Connect with us

Wararka

Madaxweynihii hore ee Koonfur Afrika ayaa laga mamnuucay doorashada ‘masuqmaasuq awgeed’

Maxkamadda Dastuuriga ah ayaa xukuntay Jacob Zuma, kaddib markii lagu helay dambi ah inuu galay dambiyo uu galay sannadkii 2021-kii.

Published

on


Maxkamadda dastuuriga ah ee Koonfur Afrika ayaa Isniintii ka mamnuucday madaxweynihii hore ee Jacob Zuma inuu u tartamo xubinnimada baarlamaanka qaranka doorashada la qorsheeyay toddobaadka soo socda, iyadoo sabab uga dhigtay xukun hore.

Jacob Zuma ayaa lagu xukumay 15 bilood oo xarig ah sanadka 2021-ka, kadib markii lagu helay inuu diiday inuu tago maxkamad ay amartay maxkamadda taasoo baaritaan ku sameysay musuq maasuq nidaamsan oo ka dhacay hay’adaha dowladda intii u dhaxeysay 2009 iyo 2018.

Waxa uu shaqeynayay laba bilood oo keliya waxaana lagu sii daayay ‘cafis gaar ah’ oo uu sameeyay madaxweyne Cyril Ramaphosa, kaas oo siideeyay kumannaan maxaabiis ah oo aan rabshado ahayn, ujeeddaduna ahayd in la yareeyo welwelka buuxdhaafka ah ee xabsiyada.

“Waxaa lagu dhawaaqay in Jacob Zuma lagu helay dambi ah ‘masuqmaasuaq’ laguna xukumay in ka badan 12 bilood oo xarig ah.

Jacob Zuma ayaa u adeegsaday sirdoonka Koonfur Afrika si uu u qariyo musuqmaasuqa lagu eedeeyay xulafadiisa iyo qoyska ganacsiga Gupta, sida lagu sheegay warbixintii ugu dambeysay ee baaritaankii garsoorka ee fadeexadii ugu weyneyd ee xilligii midab takoorka kadib.

Shacabka Koonfur Afrika ayaa 29-ka bishan u codeyn doona baarlamaanka cusub, kaasoo markaasi dooran doona madaxweyne hal bil kaddib.

Bishii hore, Jacob Zuma oo 82 jir ah, ayaa si rasmi ah u noqday hoggaamiyaha uMkhonto we Sizwe (MK), oo ah xisbi cusub oo mucaarad ah oo uu ku biiray sannadkii hore ka dib markii uu ka goostay xisbiga talada haya ee African National Congress (ANC) – xisbigii ka caawiyay inuu ku guuleysto laba doorasho oo madaxtinimo.

Arrintan ayaa timid ka dib markii maxkamadda doorashada Koonfur Afrika ay laashay go’aan uu hore u gaaray guddiga madaxa banaan ee doorashooyinka (IEC) bishii Maarso kaas oo Jacob Zuma ka hor istaagay in uu noqdo musharrax sababo la xiriira dambiga lagu helay.

Sida uu dhigayo sharciga Koonfur Afrika, dadka lagu helo dambiga laguna xukumay in ka badan hal sano oo xarig ah iyada oo aan la siinin fursad ganaax ah, ma awoodaan inay u tartamaan xilka.

Markii ay meesha ka saartay diidmada doorashada, maxkamadda doorashada waxay xukuntay in qaybta ay khusayso ee dastuurka kaliya lagu dabaqo dadka xaqa u leh inay racfaan ka qaataan xukunkooda, taas oo aan ahayn kiiska Jacob Zuma.

IEC waxay rafcaan u gudbisay Maxkamadda Dastuuriga dabayaaqadii bishii Abriil ee sanadkaan.

“Imika arrintii maxkamadda sare ay soo af-jartay, isla markaana la ogaaday in khaladaadkii dastuuriga ahaa la caddeeyey, Komishanku waxa uu sii wadi karaa diyaar-garowgii u dambeeyay ee doorashooyinka xorta iyo xalaasha ah ee 2024-ka, iyada oo aan laga cabsi qabin in doorashadu dhacdo, waxay u nugul yihiin in loola tartamo,” IEC ayaa bayaan ay soo saartay ku sheegtay xukunka ka dib.

Sihle Ngubane, oo ah xoghayaha guud ee xisbiga Jacob Zuma ee MK, ayaa sheegay in isbahaysigu “ay ka xun yihiin xukunka,” isaga oo intaa ku daray in “Madaxweyne Jacob Zuma” lagu sii hayn doono codbixinta.

“Tani [xukunka maxkamadda] waa inuu farriin u diraa dhammaan Taliyeyaasha UMkhonto Wesizwe, inay tiro ahaan u soo baxaan oo ay u codeeyaan MK 29-ka Maay 2024 si aan wax uga beddelno dastuurka,” ayuu xisbigu ku qoray X (hore Twitter-ka).

Facebook Comments Box

Xafiiska wararka ee Diblomaasi waa xafiiska u qaabilsan wararka maalin laha ah. Waxaa lagu aruuriyaa warbixinada iyo war-saxaafeedyada ay daabacaan hay'adaha caalamiga, kuwa maxaliga iyo ururada siyaasaddeed. Qofka mas'uulka ka ah xafiiska wararka Diblomaasi waa madaxa Xafiiska Wararka.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Siyaasadda Soomaaliweyn

Ciidamada Mareykanka ee AFRICOM ayaa beeniyey eedeynta Al-Shabaab ee dilkii dhaqaatiirta Kuubba

AFRICOM waxay sheegeen in qiimayn iyo dib u eegis kadib aan Maraykanku wax hawlgal ka samaynin waqtiga iyo meelaha la cayimay.

Published

on

SAWIRKA: Taliyaha xilka ka degaya ee Taliska Afrika ee Mareykanka Jeneral William Ward (2-aad) iyo Jeneral Carter Ham (Middig) ayaa ka qeyb qaadanaya munaasabadda beddelka taliska AFRICOM ee Sindelfingen ©Mandel Ngan-Pool / Sawirada Getty

Milatariga Maraykanka ayaa sheegay inaysan mas’uul ka ahayn dilka la sheegay in loo gaystay laba dhakhtar oo u dhashay Kuubba oo al-Shabab ay soo jeediyeen eedayn ah inay ku dhinteen duqayn uu gaystay Maraykanku 15-kii Febraayo ee sannadkan.

Taliska Maraykanka ee Afrika AFRICOM waxay qiimaynta saddexdii bilood ee u dambaysay ee ay sameeyeen ay ku xaqiijiyeen in duqayn ay ka gaysteen nawaaxiga Jilib 15-kii Febraayo, hase yeeshee waxay sheegeen in qiimaynta iyo dib u eegista ay sameeyeen kadib ay go’aamiyeen in duqaynta ay ciidamada Mataykanku gaysteen 15-kii Febraayo aysan sababanin wax dhimasho oo rayid ah.

AFRICOM ayaa sidoo kale sheegtay inay dhammaystireen qiimaynta laba dhacdo oo kale oo kala dhacay Janaayo 25-keedii iyo Febraayo 22-keedii sannadkan, oo ka kala dhacay nawaaxiga Galhareeri iyo Kurtunwaarey, iyadoo loo jeediyey eedayn ah in duqaymaha Maraykanku gaysteen ay waxyeello kasoo gaartay rayid.

Maraykanku waxay sheegeen in qiimayn iyo dib u eegis kadib aan Maraykanku wax hawlgal ka samaynin waqtiga iyo meelaha la cayimay.

AFRICOM waxay sheegtay inuu jiro kiis furan oo weli qiimayntiisa ay wadaan, kaasi oo macluumaadkiisa lagu dari doono qiimaynta tan xigta. Labada dhakhtar oo la kala yiraa Assel Herrera iyo Landy Rodriguez ayaa Al-Shabaab ay kasoo afduubeen bishii April 2019-kii Waqooyi Bari Kenya.

Ciidamada Mareykanka ee Afrika AFRICOM

Joogitaanka ciidamada Mareykanka ee Afrika, waxaa hogaaminaya ujeeddooyinkooda amniga qaranka iyo sidoo kale danahooda juqraafiga. Nabadgelyada Afrika waa qayb ka mid ah welwelka ballaaran ee amniga Mareykanka ee adduunka oo dhan. Kor u kaca Ruushka ee jaantuska amniga Afrika – gaar ahaan gobolka Galbeedka Afrika, Jamhuuriyadda Bartamaha Afrika, Liibiya, Saaxil. Intaa waxaa dheer, raadka Shiinaha ee Afrika, ugu horrayn ee horumarinta kaabayaasha iyo amniga, ayaa sidoo kale soo jiidatay dareenka Washington oo kor u qaaday muhiimadda iskaashiga milatari ee Afrika iyo Maraykanka.

Si arrintan wax looga qabto, Maraykanku waxa uu isku dayay in uu dib u qeexo xidhiidhka uu la leeyahay Afrika ee iskaashiga, waxana uu si aan kala go’ lahayn uga digayaa Afrika Ruushka iyo Shiinaha inay qaaradda awood ku yeeshaan.

Dhoolatuska militari ee wadajirka ah ee Afrika iyo Mareykanka ay ka wadaan bariga Afrika ayaa ah labo waji. Marka hore waa ‘Heshiiska Xaqa ah’ ee caafimaadka, isgaarsiinta, ama tababarka saadka. Labaad, “Leyliga Cutlass Express” waxaa loogu talagalay xoojinta amniga badda iyo horumarinta amniga qaranka iyo gobolka ee Bariga Afrika.

Wajiga koowaad waxaa martigeliyay ciidamada difaaca Kenya, waxaana inta badan laga soo qaadaa saldhiga ciidamada Ingiriiska ee Nanyuki ee dalka Kenya. Waxaa xusid mudan in askarta Ingiriiska ee saldhigan ka soo jeeda ay sanado badan ku lug lahaayeen tacadiyo ay ka mid yihiin dil ka dhacay deegaanada ku xeeran.

Bariga Afrika, ciidamada Mareykanka ee AFRICOM waxay ku faantaa “ka go’naanta qoto dheer ee nabad ilaalinta qaaradda, wax ka qabashada dhibaatooyinka iyo kobcinta iskaashi waara oo lala yeesho ciidamada militariga ee gobolka.” Ilaa 1,000 shaqaale ah oo ka kala socda in ka badan 20 waddan oo ka socda gobolka Bariga Afrika ayaa ka qaybqaata tababarradan wadajirka ah, kuwaas oo u diyaarinaya hawlgallada Midowga Afrika (MA), iyo Qaramada Midoobay (QM).

Facebook Comments Box

Continue Reading

Wararka

Maroodiyaasha Afrika ayaa midba midka kale ugu yeeraa magacyo gaar ah, daraasad cusub ayaa muujisay

Saynis yahanadu waxa ay sheegeen in hab-dhaqanka magac-bixintu ay aad ugu badan tahay xayawaanka leh qaab-dhismeedka bulshada iyo qoysaska kala taga oo dib isugu midoobaan.

Published

on

Maroodiga Afrika waa xayawaanka ugu weyn ee dul socda dhulka.

Maroodiga Afrikaanka ah ayaa isku waca oo ka jawaaba magacyo gaar ah, waa arrin naadir ku ah xayawaanka duurjoogta ah, cilmi-baaris cusub ayaa muujisay.

Magacyada waxaa lagu maqli karaa dhawaaqyo hoose oo masaafo dheer ka gudba. Saynis yahanadu waxa ay sheegeen in hab-dhaqanka magac-bixintu ay aad ugu badan tahay xayawaanka leh qaab-dhismeedka bulshada iyo qoysaska kala taga oo dib isugu midoobaan.

“Maroodigu waa bulsho si la yaab leh u nool, had iyo jeer waa ay hadlaan oo waa ay istaabtaan – magacaabistani waxay u badan tahay inay tahay mid ka mid ah waxyaabaha xoojinaya awoodda ay u leeyihiin inay la xiriiraan shakhsiyaadka,” ayuu yiri lataliyaha cilmi-nafsiga ee Jaamacadda Gobolka Colorado George Wittemyer, oo sidoo kale ah lataliyaha sayniska ururka aan faa’iido doonka ahayn Badbaadinta Maroodiyaasha.

Bini’aadamku waxay leeyihiin hababka magac bixin, iyo sidoo kale eyda, dolphins iyo baqbaqaaqyada. Magac-bixinta noocyada waxay kaloo baran karaan inay ku dhawaaqaan dhawaaqyo cusub oo gaar ah inta ay nool yihiin.

“Si la mid ah maroodiyadu waxay isticmaalaan magacyo, laakiin malaha ma isticmaalaan magacyada inta badan odhaahyada, markaa ma fileyno 100%,” ayuu yiri qoraaga daraasadda iyo cilmi-nafsiga Jaamacadda Cornell Mickey Pardo.

Cilmi-yaqaannada cilmiga noolaha ee daraasadda, oo lagu daabacay Nature Ecology & Evolution, waxay isticmaaleen barashada mashiinka si ay u ogaadaan magacaynta maktabadda dhawaaqa ee Keydka Qaranka ee Samburu ee Kenya iyo Beerta Qaranka ee Amboseli. Cilmi-baarayaashu waxay sidoo kale raaceen maroodiyaasha jeeps-ka si ay u raadiyaan wicitaanno iyo jawaabo. Hooyadu waxa laga yaabaa inay u yeedho dibi ama sayid nin qalaad oo daba socda kooxda.

Falanqaynta xogta maqalka ah ee qaabka kumbuyuutarka ayaa saadaaliyay maroodiga wax looga qabanayo 28% wakhtiga, oo ay u badan tahay isticmaalka magaciisa. Qaabka ayaa kaliya si sax ah u calaamadiyay 8% wicitaanada markii la siiyay xog aan macno lahayn. Rumbles ayaa ka hooseeya heerka maqalka bini’aadamka, saynisyahannadu ma garanayaan dhinaca codaynta magaca.

Maroodiga ayaa si tamar badan uga jawaabay cajalado magacyadooda ku qornaa, iyagoo dhegaha garaacaya oo jirkooda kor u qaadaya.

Maroodiga Afrika

Maroodiga Afrika waa xayawaanka ugu weyn ee dul socda dhulka. Waxay joogaan 37 waddan oo Afrika ah. Waxaa si fudud loogu aqoonsan karaa jirkooda loo isticmaalo isgaadhsiinta iyo maaraynta walxaha. Dhegaha waaweynna waxay u oggolaadaan inay kuleyl xad-dhaaf ah soo saaraan. Ilkaha jeexjeexyada sare waxay u koraan faanta maroodiga Afrika waxayna koraan inta ay nool yihiin oo dhan. Waxaa jira laba nooc oo maroodi Afrikaan ah – Savanna (ama baadiyaha) iyo maroodiga kaynta. Maroodiga Savanna way ka weyn yihiin maroodiga kaynta, faantooduna waxay u leexdaan xagga dibadda.

Marka laga soo tago in ay yaryar yihiin, maroodiga kaynta ayaa ka madow oo foolkoodu waa toosan yihiin oo hoos bay u jeedaan. Waxa kale oo jira kala duwanaansho xagga cabbirka iyo qaabka madaxa iyo qalfoofka u dhexeeya labada nooc.

Maroodiga kaymaha ayaa si gaar ah ula qabsaday deegaanka kaynta cufan ee Dooxada Koongo, laakiin aad ayay hoos ugu dhacday, taas oo ay ugu wacan tahay ugaarsiga ka ganacsiga fool-maroodiga ee caalamiga ah iyo khasaaraha deegaanka iyo kala qaybsanaanta. Waxaa lagu qiyaasaa in laga yaabo in rubuc-meelood-meelood meel tirada guud ee dadka maroodiga Afrika ay ka kooban yihiin maroodiga kaynta.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

Midowga Yurub oo soo afjaraya howlgalkii militari ee ay ka waday Niger

Dawladda cusub ee Niger ayaa ka baxday laba heshiis oo gaashaandhig ah oo ay la gashay Midowga Yurub bishii Diseembar.

Published

on


Hawlgalka iskaashiga milatari ee Midowga Yurub ee Niger (EUMPM) ayaa la joojin doonaa dhammaadka bisha Juun, ururka ayaa ku dhawaaqay Isniintii, isagoo tixraacaya “xaaladda siyaasadeed ee xun” ee waddanka Galbeedka Afrika.

Go’aankan ayaa imaanaya shan bilood ka dib markii dowladda cusub ee Niger, oo xukunka la wareegtay afgambi bishii Luulyo 2023, ay ka baxday labo heshiis oo dhanka ammaanka ah oo ay la gashay Midowga Yurub, oo uu ku jiro EUMPM.

Maamulka millatariga ayaa ku hanjabay inay kala noqonayaan “mudnaan iyo xasaanad” kasta oo la siiyo ciidamada hoos yimaada EUMPM iyo Hawlgalka Dhisida Kartida Rayidka ee Midowga Yurub.

Hawlgalka saddexda sano ah, oo bilaabmay Diseember 2022, ayaa inta u dhaxaysa 50 ilaa 100 askari oo reer Yurub ah ku sugan Niger oo bixiya tababaro, saadka, iyo kaabayaasha dhaqaalaha ee ciidamada ku sugan dalkii uu hore u gumaysan jiray Faransiiska, si loo xoojiyo awooddooda la dagaalanka argagixisada.

“Warqad ku taariikhaysan 21 Diseember 2023, Taliyaha Hawlgalka, Lieutenant-General Michiel van der Laan, ayaa ku wargeliyay Golaha in shaqaalaha Midowga Yurub ee EUMPM Niger dib loogu celiyay Yurub,” MY ayaa ku sheegtay war-saxaafadeed Isniintii.

“23-kii Abriil 2024, guddiga siyaasadda iyo amniga ayaa isku raacay in EUMPM Niger aan la kordhin wax ka badan 30ka Juun 2024,” ayay raacisay.

Kahor intii aan xukunka laga tuurin madaxwaynihii taageersanaa reer galbeedka Maxamed Bazoum, Niger waxa ay ahayd saaxiib istiraatijiyadeed oo reer galbeedku kula dagaalamaan mujaahidiinta, kuwaas oo kumannaan ku dilay gobolka Saaxil, malaayiinna ku bara kacay.

Maamulka militariga ee Niamey ayaa xiriirka difaaca u jaray Faransiiska, waxaana ay ceyriyeen ciidamada Faransiiska bishii Diseember ee sanadkii hore, iyaga oo ku eedeeyay xooggii hore ee gumeysiga gardaro iyo faragelin.

Mareykanka ayaa sidoo kale dhawaan ogolaaday in uu ciidamadiisa kala baxo Niger bartamaha bisha Sebteembar kadib markii dalka aan bad laheyn uu joojiyay heshiis dhanka ammaanka ah oo u ogolaanaya ilaa 1,000 askari oo Mareykan ah iyo qandaraasleyaal rayid ah in ay halkaas ka fuliyaan howlgallada ka dhanka ah argagixisada muddo toban sano ka badan.

Dowladda Niger ayaa ku eedeysay Mareykanka inuu ku hanjabay cunaqabateyn iyo inuu isku dayay inuu go’aamiyo cidda ay tahay xulafada Niamey.

Midowga Yurub, oo ku dhawaaqay tallaabooyin xaddidan oo ka dhan ah Niger bishii Oktoobar 2023 si looga jawaabo afgambiga, ayaa si isdaba joog ah ugu eedeeyay Ruushka hoos u dhaca saameynta ururka ee gobolka Saaxil.

Horraantii sanadkan, madaxa siyaasadda arrimaha dibadda ee Midowga Yurub, Josep Borrell, ayaa sheegay in midowga ay soo wajahday xaalad cakiran oo ku saabsan joogitaankooda Saaxil, gaar ahaan Burkina Faso iyo Maali, halkaas oo uu ku andacooday in saameynta Moscow ay kor u kacday.

Hogaamiyayaasha militariga ee Niamey, Bamako, iyo Ouagadougou ayaa sameeyay isbahaysi waxayna marar badan ku amaaneen Moscow inay tahay xulafo istiraatiiji ah. Waxay ku heshiiyeen inay ballaariyaan iskaashiga ay la leeyihiin Ruushka dhinacyo kala duwan, oo ay ku jiraan difaaca iyo tamarta, ka dib markii ay ku dhawaaqeen in dowladahooda ay la shaqeyn doonaan oo kaliya la-hawlgalayaasha ixtiraamaya madax-bannaanida dalalkooda.

Falanqeeyayaasha ayaa sheegaya in inkasta oo cunaqabataynta gobolka iyo tan caalamiga ah ee lagu qasbayo ciidamada milatariga inay ka laabtaan afgambiga ay dalka cuuriyeen, haddana waxay ku dhiirradeen dawladdii milateriga ahayd markii ay awooddeeda sii xoojinayso oo ay raadinayso iskaashi cusub.

Ruushka ayaa dhaqdhaqaaqyo ka wada qaybo ka mid ah Afrika isagoo adeegsanaya calooshood u shaqeystayaal gaar ah oo lagu magacaabo Wagner Group, oo ka hawlgala Jamhuuriyadda Afrikada Dhexe, halkaas oo ciidamada calooshood u shaqeystayaasha ah ay gacan ka geysteen bixinta adeegyada ammaanka ee dowladda, ilaa Maali, halkaas oo ay kala kaashanayaan ciidamada dagaalka lagula jiro fallaagada hubeysan iyo Wafdiga uu hogaaminayay Evkourov ayaa sidoo kale booqday.

Kooxda Wagner waxay ahayd mid ka mid ah ilaha ugu horreeya ee caawinta ee hoggaamiyeyaasha millatariga ee Niger ay gaadheen si ay u taageeraan iyaga oo wajahaya faragelin milatari oo suurtagal ah oo ka timid urur goboleedka ECOWAS ee galbeedka Afrika si ay u beddelaan afgambiga.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Wararka

Xuutiyiinta ayaa sheegtay in ay gantaal ku garaaceen markab laga leeyahay dalka Mareykanka

Sida laga soo xigtay afhayeenka kooxda, weerarku wuxuu jawaab u ahaa weerarrada Anglo-American ee Yemen.

Published

on

SAWIRKA: Markabka ciidamada badda ee Maraykanka USS Dwight D. Eisenhower (CVN 69) (IKE) ayaa mara marinka Hormuz. © Ruskin Naval / Waaxda Difaaca Mareykanka / AFP

Xuutiyiinta Yemen ayaa Jimcihii weerar gantaallo ah ku qaaday markabkii diyaaradaha Maraykanka ee Dwight D. Eisenhower oo marayay badda cas, sida lagu sheegay bayaan uu soo dhigay X (Twitter-kii hore) afhayeenka kooxda Yahya Saree.

Yahya Saree ayaa ku andacooday in weerarkan uu jawaab u ahaa duqeymaha Mareykanka iyo Ingiriiska ay ka wadaan gobollada Yemen, Sanca, Xudeyda iyo Tacis. Weeraradan ayaa la sheegay in lagu bartilmaameedsaday kaabayaasha dhaqaalaha waxaana ku dhintay 16 qof iyo in ka badan 40 dhaawac ah.

Dhowr gantaal ayaa la sheegay in ay ku dhaceen dhismo ay leedahay idaacadda Xudeyda, iyo sidoo kale agagaarka isbitaalka Al-Thawra iyo xarun ay leeyihiin ciidamada ilaalada xeebaha ee Port Al-Salib, halkaasi oo dhowr maraakiib ganacsi ay waxyeelo ka soo gaartay. “Tani waxay ka dhigan tahay beegsiga cad ee walxaha rayidka ah, ku xad-gudub bareer ah oo lagu sameeyay dhammaan sharciyada caalamiga ah, iyo dembi dagaal oo buuxa. Sidaa darteed, iyada oo laga jawaabayo dembiyadan iyo gardarrada Maraykanka iyo Ingiriiska… ciidamada qalabka sida ee Yemen ayaa qaaday hawlgal milatari oo wadajir ah oo lagu bartilmaameedsaday markabkii diyaaradaha Maraykanka ee Eisenhower ee marayay Badda Cas,” ayuu Sarreeye ku yidhi qoraalkiisa.

Waxa uu ku andacoodey in duqeynta lagu dilay markabka xambaara ee Mareykanka uu ahaa “mid sax ah oo toos ah,” balse ma uusan bixin faahfaahin ku saabsan khasaaraha soo gaaray markabka.

Ciidamada badda ee Mareykanka ayaan wali wax war ah kasoo saarin weerarka la sheegay in lagu qaaday markabka.

Maalintii Khamiista, ciidamada Ingiriiska iyo kuwa Mareykanka ayaa weerar ballaaran ku qaaday bartilmaameedyo la sheegay in Xuutiyiinta Yemen ay ku leeyihiin, taasoo qeyb ka ah howlgalka socda ee lagu joojinayo weerarada ay kooxdaasi ku heyso maraakiibta ganacsiga ee isaga kala goosha badda cas iyo gacanka cadmeed. Sida ay sheegeen warbaahinta oo soo xiganaysa saraakiil ciidan, weerarrada isbahaysiga ayaa lagu garaacay xarumo badan oo xuutiyiinta ah oo dhulka hoostiisa mara, gantaalada ridada, xarumaha taliska iyo kuwa laga hago, sidoo kale markabka Xuuthiyiinta iyo gaadiidka cirka ee ku sugan deegaano ka tirsan Yemen ayaa la sheegay in ay maamulaan maleeshiyaadka.

Xuutiyiinta oo ah koox Islaami ah oo Shiico ah oo gacanta ku haysa qayb badan oo ka mid ah Yemen, ayaa tan iyo bishii Oktoobar weerar ku qaadayay maraakiibta ganacsiga, iyagoo ku tilmaamay tallaabo ay ku garab taagan yihiin Falastiiniyiinta ku sugan Gaza. Maleeshiyada ayaa wacad ku maray inay sii wadi doonaan carqaladaynta maraakiibta mara marinka muhiimka ah ee ganacsiga badda ilaa Israel ay joojinayso dagaalka ay kula jirto Xamaas.

Inkastoo dagaalka Qaza ee u dhaxeeya Israa’iil iyo Xamaas uusan horseedi karin fur fur cusub oo militari oo Yemen ah, weerarrada Badda Cas ee kooxda Xuuthiyiinta ayaa durbaba sababay in uu hakad ku yimaado ganacsiga caalamiga ah.

Dhaqdhaqaaqa ay Iiraan taageerto ayaa ciyaarayay door ka hortag ah tan iyo markii Israa’iil ay billowday dagaalka ay ku hayso Marinka Qaza – oo ay ku dishay in ka badan 35,000 oo falastiiniyiin ah – ka dib weerarkii Xamaas ee lagu dilay 1,200 oo rayid iyo askar Israa’iili ah 7dii Oktoobar.

Iyada oo ku saleysan saldhigga rasmiga ah ee ku-dhaqanka “midnimada dadka Falastiiniyiinta,” Xuutiyiintu waxay isku dayeen inay Israa’iil ku beegsadaan gantaaladooda iyo hubka aan duuliyaha lahayn inta lagu guda jiro wejigii hore ee iskahorimaadka Qaza, laakiin iyada oo aan la helin natiijooyin millatari oo muhiim ah.

Si kastaba ha ahaatee, Xuutiyiintu waxay u weecdeen dagaalka Qaza 17kii Nofeembar markii ay qabsadeen markab xamuul oo xiriir la leh Israa’iil, hogaamiyaha Galaxy, iyo 25 shaqaale caalami ah oo la socday oo ku sugnaa albaabka laga galo Badda Cas.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Wararka

Midnimada Afrika: Waa maxay sababta ay dunida ugu dabaal degto 25-ka Maay?

25-ka Maay waxay ku beegan tahay markii shir madaxeedkii ugu horreeyay ee Afrika maanta oo kale ka dhacay magaalada Addis Ababa ee dhidibbada loo taagay ururka Midowga Afrika.

Published

on


Maanta waa Maalinta Afrika, waa maalin dunida oo dhan laga xuso sanad walba waana maalin ku beeggan 25-ka Maay, iyadoo hore loo dhihi jiray maalinta xorriyadda Afrika, maalintan ayaa astaan u ah aasaaska Ururka Midowga Afrika oo maanta loo yaqaan Midowga Afrika oo la aasaasay 25-kii Maay, 1963-kii.

Ururka Midowga Afrika (UMA), oo la aasaasay 25kii Maay 1963, waxa uu ahaa gunaanadkii dhawr marxaladood oo kala duwan oo taariikhi ah iyo isbeddello siyaasadeed oo ka jiray qaaradda Afrika iyo dibaddaba.

Asalka midnimada Afrika

Fikradda ah in la isugu keeno madaxda dalalka Afrika shir rasmi ah ayaa waxaa markii ugu horreysay soo jeediyay Ghana. Abriil 15, 1958, wax yar ka dib sannad ka dib markii uu waddanku xornimada qaatay, Kwame Nkrumah, oo markaa ahaa Ra’iisul Wasaarihii Ghana, wuxuu qabtay Shirweynihii Koowaad ee Waddamada Madax-bannaan. Madaxda Ghana, Liberiya, Liibiya, Morooko, Masar, Sudan, Tunisiya, iyo Itoobiya ayaa gaaray magaalada Accra si ay uga qeyb galaan shirka.

Waqtigaasi Soomaali wali waxay ku jirtay gacanta gumaystaha Talyaaniga iyo Ingiriiska, siddeedaas waddan oo Afrikaan ah oo keliya ayaa madaxbannaanaa wakhtigaas. Si kastaba ha ahaatee, shirku wuxuu muujiyay sida xooggan ee Afrika ay uga go’an tahay inay wax ka qabtaan gumeysiga. Kulankan ka dhacay magaalada Accra ee caasimada Ghana ayaa ahaa shirkii ugu horeeyay ee Afrikaan ah oo ay isugu yimaadaan wadamo kala duwan oo Afrikaan ah, waxaana uu noqday madal laga sii wada shaqeeyo sidii loo sii xoojin lahaa gumeysiga iyo dadaalada nabadeed ee Afrika.

Shirkan ayaa wadamada ka soo qayb galay waxa ay ku qaateen bayaan gaar ah iyo go’aano siyaasadeed oo ay ku xidhiidhinayaan shaqadooda dheeraadka ah. Kulanka ayaa lagu xaqiijiyay rabitaanka Afrika ee ah in la iska kaashado dhanka nabadda iyo amniga, si wadajir ah looga shaqeeyo joojinta wax soo saarka iyo tijaabinta hubka Nukliyeerka, lana yareeyo tirada hubka caadiga ah.

Madaxweynaha Ghana, Kwame Nkrumah (1909 – 1972)

Waddamada xubnaha ka ah waxay isku raaceen in la ixtiraamo Axdiga Qaramada Midoobay iyo shanta qodob ee nabad ku wada noolaanshaha ee lagu dejiyay shirkii Bandung, kaas oo la qabtay saddex sano ka hor. Ka-qaybgalayaashu waxay sidoo kale isku raaceen in la xoojiyo midnimada shucuubta ku tiirsan Afrika, lagana shaqeeyo sidii meesha looga saari lahaa midab-takoorka noocyadiisa kala duwan, iyo in si wadajir ah loo difaaco madax-bannaanidooda iyo wadajirkooda dhuleed.

Shirweynihii xigay, ee 1960kii lagu qabtay magaalada Addis Ababa ee dalka Itoobiya, dalalka xubnaha ka ah waxa ku biiray waddan sagaalaad oo Afrikaan ah Kaameroon, oo isla sannadkaas xornimada ka qaatay Faransiiska iyo Ingiriiska – Janaayo 1, 1960kii.

Kulanka ayaa waxaa sidoo kale ka soo qeyb galay wakiilo ka socday Jabhadda Qaranka ee Xoreynta Aljeeriya, oo hogaamineysay dagaalkii xornimada ka qaatay Faransiiska 1954-1962, iyo wufuud ka kala socotay Nayjeeriya, Soomaaliya, iyo Koongo (Leopoldville), kuwaas oo xaq u lahaa in ay helaan cod tallo bixin ah. Wadamadii danbe waxay ku dhawaaqeen madax banaani wax yar ka dib shirka.

Kulankii 1960-kii, ka-qaybgalayaashu waxay marka hore soo jiiteen khatarta fikirka necolonialism. Waxay go’aansadeen in ay maamulaan shirkadaha shisheeye iyo in ay quwadaha reer galbeedka ka dalbadaan in ay cayimaan taariikhda saxda ah ee ay xornimada siinayaan wadamada Afrika ee hadhay.

Erayga “neacolonialism” guud ahaan waxa uu matalaa ficilada iyo saamaynta astaamaha haraagii fikirkii gumaystihii Afrika iyo wakiilada waagii gumeysiga ee bulshada maamulayey.

Erayga Afsoomaali ahaan wuxuu noqon karaa ‘Haraagii fikirka gumaystaha’. Dhab ahaantii, dhinac kasta oo ka mid ah bulshadii hore ee la gumaysan jiray ayaa weli ku dhex jirta saamaynta gumaysiga uu ku reebay. Saamayntan waxaa kamid ah dadkii gumaystaha wakiiladooda ahaa kuwaas oo dhaqan ahaan iyo hab-fikirkooda uu saameeyay noloshii kale ee bulshada.

“Marka laga hadlaayo mawduucyada la xariira dowlad-dhiska, amniga iyo siyaasadda xirriirka caalamiga ah ‘eraygaan waxa uu noqday mawduuc lagama maarmaan u ah Falsafadda Afrika, gaar ahaan falsafada siyaasadeed ee Afrika.” ayuu qoray Cabdijabaar Sh. Axmed oo wax ka dhiga Jaamacadda Ramaas.

Ereyga ‘necolonialism’ wuxuu inta badan tilmaamayaa nooc ka mid ah xakamaynta dhaqaalle ee loogu talagalay ka faa’iidaysiga gumeysi hore ka dib markii ay helaan madaxbannaani siyaasadeed. Laakiin marka laga reebo dhaqaalaha iyo siyaasadda, fikraddani waxay ka jirtaa dhinacyada hab-fikirka bulsheed, dhaqanka, sayniska, waxbarashada, iyo helida macluumaadka. Dhinacyadan, waxay ku gaartaa yoolal isku mid ah, kaliya iyada oo la adeegsanayo hababka kale ee ‘jilicsan’ (fikirka awoodda jilicsan uma muuqan fursad) ama iyada oo la isku darayo cadaadis dhaqaale, iyo milatari.

Hababka dhinaca macluumaadka waxay si dhow u shabahaan kuwii uu Professor Cali A. Mazrui ku tilmaamay buugiisa ‘Africa, the next soththty years’. “Afrika waxay soo saartaa wax aysan cunin, waxayna cuntaa wax aysan soo saarin.”

Shir madaxeedka Addis Ababa

Su’aasha ah in la abuuro urur siyaasadeed oo ay ka kooban yihiin waddamo Afrikaan ah ayaa ugu dambayntii la soo afjaray Maay 1963. Sannadkaas, shirkii Afrika oo dhan, oo mar kale lagu qabtay Addis Ababa oo uu martiqaad ka helay Imbaraadoor Xayle Salaase ee Itoobiya maamulayay wakhtigaas, waxa ka soo qayb galay wakiillo ka socday 31 xubnood. Wadamada Afrika, kuwaas oo ku dhawaaqay abuuritaanka Ururka Midowga Afrika (UMA).

Wafuud ka kala socota 30 dal oo Afrikaan ah oo madax banaan ayaa isugu tagaya shirka madaxda dowlad goboleedyada, kaasoo furmay 22-ka Maay, ayaa la soo gebagebeeyey 25-kii Maay, iyadoo la saxiixay axdiga urur cusub oo midnimo Afrikaan ah oo beddela kooxaha iska soo horjeeda ee qaaradda Afrika. ©Getty Images

UMA waxaa la aas aasay Maay 25, 1963 – maalintaas oo markii dambe loo aqoonsaday maalinta Afrika. Si kastaba ha ahaatee, maalintan ayaa si weyn looga xusay caalamka oo dhan, waxaana dalalka Afrika qaarkood oo ay ka mid yihiin Ghana, Zimbabwe, Lesotho, Maali iyo Zambiya ay tahay maalin fasax ah.

Mabaadi’da asaasiga ah ee ururka waxaa ka mid ahaa xoojinta midnimada iyo wadajirka, horumarinta iskaashiga buuxa ee u dhexeeya waddamada Afrika, ilaalinta madax-bannaanida iyo wadajirka dhulalka dalalka, baabi’inta dhammaan noocyada gumeysiga, ka hortagga faragelinta arrimaha gudaha, iyo xalinta khilaafaadka si nabad ah. Xubnaha Ururka Midowga Afrika (UMA) waxay isku raaceen in ay isku dubaridaan waxqabadkooda dhinacyada siyaasadda dibadda, dhaqaalaha, difaaca iyo amniga, sayniska iyo tignoolajiyada, waxbarashada, dhaqanka, iyo daryeelka caafimaadka.

Mid ka mid ah hawlaha ugu muhiimsan ee Ururka Midowga Afrika (UMA) waxay ahayd in ay kor u qaaddo gumeysiga ka saarista wadamada Afrika sida Angola, Koonfur Afrika, Mozambique, iyo Koonfurta Rhodesia. Ururka Midowga Afrika waxa ay balan qaaday in ay taageeri doonto dagaalka xoriyada ee wadamadan iyo in la xidho gelitaanka ciidamada ee quwadaha gumaysiga. Axdi ayaa sidoo kale la ansixiyay si loo hagaajiyo xaaladaha nololeed ee wadamada xubnaha ka ah Ururka Midowga Afrika ee Afrika oo dhan, kaas oo Selassie uu ku daray erayada soo socda, “Axdigan midawgu wuxuu socon karaa 1,000 sano.

Midowga Afrika

Ururka Midnimada Afrika si isdaba joog ah ayuu u ballaartay. Dhammaadkii 1973kii, waxa ku jiray 42 waddan. Waagaas waxaa la dhisay hay’adihii ugu waaweynaa ee maamulka – sida golaha madaxda dowlad goboleedyada, golaha wasiirada, iyo xoghaynta guud. Waxaa sidoo kale la abuuray Guddiga Taageerada Afrika oo gargaar siinayay dhaq-dhaqaaqyada xoreynta qaran ee Afrika, waxaana xubnaha ururka ay isku raaceen in 1% miisaaniyadooda qaran ay ku biiriyaan Sanduuqa Afrika.

Waxa kale oo horumaray iskaashiga dhaqaale ee Afrikada dhexe. Iyadoo gacan laga helayo Ururka Midowga Afrika, waxaa la aasaasay Bangiga Horumarinta Afrika iyo Machadka Horumarinta Dhaqaalaha iyo Qorsheynta Afrika (MHDQA).

Go’aanno muhiim ah oo ku saabsan la dagaalanka hadhaaga gumeysiga iyo cunsuriyadda ayaa la gaaray intii lagu jiray shirarka sannadlaha ah ee ururka. Tusaale ahaan, qaraar ku saabsan hub ka dhigista guud, mamnuucidda hubka nukliyeerka, iyo ku dhawaaqista Afrika oo ah aag ka caagan hubka nukliyeerka ayaa la ansixiyay intii lagu jiray shirkii labaad ee Ururka Midowga Afrika (UMA), oo lagu qabtay Qaahira bishii Luulyo 1964.

Shirkii shanaad, oo lagu qabtay Aljeeriya 1968, Ururka Midowga Afrika waxay cambaareysay falkii Israa’iil – oo qabsatay Jasiiradda Siinaay, Qaza, Daanta Galbeed, Bariga Quddus, iyo Buuraha Golan intii lagu jiray dagaalkii lixda maalmood socday – waxayna dalbadeen xoraynta dhammaan dhulalka Carabta ee la haysto. Sannadkii 1971-kii, shir Addis Ababa ka dhacay ayaa lagu ansixiyay waxa loogu yeero “Bayaan ku saabsan su’aasha wadahadalka”. Dukumeentigani wuxuu diiday fikradda “wadahadal” u dhexeeya dawladaha Afrikaanka ah ee madaxbannaan iyo Koonfur Afrika, halkaas oo taliskii midab-takoorka uu weli ku jiro.

Koonfur Afrika waxa ay xubin buuxda ka noqotay Ururka Midowga Afrika sannadkii 1994-tii, ka dib markii uu dhammaaday midab-takoorka. Luulyo 9, 2002, Soddon iyo Sagaal sano ka dib markii la aasaasay Ururka Midowga Afrika, waxaa loo bedelay Ururka Midowga Afrika (MA), iyadoo Koonfur Afrika ay ka mid tahay aasaasayaashii.

Inkasta oo xarunta dhexe ee Midowga Afrika ay weli ku taal Addis Ababa, haddana hay’addeeda sharci-dejinta, Baarlamaanka Pan-African (PAP), waxay ku taallaa Midrand – oo ku taal duleedka Johannesburg.

Ajendaha 2063

In kasta oo baahida loo qabo “waajibaad ballaaran si loo daboolo caqabadaha xilliga caalamiga ah ee degdega ah” ayaa horseeday dhismaha Midowga Afrika, guud ahaan Afrika iyo mideynta Afrika ayaa weli ah mid ka mid ah yoolalka ugu muhiimsan ee Midowga Afrika. Inkastoo Midowga Afrika uu yahay urur siyaasadeed, haddana waxa uu si gaar ah isha ugu hayaa is-dhexgalka dhaqaalaha si loo gaaro midnimo siyaasadeed.

Midowga Afrika ayaa qaatay dukumeenti muhiim ah oo cinwaan looga dhigay “Ajendaha 2063: Afrika ee aan rabno,” kaas oo qeexaya yoolalka Afrika ee tobannaanka sano ee soo socda. Waxaa la ansixiyay intii lagu guda jiray dabaaldega UMA Jubilee dahabiga ah ee 2013 waana nooc ka mid ah naqshadaynta mustaqbalka qaaradda (2063 waa sannadguuradii 100aad ee ururka) sida ay arkeen madaxda Midowga Afrika.

Dukumeentigu wuxuu qeexayaa horumarka bulshada iyo dhaqaalaha, isdhexgalka qaaradaha iyo gobolka, maamulka dimuqraadiga ah, iyo arrimaha nabadda iyo amniga. Ajandaha ayaa sidoo kale xaqiijinaya koorsada MA ee guud ahaan Afrika.

Sannadka 2018-ka, Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika waxaa la aas aasay si loo dhiirigeliyo horumarinta is-dhexgalka qaaradaha iyo gobolka. Faafida Covid-19 dartiis, mashruuca waxaa la bilaabay kaliya 2021. Si kastaba ha ahaatee, mustaqbalka hindisahan wuxuu gacan ka geysan karaa baabi’inta caqabadaha dhaqaale ee fududeeyay ganacsiga shirkadaha Afrikaanka ah ee suuqyada shisheeye laakiin caqabad ku ah hawlaha ganacsiga ee qaaradaha.

Dhanka kale, yoolal kale oo qaarkood lagu sheegay Ajandaha 2063 ayaan weli midho dhalin. Tusaale ahaan, joogitaanka ururada argagixisada ee gobolka Saaxil iyo kooxaha Al-Shabaab iyo Boko Haram ee ka dagaalama Soomaaliya iyo Nayjeeriya ayaa muujinaya in ururku uu u baahan yahay inuu cusboonaysiiyo siyaasadiisa amniga. Waxaa kaloo jira dhibaatooyin dhinaca dhaqaalaha ah. Natiijada Covid-19, kobaca dhaqaalaha qaaradda ayaa hoos u dhacay 3.3% sanadka 2020, Afrikana waxa ay gashay hoos u dhacii ugu horeeyay muddo 25 sano ah.

Inkasta oo ururkani uu sameeyay horumar balaadhan tan iyo markii la aasaasay, haddana maalinta Afrika waxa ay xasuusinaysaa in Midowga Afrika ay weli u baahan yihiin hawlo badan si loo gaadho yoolka la hiigsanayo ee 2063-ka.

Maxaa u gaar ah oo ku saabsan Afrika?

Afrika waa qaarada labaad ee ugu weyn uguna dadka badan Aasiya kadib. Qaaradda Afrika waxa ku yaalla 54 waddan, balse Midowga Afrika waxa uu ka kooban yahay 55 waddan oo ay ku jirto Saxaraha Galbeed oo aan UN-ka aqoonsanayn. Inta u dhaxaysa 1,000 iyo 2,000 luqadood ayaa lagaga hadlaa qaaradda – kuwaas oo sida lagu sheegay warbixin ay soo saartay jaamacadda Harvard, qiyaastii saddex meelood meel ka mid ah luqadaha adduunka. Waxaa jira shan qaybood oo Afrika ah (Waqooyi, Koonfur, Bartamaha, Galbeedka, iyo Bariga Afrika), dhammaantoodna aad ayay ugu kala duwan yihiin midba midka kale. Baaxadda guud ee Afrika, oo ay ku jiraan jasiiradaha ku xiga, waa qiyaastii 30.3 milyan oo kiiloomitir laba jibaaran – taas oo u dhiganta 6% bedka guud ee dhulka iyo 20.4% bedka dhulkeeda. Ilaa maanta, dadka ku nool qaaradda Afrika waxa ay dhan yihiin ilaa 1.49 bilyan oo qof.

Iyada oo ay ku nool yihiin tiro badan oo qawmiyado kala duwan, Afrika waa hoyga qaaliga ah ee afafka, caadooyinka, iyo dhaqamada.

U dabaal degaya maalinta Afrika (25 Maay)

Markii wakiillada 31-ka waddan ee madax-bannaan ee Afrika ay kulmeen markii ugu horreysay 1963-kii, Afrika oo si buuxda uga xoroobi doonta nidaamkii midab-takoorka iyo gumeysiga ayaa u muuqatay riyo fog. 60 sano ka dib, riyadii ayaa rumowday: maanta, Midowga Afrika wuxuu ka kooban yahay 55 dowladood oo madax-bannaan oo si wadajir ah u dhaqma si waafaqsan fikradda “Afrika isku-dhafan, Barwaaqo iyo Nabadgalyo leh, oo ay wadaan muwaadiniinteeda oo matalaya awood firfircoon oo saaxadda caalamiga ah.”

Mawduuca Maalinta Afrika 2023 wuxuu ahaa “Afrikayaga, Mustaqbalkeena.” Waxay xusuusisay dhammaan Afrikaanka in qaaradda ay iyaga leeyihiin, oo ay iyagu yihiin kuwa ay tahay inay qaabeeyaan mustaqbalkeeda. Mawduucani waxa uu ku nuuxnuuxsaday erayadii Xayle Salaase, ee uu ka yidhi shirkii ugu horeeyay ee ururka ee 1963-kii, “Afrika maanta waxa ay maraysaa meel dhexe, iyada oo laga gudbayo Afrika shalay oo loo gudbayo Afrika berrito. Xitaa inta aan halkan taaganahay, waxaan ka guureynaa wixii hore oo mustaqbalka ah. Hawsha aan guda galnay, samaynta Afrika, sugi mayso. Waa in aan wax ka qabannaa, si aan u qaabaynno oo aan u qaabaynno mustaqbalka oo aan uga tagno raadkayada dhacdooyinka marka ay taariikhda ku siibaan.”

Nasiibdarro, ninka sidaas u hadlaayay ayaa ka qeyb galay Shirkii Baarliin ee 1884-1885 wuxuu ahaa shir ay quwadaha waaweyn ee Yurub ku gorgortameen oo ay rasmiyan sheegashada dhulalka Afrika, taasoo calaamad u ahayd gabagabada tartanka Yurub ee dhulalka Afrika. Waxay keentay in Afrika loo kala qaybiyo kala duwan, iyada oo soohdinaysa dhaqamada asaliga ah iyo gobollada.

Shirkii Baarliin ayaa si rasmi ah u soo shaac baxay, iyadoo quwadaha Yurub ay si wanaagsan u kala qaybiyeen qaarada Afrika, iyaga oo soohdinayey ilaa maanta. Nasiib darro, kala qaybsanaantaas waxay ku timid dad Afrikaan ah oo kheyraadkooda laga faa’iidaysto iyadoon loo eegin sharaftooda.

Xagga Xayle Salaase, waxa uu ahaa Imbaraadoorkii Itoobiya, waana nin caan ku ah taariikhda Afrika. Si kastaba ha ahaatee, isaga si toos ah uguma lug lahayn shirkii Baarliin. Boqornimadiisu waxay bilaabatay wax badan ka dib, qarnigii 20aad. Xayle Salaase waxa uu caan ku ahaa doorkii uu ku lahaa iska caabinta duullaankii Talyaaniga xilligii dagaalkii labaad ee Italo iyo Xabashida iyo muhiimadda uu ku lahaa dhaqdhaqaaqii Rastafariya. Dhaxalkiisu waa uu dhaafsiisan yahay waagii gumeysiga ilaa maantana waa mid saameyn ku leh

Sannad kasta ka hor maalinta Afrika, Midowga Afrika ayaa dajiya mawduuc gaar ah oo loogu talagalay dabaaldegyada, oo ay u arkaan mid muhiim ah. Mawduuca 2024 waa: “Waxbarasho iyo Xirfadda Afrika ee qarniga 21aad.” Midowga Afrika waxa ay dhibaatadan degdega ah u nisbaysaa xiisadda waxbarasho ee caalamiga ah iyo caqabadaha ku wajahan buuxinta yoolalka Horumarka Waara ee ururka.

Xuquuqda aasaasiga ah ee bini’aadamka ee waxbarashada ayaa lagama maarmaan u ah horumarka, laakiin helitaanka waxbarashada ayaa weli ah dhibaato dhalinyarada Afrika. Gobollada ugu dhibka badan waxaa ka mid ah dalalka Saxaraha ka hooseeya, sida ay sheegtay hay’adda UNESCO, shan meelood meel carruurta Afrikaanka ah ee da’doodu u dhaxayso 6 ilaa 11 jir ma tagaan dugsiyo, 60% dhallinyarada da’doodu u dhaxayso 15-17 ma haystaan waxbarasho aasaasi ah. Caqabadaha ugu waaweyn ee Afrika waxaa ka mid ah helitaan la’aanta dugsi, tayada waxbarashada oo liidata, iyo sinnaan la’aanta jinsiga. Mid ka mid ah yoolalka Midowga Afrika ayaa ah in la beddelo xaaladdan guud ahaan qaaradda oo dhan.

Facebook Comments Box

Continue Reading
Advertisement
Siyaasadda Soomaaliweyn3 days ago

Ciidamada Mareykanka ee AFRICOM ayaa beeniyey eedeynta Al-Shabaab ee dilkii dhaqaatiirta Kuubba

Afrika3 days ago

Madaxweyne ku xigeenka Malawi Saulos Chilima iyo sagaal kale ayaa ku dhintay shil diyaaradeed, sida ay xaqiijisay dowladda

Siyaasadda Arrimaha Dibadda4 days ago

Maxay kawada hadleen Madaxweyne Xassan iyo Ra’isul wasaaraha Norway?

Diblomaasiyadda4 days ago

Mareykanka wuxuu u baahan yahay caawinta Japan si kor loogu qaado wax soo saarka militariga, ayuu yiri danjire Rahm Emanuel

Wararka4 days ago

Maroodiyaasha Afrika ayaa midba midka kale ugu yeeraa magacyo gaar ah, daraasad cusub ayaa muujisay

Yurub5 days ago

Xisbiyada Midigta fog ayaa guullo waaweyn ka gaaray doorashada Midowga Yurub

Bariga dhexe5 days ago

Golaha Illaalada kacaanka Iiraan ayaa waxay doorashada ka xayireen madaxweynihii hore ee Axmadinejad

Bariga dhexe5 days ago

Wasiirka arrimaha dibadda Turkiga oo dalka Qadar kula kulmay hogaamiyaha Xamaas

Gumeysi iyo isir sifeyn6 days ago

Khaliijka ayaa cambaareysay weerarka Israa’iil ay ku qaaday Nuseirat, waxayna ku tilmaantay fal dambiyeed aad u fool xun oo argagaxiso ah

Siyaasadda Arrimaha Dibadda6 days ago

Madaxweyne Xassan Sheekh oo safar Norway ah u ambabaxay – waa maxay ujeedka safarka?

Yurub1 week ago

Nin ayaa la xiray ka dib markii uu weeraray ra’iisul wasaaraha Denmark

Siyaasadda Soomaaliweyn1 week ago

Ururka Al-shabaab oo weeraray magaalada Ceel-dheer

koonfurta Bari Aasiya1 week ago

Narendra Modi ayaa ku soo laaban doona ra’iisul wasaaraha Hindiya mar saddexaad

Afrika1 week ago

Dhaqdhaqaaqayaasha Suudaan ayaa sheegay in illaa 40 qof ay ku dhinteen duqeymo ka dhacay meel u dhow Khartuum

Bariga dhexe1 week ago

Xuutiyiinta Yemen ayaa xiray shaqaale gargaar, oo ka tirsan Qaramada Midoobay

Siyaasadda Soomaaliweyn1 week ago

Soomaaliya ayaa ku biirtay Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay in ka badan 50 sano kadib

Gumeysi iyo isir sifeyn1 week ago

Ku dhawaad ​​40 qof ayaa ku dhintay weerar ay Israa’iil ku qaadday iskuulka Nuseirat

Afrika1 week ago

Wafdi ka socda Difaaca Ruushka ayaa wadahadal la yeeshay dalalka Maali iyo Niger

Diblomaasiyadda1 week ago

Spain ayaa doonaysa inay ku biirto kiiska xasuuqa ka dhanka ah Israa’iil

Sirdoonka & Militariga1 week ago

Qorshaha Soomaaliya ay ku doonayso in ciidamada Itoobiya loogu saarro dalka waa sababo la xariira ‘Badda Cas’

Bariga dhexe1 week ago

Bashaar Al-asad iyo Ra’iisul wasaaraha Ciraaq ayaa ka wada hadlay isku-duwidda amniga, warbaahinta dowladda Ciraaq ayaa sheegtay

Buuggaag2 weeks ago

Ogaal yar oo ku saabsan buugga Saacadihii Badbaadada

Siyaasadda Soomaaliweyn2 weeks ago

Waa maxay ujeedka K. Galbeed Soomaaliya ay ugu hortimid qorshaha ay Dowladda Soomaaliya kaga saareyso ciidamada Itoobiya?

Afrika2 weeks ago

Xisbiga ANC ayaa lumisay aqlabiyaddiisa 30-ka sano ee Koonfur Afrika

Gumeysi iyo isir sifeyn2 weeks ago

Hay’adda CAIR ayaa dhaleecaysay madaxa difaaca ee Maraykanka in uu dafiray xasuuqa Gaza ee Israa’iil

Sirdoonka & Militariga2 weeks ago

Shirkadaha Israa’iil ee hubka ayaa laga mamnuucay bandhiga carwada difaaca ee ka dhici doonta Faransiiska

Siyaasadda Soomaaliweyn2 weeks ago

Maamulka Khaatumo ‘oo si gaar ah’ ula macaamileysa dowladda Turkey – dhaqan siyaasaddeed cusub

Afrika2 weeks ago

Xisbiga talada haya ayaa hogaaminaya codadka iyadoo ay socoto tirinta codadka doorashada Koonfur Afrika

Sirdoonka & Militariga2 weeks ago

Iiraan ayaa Xuutiyiinta Yemen siisay gantaallada ballistic ah oo badda laga rido

Afrika2 weeks ago

Midowga Yurub oo soo afjaraya howlgalkii militari ee ay ka waday Niger

Wararka2 weeks ago

Xuutiyiinta ayaa sheegtay in ay gantaal ku garaaceen markab laga leeyahay dalka Mareykanka

Diblomaasiyadda3 weeks ago

Dowladaha Ireland, Norway iyo Spain oo u aqoonsaday Falastiin dowlad madax-bannaan

Siyaasadda Soomaaliweyn3 weeks ago

Ergayga Gaarka ah ee Xoghayaha Guud ee QM u qaabilsan Soomaaliya James Swan oo Muqdisho soo gaaray

Wararka3 weeks ago

Midnimada Afrika: Waa maxay sababta ay dunida ugu dabaal degto 25-ka Maay?

Diblomaasiyadda3 weeks ago

Madaxweyne Joe Biden wuxuu Kenya ku sheegay inay tahay saaxiibka ugu weyn ee aan NATO ka tirsaneen

Diblomaasiyadda3 weeks ago

Madaxweyne Putin iyo boqorka Baxreyn waxay ku heshiiyeen inay sii xoojiyaan iskaashiga labada dal

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska3 weeks ago

4-taan qoddob ku illaali noloshaada haddii ay dhab kaa tahay horumar inaad gaarto

Diblomaasiyadda3 weeks ago

Norway ayaa si rasmi ah u aqoonsatay Falastiin inay tahay dowlad madax-bannaan

Diblomaasiyadda3 weeks ago

Ireland waxay go’aan taariikhi ah ku aqoonsatay dawlad madax-banaan oo Falastiin ah

Afrika3 weeks ago

Muwaadiniin Maraykan ah oo ku lug lahaa isku daygii afgambi ee Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Koongo

Xul