Connect with us

Siyaasadda Soomaaliya

Madaxweyne Xasan Sheekh oo Jeneral Cabdalla Cabdalla dib ugu soo celiyey darajooyinkii iyo xuquuqdii ciidan

Sarreeye Guuto Cabdalla Cabdalla Maxamed waxaa hore lagu eedeeyay sababo la xariira xadgudub sharciga ciidamada qalabka sida iyo xeer hoosaadka Hay’adda Nabad Sugidda iyo Sirdoonka Qaranka. – waa sida lagu sheegay wareegtadii kasoo baxday xafiiska MD Farmaajo

Published

on


Madaxweynaha Soomaaliya Xassan Sheekh Maxamuud ayaa dib ugu soo celiyey darajooyinkii iyo xuquuqdii ciidan ee uu lahaa Sarreeye Guuto Cabdalla Cabdalla Maxamed, taliye ku xigeenkii hore ee haya’adda Nabadsugidda iyo sirdoonka qaranka Soomaaliya.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa go’aankan ku sheegay wareegto madaxweyne, ayada oo intaas lagu daray in go’aankan la qaatay “si waafaqsan Qodobbada 87-aad iyo 90-aad ee Dastuurka Kumeel-gaar ah.”

“Sarreeye Guuto Cabdalla Cabdalla Maxamed, laga bilaabo maanta oo aan saxiixay xeerkan Madaxweyne, waxa uu xaq u yeelanayaa dhammaan xuquuqda ciidan ee sharcigu uu u ogolyahay, iyadoo xeerkani uu baab’inayo dhammaan wixii xeer ah oo ka horreeyey,” ayaa lagu yiri wareegtada.

Sarreeye Cabdalla Cabdalla ayaa darajooyinka laga qaaday, lagana saaray ciidanka kadib khilaaf dhexmaray isaga iyo taliyihii hore ee Nabadsugidda Fahad Yaasiin.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa sidoo kale 15-kii Agoosto wuxuu xeer Madaxweyne dib ugu soo celiyey Sarreeye Guuto Saadaq Cumar Maxamed dhammaan darajooyinkii iyo xuquuqdii ciidan oo uu horey uga qaaday madaxweyne Farmaajo.

Sebteembar 2018, Madaxweynaha Soomaaliya Maxamed Cabdullaahi Farmaajo, ayaa qaatay go’aan xasaasi ah oo ka dhan ah taliye ku xigeenka hore ee NISA Cabdalla Cabdalla, sida ku cad warsaxaafdeed soo baxay, warsaxaafadeedka Villa Somalia kasoo baxay wuxuu u qornaa sidaan:

Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Mudane Maxamed Cabdullaahi Farmaajo ayaa ka dhigay dhammaan darajooyinkii ciidan, kana ruqseeyay hay’adda nabad sugidda iyo Sirdoonka Qaranka Sarreeye Guuto Cabdalla Cabdalla Maxamed keddib soojeedin ka timid Agaasimaha Guud ee Hay’adda Nabad Sugidda iyo Sirdoonka Qaranka.

Warqadda soojeedinta ah oo Madaxweynaha kasoo gaartay Xafiiska Agaasimaha Guud ee Hay’adda Mudane Xuseen Cismaan Xuseen ee loo cuskaday go’aankan ayaa lagu caddeeyay in sarkaalkan uusan kasii mid ahaan karin hay’adda iyada oo la tix raacayo go’aankii ay gaareen guddiga anshaxa.

“Sarreeye Guuto Cabdalla Cabdalla Maxamed waxaa laga dhigay dhammaan darajooyinkii ciidaan, isla markaana waxaa laga ruqseeyay hay’adda nabad sugidda iyo sirdoonka qaranka Soomaliyeed sababo la xiriira xadgudub sharciga ciidamada qalabka sida iyo xeer hoosaadka Hay’adda Nabad Sugidda iyo Sirdoonka Qaranka.” Ayaa lagu sheegay wareegtada.

Hay’ada Sirdoonka iyo Nabadsugida Qaranka (HSNQ) waa hay’adda sirdoonka qaranka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya. Waxay fulisaa adeeg qarsoodi ah, sirdoon iyo howlo qarsoodi ah. Ujeedka ugu weyn ee NISA ayaa ah aruurinta Sirdoonka iyo ilaalinta danaha Qaranka Soomaaliyeed.

Shaqada haayada waa in ay aqoonsato oo laga hortago khataraha ku soo wajahan gobolka iyo muwaadiniinteeda isla markaana la xoojiyo amniga iyo nabadgelyada dalka sida uu qabo dastuurka ku meel gaarka ah ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya. Hay’ada Xarunteeduna waa Muqdisho. NISA sidoo kale waxay si dhow isugu xiran yihiin ciidamada qalabka sida ee Soomaaliya waxayna si joogto ah ula shaqeeyaan madaxweynaha.

Facebook Comments Box

Diblomaasi waa deggel hormuud u ah falanqeynta Siyaasadda Arrimaha Dibadda, wararka madaxa bannaan iyo ajendaha-dejinta wararka, falanqaynta siyaasadeed iyo faallooyinka fikirka-gaarka ah ee sida gaar ah loogu qoray/diyaariyey jiilka cusub.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Siyaasadda Soomaaliya

Maxaad kala socotaa waxa ka socda magaalada Laascaanood? – Xog iyo taariikh kooban

Laascaanood waa mid ka mid ah degmooyinka gobolka Sool. Waxaana ka jira degnaan la’aan siyaasaddeed, maxaase sababay?

Published

on

Magaalada Laascaanood ee gobolka Sool

Saaxiibada caalamka ee Soomaaliya ayaa ka walaacsan rabshadaha Laascaanood ee sababay dhimashada iyo dhaawaca dad rayid ah. Ka hortagga rabshadaha iyo xaqiijinta ilaalinta dadka rayidka ah ayaa ugu muhiimsan. Waxaan ku baaqaynaa xasillooni iyo is-xakameyn. Xiisadaha waa in lagu xalliyaa dajinta iyo wadahadal, waa sida ay ku baaqeen saaxibada Soomaaliya.

Wasiirka arrimaha gudaha ee Maamulka Somaliland ayaa sheegay in subaxnimadii Isniinta uu dagaal ku dhexmaray bariga Somaliland ciidamo ka soo jeeda gobolkaas oo ku dhawaaqay gooni-isu-taagga 1991-kii iyo dagaalyahanno ka soo horjeeday dawladdooda. Dagaalkan ayaa la sheegay in uu socday muddo bil ah kadib markii ku dhawaad 20 qof ay ku dhinteen dibadbaxyo ka dhashay gacan ku heynta deegaanada lagu muransan yahay.

Somaliland ayaan helin aqoonsi baahsan oo caalami ah oo ku saabsan madax-banaanideeda, waxayna la kulantay diidmo ka dhan ah sheegashada dhul ku yaal xuduudka bari ee ay la wadaagto Puntland oo ka mid ah maamul-goboleedka Soomaaliyeed.

Maxamed Faarax, oo ah dhaqtarka Isbitaalka Laascaanood ee xarunta maamulka gobolka Sool, ayaa sheegay in ugu yaraan 34 qof ay ku dhinteen 40 kalena ay ku dhaawacmeen dagaalkii Isniintii. Faarax ayaa sheegay in uu arkay meydadka la keenay isbitaalka.

Dhakhaatiirta labaad ee isbitaalka ayaa xaqiijiyay tirada dhimashada, wuxuuna sheegay in xarunta lala beegsaday madaafiic. Maamulka Somaliland ayaan si deg deg ah wax uga weydiinay tirada dhimashada. Mas’uuliyinta Somaliland ayaa sheegay in ciidankooda saaka ay soo weerareen kooxo ay soo ababauleen qaar ka mid ah odayaasha ku shirayey magaalada Laascaanood.

Sidoo kale mid ka mid ah odayaasha degaanka ayaa u sheegay warbaahinta gudaha in weerar ay soo qaadeen ciidamada Somaliland. Mas’uuliyiinta isbitaalka Laascaanood ayaa u sheegay VOA inay iska horimaadkan ku dhinteen ugu yaraan 13 qof ilaa haatan, halka 40 kalena ay ku dhaawacmeen.

Magaalada waxaa ku muransan labada maamul ee Puntland iyo Somaliland. Puntland waxay sheeganaysaa in ay sabab u tahay xidhiidhka qaraabonimo ee ka dhexeeya beesha Dhulbahante iyo beesha ugu badan ee Puntland, Majeerteen, halka sheegashada Maamulka Somalland ay ku qotonto xuduudka Maxmiyadii hore ee gumaystihii Ingiriiska ee ‘British Somaliland. Magaaladu waxay ahayd caasimad lagaga dhawaaqay maamulka Khaatumo ilaa intii ay jirtay ilaa ay burburtay 2017.

Ciidamada Somaliland waxay magaalada ku qabsadeen dagaalkii Laascaanood sannadkii 2007-dii, iyagoo ka saaray ciidamadii Puntland, waxayna tan iyo xilligaas si buuxda gacanta ugu hayeen magaalada dhinac walba. Ilaa hadda Somaliland waxay ku talisaa Laascaanood sharciyad iyo caannimo yar, halka dilalka joogtada ah ee aan la garanaynina ay xaaladda ammaanku sii xumaadeen.

Axmed Muusa ayaa ku waramaya in shacabka Laascaanood aysan si buuxda u aqbalin joogitaanka Somaliland ee magaaladooda.

Somaliland waxay weli Laascaanood ka talisaa sharciyad ahaan. Tani waa hal sabab oo ay Somaliland ku tahay inay u dabacsanaato xagga cashuur ururinta. Kuma soo rogi karto xeerka cashuuraha buuxa ee dhulka Dhulbahante, sababtoo ah taasi waxay xoojinaysaa oo kaliya cabashooyinka jira ee dadka deegaanka ee ku wajahan Somaliland. Sidaa darteed, cashuuraha Somaliland ee la dhimay (cashuur dhaaf) ee deegaamada Laascaanood waa hal dariiqo oo lagu kasbado, ama ugu yaraan lagu hayo, heer ay bulshadu ku qanacdo.

Siyaasadda

Cod-bixiyayaasha doorashooyinka baarlamaanka iyo dawladaha hoose ee Somaliland Laascaanood waa xarunta awoodda siyaasadeed ee beesha Dhulbahante.

Laga bilaabo 2021-ka, dadka reer Laascaanood waxa u metelaya 12 xildhibaan oo Sool u metelaya doorashada baarlamaanka Somaliland. Iyadoo magac ahaan looga qayb galayo doorashada Somaliland, 5 wakiil oo kaliya ayaa ka soo jeeda Dhulbahante oo si gaar ah u deggan gobolka Sool. Laga soo bilaabo doorashadii baarlamaanka ee 2005-tii, beesha Isaaq ee degta degmada Caynaba waxay ka faa’iidaysteen maqnaanshaha beeshan.

Xubno ka tirsan beelaha Daarood ee ka soo jeeda bariga Somaliland, ee gobollada Sool iyo Sanaag, ayaa goor hore qaatay mawqif ka dhan ah gooni-isu-taagga. Badankoodu kamay qayb gelin aftidii dastuurka iyo doorashooyinkii xigay. Sidaa darteed, Somaliland inteeda badan waxay maanta noqotay ‘ maamul hal-beeleed ku dhisan’: dhammaan xafiisyada muhiimka ah ee dalka waxa haya xubnaha beesha Isaaq ee ugu tirada badan.

Intaa waxa dheer, dadka deegaanka waxa metelaya 13 xildhibaan oo golaha deegaanka ah oo laga soo doortay doorashadii dawladaha hoose ee Somaliland.

Doorashadii baarlamaanka iyo dawladaha hoose ee 2021 ilaa 100,000 oo qof ayaa isu diwaangaliyey inay codkooda dhiibtaan guud ahaan gobolka Sool iyagoo aqlabiyad khafiif ah iska diiwaangeliyey caasimadda Laascaanood. Tani waxay ahayd mid aad u foolxun oo codbixiyeyaashu ka soo qayb galeen, iyada oo aqbalka joogitaanka Somaliland ee gobollada bari ay tahay mid aan sinnayn.

Beelaha qaar ayaa sidoo kale dhibaato ka soo gaartay ka dib markii ay si xun ugu soo baxeen bariga, halkaas oo aqbalka dadweynaha ee maamulka Somaliland uu yahay mid aan sinnayn. Deegaanada bariga gobolada Sool iyo Sanaag iyo sidoo kale degmada Buuhoodle ee Togdheer ayaa waxaa dega inta badan beelaha Dhulbahante iyo Warsangali oo ka tirsan beelaha Daarood. Waxa muddo dheer ku loolamayay Somaliland iyo Puntland (dawlado xubin ka ah Soomaaliya).

Juqraafiga ahaan

Laascaanood waxay ku taal meel istaraatiiji ah oo ku taal dooxada Nugaaleed iyo hareeraha waddooyinka ganacsiga ee maamulada Somaliland iyo Puntland. Magaaladu waxa ay ku dhowdahay buuro ay ku hareeraysan yihiin, waxaanay leedahay khayraad biyood oo aad u tiro badan, kuwaas oo ka dhigaya meel ay ka soo degaan dadka ka soo jeeda gobolada kale ee guud ahaan oomanaha ah ee Somaliland iyo weliba dalalka jaarka ah sida, Jabuut, Itoobiya, Eriteriya.

Waxaa magaalada la aasaasay horaanta qarnigii 12 aad waxayna noqotay xaruntii dhaqdhaqaaqa xornimo udirirka soomaaliyeed ee Daraawiishta, magaaladaan waa magaalo ka duwan qeybaha kale ee dalka, waa magaalo si buuxda ah loo soo gumeesanin. Magaalada Waxay leedahay durdur biyood webi laamood ah oo mara dhanka koonfured ee magaalada, taasi waxay sahashay dhulbered balaran oo ka kasoo baxo halkaas.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Soomaaliya

Ugu yaraan 34 qof ayaa ku dhintay dagaal ka dhacay Laascaanood, sida uu sheegay isbitaalka Laascaanood

Iska horimaadyadan ayaa yimid iyadoo maalmahan uu magaalada Laascanood kulan uga socday odayaasha dhaqanka degaanka kuwaasi oo ugu baaqay ciidamada Maamulka Somaliland inay ka baxaan degaankooda, sida ay hadalka u dhigeen.

Published

on

Magaalada Laascaanood ee gobolka Sool

Ugu yaraan 34 qof ayaa ku dhintay dagaal ka dhacay gobolka Waqooyi ee Maamulka Somaliland, sida ay sheegeen dhakhaatiirta isbitaalka guud ee magaalada Laascaanood.

Wasiirka arrimaha gudaha ee Maamulka Somaliland ayaa sheegay in subaxnimadii Isniinta uu dagaal ku dhexmaray bariga Somaliland ciidamo ka soo jeeda gobolkaas oo ku dhawaaqay gooni-isu-taagga 1991-kii iyo dagaalyahanno ka soo horjeeday dawladdooda. Dagaalkan ayaa la sheegay in uu socday muddo bil ah kadib markii ku dhawaad 20 qof ay ku dhinteen dibadbaxyo ka dhashay gacan ku heynta deegaanada lagu muransan yahay.

Somaliland ayaan helin aqoonsi baahsan oo caalami ah oo ku saabsan madax-banaanideeda, waxayna la kulantay diidmo ka dhan ah sheegashada dhul ku yaal xuduudka bari ee ay la wadaagto Puntland oo ka mid ah maamul-goboleedka Soomaaliyeed.

Maxamed Faarax, oo ah dhaqtarka Isbitaalka Laascaanood ee xarunta maamulka gobolka Sool, ayaa sheegay in ugu yaraan 34 qof ay ku dhinteen 40 kalena ay ku dhaawacmeen dagaalkii Isniintii. Faarax ayaa sheegay in uu arkay meydadka la keenay isbitaalka.

Dhakhaatiirta labaad ee isbitaalka ayaa xaqiijiyay tirada dhimashada, wuxuuna sheegay in xarunta lala beegsaday madaafiic. Maamulka Somaliland ayaan si deg deg ah wax uga weydiinay tirada dhimashada.

Mas’uuliyinta Somaliland ayaa sheegay in ciidankooda saaka ay soo weerareen kooxo ay soo ababauleen qaar ka mid ah odayaasha ku shirayey magaalada Laascaanood.

Sidoo kale mid ka mid ah odayaasha degaanka ayaa u sheegay warbaahinta gudaha in weerar ay soo qaadeen ciidamada Somaliland. Mas’uuliyiinta isbitaalka Laascaanood ayaa u sheegay VOA inay iska horimaadkan ku dhinteen ugu yaraan 13 qof ilaa haatan, halka 40 kalena ay ku dhaawacmeen.

Iska horimaadyadan ayaa yimid iyadoo maalmahan uu magaalada Laascanood kulan uga socday odayaasha dhaqanka degaanka kuwaasi oo ugu baaqay ciidamada Somaliland inay ka baxaan degaankooda, sida ay hadalka u dhigeen.

Madaxwyenaha Somaliland Muuse Biixi Cabdi ayaa isagu horey u sheegay inaan ciidamada laga saarayn gobolka.

Dhinaca kalena odayaasha dhaqanka ee degaanka ayaa maanta soo saaray go’aammo ay ku jiraan in degaanada SSC-Khaatumo ay ka mid yihiin dawladda federaalka Soomaaliya ayna u taagan yihiin midnimo, islamarkaana aysan ka mid ahayn maamulka Somaliland, sida lagu sheegay qoraalkaasi.

Odayaasha ayaa sidoo kale sheegay inay doorteen guddi ka kooban 45 xubnood oo maamuli doona arrimaha SSC-Khaatumo. Haddaba wararkii ugu dambeeyey iska hor-imaadka, iyo falcelinta odayaasha gobolka iyo maamulka Somaliland, hoos ka dhageyso.

Magaalada Laascaanood

Magaalada waxaa ku muransan labada maamul ee Puntland iyo Somaliland. Puntland waxay sheeganaysaa in ay sabab u tahay xidhiidhka qaraabonimo ee ka dhexeeya beesha Dhulbahante iyo beesha ugu badan ee Puntland, Majeerteen, halka sheegashada Maamulka Somalland ay ku qotonto xuduudka Maxmiyadii hore ee gumaystihii Ingiriiska ee ‘British Somaliland. Magaaladu waxay ahayd caasimad lagaga dhawaaqay maamulka Khaatumo ilaa intii ay jirtay ilaa ay burburtay 2017.

Ciidamada Somaliland waxay magaalada ku qabsadeen dagaalkii Laascaanood sannadkii 2007-dii, iyagoo ka saaray ciidamadii Puntland, waxayna tan iyo xilligaas si buuxda gacanta ugu hayeen magaalada dhinac walba. Ilaa hadda Somaliland waxay ku talisaa Laascaanood sharciyad iyo caannimo yar, halka dilalka joogtada ah ee aan la garanaynina ay xaaladda ammaanku sii xumaadeen.

Axmed Muusa ayaa ku waramaya in shacabka Laascaanood aysan si buuxda u aqbalin joogitaanka Somaliland ee magaaladooda.

Somaliland waxay weli Laascaanood ka talisaa sharciyad ahaan. Tani waa hal sabab oo ay Somaliland ku tahay inay u dabacsanaato xagga cashuur ururinta. Kuma soo rogi karto xeerka cashuuraha buuxa ee dhulka Dhulbahante, sababtoo ah taasi waxay xoojinaysaa oo kaliya cabashooyinka jira ee dadka deegaanka ee ku wajahan Somaliland. Sidaa darteed, cashuuraha Somaliland ee la dhimay (cashuur dhaaf) ee deegaamada Laascaanood waa hal dariiqo oo lagu kasbado, ama ugu yaraan lagu hayo, heer ay bulshadu ku qanacdo.

Siyaasadda

Cod-bixiyayaasha doorashooyinka baarlamaanka iyo dawladaha hoose ee Somaliland Laascaanood waa xarunta awoodda siyaasadeed ee beesha Dhulbahante.

Laga bilaabo 2021-ka, dadka reer Laascaanood waxa u metelaya 12 xildhibaan oo Sool u metelaya doorashada baarlamaanka Somaliland. Iyadoo magac ahaan looga qayb galayo doorashada Somaliland, 5 wakiil oo kaliya ayaa ka soo jeeda Dhulbahante oo si gaar ah u deggan gobolka Sool. Laga soo bilaabo doorashadii baarlamaanka ee 2005-tii, beesha Isaaq ee degta degmada Caynaba waxay ka faa’iidaysteen maqnaanshaha beeshan.

Xubno ka tirsan beelaha Daarood ee ka soo jeeda bariga Somaliland, ee gobollada Sool iyo Sanaag, ayaa goor hore qaatay mawqif ka dhan ah gooni-isu-taagga. Badankoodu kamay qayb gelin aftidii dastuurka iyo doorashooyinkii xigay. Sidaa darteed, Somaliland inteeda badan waxay maanta noqotay ‘ maamul hal-beeleed ku dhisan’: dhammaan xafiisyada muhiimka ah ee dalka waxa haya xubnaha beesha Isaaq ee ugu tirada badan.

Intaa waxa dheer, dadka deegaanka waxa metelaya 13 xildhibaan oo golaha deegaanka ah oo laga soo doortay doorashadii dawladaha hoose ee Somaliland.

Doorashadii baarlamaanka iyo dawladaha hoose ee 2021 ilaa 100,000 oo qof ayaa isu diwaangaliyey inay codkooda dhiibtaan guud ahaan gobolka Sool iyagoo aqlabiyad khafiif ah iska diiwaangeliyey caasimadda Laascaanood. Tani waxay ahayd mid aad u foolxun oo codbixiyeyaashu ka soo qayb galeen, iyada oo aqbalka joogitaanka Somaliland ee gobollada bari ay tahay mid aan sinnayn.

Beelaha qaar ayaa sidoo kale dhibaato ka soo gaartay ka dib markii ay si xun ugu soo baxeen bariga, halkaas oo aqbalka dadweynaha ee maamulka Somaliland uu yahay mid aan sinnayn. Deegaanada bariga gobolada Sool iyo Sanaag iyo sidoo kale degmada Buuhoodle ee Togdheer ayaa waxaa dega inta badan beelaha Dhulbahante iyo Warsangali oo ka tirsan beelaha Daarood. Waxa muddo dheer ku loolamayay Somaliland iyo Puntland (dawlado xubin ka ah Soomaaliya).

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Soomaaliya

Maxay Falanqeeyayaasha ka yiraahdeen guulaha ay gaareen ciidamada Dowladda Soomaaliya?

Falanqeeyayaasha ayaa sheegay in dowladda Soomaaliya looga baahan yahay in ay ilaaliso guulaha laga gaaray dagaalka ay kula jirto Al-Shabaab

Published

on


Shacabka Soomaaliyeed ayaa guul weyn ku tilmaamay qabsashada magaalada dekedda ah ee Xarardheere oo ay sheegeen in ay tahay guul weyn oo laga gaaray dagaalka lagula jiro kooxda Al-Shabaab. Dekadda oo mar saldhig u ahayd kooxaha burcad badeeda Soomaalida ayaa ahayd isha dhaqaalaha ugu muhiimsan ee kooxahaasi. Balse dadka wax falanqeeya ayaa sheegaya in ku sii dhaganaanshaha Xarardheere iyo deegaanada kale ee lagala wareegay maleeshiyaadka, iyadoo laga guulaysto dadka deegaanka ay caqabad noqon doonto.

Xilligii ugu sarreeyay ee budhcad-badeedda Soomaaliya sannadkii 2011, Xarardheere waxay ahayd dekedda ugu wayn ee ay ka hawlgalaan budhcad-badeedda afduubka u geysata maraakiibta badaha si ay madax-furasho uga qaataan. Balse waxaa gacanta ku dhigay Al-shabaab oo tan iyo xilligaas u isticmaali jiray in ay dakhli ka soo galaan canshuuraha badeecadaha la soo dejiyo.

Wasiirka Difaaca Soomaaliya Cabdulqaadir Nuur ayaa bogaadiyay qabsashada Xarardheere oo soo kordhineysa liiska magaalooyinka iyo tuulooyinka soo galaya gacanta dowladda.

Waxaa uu yiri, “waxaan u mahadcelineynaa dhammaan ciidamada qalabka sida, gaar ahaan kuwa xoogga dalka Soomaaliyeed oo suurta geliyay in cadowga laga saaro labada degmo ee kala ah Galgaduud iyo Xarardheere.”

Shoki Xayir, oo bare ka ah Jaamacadda SIMAD, ahna cilmi-baare ka tirsan arrimaha colaadaha, ayaa VOA u sheegtay qabsashada Xarardheere inay tahay tallaabo muhiim ah oo loo qaaday ololaha milateri oo socday muddo ku dhow siddeed bilood.

Wuxuu sheegay in ay tahay guul taariikhi ah oo ay gaareen ciidamada Soomaaliya iyo kuwa deegaanka. Waa guul kor u qaadaysa niyada ciidamada iyo guulo la taaban karo oo ay diwaan galisay dowladda uu hogaamiyo Xasan Sheekh Maxamuud (4.5) waxayna tani soo dadajinaysaa howlgallada dalka lagu xoreynayo.

Iyadoo ay jiraan guulo is daba joog ah oo ay soo hoyeen ciidamada dowladda Soomaaliya, ayaa waxa uu sheegay in dowladda looga baahan yahay inay dhisto kalsoonida bulshada deegaanka, isla markaana ay si deg deg ah u sameysato goob joog ah, si deegaanadan cusub ee la xoreeyay aysan dib ugu laaban gacanta Al-Shabaab.

Waxa uu sheegay in ay wanaagsan tahay in madaxda ugu sareysa dowladda ay si deg deg ah u booqdaan deegaanada la xoreeyay si loo dar dar galiyo niyadda dadka deegaanka oo ay la fal galaan maadaama deegaanada ay Shabaab maamulayeen muddo dheer. Waxa uu sheegay in sidoo kale ay muhiim tahay in ciidamada qalabka sida iyo kuwa deegaanka ay fariisimo ka sameystaan goobihii la xoreeyay si looga baaqsado khasaaraha soo gaaray deegaanadaasi.

Axmed Haadi oo ah Agaasimaha Aqalka Sare ee Somali Civic House, ahna Hay’ad ka faalloota arrimaha siyaasadda iyo maamulka ee Muqdisho, ayaa sheegay in qabsashada Xarardheere aysan guul u ahayn oo kaliya ciidamada, balse ay guul u tahay dadka deegaanka.

Wuxuu sheegay in dib u qabsashada degmada Xarardheere ay tahay tallaabo muhiim ah, maadaama ay qeyb ka tahay qorshaha maamul baahinta maamulka. Magaalada ayaa sidoo kale muhiim u ah isu socodka dadka iyo badeecadaha sababtoo ah goobahaas ayaa ka xirnaa dalka intiisa kale muddo dheer.

Axmed Haadi ayaa sidoo kale sheegay in dowladdu ay u baahan doonto inay u diyaargarowdo isku dhacyada maxalliga ah ee suurtagalka ah ee ku saabsan kheyraadka.

Madaxweyne Xassan Sheekh Maxamuud oo lagu soo doortay nidaamka 4.5 ayaa sanadkii hore ku dhawaaqay dagaal ka dhan ah Al-Shabaab oo 15-kii sano ee la soo dhaafay dagaal kula jirtay dowladda Soomaaliya.

Dowladda ayaa sheegtay in ay sidoo kale dagaal dhaqaale kula jirto kooxda. Madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud oo todobaadkii hore shir ku qabtay magaalada Muqdisho ayaa sheegay in dowladdu ay xirtay 250 xisaabaad oo bangi iyo 7 xisaabaad oo lagu tuhmayo in Al-Shabaab ay ku lug leeyihiin.

Tallaabadan, ayuu sheegay, inay u diidayso kooxda xagjirka ah lacag ay ku maalgeliso hawlaheeda.

Ugu yaraan 14 sano ayaa kooxda xagjirka ah ee Al-Shabaab waxa ay argagax ka wadeen gobolada koonfureed ee dalka Soomaaliya. Hamigeedu waa in dalka oo dhan lagu soo rogo kalitalis macangag ah oo cabsi iyo arxan darro ah. Si ay hadafkeeda u gaarto waxay isku dayday inay meesha ka saarto dowladda Soomaaliya iyo xulafadeeda ciidamada shisheeye.

Waxaan ahaa arday bartay dhaqaalaha siyaasadda Soomaaliya in ka badan soddon sano. Waxaan saadaaliyay burburka dawladnimada Soomaaliya iyo nidaamka siyaasadeed ee Soomaaliya 33 sano ka hor. Falanqayntaasi waxay saadaalisay xaaladaha murugsan ee Soomaalidu soo martay tan iyo markaas. Masiibada siyaasadeed iyo tan bini’aadantinimo ayaa ka horreysay kororka kooxda argaggixisada – sidaas darteed, Al-Shabaab waa astaan halkii ay ka ahaan lahayd sababta nasiib darrada Soomaaliya, ayuu yiri Prof. Cabdi Ismaaciil Samatar oo wax ka dhiga jaamacadda Pretoria.

Waxaa jira laba ciidan oo waaweyn oo mas’uul ka ah masiibada Soomaaliya. Kooxda ugu badan ee dabaqadda siyaasadda Soomaaliya ayaa ah dambiilaha ugu weyn. Ajandayaashoodu waxa uu ahaa in ay talada dalka helaan oo ay hantida dalka bililiqaystaan si ay dano gaar ah uga qaataan, ayuu yiri Prof. Cabdi Ismaaciil Samatar.

Asigoo fikirkiisa ku daraayo wuxuu yiri “Ta labaad waa beesha caalamka oo ah saaxiibada hoose ee dabaqadda siyaasadda. Anigoo ka duulaya indha-indhayntayda, wakiilada dawladaha reer galbeedka iyo kuwa Afrika waxay ka cabsi qabaan in Soomaaliya ay saldhig u noqoto “argagixisada”, taasoo khalkhal galin karta xasiloonida Geeska Afrika ee istiraatiijiga ah. Laakin ma rabaan inay la falgalaan shacabka Soomaaliyeed ee madaxa-banaan.”

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Soomaaliya

Xagjiriinta Al-Shabaab oo weeraray Galcad iyo dagaal culus oo ka dhacay

Militariga Soomaaliya ayaa dedaal adag ku bixinaaya siddii kooxda Alshabaab loogu saari lahaa guud ahaan deeganada ay ka taliyaan.

Published

on


Kooxda Al-Shabaab ayaa saakay weerar ku qaaday saldhig ay ciidanka xoogga dalka ku leeyihiin magaalada Galcad ee gobolka Galgaduud, oo dhowr maalmood un kahor ay qabsadeen ciidanka.

Al-Shabaab ayaa sheegtay in weerarka ay khasaare culus, oo dhimasho iyo dhaawac isugu jira ay ku gaarsiiyeen ciidanka dowladda, kuna dileen illaa 159 askari.

Hase yeeshee dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay in weerarka la iska caabiyey, islamarkaana lagu jebiyey maleeshiyada Al-Shabaab.

Bayaan kasoo baxay wasaaradda warfaafinta ayaa intaas ku daray in dagaalkii halkaas ka dhacay lagu dilay in ka badan 100 maleeshiyo oo ka tirsan kooxda Al-Shabaab.

Idaacadda VOA ayaa sheegtay laakiin si madax-banaan uma xaqiijin karto sheegashada dowladda iyo tan Al-Shabaab midna.

Dowladda Soomaaliya ayaa qiratay in ciidanka xoogga ay dagaalka uga dhinteen 7 askari oo uu ku jiro sarkaal sare oo ka tirsanaa Guutada Danab ee Mareykanka uu tababaro.

Qoraalka ayaa intaas ku daray in saaxiibada caalamka, oo inta badan dowladda ku taageera duqeymaha cirka, ay gacan ku siiyeen ciidanka dowladda dagaalkii saaka.

Militariga Soomaaliya ayaa dedaal adag ku bixinaaya siddii kooxda Alshabaab loogu saari lahaa guud ahaan deeganada ay ka taliyaan.

Ugu yaraan 14 sano ayaa kooxda xagjirka ah ee Al-Shabaab waxa ay argagax ka wadeen gobolada koonfureed ee dalka Soomaaliya. Hamigeedu waa in dalka oo dhan lagu soo rogo kalitalis macangag ah oo cabsi iyo arxan darro ah. Si ay hadafkeeda u gaarto waxay isku dayday inay meesha ka saarto dowladda Soomaaliya iyo xulafadeeda ciidamada shisheeye.

Waxaan ahaa arday bartay dhaqaalaha siyaasadda Soomaaliya in ka badan soddon sano. Waxaan saadaaliyay burburka dawladnimada Soomaaliya iyo nidaamka siyaasadeed ee Soomaaliya 33 sano ka hor. Falanqayntaasi waxay saadaalisay xaaladaha murugsan ee Soomaalidu soo martay tan iyo markaas. Masiibada siyaasadeed iyo tan bini’aadantinimo ayaa ka horreysay kororka kooxda argaggixisada – sidaas darteed, Al-Shabaab waa astaan halkii ay ka ahaan lahayd sababta nasiib darrada Soomaaliya, ayuu yiri Prof. Cabdi Ismaaciil Samatar oo wax ka dhiga jaamacadda Pretoria.

Waxaa jira laba ciidan oo waaweyn oo mas’uul ka ah masiibada Soomaaliya. Kooxda ugu badan ee dabaqadda siyaasadda Soomaaliya ayaa ah dambiilaha ugu weyn. Ajandayaashoodu waxa uu ahaa in ay talada dalka helaan oo ay hantida dalka bililiqaystaan si ay dano gaar ah uga qaataan, ayuu yiri Prof. Cabdi Ismaaciil Samatar.

Asigoo fikirkiisa ku daraayo wuxuu yiri “Ta labaad waa beesha caalamka oo ah saaxiibada hoose ee dabaqadda siyaasadda. Anigoo ka duulaya indha-indhayntayda, wakiilada dawladaha reer galbeedka iyo kuwa Afrika waxay ka cabsi qabaan in Soomaaliya ay saldhig u noqoto “argagixisada”, taasoo khalkhal galin karta xasiloonida Geeska Afrika ee istiraatiijiga ah. Laakin ma rabaan inay la falgalaan shacabka Soomaaliyeed ee madaxa-banaan.”

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Soomaaliya

Duuliyihii ugu dambeeyay ee diyaaradii Somali Airline oo u geeriyooday – Illaahay ha u naxariisto

Dadkii qibrada iyo aqoonta u lahaa duulinta diyaaradaha yaa Soomaali u tabbabari doona jiilka cuusb?

Published

on


Waxaa Jimcihii lasoo dhaafay magaalada Kampala ee dalka Uganda ku geeriyooday Kabtan Jaamac Ofle oo ahaa duuliye taariikhda galay isagoo noqday kabtankii ugu dambeeyay ee duulimaadkii caalamiga ahaa ee Somali Airlines sanadkii 1991-kii.

Wasiirkii hore ee arrimaha dibadda Cabdisalam Cumar oo ay saaxiib dhow ahaayeen kabtanka geeriyooday ayaa bartiisa Twitter-ka ku xaqiijiyay geerida kabtanka. Kabtan Jaamac Ofle waxa uu ka duuliyay Muqdisho horraantii 1991-dii duulimaadkii ugu dambeeyay ee Somali Airline ku tagtay illaa Frankfurt, markaasoo uu bilaabmay dagaalkii sokeeye ee Soomaaliya.

Kabtan Jaamac Ofle waxa ay shaqaalihii iyo rakaabkii diyaaradda ku xasuustaan inuu si geesinimo leh u gutay waajibaadkiisa shaqo, isaga oo hubinayey badqabka dhammaan rakaabka diyaaradda.

Somali Airlines waxay ahayd diyaaraddii astaanta Soomaaliya. Waxaa la aasaasay 1964-kii, waxayna bixisay duulimaadyo gudaha iyo dibaddaba ah. Waxa ay ku shaqaynaysay Boeing 720Bs, Boeing 707-300s iyo Airbus A310-300s ee isku xirka Bariga Dhexe iyo Yurub.

Bishii Abriil 2012, Duuliyeyaashii hore ee Somali Airlines, Abiikar Nuur iyo Axmed Cilmi Guure, ayaa ku kulmay Xarunta Tababarka Duulimaadka ee Lufthansa ee magaalada Phoenix ee dalka Mareykanka, iyagoo ka wada hadlay suurtagalnimada in dib loo soo celiyo xiriirkii wada shaqayneed ee taariikhiga ahaa ee ka dhaxeeyay Somali Airlines iyo Lufthansa. Kullanku wuxuu ku dhammaaday ballan-qaad uu sameeyay guddoomiyaha dugsiga, Kabtan Matthias Kippenberg, inuu ka caawin doono maamulka duulista Soomaaliya sidii loo tababari lahaa duuliyeyaasha mustaqbalka ee diyaaradda.

Bishii Luulyo 2012, Maxammed Cusmaan Cali (Dhagax-tuur), Agaasimaha Guud ee Wasaaradda Duulista iyo Gaadiidka, ayaa ku dhawaaqay in dowladda Soomaaliya ay billowday diyaargarow ay dib ugu soo nooleyneyso shirkaddii qaranka ee Somali Airlines. Maamulka Soomaaliya oo ay wehliyaan guddiga hagida duulista rayidka Soomaaliyeed (SCASC) — Guddi isku dhaf ah oo ka kooban mas’uuliyiin ka tirsan dowladda federaalka Soomaaliya iyo dowlad goboleedyada iyo sidoo kale xubno ka socday CACAS, ICAO/TCB iyo UNDP — ayaa magaalada Montreal kula shiray kooxaha duulista caalamiga ah si ay u codsadaan. Taageerada dadaallada dhaqancelinta ee socda. SCASC waxay dejisay daaqad saddex sano ah oo dib loogu dhisayo awoodda duulista madaniga ah ee qaranka. Waxay kaloo codsatay in hay’adda CACAS ee ku-meel-gaarka ah lagu wareejiyo maamulka Soomaaliya si buuxda loogu soo wareejiyo howlaha iyo hantida duulista rayidka Soomaaliyeed.

Bishii Nofeembar 2013, Skyliner ee fadhigeedu yahay Jarmalka ayaa soo warisay in diyaarad cusub oo Boeing 737-400 xamuul ah la qorsheeyay in laga soo wareejiyo garoonka Budapest loona soo wareejiyo Muqdisho dhammaadka Disembar. Diyaaradda ayaa si isku mid ah loogu rinjiyeeyay midabka qaranka Soomaaliya ka hor inta aan la keenin. Sidoo kale, wakiil ka socday shirkadda Islofakiya ee Zsolt Kovács ayaa tilmaamay in diyaarad kale ay dhisme ka socoto garoonka, labada diyaaradoodna ay shirkadda SAMAir ka soo iibsadeen mas’uuliyiinta dowladda federaalka Soomaaliya oo wakiil ka ah shirkadda Somali Airlines.

Duulimaadyadu waxay joojiyeen hawshii ka dib markii uu bilaabmay dagaaladii sokeeye horraantii sagaashamaadkii, markaas oo dalku galay fowdo. Dawlad Soomaaliyeed oo dib loo dhisay ayaa markii dambe bilowday diyaargarow loogu jiro dib u howlgelinta diyaaraddii la filayey inay dib u howlgeliso 2012-kii, iyadoo diyaaradii ugu horreysay ee Somali Airlines la qorsheeyay in la keeno dhammaadka Disembar 2013.

Diyaarada Somali Airline oo mar ahaan jirtay astaanta isku xirka ganacsiga caalamiga ah ee Soomaaliya iyo caalamka, ayaa u adkeysan weyday saameynta dagaaladii sokeeye iyo xasilooni darrada siyaasadeed ee dalka ka jirtay, waxaana ugu dambeyntii lagu qasbay in ay joojiso duulimaadyadii ay sameyn jirtay sanadkii 1991-kii.

Duulimaadyada iyo kaabayaasha dhaqaale ee shirkadda ayaa marar badan lagu bartilmaameedsaday kooxihii kala duwanaa ee isku hayay talada dalka.

Diyaaradda Somali Airlines Airbus A310-304 ee ku sugneyd garoonka diyaaradaha ee Frankfurt Rhein-Main Int’l Airport Ogoosto 9 1990/ Freek Blokzijl/ Air History

Ku dhawaad sanad kadib burburkii Somali Airlines, diyaaradii ayaa lagu keydiyay garoonka diyaaradaha ee Frankfurt Rhein-Main Int’l Airport. Duulimaadkii ugu dambeeyay ka dib, kabtan Ofle waxa uu u guuray Ottawa ee dalka Kanada isaga iyo qoyskiisa halkaas oo uu ugu dambeyntii noqday muwaadin Kanadiyan ah.

Kantab Jaamac waxa uu ka mid ahaa kooxdii ugu horaysay ee duuliyayaal rayid ah oo Soomaali ah oo lagu tababaro Akademiyada Tababarka Duulista Hawada ee Jarmalka ee Lufthansa bartamihii 1960-yadii.

 

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Soomaaliya

Aniga ma ahane madaxdii horoo dhan waa ku darsan jirtay dhibna la ahayn – ayuu yiri Deni

Inkastoo Deni uu hadalkaan yiri, haddana wuxuu sii raaciyay in waxa meesha yaalla aanay ahayn ku darsi, balse ay tahay sidii loo dhisi lahaa golayaasha deegaanka Puntland.

Published

on


Siciid Cabdullaahi Deni oo madaxweyne u ah maamulka Puntland ayaa sheegay in madaxdii Puntland ee isaga ka horreysay ay ku darsan jireen, taasoo uu sheegay in aysan wax dhib ah lahayn.

Hadalkan ayaa kor u qaaday tuhunka ku aadan in Deni uu qorsheynayo inuu sameysto muddo kororsi, taasoo siyaasiyiinta kasoo horjeeda ay ka digeen, sheegeena inay horseedi karto qalalaase siyaasadeed.

“Cabsida dadka la galinayo, waa shaki laga galinayo inay golayaashooda deegaanka doortaan. Waxaa laleeyahay, madaxweynuhu doorasho uma socdee, ku darsi buu u socdaa, oo haddaan ku darsi u socdo, doorashadan maan iska daayo dhibkeeda oo taas aado. Aniga ma ahane madaxdii horoo dhan waa ku darsan jirtay, dhibna malahayn,”ayuu yiri Deni.

Inkastoo Deni uu hadalkaan yiri, haddana wuxuu sii raaciyay in waxa meesha yaalla aanay ahayn ku darsi, balse ay tahay sidii loo dhisi lahaa golayaasha deegaanka Puntland.

Madaxweyne Deni wuxuu sheegay dad siyaasiyiin ah inay dadka ka jeedinayaan inay aayahooda ka tashadaan. Waxa uu sheegay inuu diyaar u yahay in masiirka dadka laga ilaaliyo cid kaste oo doonaysa inay jidgooyo u dhigato.

“Kuwaa waxay leeyihiin doorasho qori lagu waar diyaynayo. War doorashada qori laguma waar diyaynayee, nimanka jidka u galaya santuuqyadaa laga ilaalinayaa. Sida sharaftiina iyo cirdigiina loo ilaalinayo, ayaa loo ilaalinayaa dadka danihiisa,” ayuu hadalkiisa ku daray madaxweyne Deni.

Si kastaba ha ahaatee, madaxweyne Deni waxaa haatan muddo xileedkiisa uga harsan hal sano oo buuxda, waxaana maanta u buuxsamtay afar sano oo uu xilka hayo.

Dadka Soomaalida madaxda u ah intooda badan waxaa caado iyo dhaqan soo jireen u ah inay xilalka ku yimadaan nidaamyo aan caddaalad iyo xaqsoor ku dhisneen sida nidaamka 4.5, kaasoo bulsho badan ku waayeen xaquuqdii muwaadinnimo. Saami-qeybsiga 4.5 waxa uu u daadagay hoos illaa uu gaaray masaajiddii!.

Deeganada ay kunool yihiin qabiilada laga tirada badan yahay ee .5 intooda badan wax horumar kama jiraan iskadaaye inay dowladda shaqo ka helaan. Dhinac walbo ay kala kulmeen dulmiga haysto dhammaan bulshada qeybaheeda kala duwan.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Xul