taal koonfurta-galbeed ee Suudaan, Juun 24, taas oo colaadda ku sii durkisey xadka Suudaan uu la wadaago Itoobiya.

3-dii Luulyo, Qaramada Midoobay ayaa sheegtay in in ka badan 136,000 oo qof ay ka carareen gobolka Sennar ka dib markii ciidamada RSF ay weerarro xiriir ah ka bilaabeen gobolka. Sawirro laga soo qaaday baraha bulshada ayaa muujinayay dad da’ kasta leh oo ku qulqulaya gobolka Blue Nile iyagoo doonaya inay ka baxsadaan isku dhacyada.

Dagaalada ka socda dalka Suudaan ee u dhaxeeya ciidamada dalkaasi iyo xoogaga awooda badan ee Ciidamada Taageerada Degdega ah – Rapid Support Forces (RSF) ayaa horseeday walaaca sii kordhaya ee gobolka iyadoo quwadaha caalamka ay ku baaqayaan in si degdeg ah loo joojiyo dagaalka.

Dagaalkan ayaa waxa uu ahaa mid ay isaga horyimaadeen labada mas’uul ee ugu awooda badan dalka Suudaan – Jeneral Cabdel Fattah Al-Burhaan oo hogaaminaya ciidamada iyo Jeneral Maxamed Hamdan ‘Hemedti’ oo madax ka ah RSF, waxaana dagaalkaasi ku dhintay ugu yaraan 350 qof, halka 1,800 ay ku dhaawacmeen.

Dagaalka u dhexeeya RSF iyo ciidamada Suudaan ayaa qarxay Sabtidii, taasoo meesha ka saartay qorshihii caalamku taageeray ee loogu guuri lahaa dimuqraadiyad rayid ah afar sano kadib markii xukunka laga tuuray Cumar Al-Bashiir oo ahaa mudaaharaadyo waaweyn iyo laba sano ka dib afgambi militari.

Shacab badan ayaa lagu barakiciyey, lagu dilay loolanka dhanka awoodda ah oo u dhexeeya laba hoggaamiye oo hore isbahaysi u ahaa xukuumaddii militariga ee talada dalka haysay, kuwaas oo kala ah taliyihii ciidanka Burhaan iyo hoggaamiyaha RSF Jeneraal Maxamed Xamdaan Dagalo.

Xoghayaha guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres ayaa khamiistii codsaday xabbad-joojin si loogu ogolaado dadka rayidka ah inay gaaraan goobaha amniga ah.

Imaraatka iyo Sacuudi Carabiya

Imaaraatka Carabta iyo Sacuudiga ayaa dhowrkii sano ee lasoo dhaafay isku dayay inay xoojiyaan saameyntooda gobolka Badda Cas ee Afrika.

Imaaraatka Carabta ayaa mudooyinkan waday balaarinta doorkeeda Geeska Afrika. Iyada oo ay weheliso quwadaha kale ee Khaliijka, waxa ay sii ballaarinaysaa xiriirka ay la leedahay gobolka. Loolanka istaraatiijiyadeed, oo ay ku jiraan kuwa ka tirsan Golaha Iskaashiga Khaliijka ee isku haya Imaaraadka, Sacuudiga iyo Qatar, ayaa inta badan dhiirigeliya saameynta sii kordheysa ee quwadaha Khaliijka.

Markii hore oo ay taageerayeen Madaxweynihii hore Cumar Al-Bashiir – oo dalka soo xukumayay 30 sano ka hor inta aan la ridin 2019 – Imaaraadka iyo Sacuudi Carabiya waxay dhabarka u riteen Golaha Militariga ee Ku Meel Gaarka ah ee dalka la wareegay ka dib kacdoon dadweyne oo looga soo horjeeday kaligii-taliyihii muddada dheer.

Golahan ayaa waxaa hogaaminayay taliyaha ciidamada Jeneral Cabdel Fattah al-Burhaan iyo hogaamiyaha RSF Hemedti oo hadda dagaal dhexmaraya. Labada jeneraalba waxay caan ka noqdeen xukunkii Cumar Al-Bashiir, iyadoo Hemedti RSF ay ka soo baxeen maleeshiyada Janjaweed oo lagu eedeeyay dambiyo dagaal oo ka dhacay Daarfuur.

Labada dal ee Khaliijka ayaa ku yaboohay deeq lacageed oo dhan 3 bilyan oo dollar kadib afgambigii Cumar Al-Bashiir. Imaaraatka iyo Sacuudiga ayaa u arkayay xilliga kala guurka ka dib xukunkii dheeraa ee Cumar Al-Bashiir fursad ay dib ugu soo celin karaan saameynta Islaamiyiinta Suudaan iyo guud ahaan gobolka oo ay ku xoojiyaan saameyntooda.

Kaligii-taliyihii hore waxa uu xulufo la ahaa kooxaha Islaamiyiinta waqtiyo kala duwan oo xukunkiisa, waxaana inta badan lagu tilmaami jiray Islaami.

Hemedti ayaa Isniintii u muuqday mid ku ciyaaraya khaliijka iyo cabsida caalamiga ah ee laga qabo in Islaamiyiinta Suudaan la wareegaan, isagoo ku eedeeyay Burhaan inuu yahay “Islaam xagjir ah” qoraal uu soo dhigay bartiisa twitter-ka.

Iyadoo ay u badan tahay inay run tahay inay jiraan xubno ka tirsan ciidamada qalabka sida ee Suudaan oo lala xiriirinayo dhaqdhaqaaqii Islaamiyiinta ee xilligii Cumar Al-Bashiir, haddana taasi maahan sababta khilaafkooda, ayuu yiri Mat Nashed, oo ah wariye iyo falanqeeye arrimaha Suudaan.

“Hemedti uma eka mid aad u dhiban taas markii uu sidoo kale ahaa ilaaliyaha Cumar Al-Bashiir. Si gaar ah uma uusan danayn markii uu ku biiray militariga si uu u abaabulo afgambi 25 Oktoobar 2021,” ayuu yirri.

“Sababta uu khilaafka ugu dhexeeyo ayaa ah in xubnahan militariga ah ee ku xirnaa xisbiga Cumar Al-Bashiir iyo kuwa daacadda u ah Bashiir ay ka baqayaan in isbedel cusub oo rayid ah uu dhaawaco awoodooda dhaqaale iyo kuwa siyaasadeed.”

Labada Imaaraadka iyo Sacuudiga ayaa loo maleynayaa inay si gaar ah ugu dhow yihiin RSF wuxuuna Hemedti isku dayay inuu xiriir dhow la yeesho labada waddan. Tusaale ahaan, wuxuu u diray ciidamo la dagaallama Xuutiyiinta Yemen ee xulafada la ah Iiraan si ay ugu adeegaan danaha Sacuudiga, iyo Liibiya si ay ugu adeegaan kuwa Imaaraadka. Baaritaan dhawaan la sameeyay ayaa lagu ogaaday in mid ka mid ah maamulayaasha maamula bogga Facebook ee Hemedti loo maleynayo inuu joogo Imaaraadka.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

Dowladda Sierra Leone ayaa mamnuucay guurka caruurta ka yar 18 sano

Dowladda Sierra Leone ayaa soo saartay sharci dhigaya in 15-sano oo xabsi ah lagu xukumo dambiilayaasha.

Published

on


Madaxweynaha dalka Sierra Leone Julius Maada Bio ayaa saxiixay sharci mamnuucaya guurka caruurta ee dalka ku yaala galbeedka Afrika, halkaasoo seddex meelood meel gabdhaha ay guursadaan ka hor inta aysan gaarin 18 sano.

Marti-sharaf, oo ay ku jiraan marwooyinka koowaad ee Cape Verde iyo Namibia, ayaa goob-joog ka ahaa xafladda saxiixa mamnuucidda guurka carruurta ee 2024 Talaadadii caasimadda, Freetown. Waxay timid ku dhawaad ​​laba toddobaad ka dib markii sharci-dajiyayaashu ay meel mariyeen cabbirka, taas oo dadka u ololeeya ay ku ammaaneen tallaabo “taarikhi ah”.

“Si wadajir ah, waxaan rabnaa inaan dhisno Sierra Leone awood leh halkaas oo haweenka la siiyo madal siman si ay u gaaraan awooddooda buuxda. Mar walba waxaan rumaysnaa in mustaqbalka Sierra Leone uu yahay dumar,” ayuu madaxweyne Bio ku yiri hadal uu soo saaray.

Sida uu qabo sharciga, nin kasta oo ku lug yeesha guurka gabar ka yar 18 sano waxa uu wajihi doonaa ugu yaraan 15 sano oo xarig ah, $4,000 ganaax ah, ama labadaba. Waxa kale oo ku jira qodobbo lagu ilaalinayo xuquuqda dhibbanayaasha iyo in la hubiyo in carruurta ay saamaysay ay helaan adeegyo waxbarasho iyo taageero.

Sida laga soo xigtay The non-profit Girls Not Brides, ku dhawaad ​​30% gabdhaha Sierra Leone waxay guursadaan iyagoo aan gaarin da’da 18. Ku dhawaad ​​800,000 oo ka mid ah sideed milyan oo qof ee dalka ayaa ah caruur la guursado, iyadoo kala bar ay guursadaan ka hor intaysan gaarin 15, sida ay sheegtay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan carruurta ee UNICEF.

Kooxaha xuquuqul insaanka ayaa xaalada ku xidhiidhiyay faqri baahsan, maadaama qoysasku ay ku dhamaadaan in ay guursadaan gabdhahooda si ay u wanaajiyaan dhaqaalahooda ama ay isaga bixiyaan deymaha. Wasaarada caafimaadka ee dalka Sierra Leone ayaa sidoo kale ku eedaysay guurka caruurta inuu sabab u yahay kor u kaca heerka dhimashada hooyada.

Waddanka Afrika ayaa hore u dejiyay da’da guurka ugu yar ee sharciga ah ee 18 sida waafaqsan Xeerka Xuquuqda Carruurta ee 2007. Si kastaba ha ahaatee, tani waxaa khilaafay Xeerka Guurka iyo Furriinka ee 2009, kaas oo u oggolaanaya carruurta aan qaan-gaarin in lagu guursado ogolaansho waalid.

Fatou Gueye Ndir, oo ah sarkaal sare oo u ololeeya gabdhaha aan guursan, ayaa soo dhaweysay sharciga cusub oo ah “tallaabo muhiim ah oo hore loo qaaday” si wax looga qabto guurka qasabka ah ee Sierra Leone iyo u oggolaanaya gabdhaha inay “ku noolaadaan farxad, ammaan ah, oo ay gaaraan awooddooda buuxda.”

Cilmi-baadhaha Human Rights Watch Betty Kabari ayaa sheegtay in Sharciga Mamnuucidda Guurka Carruurta ee 2024 uu dhigayo “dariiq loo maro waddamo kale oo Afrikaan ah, sida Tanzania iyo Zambia, si ay meesha uga saaraan sharciyada oggolaanaya guurka carruurta iyo in la hubiyo in gabdhuhu ay dhammaystiri karaan waxbarashada aasaasiga ah iyo dugsiga sare.”

Sida laga soo xigtay UNICEF, Galbeedka iyo Bartamaha Afrika ayaa leh heerka guurka ugu sarreeya adduunka, iyadoo ku dhawaad ​​​​60 milyan oo caruur ah oo guursaday.

Bishii Abriil, mas’uuliyiinta Ghana waxay sheegeen inay faragelin ku sameeyeen si ay u ilaaliyaan gabadh yar oo la guursaday wadaad dhaqameed 63 jir ah, in kasta oo da’da guurka ugu yar ee waddanku ay tahay 18 jir.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

Ruushka iyo Maali oo xoojinaya iskaashiga nukliyeerka

Moscow iyo Bamako waxay ku heshiiyeen inay horumariyaan xidhiidhka kaabayaasha tamarta.

Published

on


Shirkadda tamarta Ruushka ee Rosatom ayaa Maali la saxiixatay heshiisyo ku saabsan horumarinta iskaashiga tamarta nukliyeerka iyo meelaha kale ee muhiimka ah, shirkaddu waxay ku dhawaaqday Arbacadii.

Wafdi ka socda Rosatom oo uu hogaaminayo Nikolay Spassky, kuxigeenka agaasimaha guud ee xiriirka caalamiga ah, uuna ka mid yahay Grigory Nazarov, madaxa JSC NovaWind, laanta Rosatom ee ku takhasustay tamarta dabaysha, ayaa u safray dalka Galbeedka Afrika todobaadkan, halkaas oo ay kula kulmeen madaxweynaha ku meel gaarka ah Assimi Goita.

Spassky ayaa siisay Goita warbixin dhamaystiran oo ku saabsan horumarka mashaariicda iskaashiga waaweyn ee ay hormuudka ka tahay Rosatom gudaha dalka.

Safarka ayaa lagu soo gaba gabeeyay, iyadoo lagu kala saxiixday saddex qodob. Bintou Camara, wasiirka tamarta iyo kheyraadka biyaha ee Maali, ayaa saxiixay heshiis ku saabsan horumarinta kaabayaasha nukliyeerka, halka Bourema Kansaye, oo ah wasiirka tacliinta sare, uu saxiixay heshiis ku saabsan iskaashiga tababarka shaqaalaha.

Sida lagu sheegay war-saxaafadeed, wadahadal ayaa sidoo kale lala yeeshay wafdi ka socda Maali oo uu hoggaaminayo wasiirka dhaqaalaha iyo maaliyadda, Alousseni Sanou. Wadahadallada ayaa diiradda lagu saaray mashaariicda tamarta qorraxda iyo sahaminta juqraafiyeed. Qayb muhiim ah oo ka mid ah wada-hadallada ayaa udub dhexaad u ahaa bilaabista suurtagalka ah ee mashruuca istiraatijiyadeed ee lagu dhisayo warshad tamarta Nukliyeerka ah oo uu Ruushku naqdiyay, awood yarna ku leh Maali.

“Dhinacyadu waxay ku heshiiyeen in ay sii wadaan xiriirinta dhow iyo isku-dubaridka jagooyinka xilliyada shaqada wadajirka ah,” adeegga saxaafadda ee Rosatom ayaa sheegay.

Bishii Maarso, dhinaca bandhigga caalamiga ah ee 13 ATOMEXPO iyo forum ee Sochi, Rosatom waxay saxiixday heshiisyo dhowr ah oo ku saabsan horumarinta iskaashiga tamarta nukliyeerka Maali, iyo sidoo kale Burkina Faso, iyo Aljeeriya.

Intii ay socotay munaasabadda, Ryan Collier, oo ah ku-simaha maamulaha guud ee Rosatom Bartamaha iyo Koonfur Afrika, ayaa sheegay in waddamada Afrika ay muujiyeen xiisaha tamarta nukliyeerka ee Rosatom, iyaga oo u aqoonsanaya alaab-qeybiye caalami ah oo la isku halleyn karo iyo “lamaan la isku halayn karo.”

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

Qaraxyo ismiidaamin ah oo ka dhacay dalka Nayjeeriya ayaa waxaa ku dhintay dad badan

Qaraxyo ayaa ka dhacay goob aroos, isbitaal iyo aas, sida ay sheegeen maamulka.

Published

on

Sawirka waa askar ka tirsan ciidamada Nayjeeriya oo la arkayay iyagoo baabuur milatari ku wata Ngamdu, Nayjeeriya, Noofambar 3, 2020. © Audu Marte AFP

Ugu yaraan 18 qof ayaa ku dhintay 48 kalana waa ay ku dhaawacmeen saddex qarax oo bambaano oo ka dhacay magaalo ku taal bariga Nayjeeriya, sida ay sheegeen maamulka deegaanka.

Bayaan ay soo saartay Axaddii, Hay’adda Maareynta Degdegga ah ee gobolka Borno (SEMA) ayaa sheegtay in qaraxii ugu horreeyay uu qabsaday dad isugu soo baxay xaflad aroos oo ka dhacaysay Gwoza, oo u dhow xadka Kaameroon. Booliisku waxay sheegeen in qof dumar ah ay “ku qaraxday walxaha qarxa oo ay ku haysay meel ay dadku ku badnaayeen oo baabuurta la dhigto,” isaga oo intaa ku daray in la arkay iyada oo ilmo dhabarka ku sidata.

Dhowr daqiiqo ka dib, qarax labaad ayaa ka dhacay isbitaal ku yaalla Gwoza, iyo qarax saddexaad – oo sidoo kale uu fuliyay qof isa soo miidaamiyay – ayaa ku dhacay tacsi, ayay hay’addu sheegtay.

Dhimashada ayaa waxaa ku jira dhowr caruur ah, 48 qofna dhaawacyo halis ah ayaa soo gaaray, SEMA ayaa sheegtay in dadka dhaawaca ah ay helayaan dhammaan daweyntii loo baahnaa.

Xubin ka tirsan maleeshiyaatka deegaanka, sida ay soo xigatay wakaaladda wararka ee AFP, ayaa sheegay in labo ka mid ah saaxiibadiisa iyo askari lagu dilay weerar kale oo lagu qaaday goob ay ku sugnaayeen ciidamada ammaanka, sheegashadaas oo aan si rasmi ah loo xaqiijin maamulka.

Madaxweynaha Nayjeeriya Bola Tinubu ayaa dhaleeceeyay weerarradaas, isagoo ku nuux-nuux saday in isaga iyo dowladdiisu ay qaadayaan tallaabooyin lagama maarmaan ah si loo sugo ammaanka muwaadiniinta” wuxuuna wacad ku maray in dembiilayaasha ay wajihi doonaan cadaalad. Ilaa hadda ma jirto koox sheegatay mas’uuliyadda.

Dalka Nayjeeriya ayaa sanado badan waxa uu ahaa meel ay ka dhacaan falal Argagixiso, iyadoo Kooxda Daacish ee Galbeedka Afrika iyo Boko Haram ay weeraro joogto ah ka geystaan. Boko Haram ayaa sanadkii 2009-kii qaaday kacdoon hubeysan oo ay ku dooneysay in ay gobolka uga dhisto dowlad Islaami ah, halkaasi oo ay ku dishay tobanaan kun oo qof, malaayiintana ay ku barakicisay.

Iyadoo madaxweynihii hore ee Nayjeeriya Muxammadu Buhari uu sheegay 2019 in Boko Haram laga adkaaday, haddana kooxdu waxay si joogto ah u bartilmaameedsato dadka rayidka ah iyo shaqaalaha ammaanka. Dabayaaqadii 2023, waxay ku dishay ilaa 40 tuulo laba weerar oo kala duwan oo ka dhacay waqooyi bari ee dalka.

Facebook Comments Box

Continue Reading
Advertisement
Wararka1 day ago

Joe Biden oo ka haray tartanka madaxtinimada Mareykanka

Bariga dhexe2 days ago

Tobannaan qof ayaa ku dhintay, ku dhaawacmay markii Israa’iil ay duqeysay Qaza, Yemen iyo Lubnaan

Geeska Afrika6 days ago

Dibadbaxyo rabshado wata oo mar kale ka qarxay Kenya

Siyaasadda Soomaaliweyn1 week ago

Qarax ka dhacay Muqdisho oo la xaqiijiyay inay ku dhinteen 5 ruux, 20 kalana ay ku dhaawacmeen

Wararka1 week ago

Iskuul ku dumay Nayjeeriya ayaa ku dhintay 22 qof

Dhaqaalaha1 week ago

Ruushka iyo Senegal oo kawada hadlay sidii loo ballaarin lahaa xiriirka tamarta iyo macdanta

Bariga dhexe1 week ago

Dib-u-habaynta hoggaanka: Maxay dunidu ka filan kartaa madaxweynaha cusub ee Iiraan?

Yurub2 weeks ago

Madaxweynaha Faransiiska Emmanuel Macron ayaa Israa’iil ku eedeeyay faragelinta doorashada dalkiisa- warbaahinta

Sirdoonka & Militariga2 weeks ago

Mareykanka oo hubka riddada dheer geynaya Jarmalka

Bariga dhexe2 weeks ago

Xaaska hoggaamiyihii kooxda Daacish Abu Bakar Al-Baghdadi oo dil toogasho lagu xukumay

Geeska Afrika2 weeks ago

Itoobiya oo noqotay dalkii ugu horreeyay ee ajnabi ah oo booqasho ku taga dalka Suudaan tan iyo markii uu bilowday dagaalka sokeeye

Sirdoonka & Militariga2 weeks ago

Militariga Mareykanka oo dhameystiraya ka bixitaankiisa Saldhigga Niger

Wararka2 weeks ago

Pezeshkian ayaa ku guuleystay tartanka madaxtinimada Iiraan

Bariga dhexe2 weeks ago

Wargeyska The Daily Telegraph ayaa soo saaray warbixin been abuur ah in Xisbullah ay ku kaydiyaan hub casri ah garoonka Beyruut

Wararka2 weeks ago

Ra’iisul wasaaraha cusub ee Ingiriiska oo xilka la wareegay

Afrika2 weeks ago

Dowladda Sierra Leone ayaa mamnuucay guurka caruurta ka yar 18 sano

Afrika3 weeks ago

Ruushka iyo Maali oo xoojinaya iskaashiga nukliyeerka

Siyaasadda Soomaaliweyn3 weeks ago

$20 milyan oo laga waayay qasnadda Dowladda Federaalka Soomaaliya – yey ku maqantahay lacagtaas?

Siyaasadda Arrimaha Dibadda3 weeks ago

Maxaa kasoo baxay wadahadalka Ankara ee u dhaxeeya Itoobiya iyo Soomaaliya?

Afrika3 weeks ago

Qaraxyo ismiidaamin ah oo ka dhacay dalka Nayjeeriya ayaa waxaa ku dhintay dad badan

Yurub3 weeks ago

Wasaaradda difaaca ee Ruushka ayaa sheegtay inay soo rideen 36 diyaaradood oo nooca aan duuliyaha lahayn ee Ukrayn

Wararka3 weeks ago

Madaxweynaha Mauritania Maxamed Ould Ghazouani oo mar labaad ku guulaystay xilka

Sirdoonka & Militariga3 weeks ago

Pentagon-ka ayaa beenisay in ay saldhig ka sameysaneyso gobolka koonfurta Afrika

Siyaasadda Soomaaliweyn3 weeks ago

Maxamed Cusmaan Jawaari oo geeriyooday – Waa kumaa Barafisoor Jawaari?

Wararka4 weeks ago

Hindise sharciyeedka maaliyadda oo laga laabanayo kadib rabshado ay dad badan ku dhinteen – Madaxweynaha Kenya

Sirdoonka & Militariga4 weeks ago

Mareykanka oo raadinaya saaxiibo militari oo cusub oo gudaha Afrika ah

Geeska Afrika4 weeks ago

Kenya: Dibad-baxayaal ayaa toogasho lagu dilay – Wararka ayaa sheegaya

Wararka4 weeks ago

Julian Assange ayaa laga sii daayay xabsiga Ingiriiska

Falsafada iyo Siyaasada Arrimaha Bulshada1 month ago

Mawduuc Falsafi ah: Dhagar tolmoon mise udub dhexaadka nolosha ah?

Wararka1 month ago

Dagaal cusub ayaa soo socda – QM

Bariga dhexe1 month ago

“Meel Israa’iil ka mid ah kama badbaadi doonto gantaalladeena” – Xassan Nasrallah

Afrika1 month ago

Dalka Zimbabwe oo codsanaayo xubinnimada kooxda BRICS

Geeska Afrika1 month ago

Mudaaharaad rabshado wata ayaa ka dhacay dalka Kenya, kaas oo looga soo horjeedo sharciga canshuuraha

Diblomaasiyadda1 month ago

Booqashada Putin ee Vietnam: Laga soo bilaabo saaxiibtinimada taariikhiga ah ilaa qorshayaasha mustaqbalka

Wararka1 month ago

Tansaania oo furtay xaruntii ugu horeysay ee digniinta degdegga ah ee hawlgalka iyo isgaarsiinta

Sirdoonka & Militariga1 month ago

Faransiiska oo dhimaya joogitaanka ciidamadiisa militariga ee Afrika – AFP

Sirdoonka & Militariga1 month ago

Suudaan oo dacwo ka ah faragelinta ‘aan joogsiga lahayn’ ee Imaaraadka Carabta

Yurub1 month ago

Ra’iisul Wasaaraha Netherlands Mark Rutte, oo noqonaya madaxa NATO

Diblomaasiyadda1 month ago

Kuuriyada Waqooyi oo roog cas u fidisay Putin, oo heshiis muhiim u ah la saxiixatay Ruushka

Sirdoonka & Militariga1 month ago

Wadamada hubka nukliyeerka ku hubaysan oo kor u qaadaya awooda hubkooda arsenalka – cilmi baaris

Xul