Connect with us

Afrika

Maraykanku ma ka faa’iidaysan doonaa ka bixitaanka Faransiiska ee Niger?

Falanqaynta: Iyadoo Faransiisku uu ciidamadiisa kala baxayo Niger ka dib afgambigii, mareykanku ma buuxin doonaa booska banaan?

Published

on


Kadib ku dhawaad laba bilood oo ay cirka isku sii shareertay xiisada u dhaxaysa Paris iyo hogaamiyayaasha afgambiga ee Niamey, ayaa todobaadkii hore madaxwaynaha Faransiiska Emmanuel Macron ku dhawaaqay in uu dalkiisa kala baxayo safiirka iyo ciidamada militariga ee Niger.

Ku dhawaaqida Faransiiska waxaa daba socday hadaladii Mareykanka ee ahaa in Washington aysan kala soo bixi doonin askarteeda Niger, iyadoo ku qanacsan inay dib u dejineyso qaar ka mid ah ciidamadeeda ku sugan dalkaas.

Isbarbar yaacani wuxuu iftiiminayaa su’aalaha la xidhiidha faraqa u dhexeeya hababka Washington iyo Paris ee ku wajahan afgambiga Niger, iyo waxa ay tani macnaheedu noqon karto doorka mustaqbalka ee Ameerika ee meelaha dhaqameed ee Faransiiska ee saameynta.

“Bixitaanka Faransiiska waxay siinaysaa Washington fursad ay ku dhisato boos adag oo aan ahayn Niger oo keliya laakiin gobolka Saaxil iyo Galbeedka Afrika.”

Farqiga u dhexeeya labada dhinac ee la tacaalaya afgambiga milatari ee Niger ayaa soo shaac baxay bilowgii. Iyadoo Faransiisku uu ahaa codka ugu codka dheer ee taageeraya tallaabo milateri oo ka dhan ah Niamey, Washington waxay diiday inay ku qeexdo waxa dhacay afgambi waxayna u magacawday safiir cusub Niger, aqoonsiga qarsoon ee xaqiiqada cusub.

Iyadoo tilmaan u ah niyad-jabka ay dareemayso Paris, Le Monde ayaa soo wariyay in qaar ka mid ah saraakiisha Faransiiska ay ku tilmaameen isku dayga Washington ee ah in uu wadahadal diblomaasiyadeed la furo golaha milatariga ee Niger sida “middiyada dhabarka”.

Ka bixitaanka Faransiiska ee Niger waa “hadiyad la siiyey Maraykanka,” sida ay sheegtay Mady Ibrahim Kante, bare iyo cilmi-baare ka tirsan jaamacadda cilmiga sharciga iyo siyaasadda ee Bamako, Maali.

Kante ayaa u sheegay warbaahinta The New Arab in xidhiidhka dhaqameed ee xooggan ee u dhexeeya Paris iyo Niamey uu ka hortagay balaadhinta saamaynta Maraykanku ku leeyahay waddanka, iyada oo ka bixitaanka Faransiiska uu Washington siinayo fursad “si ay u dhisto boos adag nafteeda maaha oo kaliya Niger laakiin gobolka Saaxil iyo Galbeedka Afrika guud ahaan”.

Niger waa xulafada ugu caansan Mareykanka ee la dagaallanka dhaqdhaqaaqa kooxaha argagixisada ah ee gobolka Saaxil, waxaana dalka Afrika uu martigeliyaa in ka badan 1,000 askari oo Mareykan ah oo ka qeyb qaata tababarrada iyo howlgallada amniga gobolka, waxayna ilaaliyaan labada saldhig ee ciidamada cirka oo ay ku sugan yihiin xubnaha adeegga Mareykanka. Waxay ku yaalaan, marka loo eego falanqaynta Machadka Washington ee siyaasadda Bariga dhow.

Waxa ay intaa ku dartay in Maraykanku uu hal saldhig oo cirka ah oo noociisa ah ku leeyahay gobolka Saaxil, Air Base 201 ee waqooyiga Niger, si uu u duuliyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee bixiya sirdoon, sahan, ilaalin, iyo awood weerar oo aad u muhiim ah ciidamada Maraykanka, iyo hantidaas, Maraykanku waxa uu noqonayaa mid indho la’aan ah” si ay u arkaan hanjabaado kala duwan oo uga imanaya kooxaha hubaysan ee gobolka.

Dhiniciisa, saxafiga Mauritania Mahfoudh Ould Salek waxa uu aaminsan yahay in qaadashada Washington ee hab ka duwan Faransiiska ay ahayd isku day aan ahayn oo kaliya in lagu xoojiyo joogitaankeeda Niamey, laakiin sidoo kale in “la joojiyo jidka siyaasadda Ruushka ee gobolka, taas oo ku salaysan. ku saabsan Moscow oo isu soo bandhigtay inay tahay lammaane kale oo Faransiis ah.”

Isagoo la hadlaya TNA, Ould Salek, oo ah khabiir ku takhasusay arrimaha Afrika, ayaa rumeysan in Washington, iyadoo xoojineysa xiriirka ay la leedahay Niamey, laga yaabo inay mar dambe raadiso “in ay sare u qaaddo xiriirka ay la leedahay Mali iyo Burkina Faso iyada oo loo marayo marinka Nigeria”.

Yaa buuxin doona faakuumka?

Faransiiska oo ku adkeysanaya in uu taageero Madaxweynihii xilka laga tuuray ee Maxamed Bazoum iyo in loo tixgeliyo in uu yahay hogaamiyaha sharciga ah ee dalka ayaa waxaa la kulmay tilaabooyin u dhigma oo ka soo baxay dowladii militariga, oo ay ugu muhiimsaneyd in la soo afjaro heshiisyadii militari ee Paris iyo in safiirkoodii laga ceyriyo dalka.

Falcelinta Niger kuma ekayn heer siyaasadeed oo keliya, iyadoo dalkaasi ay ka dhaceen dibadbaxyo waaweyn oo dadweyne oo looga soo horjeedo Faransiiska, waxaana la arkayay saldhig ay ku jiraan askar Faransiis ah oo la go’doomiyay. Tirada ciidamada Faransiiska ee ku sugan dalka Afrikaan ayaa lagu qiyaasaa ilaa 1,500 oo askari.

Fashilka ku yimid Qandaraaska Faransiiska ee faragelinta Milatari ee Ururka Dhaqaalaha ee Galbeedka Afrika (ECOWAS) ee Niger ayaa ka dhigay in aysan jirin wax doorasho ah oo aan ahayn in ay ka baxaan waddanka, xaalad la mid ah wixii ku dhacay ciidamada Faransiiska ee Mali iyo Burkina Faso.

“Maamulka Niger waxa ay cadaawad u hayaan Faransiiska oo kaliya ee uma hayaan xisbiyada kale ee dibadda, taas oo macnaheedu yahay in waddanku u furan yahay xisbiyada kale ee aan caadiga ahayn.”

Horumarkan ayaa ku soo beegmaya iyada oo lagu jiro tartan caalami ah oo xooggan, kaas oo qaarada Afrika ay noqotay xudunta ugu weyn, iyada oo awoodo kala duwan ay u muuqdaan inay raadinayaan inay buuxiyaan “fakuum istaraatiijiyadeed” oo ka dhalatay ka bixitaanka Faransiiska ee saldhigyada taariikhiga ah ee saameynta.

“Maamulka Niger waxa ay cadaawad u hayaan Faransiiska oo kaliya ee maaha kuwo ka soo horjeeda xisbiyada kale ee dibadda, taas oo macnaheedu yahay in waddanku u furan yahay xisbiyada kale ee aan caadiga ahayn,” falanqeeye Ould Salek ayaa u sheegay TNA.

Waxa uu intaa ku daray in taliska militariga ee Niger ay ka ceyriyeen kaliya Faransiiska, laakiin ma aysan qaadan mowqif ka dhan ah Mareykanka, Jarmalka, Talyaaniga iyo Turkiga.

“Dhammaantood waa dalal ama saldhigyo millatari ku leh dalka, ama [ku jira] ciidamo tababaro, ama waxay qaadeen tallaabooyin ay la galeen madaxweynihii xilka laga tuuray ee Maxamed Bazoum si ay u dhistaan saldhigyo milateri,” Ould Salek ayaa sidaas yidhi.

Niger waxaa laga yaabaa inaysan raacin habka Mali iyo Burkina Faso ee ku tiirsanaanta Ruushka oo ah saaxiibka milatari ee Faransiiska, laakiin Niamey waxay u muuqataa inay ku dhowdahay “in la qaato siyaasad iskaashi oo badan, oo leh furfurnaan Ruushka sidoo kale,” sida uu sheegay Ould Salek.

Aqoonyahan Mady Ibrahim Kante ayaa ogolaaday, isaga oo sharxaya in ay jirto beddelka suurtagalka ah ee gobolka si loo buuxiyo faaruqa Faransiiska ee gobolka.

Wuxuu sharxayaa in heshiisyada iskaashiga militariga ay saxiixeen Maali, Burkina Faso, iyo Niger, “kuwaas oo dhamaantood la ildaran khataraha argagixisada,” iyo “haddii dalalkan ay awoodaan in ay hirgeliyaan iskaashigan si guul leh, waxay noqon karaan awood wax ku ool ah oo lagula dagaallamo kooxaha hubaysan ee gobolka”.

Maali, Burkina Faso, iyo Niger ayaa saxiixday heshiis difaac oo wadajir ah oo loogu magac daray Isbaheysiga Wadamada Sahel. Heshiiska ayaa ujeedadiisu tahay in la dhiso qaab-dhismeedka difaaca wadajirka ah iyo taageerada wadajirka ah ee ka dhexeeya dhinacyada saxeexay, kaas oo laga yaabo inuu matalo tartan goboleed ee kooxda ECOWAS ee uu Faransiisku taageero.

Saddexda dal waxa ay wadaagaan waxyaabo badan oo ay ka mid yihiin caqabadaha dhinaca ammaanka ee kooxaha hubaysan ee ka dagaalama dhulalkooda ee xidhiidhka la leh Al-Qaacida iyo Dawladda Islaamka. Waxa kale oo ay la kulmaan xasarado diblomaasiyadeed oo la mid ah, ka dib markii xidhiidhkii ay la lahaayeen deriskooda iyo reer galbeedka uu noqday mid xun, ka dib afgambiyo ka dhacay saddexda waddan.

Dhaqaalaha, Faransiiska saldhigii ugu dambeeyay ee Saaxil

In kasta oo Faransiiska lagu bahdilay Niger, Ismaaciil Hamoudi, oo ah borofisar cilmiga siyaasadda ka dhiga Jaamacadda Sidi Maxamed Ben Abdellah ee Morookko, wuxuu xusay in Paris ay weli saameyn xooggan ku leedahay gobolka.

Hamoudi wuxuu sharxayaa in dalal badan oo Galbeedka Afrika ah ay wali isticmaalaan lacagta CFA, taasoo siinaysa Paris awood ay ku maamusho suuqa maaliyadeed, dhaqaalaha, iyo ganacsiga ee dawladahaas, marka lagu daro xaqiiqda ah in bangiyada iyo shirkadaha Faransiisku ay yihiin jilayaasha dhaqaalaha ugu horreeya inta badan Wadamada Galbeedka Afrika.

Faransiiska ayaa tartan kala kulmaya quwado kale oo caalami ah kuwaas oo isu soo bandhigaya bedelka Paris ee Afrika, “laakin badalida isla’egta waxay u baahan tahay waqti dheeri ah,” sida uu qabo Hamoudi, oo aaminsan in Paris “aysan si sahal ah isugu dhiibi doonin” hogaamiyayaasha Afrika ama kuwa la tartamaya awoodaha.

“Waxay ogaatay in habacsanaan kasta oo lagu ilaalinayo saameynteeda dhaqaale, siyaasadeed, iyo dhaqan ee Galbeedka iyo Waqooyiga Afrika ay la macno tahay dhamaadka Faransiiska oo ah awood caalami ah,” ayuu yidhi.

“Faransiiska waxa uu tartan kala kulmayaa quwado kale oo caalami ah oo isu soo bandhigaya beddelka Paris ee Afrika, laakiin beddelidda isla’egta waxay u baahan tahay waqti dheeraad ah.”

Dhankiisa,Tarek Ziad Wehbe oo ah falanqeeye siyaasadeed ayaa tilmaamay in hamiga dhaqaale ee Maraykanku uu qaabeeyo siyaasadiisa ku wajahan in Faransiiska laga saaro mawqifkiisii soo jireenka ahaa ee saamaynta ku lahaa, balse Washington waxa ay sidoo kale la legdamaysaa kooxaha dhaqaalaha Shiinaha iyo Ruushka ee doorka ay ku leeyihiin gobolka. .

Cilmi-baaraha xidhiidhka caalamiga ah, oo degan Faransiiska, ayaa ku daray in Maraykanku “aysan doonayn in ay fursad siiso balaadhinta Shiinaha ama Ruushka taas oo ka dhigi doonta qaarada Afrika mid bini’aadan iyo siyaasad cadaw ku ah Washington”.

Laakiin halka wararka qaar ay muujinayaan in horumarka Niger ay xiisad cusub ka keeneen xulafada Mareykanka iyo Faransiiska, haddana Wehbe ayaa u muuqda mid rajo wanaagsan ka qaba.

Faransiisku wuu bartay waxa uu Maraykanku samaynayo, ayuu u sheegay TNA, labada waddanna waxay barteen “inay wadaagaan qandaraasyada,” sidaas darteed “ma jiro wax khilaaf ah ilaa inta labada waddan ay go’aansanayaan inay joojiyaan horumarka Shiinaha iyo Ruushka”.

__

W.Q: Abdulkhadir Maxamed Cali waa saxafi Eriteriyaan ah iyo cilmi baare arrimaha Afrika.

Facebook Comments Box

Xafiiska Falanqeynta ee Diblomaasi.com waa xafiiska u qaabilsan dabagalka wararka, baarista qotoda dheer, xaqiiqo raadin, iyo ka warbixinta arrimaha danta guud, soo bandhigida xogta qarsoon ama daahsoon sida musuq maasuqa ama arrimo laga yaabo in aan si kale loo ogaan. Xafiiska Falanqeynta ee Diblomaasi.com wuxuu door muhiim ah ka ciyaaraa la xisaabtanka dawladda, ganacsatada iyo shakhsiyaadka iyaga oo xafiiskan soo bandhigaya sheekooyin muhiim ah oo saamayn ku yeelan kara bulshada. Ujeedada waa abuurista xaddaarad cusub.

Geeska Afrika

Dibadbaxyo rabshado wata oo mar kale ka qarxay Kenya

Mudaaharaadyo dalka oo dhan ka dhacay ayaa bil ka hor ka dhashay canshuur kordhin la soo jeediyay.

Published

on

Sunta dadka ka ilmeysiisa ayaa lagu qarxiyey mudaaharaadyo kasoo cusboonaaday magaalada Nayroobi 16-kii Luulyo, 2024. © Tony Karumba / AFP

Kenya waxaa Talaadadii qalalaase hor leh ka dhacay caasimadda, Nayroobi, iyo gobollo kale. Booliska ayaa sunta dadka ka ilmeysiisa ku furay dibadbaxayaal ka soo horjeeda dowladda, kuwaas oo ku adkeysanaya in uu iscasilo madaxweyne William Ruto.

Mudaaharaadyada dalka oo dhan oo bil ka hor ka dhashay canshuur kordhin la soo jeediyay, ayaa si aan kala go’ lahayn u socday xitaa ka dib markii madaxweyne Ruto uu laalay sharciga canshuuraha 26-kii Juun oo uu kala diray ku dhawaad ​​dhammaan golahiisa wasiirada 11-kii luulyo.

Maamul xumada la sheegayo, musuq maasuqa iyo sidoo kale dhimashadii dibed baxayaasha ee isu soo baxyadii hore ayaa ka mid ah walaaca ay qabaan dibadbaxayaasha. Talaadadii, booliisku waxay sunta dadka ka ilmeysiisa u adeegsadeen Kitengela, oo ah degmo u dhow Nayroobi, halkaas oo ku dhawaad ​​200 oo mudaaharaadayaal ah ay gubeen taayaro ayna ku dhawaaqayeen erayo ka dhan ah Ruto. Dibadbaxayaasha bartamaha magaalada Nayroobi iyo Mombasa ayaa sidoo kale la kulmay sunta dadka ka ilmaysiisa.

Weriye ayaa weydiiyay mid ka mid ah dibadbaxayaasha inuu sharaxo sababta muwaadiniintu ay ugu soo baxeen waddooyinka. “Waxaan leenahay jooji musuqmaasuqa ka jira dowladda… Waxaan rabnaa inaan Kenya nadiifinno,” ayuu yiri dibad-baxayaasha. Wakaaladaha wararka ee maxaliga ah ayaa sheegay in mudaaharaadayaashu ay siteen boorar ay ku dalbanayaan in la baaro deynta qaranka. Dibad-baxayaal kale ayaa xiray waddada isku xirta Katarina iyo Nayroobi.

Guddiga qaran ee xuquuqul insaanka ee Kenya ee loo soo gaabiyo (KNCHR) oo ay maalgeliso dowladda ayaa sheegay in ugu yaraan 50 qof lagu dilay ilaa hadda qalalaasaha guud, kaasoo socday toddobaadyo.

Guddiga xuquuqul insaanka ee Kenya ayaa sheegay in ay goob joog u ahaayeen booliska oo toogtay afar qof oo mid ka mid ah uu dilay. “Waxaan si adag u cambaareyneynaa dilka booliska. Falalka noocaan ah waa wax aan la aqbali karin waxayna ka dhigan yihiin xad-gudub weyn oo ka dhan ah xuquuqda aadanaha. Cadaaladda iyo isla xisaabtanka ayaa lama huraan ah. Waxaan si xoog leh ugu riixi doonnaa la xisaabtanka booliiska,” NGO-ga ayaa ku qoray X (hore Twitter-ka).

Sida laga soo xigtay dhowr warbixinood, dadkii badnaa ayaa “ka batay” sharci fulinta oo joogay oo u soo galay sharci-dejinta, qayb ka mid ah dab qabadsiisay. Sidoo kale waxaa la gubay gaari booliis ah, sida uu ku warramay wargeyska maalinlaha ah ee The Star.

“Waxaan dooneynaa inaan xirno baarlamaanka, xildhibaan kastaa waa inuu dego oo is casilaa,” Dibad-baxe lagu magacaabo Davis Tafari ayaa u sheegay Reuters. “Waxaan yeelan doonnaa dowlad cusub,” ayuu yiri.

Isniintii, Ruto wuxuu ku eedeeyay hay’adda Ford Foundation inay maalgelisay mudaaharaadyada, laakiin ma uusan soo bandhigin wax caddayn ah oo taageeraya sheegashadiisa. Ururka cadaalada bulshada u ololeeya ayaa beeniyey eedeymahaas, iyagoo sheegay in aysan maalgalin mudaaharaadyada ayna u hoggaansamaan siyaasad aan xisbi ahayn.

Isku shaandhaynta golaha wasiirada ayaa ahayd tii labaad ee uu sameeyo madaxweynaha Kenya. Horaantii sanadka 2023, Ruto waxa uu bedelay madaxda 8 wasaaradood isaga oo isku dayaya in uu qaboojiyo carada dadweynaha ee ka dhalatay dhibaatooyinka dhaqaale ee qaranka.

Sida lagu sheegay warbixin uu dhawaan soo saaray bangiga dhexe ee Kenya, deynta guud ee gudaha iyo dibadda ee Nayroobi ayaa waxay dhan tahay in ka badan 80 bilyan oo doolar, iyadoo adeegga deynta ay ka dhigan tahay ku dhawaad ​​60% dakhliga dalka.

Madaxweyne Ruto, oo hindise sharciyeedka maaliyadda u dallacsiiyay dib u habeyn lama huraan ah si loo helo maalgelinta IMF loogana fogaado deynta, ayaa sheegay in dowladdiisa ay ka fiirsaneyso tallaabooyin kale oo ay ku jirto dhimista miisaaniyada xafiiskiisa.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Geeska Afrika

Itoobiya oo noqotay dalkii ugu horreeyay ee ajnabi ah oo booqasho ku taga dalka Suudaan tan iyo markii uu bilowday dagaalka sokeeye

Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed iyo Jeneral Cabdel Fattah al-Burhaan ayaa ka wada hadlay colaada taagan iyo waddooyinka nabad lagu gaari karo.

Published

on

Madaxweynaha Golaha Ku-meel-gaarka ah ee Suudaan Jeneral Cabdel Fattah al-Burhan (Dhexda) oo salaamaya Ra'iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed (Xarunta-R), isagoo booqasho rasmi ah ku yimid Garoonka Caalamiga ah ee Port Sudan luulyo 9, 2024. © AFP

Taliyaha guud ee ciidamada Suudaan Jeneral Cabdel Fattah al-Burhan ayaa maanta magaalada Port Sudan ku qaabilay ra’iisul wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed, taasoo noqonaysa booqashadii ugu horreysay ee hoggaamiye ajnabi ah uu ku tago dalkaas tan iyo markii ay dagaallada sokeeye ka qarxeen in ka badan 12 bilood.

Sida laga soo xigtay wakaaladda wararka Suudaan ee SUNA, al-Burhaan waxa uu carabka ku adkeeyay “xariirka qotoda dheer ee laba geesoodka ah ee u dhexeeya Khartoum iyo Addis Ababa, isaga oo tixraacaya xiriirka taariikhiga ah iyo dhaqanka ee ka dhexeeya labada shacab ee walaalaha ah.”

Wada-hadallada labada dhinac ayaa ku qotomay muhiimadda ay leedahay kobcinta iyo horumarinta xiriirka labada dal.

Abiy Axmed ayaa ku nuux nuuxsaday in booqashadiisa ay muujineyso taageerada ay dowladdiisa iyo shacabka Itoobiya u hayaan dalka Suudaan oo ay ka socdaan dagaallo sokeeye tan iyo markii ay bilowdeen colaadda u dhaxeysa Ciidamada Qalabka Sida ee Suudaan iyo Jabhadda Taageerada Degdegga – Rapid Support Forces (RSF) bishii Abriil, 2023.

“Dagaalkani wuu dhammaan doonaa, xiriirka ka dhexeeya labadeenna dal wuxuu ahaan doonaa mid adag oo xooggan,” ayuu yiri, isagoo carrabka ku adkeeyay doorka muhiimka ah ee nabadda oo aasaas u ah horumarka. Hogaamiyaha ayaa sidoo kale ku nuux-nuux saday in ummaduhu ay xaliyaan arrimahooda gudaha iyada oo aysan jirin faragelin dibadeed.

Markii hore loo arkayey in uu aad ula safan yahay Ciidamada Taageerada Degdegga ah (RSF) oo uu ku martigeliyey Hogaamiye Maxamed Xamdaan Dagalo Addis Ababa Diseembertii hore, Abiy Axmed waxa uu booqashadiisa u qaabeeyey qayb ka mid ah dadaal lagu doonayo in xasillooni loogu soo dabaalo Suudaan.

Madaxweynaha Golaha Ku Meel Gaarka ah ee Suudaan Jeneral Cabdel Fattah al-Burhan ayaa ku soo dhaweeyay Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed, xilli uu booqasho rasmi ah ku tagay Port Sudan Luulyo 9, 2024.

Safarka ayaa yimid ka dib markii RSF ay weerartay Sennar, oo ah xarun ganacsi oo ku taal koonfurta-galbeed ee Suudaan, Juun 24, taas oo colaadda ku sii durkisey xadka Suudaan uu la wadaago Itoobiya.

3-dii Luulyo, Qaramada Midoobay ayaa sheegtay in in ka badan 136,000 oo qof ay ka carareen gobolka Sennar ka dib markii ciidamada RSF ay weerarro xiriir ah ka bilaabeen gobolka. Sawirro laga soo qaaday baraha bulshada ayaa muujinayay dad da’ kasta leh oo ku qulqulaya gobolka Blue Nile iyagoo doonaya inay ka baxsadaan isku dhacyada.

Dagaalada ka socda dalka Suudaan ee u dhaxeeya ciidamada dalkaasi iyo xoogaga awooda badan ee Ciidamada Taageerada Degdega ah – Rapid Support Forces (RSF) ayaa horseeday walaaca sii kordhaya ee gobolka iyadoo quwadaha caalamka ay ku baaqayaan in si degdeg ah loo joojiyo dagaalka.

Dagaalkan ayaa waxa uu ahaa mid ay isaga horyimaadeen labada mas’uul ee ugu awooda badan dalka Suudaan – Jeneral Cabdel Fattah Al-Burhaan oo hogaaminaya ciidamada iyo Jeneral Maxamed Hamdan ‘Hemedti’ oo madax ka ah RSF, waxaana dagaalkaasi ku dhintay ugu yaraan 350 qof, halka 1,800 ay ku dhaawacmeen.

Dagaalka u dhexeeya RSF iyo ciidamada Suudaan ayaa qarxay Sabtidii, taasoo meesha ka saartay qorshihii caalamku taageeray ee loogu guuri lahaa dimuqraadiyad rayid ah afar sano kadib markii xukunka laga tuuray Cumar Al-Bashiir oo ahaa mudaaharaadyo waaweyn iyo laba sano ka dib afgambi militari.

Shacab badan ayaa lagu barakiciyey, lagu dilay loolanka dhanka awoodda ah oo u dhexeeya laba hoggaamiye oo hore isbahaysi u ahaa xukuumaddii militariga ee talada dalka haysay, kuwaas oo kala ah taliyihii ciidanka Burhaan iyo hoggaamiyaha RSF Jeneraal Maxamed Xamdaan Dagalo.

Xoghayaha guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres ayaa khamiistii codsaday xabbad-joojin si loogu ogolaado dadka rayidka ah inay gaaraan goobaha amniga ah.

Imaraatka iyo Sacuudi Carabiya

Imaaraatka Carabta iyo Sacuudiga ayaa dhowrkii sano ee lasoo dhaafay isku dayay inay xoojiyaan saameyntooda gobolka Badda Cas ee Afrika.

Imaaraatka Carabta ayaa mudooyinkan waday balaarinta doorkeeda Geeska Afrika. Iyada oo ay weheliso quwadaha kale ee Khaliijka, waxa ay sii ballaarinaysaa xiriirka ay la leedahay gobolka. Loolanka istaraatiijiyadeed, oo ay ku jiraan kuwa ka tirsan Golaha Iskaashiga Khaliijka ee isku haya Imaaraadka, Sacuudiga iyo Qatar, ayaa inta badan dhiirigeliya saameynta sii kordheysa ee quwadaha Khaliijka.

Markii hore oo ay taageerayeen Madaxweynihii hore Cumar Al-Bashiir – oo dalka soo xukumayay 30 sano ka hor inta aan la ridin 2019 – Imaaraadka iyo Sacuudi Carabiya waxay dhabarka u riteen Golaha Militariga ee Ku Meel Gaarka ah ee dalka la wareegay ka dib kacdoon dadweyne oo looga soo horjeeday kaligii-taliyihii muddada dheer.

Golahan ayaa waxaa hogaaminayay taliyaha ciidamada Jeneral Cabdel Fattah al-Burhaan iyo hogaamiyaha RSF Hemedti oo hadda dagaal dhexmaraya. Labada jeneraalba waxay caan ka noqdeen xukunkii Cumar Al-Bashiir, iyadoo Hemedti RSF ay ka soo baxeen maleeshiyada Janjaweed oo lagu eedeeyay dambiyo dagaal oo ka dhacay Daarfuur.

Labada dal ee Khaliijka ayaa ku yaboohay deeq lacageed oo dhan 3 bilyan oo dollar kadib afgambigii Cumar Al-Bashiir. Imaaraatka iyo Sacuudiga ayaa u arkayay xilliga kala guurka ka dib xukunkii dheeraa ee Cumar Al-Bashiir fursad ay dib ugu soo celin karaan saameynta Islaamiyiinta Suudaan iyo guud ahaan gobolka oo ay ku xoojiyaan saameyntooda.

Kaligii-taliyihii hore waxa uu xulufo la ahaa kooxaha Islaamiyiinta waqtiyo kala duwan oo xukunkiisa, waxaana inta badan lagu tilmaami jiray Islaami.

Hemedti ayaa Isniintii u muuqday mid ku ciyaaraya khaliijka iyo cabsida caalamiga ah ee laga qabo in Islaamiyiinta Suudaan la wareegaan, isagoo ku eedeeyay Burhaan inuu yahay “Islaam xagjir ah” qoraal uu soo dhigay bartiisa twitter-ka.

Iyadoo ay u badan tahay inay run tahay inay jiraan xubno ka tirsan ciidamada qalabka sida ee Suudaan oo lala xiriirinayo dhaqdhaqaaqii Islaamiyiinta ee xilligii Cumar Al-Bashiir, haddana taasi maahan sababta khilaafkooda, ayuu yiri Mat Nashed, oo ah wariye iyo falanqeeye arrimaha Suudaan.

“Hemedti uma eka mid aad u dhiban taas markii uu sidoo kale ahaa ilaaliyaha Cumar Al-Bashiir. Si gaar ah uma uusan danayn markii uu ku biiray militariga si uu u abaabulo afgambi 25 Oktoobar 2021,” ayuu yirri.

“Sababta uu khilaafka ugu dhexeeyo ayaa ah in xubnahan militariga ah ee ku xirnaa xisbiga Cumar Al-Bashiir iyo kuwa daacadda u ah Bashiir ay ka baqayaan in isbedel cusub oo rayid ah uu dhaawaco awoodooda dhaqaale iyo kuwa siyaasadeed.”

Labada Imaaraadka iyo Sacuudiga ayaa loo maleynayaa inay si gaar ah ugu dhow yihiin RSF wuxuuna Hemedti isku dayay inuu xiriir dhow la yeesho labada waddan. Tusaale ahaan, wuxuu u diray ciidamo la dagaallama Xuutiyiinta Yemen ee xulafada la ah Iiraan si ay ugu adeegaan danaha Sacuudiga, iyo Liibiya si ay ugu adeegaan kuwa Imaaraadka. Baaritaan dhawaan la sameeyay ayaa lagu ogaaday in mid ka mid ah maamulayaasha maamula bogga Facebook ee Hemedti loo maleynayo inuu joogo Imaaraadka.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

Dowladda Sierra Leone ayaa mamnuucay guurka caruurta ka yar 18 sano

Dowladda Sierra Leone ayaa soo saartay sharci dhigaya in 15-sano oo xabsi ah lagu xukumo dambiilayaasha.

Published

on


Madaxweynaha dalka Sierra Leone Julius Maada Bio ayaa saxiixay sharci mamnuucaya guurka caruurta ee dalka ku yaala galbeedka Afrika, halkaasoo seddex meelood meel gabdhaha ay guursadaan ka hor inta aysan gaarin 18 sano.

Marti-sharaf, oo ay ku jiraan marwooyinka koowaad ee Cape Verde iyo Namibia, ayaa goob-joog ka ahaa xafladda saxiixa mamnuucidda guurka carruurta ee 2024 Talaadadii caasimadda, Freetown. Waxay timid ku dhawaad ​​laba toddobaad ka dib markii sharci-dajiyayaashu ay meel mariyeen cabbirka, taas oo dadka u ololeeya ay ku ammaaneen tallaabo “taarikhi ah”.

“Si wadajir ah, waxaan rabnaa inaan dhisno Sierra Leone awood leh halkaas oo haweenka la siiyo madal siman si ay u gaaraan awooddooda buuxda. Mar walba waxaan rumaysnaa in mustaqbalka Sierra Leone uu yahay dumar,” ayuu madaxweyne Bio ku yiri hadal uu soo saaray.

Sida uu qabo sharciga, nin kasta oo ku lug yeesha guurka gabar ka yar 18 sano waxa uu wajihi doonaa ugu yaraan 15 sano oo xarig ah, $4,000 ganaax ah, ama labadaba. Waxa kale oo ku jira qodobbo lagu ilaalinayo xuquuqda dhibbanayaasha iyo in la hubiyo in carruurta ay saamaysay ay helaan adeegyo waxbarasho iyo taageero.

Sida laga soo xigtay The non-profit Girls Not Brides, ku dhawaad ​​30% gabdhaha Sierra Leone waxay guursadaan iyagoo aan gaarin da’da 18. Ku dhawaad ​​800,000 oo ka mid ah sideed milyan oo qof ee dalka ayaa ah caruur la guursado, iyadoo kala bar ay guursadaan ka hor intaysan gaarin 15, sida ay sheegtay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan carruurta ee UNICEF.

Kooxaha xuquuqul insaanka ayaa xaalada ku xidhiidhiyay faqri baahsan, maadaama qoysasku ay ku dhamaadaan in ay guursadaan gabdhahooda si ay u wanaajiyaan dhaqaalahooda ama ay isaga bixiyaan deymaha. Wasaarada caafimaadka ee dalka Sierra Leone ayaa sidoo kale ku eedaysay guurka caruurta inuu sabab u yahay kor u kaca heerka dhimashada hooyada.

Waddanka Afrika ayaa hore u dejiyay da’da guurka ugu yar ee sharciga ah ee 18 sida waafaqsan Xeerka Xuquuqda Carruurta ee 2007. Si kastaba ha ahaatee, tani waxaa khilaafay Xeerka Guurka iyo Furriinka ee 2009, kaas oo u oggolaanaya carruurta aan qaan-gaarin in lagu guursado ogolaansho waalid.

Fatou Gueye Ndir, oo ah sarkaal sare oo u ololeeya gabdhaha aan guursan, ayaa soo dhaweysay sharciga cusub oo ah “tallaabo muhiim ah oo hore loo qaaday” si wax looga qabto guurka qasabka ah ee Sierra Leone iyo u oggolaanaya gabdhaha inay “ku noolaadaan farxad, ammaan ah, oo ay gaaraan awooddooda buuxda.”

Cilmi-baadhaha Human Rights Watch Betty Kabari ayaa sheegtay in Sharciga Mamnuucidda Guurka Carruurta ee 2024 uu dhigayo “dariiq loo maro waddamo kale oo Afrikaan ah, sida Tanzania iyo Zambia, si ay meesha uga saaraan sharciyada oggolaanaya guurka carruurta iyo in la hubiyo in gabdhuhu ay dhammaystiri karaan waxbarashada aasaasiga ah iyo dugsiga sare.”

Sida laga soo xigtay UNICEF, Galbeedka iyo Bartamaha Afrika ayaa leh heerka guurka ugu sarreeya adduunka, iyadoo ku dhawaad ​​​​60 milyan oo caruur ah oo guursaday.

Bishii Abriil, mas’uuliyiinta Ghana waxay sheegeen inay faragelin ku sameeyeen si ay u ilaaliyaan gabadh yar oo la guursaday wadaad dhaqameed 63 jir ah, in kasta oo da’da guurka ugu yar ee waddanku ay tahay 18 jir.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

Ruushka iyo Maali oo xoojinaya iskaashiga nukliyeerka

Moscow iyo Bamako waxay ku heshiiyeen inay horumariyaan xidhiidhka kaabayaasha tamarta.

Published

on


Shirkadda tamarta Ruushka ee Rosatom ayaa Maali la saxiixatay heshiisyo ku saabsan horumarinta iskaashiga tamarta nukliyeerka iyo meelaha kale ee muhiimka ah, shirkaddu waxay ku dhawaaqday Arbacadii.

Wafdi ka socda Rosatom oo uu hogaaminayo Nikolay Spassky, kuxigeenka agaasimaha guud ee xiriirka caalamiga ah, uuna ka mid yahay Grigory Nazarov, madaxa JSC NovaWind, laanta Rosatom ee ku takhasustay tamarta dabaysha, ayaa u safray dalka Galbeedka Afrika todobaadkan, halkaas oo ay kula kulmeen madaxweynaha ku meel gaarka ah Assimi Goita.

Spassky ayaa siisay Goita warbixin dhamaystiran oo ku saabsan horumarka mashaariicda iskaashiga waaweyn ee ay hormuudka ka tahay Rosatom gudaha dalka.

Safarka ayaa lagu soo gaba gabeeyay, iyadoo lagu kala saxiixday saddex qodob. Bintou Camara, wasiirka tamarta iyo kheyraadka biyaha ee Maali, ayaa saxiixay heshiis ku saabsan horumarinta kaabayaasha nukliyeerka, halka Bourema Kansaye, oo ah wasiirka tacliinta sare, uu saxiixay heshiis ku saabsan iskaashiga tababarka shaqaalaha.

Sida lagu sheegay war-saxaafadeed, wadahadal ayaa sidoo kale lala yeeshay wafdi ka socda Maali oo uu hoggaaminayo wasiirka dhaqaalaha iyo maaliyadda, Alousseni Sanou. Wadahadallada ayaa diiradda lagu saaray mashaariicda tamarta qorraxda iyo sahaminta juqraafiyeed. Qayb muhiim ah oo ka mid ah wada-hadallada ayaa udub dhexaad u ahaa bilaabista suurtagalka ah ee mashruuca istiraatijiyadeed ee lagu dhisayo warshad tamarta Nukliyeerka ah oo uu Ruushku naqdiyay, awood yarna ku leh Maali.

“Dhinacyadu waxay ku heshiiyeen in ay sii wadaan xiriirinta dhow iyo isku-dubaridka jagooyinka xilliyada shaqada wadajirka ah,” adeegga saxaafadda ee Rosatom ayaa sheegay.

Bishii Maarso, dhinaca bandhigga caalamiga ah ee 13 ATOMEXPO iyo forum ee Sochi, Rosatom waxay saxiixday heshiisyo dhowr ah oo ku saabsan horumarinta iskaashiga tamarta nukliyeerka Maali, iyo sidoo kale Burkina Faso, iyo Aljeeriya.

Intii ay socotay munaasabadda, Ryan Collier, oo ah ku-simaha maamulaha guud ee Rosatom Bartamaha iyo Koonfur Afrika, ayaa sheegay in waddamada Afrika ay muujiyeen xiisaha tamarta nukliyeerka ee Rosatom, iyaga oo u aqoonsanaya alaab-qeybiye caalami ah oo la isku halleyn karo iyo “lamaan la isku halayn karo.”

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

Qaraxyo ismiidaamin ah oo ka dhacay dalka Nayjeeriya ayaa waxaa ku dhintay dad badan

Qaraxyo ayaa ka dhacay goob aroos, isbitaal iyo aas, sida ay sheegeen maamulka.

Published

on

Sawirka waa askar ka tirsan ciidamada Nayjeeriya oo la arkayay iyagoo baabuur milatari ku wata Ngamdu, Nayjeeriya, Noofambar 3, 2020. © Audu Marte AFP

Ugu yaraan 18 qof ayaa ku dhintay 48 kalana waa ay ku dhaawacmeen saddex qarax oo bambaano oo ka dhacay magaalo ku taal bariga Nayjeeriya, sida ay sheegeen maamulka deegaanka.

Bayaan ay soo saartay Axaddii, Hay’adda Maareynta Degdegga ah ee gobolka Borno (SEMA) ayaa sheegtay in qaraxii ugu horreeyay uu qabsaday dad isugu soo baxay xaflad aroos oo ka dhacaysay Gwoza, oo u dhow xadka Kaameroon. Booliisku waxay sheegeen in qof dumar ah ay “ku qaraxday walxaha qarxa oo ay ku haysay meel ay dadku ku badnaayeen oo baabuurta la dhigto,” isaga oo intaa ku daray in la arkay iyada oo ilmo dhabarka ku sidata.

Dhowr daqiiqo ka dib, qarax labaad ayaa ka dhacay isbitaal ku yaalla Gwoza, iyo qarax saddexaad – oo sidoo kale uu fuliyay qof isa soo miidaamiyay – ayaa ku dhacay tacsi, ayay hay’addu sheegtay.

Dhimashada ayaa waxaa ku jira dhowr caruur ah, 48 qofna dhaawacyo halis ah ayaa soo gaaray, SEMA ayaa sheegtay in dadka dhaawaca ah ay helayaan dhammaan daweyntii loo baahnaa.

Xubin ka tirsan maleeshiyaatka deegaanka, sida ay soo xigatay wakaaladda wararka ee AFP, ayaa sheegay in labo ka mid ah saaxiibadiisa iyo askari lagu dilay weerar kale oo lagu qaaday goob ay ku sugnaayeen ciidamada ammaanka, sheegashadaas oo aan si rasmi ah loo xaqiijin maamulka.

Madaxweynaha Nayjeeriya Bola Tinubu ayaa dhaleeceeyay weerarradaas, isagoo ku nuux-nuux saday in isaga iyo dowladdiisu ay qaadayaan tallaabooyin lagama maarmaan ah si loo sugo ammaanka muwaadiniinta” wuxuuna wacad ku maray in dembiilayaasha ay wajihi doonaan cadaalad. Ilaa hadda ma jirto koox sheegatay mas’uuliyadda.

Dalka Nayjeeriya ayaa sanado badan waxa uu ahaa meel ay ka dhacaan falal Argagixiso, iyadoo Kooxda Daacish ee Galbeedka Afrika iyo Boko Haram ay weeraro joogto ah ka geystaan. Boko Haram ayaa sanadkii 2009-kii qaaday kacdoon hubeysan oo ay ku dooneysay in ay gobolka uga dhisto dowlad Islaami ah, halkaasi oo ay ku dishay tobanaan kun oo qof, malaayiintana ay ku barakicisay.

Iyadoo madaxweynihii hore ee Nayjeeriya Muxammadu Buhari uu sheegay 2019 in Boko Haram laga adkaaday, haddana kooxdu waxay si joogto ah u bartilmaameedsato dadka rayidka ah iyo shaqaalaha ammaanka. Dabayaaqadii 2023, waxay ku dishay ilaa 40 tuulo laba weerar oo kala duwan oo ka dhacay waqooyi bari ee dalka.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Xul