Connect with us

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska

Maxaa Suurra Geliya Raaxada Qofka?

Published

on


Waxa suurrageliya saddexdan qodob ee hoos ku qoraan:-

  1. Waa in uu qofku is helo oo aannu is waayinoo naftiisa helo ee aannu deydeyin, waayo qofku haddannu is helin isba oogan waxa uu yahay ama nolosha bulshada iyo tiisaba meesha u kagajiro iyo farxadiisu halka ay gaadhsiisan tahay marka qodobkani waa mihiim.

2. Waa in qofku uu raali noqdaaoo Illaahay ka raali noqdaa,naftiisa ka raali noqda, waalid kii ka raali noqda, wadan kiisa ka raali noqdaa magaciisaa ka raali noqda aannu odhan hadan cadan ahaan lahaa, haddii aannu magacaygu cali ahayn waan jeclaan lahaa way magacay gu waxa uu aad ugu danbeeya xagga nasiibka, marka in qofku is helana waa arrin mihiim ah.

3. In qofku ku noolaado nolol dheellitiranoo Illaahay xaqiisasiinaya, naftiisa xaqeeda siinaya, waalidkii xaqooda sinayo, dhammaan bulshada oo dhana xaqooda siinaya, marka raaxaddu waa saddexdan magacana lagama helo xoolana lagama helo waxajira nin faqiira oo raaxaysanaaya,waxajira mid tajira oo aan raaxaysanayn, waxajira mid tajira oo raaxaysanaya, waxajira mid faqiira oo aan raaxaysanayn, waxa jira faqiir raaxaysanayaa aan waxajira tajir aan raaxaysanayn, waayo hore ayaa aannu uu so sheegnay wax yaabaha raaxada suurrtogeliya.

Haddaba raaxadu waa furaha guusha waxaay ka jawaabaysaa maxaan u noolahay, ugu danbayntii dadkani waxa aysifo u leeyihiin Abaabulka iyo adeegsada awoodda dadka kale, ama degaanka ku xeeraan, waxa ay inta badan isku dayaainay abuuraan jawi la saxiba, kaso gacansiiya markay ay hoos marto, sida xasaas fiican, Lataliyeyaal daacada, iyo cidkasto ay u arkan inay gacan kasiinayso gaadhida halka ay rabaan, waxa ay isku dayaainay yareeyay cadawgoodda wakhtiga bilowga ama awood yaranta, markaasi waxa aad ogaata in tani ay adduunyo tahay oo lobaahanyahay in aannu ka tabcaano ee aanay iyadu inaga tabcan oo aynaan daba ordin ee iyadu ina daba oroddo, oo aannu ku noolaanno nolol xora ee anay iyadu inagu dul nolaan, haddii ay iyadu inagu dul noolaato,waxaba qasaba ah in aad noolaato tana waxa lagu gaadhayaa adiga oo marka hore barta albaabada raaxada loo maro noqdana qof noloshiisa oo dhan qabeeyey.

Guusha

Ninkii taag yar iyo kii hadhaa loo tashanayaa-ye Talo iyo ismaqal bay umaditamarkuleedahaye Tafaraaruq waa waxa dilee teenna baabiyey. Tacabkaab’e soomaaliyeey waa lagaa tagaye. Hadaan hadalka teeda u fog iyo tahaan k maahmaahay
Intay taag shinniduleed-ahaa wada tanqaaniine

Guushu waa in aad hesho waxa aad ku hammiyeysaa in aad gaadho, sida in aad doonaysay in aad wax barashada Jaamacadda waan ka gasho ama in aad taajir layaqaan oo dadka agtooda magac ku leh gaadho, waxa aad samaysay dedaalo faro badan sad halkaa ugaadho waanad gaadhay, marka waxa aad gaadhay guul wax ku oola waxannu haddaba odhankarnaa reer yurub waa guulaystayaal ee maha raaxaystayaal.

Waayo waxa aad arkaysa maalin walba kuwa meelaha sarre gaadhay oo haddana is helilaa oo is way didaya maxa aan u noolahay dabadeed is daldalaya.Inaguna waxannu nahay raaxaystayaal, waayo waxaaynnu leenahay iimaan marka waxa looga baahan yahay dadka muslimita ah in ay isku darsadaan in ay labadaba halmeel ku kulmiyaan oo noqdaan guulaystayaal iyo raaxaystayaalba, in aad noqoto qof run sheeg badan si ay guulahagu u noqdaan qaar midha-dhala, haddad u fiirsato Ayaadaha iyo Axaadiista ka warramaya faa’iidada iyo qiimaha ay ku fadhido ama ay leedahay runtii waxaa hubaal ah sidaad habeen iyo maalinba uga dedaalayso gaadhitanka guusha in mustaqbalka ama maalin maalmaha ka mid ah aad la kulmayso ama aad gaadhi doonto waxa loo yaqaanno guusha.

Sida oo kale haddii dadka guulaha gaadhay kaaga sheekeeyaan waxbadan oo ku saabsan guul darro, iyana runtii waxaa hubaal ah sidaad habeen iyo maalinba uga fekerayso waxa sabab ama saldhig u ah guul darrooyinkii lagaaga sheekeeyey in mustaqbalka ama maalin maalmaha ka mid aad la kulaanto ama aad gaadho guul darro, sidaas darteed waxaa lama huraan ah oo nolosha bini’aadamka muhiim u ah mustaqbalkooduna ku horumari karaa waa barashada caqiidada iyo qaabka loo abuuro guusha.

Dhanka kale haddii aad rabto in aad gaadho guul waa in marka koowaad tallaabada aad qaadeyso hubisaa in ay saaran tahay hilinka iyo toobiyaha iyo dariiqa guusha, tan labaad waxa weeyi in aad Illaahay taallo saarato taallo saarasho dhab ah oo aad ku dhawaqdo “Tawaakal Calallaah”, tan saddexaadna waxa weeyi in aad wanaag iyo xummaanta qalbigaagu ku qaanco qaddarka dambe ee aad kala kulaantay qorshihii aad hiigsaneeysey iyo tallaabadii aad u qaadey baadi goobka guusha.

Haddaba waxa aan jecelahay in aan idiin soo bandhigo hal tusaale oo ku saabsan faah faahinta arrintan si ballaadhana u taabanaysa higsashada dhiirrigelinta oo qofka bini’aadamiga ah, wax fudud uga dhigi karta sidii uu u qaban lahaa hawl culus oo hor taalla qorshaha noloshiisa, sida oo kale haddii qofkaasi dhiirranaan kawaayo dadka nolosha ku weheliya waxa hubaal ah in qorshihii uu dhismihiisa ku jirey ama guushii uu hiigsanayey ula muuqaneyso mid dhicis ah, oo yagleelkeedu aannu isku dheelitirnayn,dhab ahana aan dhammaystirmi karin ilaa uu qofkaasi heello dhiirrigelinta dadka noloshiisa weheliya ama qofka noloshiisa la wadaaga, taasna waxaa tusaale ahaan aynnu usoo qaadan karnaa tusaaleyaasha soo socda ee si fiican uga dhugo:-

Nabbi Muxammed NNKH:- Waxa uu ahaa Bashar aan waxba qorin waxna akhriyin, taasi ammaan bay isagaa u aheyd iyo astan hibo ah oo ka mid ah mucjisooyinka Illaahay ku maannaystay, waxa uu ku noolaan jirey Godkii ku yaalley duleedka Magaalada Maka-Al-Mukarrama ee la Odhan jiray “Qaarul- Xirraa” maalin maalmaha ka mid waxaa u yimid MalakulJibriilwaxa uu ku yidhi “Akhri”?Nabiguna NNKH waxa uu yidhi “Aanigu Waxba Ma Akhriyo” Markaas buu Malakul-Jibriil ugu jawaabey “Magaca Illaahay ku Akhri” hadalkaasi waxa uu ahaa dhiirrigelin iyo guusha tallaabadii ugu horreysay ee Nabi Muxammed NNKH himilada iyo hammigiisaa dhaqaajiyay, isla markana uu uguntaday sidii uu u gudan lahaa Masuuliyada Nabinimo ee uu Illaahay (SWT) ugu soo dhiibay Ummadiisa, halkaas oo uu ku Guulaystay Masuuliyadii iyo Hammigiisii umadeedba.taasina waxey keentey in markii dambe diinta Islaamku fido oo ay sii baladhatoo, isla markana dadka dunida ku nool oo dhana baaq haannun iyo nabad gelyo ah, ay ku gaadho diinta islaamkul, markaa dhiirrigelintu waa muhiim waxana qurux badan in qofku mar waliba ka garab dhawaado dad wanaaga kugu dhiirrigeliya si uu qofkaasi u gaadho guul sidaas darteed isku taxaalujii in aad xidhiidh toos ah la sameyso dadka wanaaga kula jecel, adiguna ku dedaal in dadka kugu xidhan ee aad nolol wadaaga ama sheeko wadaaga tihiin ku gaadhiikaran guul wax kasta oo wanaagsan, isla markana horseedi kara guul taabagel ah himilada ummadda.

Dhakhaatiirta takhasuska ku ah arrimaha la xidhiidha dhinaca caafimaadka maskaxda waxey Sheegeen in maskaxda qaybteeda hurudaa ay kayddiso sheekooyinka ugu badan ee maalin kasta ku soo dhaca maqalka dhegeheeda, sida oo kale waxey sheegaan in qeybtaasi baraarugto ama toostoo marka xaalad culusi maskaxda la soo deristo taas oo difaaca ay markaas ku hawlgashana uu yahay duruustii ay keyddisey oo faa’iido iyo khasaare isugu jira waxanna difaacaas kaalin mug leh ka qaata labadaas kalmadood midka ugu badan ee ay keyddisay maskaxdduoo ay waliba u adeegsato xallinta xaaladdeed ee la soo deristey, sidaas darteed ku dedaal in aad maalin kasta maqasho wax wanaagsan oo ku dhaca kaydka maskaxddaada si marka ay kula soo deristo xaalad culus oo dhinaca maskaxda ah aad ku hawlgasho xidhiidhka difaaca ee kuugu jira keyddka faa’iidada dabaddeedna aad u gaadho xalka guusha.

Abwaan Cabdi waaxid Cali Gamadiid: Waxa uuu kaga hadlaaya meesha adduunka kale marayo iyo meesha aynuu inagu marayno,waxa aad u ballaadhan oo ka hadlaaya in latabcadoo oo dedalaal badan lasameeyo oo aanay jirin qof fadhi iyo cajisnimo horumarku gaadhayaa, waxa uu kelo ka hadlaaya in waxa meel sarre lagu gaadhaa cilmiga yahay, waxa uu ka loo sheegay in ay durugsantahay waddada guushu dedaalbadana ay u baahantahay,

Waxa uu sheegay in qofnimadaada iyo sharaftaada ay ku jirto in aad tabacdo oo meel gaadho, sharaftaaduna taas bay ku xidhantahay oo sharafna kuu yeela.

Marka haada waxa aan u soo qaatay waa gabay ka hadlaayaa tacabka buugganna wuxu gundhig u yahay horumarka naftaa.

  • Aduunyada tacliin iyo cilmaa lagu tanaadaaye
  • Kuwa samada tagay waa aqoon waxa ay ku taamaan-e
  • Tartan bay ku gaadheen halkaas kuna tisqaadeene
  • Tubta noloshu way durugsantahay waanatahaan dheere
  • Tuuryo gaadhimaysiyo dhawaaq laysla tooxaaye
  • Halkeey taallo wabiyaalna waa lagatalaabaaye
  • Marna waa cirkaatiigsoiyotobaan kunoo baace
  • Marna tulud liqbaa kaaga filaanqaabaday tahaye
  • Tagoogaha ninkiiaan ka jabintaabikariwaaye
  • Haddii aan tusaalaha si fudud kuugu soo tabiyo

 

  • Toojada haadan meel baannaan heedhe lagu tiirin
  • Walee inaan hadhuubkoo tamilaan laga tifsiinayne
  • Tacabkiyo waxaad taraansantaa taabud kaadhiga’e
  • Tagoogaha qofkii leh ee taxariga u diida
  • Asaagiisa in uu tuug-sadaa waatuu la-hubaaye
  • Halkay maanta gaaladu tag-taad tacajabaysaaye
  • Tamashlay kumarayaa aan dayaxa tahaan-na dhaafeene
  • Talaadahana qaarbaa dagoo tu’iyeey awrtii-ye
  • Sahaan-kooduwaxa uu taagaan yahay taniyo neebtuune
  • Dhultigaad leh bay reer fureen oo tuskii helaye
  • Markuutaraandhacaanaadamaharuux u-taag heline
  • Haddii uu kibir lawada tiicayaa gaalka tayga lihiye

 

  • Ninkii taag yar iyo kii hadhaa loo tashanayaa-ye
  • Talo iyo ismaqal bay umaditamarkuleedahaye
  • Tafaraaruq waa waxa dilee teenna baabiyey
  • Tacabkaab’e soomaaliyeey waa lagaa tagaye
  • Hadaan hadalka teeda u fog iyo tahaan k maahmaahay
  • Intay taag shinniduleed-ahaa wada tanqaaniine

 

  • Taqwad iyo itaal malaha iyo muruqyo waaweyne
  • Da’daal bay fil-keed kagatagtayamase tawfiiq-e
  • Waxan tabayo wuu garanayaa ruuxa taam ihiye
  • Mindidiitumaalwaydaiyokii wax tari waaya
  • Intaykulatoolyiineed adigu taab kuwada hayso
  • midna tuhunka kama baaqsadiyo toogo waligii-ye
  • Tookh iyo qabiilbaan wadnaa taniyo haabiile
  • Waa tororog xaalkeeniyoo malihii taariikhe
  • Dadku taqadun buu doonayaa loo talaabsado ‘e
  • Qalinkiyo tawaadbay khalqigu taabka geliyeen-e
  • Toorahakudhacaa aadamuhu waa tartamayaa-ye
Facebook Comments Box

Waa qoraa ka tirsan Somalism. Waxay wax ka qortaa cilmi nafsiga, horumarinta nafta, teknolijiyada, arrimaha bulshada iyo qoysaska. Waxay shahaadada heerkii koowaad ee jaamacada ka haysataa cilmiga teknoolijiyada ee ICT (Information communication and technology). Siddoo kale waxay haysataa shahaadooyin tababar iyo diploma oo ay ka diyaarisey maamulka iyo maaraynta xisaabaadka, horumarka nafta, Kombuuterka, qaabka looga shaqeeyo ururada iyo hayadaha, qaabka loo abuuro gaanacsiyada yaryar, cunta karinta iyo qaar kale, sidda luuqaddaha. Xagga shaqooyinka waxa ay kasoo shaqaysay SONYO, Shaqoddoon, PENHA, Care International iyo PSI oo ay dhammaantood si ku meel-gaadha ula shaqaynaysay. Waxa ay xilal ka soo qabatay Deegaan Network oo ay agaasime ka ahayd iyo SOCEVO oo ay guddoomiye ka ahayd. Waxa ay lasoo shaqaynaysay Dahabshiil, qaybta eDahab Hargeysa.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska

4-taan qoddob ku illaali noloshaada haddii ay dhab kaa tahay horumar inaad gaarto

“Kuwa aan bedeli karin maskaxdooda waxba ma bedeli karaan.” – George Bernard Shaw

Published

on


Nolosha siddeeduba kama maaranto wacdi iyo waano si ay isbeddel ugu sameyso waayaha la joogo. Si aad isbeddel iyo horumar kaga sameyso nolosha maxaa ugu horeyn lagaaga baahan yahay? Waxaa inta badan dadka maskaxdooda kusoo dhacdo in horumarka uu yahay waxyaabo badi ay aaminsan yihiin balse fikrad ahaan mid rogan oo u janjeerta dhan kale.

“Ha ku riyoon guusha; kac oo u shaqee”. – Dean Graziosi

Dadka qaar ayaa horumar ka sameeyay nolosha nuucyadeeda kala duwan ayagoo ujeedkooda uu ahaa in lagu amaano wax qabadkii ay soo ayadoo waqtiga la joogay ay ahaayeen waxyaabihii loogu baahida badnaa. Waxaan qayaasaa in maskaxdaada ay kusoo dhaceen dad badan oo taqaano ama aad ku baratay manaahijta waxbarashada, waxaa ka mid ah rag soo kordhiyay/ shaaciyay waxyaabo badan oo maanta si maalinle ah loogu isticmaalo dunnida.

Hindisida farsamooyinka iyo qalabyada isticmaalka maalinlaha ah ayaa keentay qoddobo badan oo ay ka mid tahay xal u helida mushkilada aalada iyo dad diidan in lasoo kordhiyo farsamooyinkan, haddaba taariikhdan in badan oo kamid ah waxaan ku xasuuna ninkii soo kordhiyay allaada korontada.

Haddaba si aad u dhameysato maqaalkan waxaan kuu soo gudbin doonaa dhowr qodob aan isleeyahay way ku haboon tahay in horu’mar laga sameeyo inta la noolyahay.

Cibaado joogto ah

Cibaadada waxay ka mid tahay waxyaabaha nolosha qofka hagaajiya, haddii uusan qofka laheyn cibaado joogta waxaa yaraanaayo horu’marka qofka nolosha uu ka sameyn karo balse haddii aynu nolosheenu leedahay ciibaado joogta waxaa yaraan doono xummaha ay nafta doonto waxaadna horu’mar ka sameyneysaa xagga rabbi.

Cibaadada waxay ka mid tahay waxyaabaha qofka ka reeba xumaanta kasoo suurta gal ay tahay haddii uu qofka cibaadada ka haro in noloshiisa aduunyo ay usii badaneyso dhanka xumaanta. Haddada si aan horu’mar dhab ah u sameyno marka hore waa inaan Alle raali gelinaa kana soo baxnaa waajibaadka naga saaran cibaadada alle.

Cibaada waa mid ma kid ah waxaa keena guusha, waxa guul laga sameeyana waa waxa ugu wanaagsan nolosha aduun iyo aaqiro. Cibaadada iyo faa’iidooyinkeeda ma ahan mid aan halkaan kusoo koobi karo balse arka qof kastoo Muslim dhab ah noloshiisana ka wax badan ka badeshay cibaadada.

Haddaba dhamaanteen waxaa isugu dardaarmeynaa in marka horre guul laga sameeyo cibaadada alle taasoo ah in qofka uu biiriyo cibaaddiisa si alle kuugu toosiyo wadada toosan Allena ha inaga dhigo kuwii cibaadadooda la aqbalo.

Xiriirinta qaraabada

Dadka inbadan oo kamid ah kuma buraarugsana faa’iidada ay leedahay xiiriirinta qaraabada balse xiriirinta qaraabada waxay ka mid tahay wayaabaha horu’marka u keeno nolosha beni’aadamka gaar ahaan xillida loogu baahi badan yahay.

Haddaaba isxiriirintu waa shey inta badan nolosheena caqabad ku ah taasoo u baahan In nafta la barro siddii ay bulshada kulla dhaqmi laheyd xiriir wanaagsan iyo dhaqan ku dhisan is ixtiraam.

Waxaa laga yaabaa inay kugu soo dhaceen waxyaabo badan taasoo aadan ku buraarugsaneyn waxtarkooda, si taasi la mid ah xiriirinta qoyska ama qaraabada waa mid nolosheena muhiim u ah hase yeeshee aanan ficil ahaan sameynin, waxayna faa’iido u leedahay maskaxda qofka si uu horu’mar kaga sameeyo nolosha.

Waxaa laa yaabaa inaad isweydiineyso maxaa isku xiray horu’marka noloshaada iyo xiriirinta qoyska? Dabcan, inbadan nolosheena waxaa bedela sidda loogu dhaqmo meelaha aynu ku nool nahay taasoo asal ahaan ay tahay sidda nolosheena loogu tarbiyeeyay dhaqamada isbed-bedela ee nolosha.

Haddaba si loogu baaqsado isbedeladaan ku socda nolosha waa in nolosheena bilow ilaa iyo dhamaad ku xirnaanaataa qoyska si uusan u dabar go’in dhaqamada nolosheena.

Siddoo kale rabi wuxuu na kor  yeelay in la xiriiriyo qaraabada iyo siddoo kale dadka xanuunsan, si qofka sahay uu ugu qaato noloshiisa.

Markii aan ku jirno da’da caruurnimada ilaa laga soo gaaro da’da dhalanyarada nimada waxaan ku tiirsan nahay qoyskeen si’aan ula tacaalno nolosha heerarkeeda kala duwan, waxaana wajahnaa marxalado kala si aan mar ugu soo muuqano nolosha isbedelna u sameyno heerarkeeda kala duwan balse intaa oo dhan waxaa naga caabiyo waalidkeen haddii uu san alle dhoofsan.

Siddaa darteeda si aan isbedelo dhab ah u sameyno nolosheena waa inaad nafta u horsesdnaa wixii waxtar u leh taasoo ay ka mid tahay inaan xiriirino qaraabada xiriirinta qaraabada.

Nafaqo joogta ah

Nafaqada waa mid ka mid ah waxyaabaha jirka kusoo celiya tamar-ta si jirka awood u yeesho inuu qabto howl ama shaqo taasoo waqtiga la joogo loo baahan yahay.

In jirka uu si toos ah u helo nafaqo joogta waxay ka dhigan tahay in jirka uu qabto shaqadii loo baahnaa taaso lagama maarmaan u ah nolosha qofka iyo jiritaankeeda.

Si kastaba ha’ahaatee nafaqada waxaa kasoo horjeeda nafaqo daro taasoo aan naqaano dhibaatooyinka laga dhaxlo iyo cudurada ay keento. Si aan ula jaanqaadno isbedelada cimilada iyo midda degaan ka waa in jirkeena uu helaa nafaqo joogta ah intii aan ku dadaali karno.

Waxbarasho

Waxbarashada waa mid ka mid ah waxyaabaha nolosha fududeeya kaasoo mararka qaar u jiheeya dhanka hagaagsan. Barashada cilmiga nuucyadiisa ka duwan waa mid ku dhisan jiritaanka aadanaha taaso micno ahaan u taagan waxa bulshada lagu xiriiri karo.

Waxbarashada iyo faa’iidooyinkeeda kagama hadli doono halkaan ayadoo ay jiraan waxyaabo badan ay faa’iido u tahay waxbarashada.

Halkan ka aqriso maqaal aan kaga hadlaayo faa’iidooyinka ay leedahay waxbarashada.Halkan ka aqriso maqaal aan kaga hadlaayo faa’iidooyinka ay leedahay waxbarashada.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska

Waan Waayay Dheh: Cuudintii Caadooyinka Xunxun

Published

on

Carruurtu inta ay ku jiraan fasallada hoose iyo barbaarinta, waxa caadi iska ah in aanay maamuli awoodin qalabkooda. Buugtooda, qalimaantooda, weelkooda, IWM ee ay dugsiga u soo qaataan ayaa iska dayacan; way ka lumaan ama ay waayaan. Ubadku, ma yaqaannaan waad wayday, iyo adaa iska tuuray, qirashaduna waa ay ku yartahay (innagaa barnaye) oo waxa ay eedda saaraan cid kale. Noloshii maamulka iyo macallinimada ee qaybta gelinka danbe ee dugsiga, waxa aan bartay dhaqammo aad u badan, xiise leh oo ay carruurtu leedahay.

Waxa si maalinle ah u dhici jirtay arday ka cabanaysa qalimaantoodii oo ay waayeen, buuggoodii oo ka lumay, lacag yar oo nusasaace ah oo ka siibatay iyo wax la mid ah. Arrinkani wuxu aad u badnaa marka sannad-dugsiyeedku cusub yahay. Waxa annu u aragnay arrinkan mushkilad xallin u baahan. Sida dadka qaar, lama aannu saaxiibin dhibtan, oo iskama aannaan daawan e, waxa aannu go’aan ku gaadhnay in aannu madax ka goyno oo meesha ka saarno, gurboodkana ka cuudinno.

Diyaarin ka dib, daabuurka ayaa aannu saf gelinay ardaydii. Wiig cuudin ah ayaannu bilawnay. Carruurtii waxa aannu u sheegnay in aanu jirin arday, arday kale oo walaalkii ah ka xadaya alaabtiisa. Waxa aannu u sheegnay in aanu ardayna jeclayn in uu arko walaakii ama walaashii oo xanaaqsan, oo laga xaday qalinkeedii, sidaa awgeedna, aanay ardaydu waxba kala xadin. U fiirso, iyada oo ay wax dhaca tahay in ardaydu wax kala xadaan, haddana waxa aannu ka soo qaadnay wax aan dhicin, sidii nebiguba yidhi: ‘Mu’minku been ma sheego’ iyada oo ay dhacdo in uu sheego, bal se uu nebigu SCW uu uga jeedo, ilbidhiqsiga uu qofku beenta sheegayo, mu’min ma aha, oo waxbaa ka khaldan. Tanna waa la mid, oo ardaygu jeerka uu wax siibayo, wuu ka baxay xayndaabkii ardaynimada, oo waa in wax kale loo bixiyaa.

Ardaydii waxa aannu barnay qaacido: ardayow, haddii aad dugsiga dhexdiisa ama fasalka gudihiisa ku aragto alaab luntay, ha qaadan, ee markiiba ku soo hagaaji xafiiska. Dhinaca kale, ardayow haddii aad wax waydo, ardayda ha qaannabin, ee xafiiska kaalay. Arrinkan, waannu ku celcelinay ardayda, waana beriga aan si dhab ah u ogaaday, AWOODDA KU CELCELINTA!

Marka aannu qodobbadan oo kale ardayda u sheegayno, waxa aannu ka qaadi jirnay cod, annaga o oleh: ‘Qodobkaa, ardayey ma isla qaadannay?’ iyaguna waxa ay cod dheer ku odhan jiree: ‘Haa, waannu qaadannay’, dabadeedna sidaa ayaa aannu ku hawlgeli jirnay.

Duhur ka mid ah duhurradii shaqada, ayaa aniga oo fadhiya xafiiska, arday ii soo galay, iyada oo markaas uun ay ardaydu u kala dareereen galaasyada. Wuxu sidaa qalinbeesal cusub oo uu ka dhex helay dugsiga. Wuxu yidhi:

‘macallin hoo qalinkan, halkaas ayaan ka helay’, inta aan ka qabtay ayaa aan aad ugu mahadceliyay. Wax aan laba daqiiqo dhammayn, waxa ii soo galay arday yar oo ordaya, oo kolleyba markii uu galaaskii galay, ee is yidhi wax qor, oo iska waayay qalinkii. Wuxu yidhi: ‘Macallin qalinkaygii ayaan waayay.’ Waxa aan waydiiyay nooca uu yahay, iyo tilmaantiisa. Saa waa ba kii hadda wax yar ka hor ardaygu ii keenay. Waan siiyay, ka dibna isaga oo dhibla’ oo faraxsan ayuu iga baxay!

Bal eeg, ardaygii qalinka ii keenay, wacyigelinta ka hor, waxa macquul ahayd in uu iska qaato, ardayga ii soo galayna, waxa uu sidoo kale ka dhex ooyi lahaa fasalka, isaga o oleh ‘macallin, qalinkii ayay naga xadeen dee’ iyo wax la mid ah.

Barayaasha iyo dadka waxbarashada daneeya, waxa la gudboon in ay dhug u yeeshaan khaladaadka, mushkiladaha iyo dabeecadaha ardayd. Wixii wanaagsan, waa in la dhiirrigeliyo, wixii aan wanaagsanayna, waa in baadhitaanno lagu sameeyo oo la xalliyo; sidaas ayay ku horumari kartaa waxbarashadeennu.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska

Muhiimada ay inoo leedahay aqoonta ama waxbarashada

Waxbarashadu waa sheyga ugu muhiimsan nolosha, si aan guul u gaarno waxaan u baahanahay in aan wax badan barano si nolosheenu ay u noqoto mid ku dhisan aqoon iyo cilmi.

Published

on


Sidda nolosheena ay ugu baahan tahay inaan helno cunno iyo cabitaan ayaa sidoo kale maskaxdeenana waxay u baahan tahay inaan helno aqoon ama waxbarasho si ay u kobacdo maskaxdeena.

Dadka ayaa si kala duwan u gaarto aqoonta ayadoo waqtiga hadda la joogo ay tahay heerkii ugu sareysay aqoonta iyo sidda ugu fudud ee loo raadiyo balse dad badan ayaan helin ama aysan gaarin sidda ay ku heli karaan aqoontii ka maqneyd.

Bulshada aan ku dhex nool-nahay iyo qaar kale oo la mid ah ah ayaan helin aqoontii loo baahnaa ayadoo bulshada dhexdeeda ka jiro waxyaabo ay ka mid yihiin tayo yarida aqoonta iyo baahida ay bulshada u qabto inay helaan aqoon tayo leh.

Soomaalida iyo qaar kale oo badan ayaa jecel inay helaan aqoon tayo leh,  ayadoo nolosha dadkan  noloshooda ay ku tiirsan tahay waxbarshada ayaa haddana jirin aqoontii loo baahnaa. Dalal badan oo ka mid ah qaarada Africa ayaan ka jirin nidaam waxbarasho oo sal adag leh taas oo meesha ka saartay inay in bulshada kunool qaarada Africa ay helaan waxbarasho tayo leh.

Soomaaliya, tan iyo markii ay burburtay dowlladii dhexe ee Soomaaliya waxaa meesha ka baxay nidaamkii waxbarshada oo aas aas u ahaa bulshada Soomaaliyeed taasoo ka dhigtay in waxbarashada dalka ay gacanta ku hayaan shaqsiyaad ama ganacsato kuwaa soo alifay nidaamka waxbarashao ee hadda jira – qaab isxilqaan ah. Nasiib darro, waxaa jira waxyaabo badan oo ka dhashay nidaamkan waxbarasho ee ka jira Soomaaliya taasoo meesha ka saartay tayadii loo baahnaa inay yeelato waxbarashadeena kana dhigtay mid u furan qof weliba.

Faa’iida ay leedahay waxbarashada

Waxbarashadu waa sheyga ugu muhiimsan nolosha, si aan u guul gaarno waxaan u baahanahay in aan wax badan ka barano si nolosheenu ay u noqoto mid ku dhisan aqoon iyo cilmi.

Waxbarashadu waa mid ka mid ah waxyaalaha fursadaha u beddela guulo waaweyn. Sidoo kale, waxaa jira dad badan oo ay dhibaato kala kulmaan  faa’idada ay leedahay barashada sida loo aqoonsado waxyaabaha qaarkood. Aqoontu waxa ay ka mid tahay waxyaabaha ay ummaddu ku faanto oo ay tixgalin gaar ah siiyaan, waayo waxa aynu aaminsanahay in wax-barashadu tahay waxa nafaqeeya garaadkeena nololeed.

Siddeed ku bilaabi kartaa waxbarasho

Dad badan ayaa jecel inay waxbartaan ayadoo u jeedadooda tahay inay heelaan aqoon ay ku maamulaan noloshooda balse aan helin sabab kasto ha ahaatee. Haddaba si aad wax u barato marka hore ka tanaasul caadooyinkaagii hore ama sidda aad maleyneyso waxyaabaha qaar.

In badan oo ka mid ah noolaha waa uu isku raacay in qof weliba uu yahay wixii uu maanka ku heysto ama uu u maleynaayo inay noloshiisa tahay. Haddaba tani waxay ka mid tahay caadooyinii kuu keenay inaad ka harto waxbarashada kana dhigtay mid ku guul dareystay noloshiisa oo dhan.

Si aad u hesho aqoon ama waxbarasho waxaad u baahan tahay inaad qaado talaabooyinkan soo socda

Inaad yeelato manhaj wax-barasho: waxaa laga yaabaa inay wax badan kusoo dhacaan niyadaada balse aadan maamuli Karin xiligan la joogo, waayo waxaa horey u araktay manhajyo badan oo lagu dhigo iskuulada iyo meelo kale balse manhajka aad wax ku baraneyso hakuu noqdo mid aad adigu dooratay kaasoo kaa dhigi kara qofka aad rabto inaad noqo.

Yeelo waqti kuu xadidan: waxaa wanaagsan waxweliba oo aad qabaneyso inay kuu yeeshaan waqti xadidan sababtoo ah haddii waqtigaada uusan xadidneyn ma go’aamin kartid howsha aad qabaneyso, waxaana kugu dhamaan doono waqtiga adigoo aadan meel gaarin.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska

Raxmo-yarey yaa uureeyay?

“Gabarnimadeeydii adaa ku dheeshay, nin kale oo sidan igu rabana ma leh, ee waa ku aamminaa, yaa?”

Published

on


Qolalka fadhiga waxaa goglan furshaan iyo barkimooyin debecsan, halkaas ayaana hurdo iyo soojeedba lagu danaystaa. Dhawr nin oo isyaqaan ayaa joogto ku ah, laakiin dumarka maalin maalin ayaa loo beddelaa. Ta keliya ee ku raagtay waa Raxmo-Yarey oo adeegto ku magacaaban si walba se looga muraadsaday.

Fillada cad macaamiishu rag iyo dumarba aad ayay u jecel yihiin. Waxaana u badan rag ka tirsan xafiiska Villada ee maamulka Madaxweyne Xassan Sheekh Maxamuud. Waa guriga mooshinada lala damacsan yahay madaxweyne Xassan iyo ra’isul wasaarada Xamse loogu hortago. Waxay ku dhex taal xaafad u dhow xafiiska loogu arrimiyo dalka, ahna meel deggan kana durugsan indhaha foqorada ee xaasidka ah ee maamulka neceb. Waxay ula baxeen Fillo Adduun. Fureheeda dhawr nin oo isku kalsoon baa haysta. Waa lagu wada danaystaa laguna ka la danaystaa. Kharashka tumashada la isku ma riixriixo ee hadba ninka ay gacantiisu jeebka u horrayso ayaa bixiya. Khamri, qaad, heeso, cunto iyo galmo ayaa lagaga haqab la yahay. Dumarka meesha lagu quutaa waxay u badan yihiin gabdho aad u yaryar oo dhaylo loola baxay oo faqrigu ka hiiliyay. Waxay sheegtaan rag Ilaahay wax siiyay, balaayo ayaa se wax siisay.

Gabdhaha qaarkood ee Fillada cad yimaada waa kuwa jirkooda ku bedeshay shaqo inay xafiisyada dowladda ee maamulka ka helaan daruuftana ay ka hiilisey. Fillo Adduun waxaa ku meegaaran derbi saddex mitir dhulka ka kacsan, waxayna lee dahay beer qurux badan oo dhir, doog iyo ubax ah. Ganjeelo cas oo bir ah ayaa laga soo galaa, dabadeed wadiiqo jay ah la raacaa ilaa albaabka looxa ah ee guriga la gaadho. Wuxuu ka kooban yahay kijo weyn, laba musqulood oo qubays leh, fadhi weyn, qol cunto iyo shan qol oo kale.

Raxmo waxay ugu dambaysay gabdho badan oo adeegto ka soo noqday Filla Adduun, kuwaas oo ay mid waliba maalmo yar gudahood shaqada ka cararaan. Dhammaan waxay ka argaggaxeen xayodarrada meesha ka socota, iyo isla markaas ragga aan xishoodka aqoon ee Cabdulle iyo Qorane ugu horreeyo, kuwaas oo inta ay kijada ugu galaan kor iyo hoos meesha ay gacantoodu gaadhi kartaba gaadhsiiya, wax aanay u soo shaqo teginna ka qalqaashada. La ma tirin karo inta gabdhood ee sababtaas shaqada kaga tagtay. Laakiin Raxmo waa ay ugu miskiinsanayd ama ugu dulqaad badnayd.

Da’deedu waxay ahayd toddoba iyo toban jir, laakiin ka ma ay dheerayn mitir iyo afartan, culayskeeduna afartan wuu ka hooseeyay. Waxay ku dhalatay Afgooye, waxayna kasoo jeedaa qabiilada lagu sheego .5 (4.5 qabiilada laga tirada badan yahay oo dowladnimada soomaaliya xaqirtay) waxay kas iyada oo sagaal jir ah markii ay hooyadeed dhimatay ayuu aabbaheed Xamar ku guursaday naag kale oo Raxmo aad ugu darrayd. Nolol silic leh oo guriga aabbaheed ee aan laga jeclayn iyo ka habaryarteed ee faqiirka ah u dhaxaysa ayay ku soo kortay. Weligeed dugsi ma ay dhigan, iyada oo kow iyo toban jir ah ayayna markii ugu horreysay adeegto noqotay taas oo ay habaryarteed u soo heshay. Markaa ka dib dad ka la duwan ayay xirfaddaa ugu soo adeegtay, kuwaas oo ay qaarkood ka soo martay waayo’aragnimo xun.

Qurux lagu ammaano ma leh, laakiin dadkeeda waa ay iskaga dhex jirtaa. Gaabnaanta iyo lafo yaraanta dartood jeer wejigeeda la arko waxay u eg tahay ilmo yar. Waxay nolosha kaga riyootaa oo keliya nin jeclaada oo guursada kana saara adeegtonimada. Laakiin nin gol qabateeya mooyee mid guur ka la hadla waxaa ka jiray oday lixdan jir ah, kaas oo ay qoyskiisa beri adeegto u ahayd. Isagana shaqadiiba waa ay uga carartay iyada oo leh: “Duqaan quxuubka ah fiiri! Aniga qof oo isnacday maas ii malaynaa?”

Guriga waxa ka dhaca iyo dadka isku roorsada iyadu ma jecla laakiin dan ka ma gasho. Iyada oo heeso hindi ah iyo kuwo banaadiri ah marba mid qaadaysa ayay shaqadeeda si daacad ah u gudataa, taas oo ka kooban cunto kariska, nadaafadda iyo u adeegga dadka halkaa ku laacdama. Habeenka ay shaqada ku daahdo ama aad u daallan tahay waxay isaga hoyataa qolkaa kijada ku xiga oo ay kuwii iyada ka horreeyayna seexan jireen. Hawsha gurigu ha iska dhib badnaato, jawigana ha ku diiqadooto, laakiin dhaqaale ahaan raalli ayay ka tahay oo mushaharkeedu adeegto ku ma xuma, dadka guriga ku tuntana dhacdhac ayay ka heshaa. Iyaguna Raxmo-Yarey ayay u la baxeen oo waxay ku jecel yihiin daacadnimada iyo dhego nugaylka.

Maanta martidu waa ay badnayd, hawshuna waa ay cuslayd. Saqdhexe ayay Raxmo iyada oo aan daal isqaadi karin furaashkii qolkeeda dhulka yaallay isku tuurtay. Iyada oo aan dhinaceedu gogosha gaadhin ayay gama’day. Laakiin dadkii iyagu weli waa ay bulaamayaan oo cawayskooda fari ka ma qodna. Goor dambe iyada oo hurdo mayd uga dhow, ilayskuna u dansan yahay, ayay ku toostay gacmo waaweyn oo jidhkeedii yaraa dhan walba u xulaya, timo qodxo la moodo oo dhabanka ka mudmudaya iyo neef ay sigaar iyo khamri ka buuxaan.

“Yaa waaye?… Yaa waaye?…” ayay ku qaylisay iyada oo argaggaxsan.
“Usuus! Raxmo, waa Qorane ee aamus!”

“Adiga ma waalatay, Qorane? I dhaaf, i dhaaf, iga kac aniga gurigaaga haddaan kaaga baxaaye…”

“Ramxo, miskiinnimada iska daa, kaniba waa gurigaagii ee xaggee baad ka aadaysaa”, ayuu ku yidhi, isaga oo isla markaa yartii sidii libaax sagaaro qabtay laabta gashaday dharkii yaraana midba dhan uga tuuray.

“I dhaaf aniga, i sii daa aan ku dhahay. Iga kac! Waa i xoogee miyaa? Alla aaboow!…”

Iyada oo sidaas u cataabaysa ayuu ka dan dhammaystay. Kuwii kale markaas waa ay wada hurdeen, haddii se ay qaylada iyo baroorta Raxmo ku toosi lahaayeen sakhrad iyo qaaddiro ayay la daateen oo dadka xabaalaha ku jira ka ma duwana.
Markaa ka dib wuxuu bilaabay in uu maslaxo oo ku yidhaahdo: “Raxmo, maxaad la ooyaysaa, wax naag lagu sameeyo wax ka badan miyaan kugu sameeyay? Waan ku jecel ahay, haddii aad rabtidna waan ku aroosaa, gurigan aad ka shaqaysana adiga ayaa yeelanaya.”

“Arooskaagana ma rabee i dhaaf aniga”, ayay tidhi oo sii ooyday. Raxmo-Yarey caawa ayaandarro u dhimani ma jirto. Nolosheeda wax qiimo u leh oo ay ilaashato waxaa ka jiray gabadhnimadeeda oo ay aad ugu soo faro adaygtay, cadaw badanna ka soo badbaadisay, tiina waa taa caawa balaayo hurdada ku miratay. Habaryarteed iyo aabbaheed haddii ay u dacwooto maxay u qaban karaan? Muraayada yar ee ka burburtay miyaa ay u soo kabkabi karaan? Dawlad loo dacwoodaa ma jirtaa? Oo dawlad aan Negeeye ahaynba ma iyadaa taqaan. Ilaahayoow aniga sidee yeelaa? ayay ku calaacalaysaa. In ay mustaqbal la’aan tahay, cid wax dambe ku falaysaana jirin, ayay hubtaa. Qalanjadii hindiga ahayd ee webiga isku ridday ayay soo xasuusatay. Anigana in webi isku rida waaye, nolol maa ii hartay? ayay ku fekeraysaa.

Aroortii xigtay dadkii qolka cuntada u soo quraac doontay waa ay ku hungoobeen. Raxmo-Yarey sidii xalay ayay sariirta uga ooyaysaa. Qorane ayaa iyada oo halkii duuban u soo galay, oo inta uu sariirta dacal kaga fadhiistay mar kale sabaalin u galay.

“Raxmo, sidaas ayaad ii neceb tahay miyaa? Qoftaadii jacaylkeedu iga batay, ee aan rabay in aan arooso, ee aan iyada darteed naagihii kale oo dhan u la hadli waayay, miyaa sidaas ii neceb?”

“Jeceelkaagana ma aqaane ammaan lee aan kaa helo. Jeceel ku lahaa! Xoog maa jeceel eh?”

“Raalli ahow, Raxmo. Ii sheeg abbaayo wax aan kuu qabto. Maxaan kuu soo gadaa? Waxaad rabto maanta afkaaga ka sheego.”

“Waxaan kaa rabo ma leh ee mar leh ammaan i sii.”

“Bes waaye, anigaa haddaba wax fiican kuu soo gadaya oo kaaga farxinaya, naag aan adiga ahayna ma guursanayo. Okeey?”

Maalintaas gelinkii dambe markii uu Qorane guriga ku soo noqday Raxmo-Yarey geed beerta ku yaal ayay hooskiisa fadhiday oo dhabanka iyo gacanta isku haysay. Taa wuu ku farxay, waayo awal wuxuu ka baqayay in ay aabbaheed iyo habaryarteed u cararto oo fadeexadayso. Maxay carartaa in ay nooshahayba ma iyadaa isu haysata. Wuxuu mar kale bilaabay in uu maslaxo, wuxuuna siiyay

iskujoog uu u soo iibiyay oo ka kooban garbosaar, guntiino iyo kabo.

Cabbaar kale ayuuna sii maslaxay.

“Wax ma ku warsan karaa?” ayay goor dambe u tidhi si lamafilaan ah.
“Haa, waad i warsan kartaa.”
“Waa ku aroosaa ma dhihinoo?”
“Haa, i ma rumaysnid miyaa?”
“Shimee hee?”

“Marka aan hawlo iga ka la daadsan isku hagaajisto.” “Habaryartay Iisho ma u sheegi karaa?”

“Raxmo, adiga maxaad dabbaal isaga dhegee? Dadka aan gabadhooda guursanayo in aan anigu u tago oo lacag u geeyo oo wayddiisto ma ahoo? Marka aan diyaar noqdo aniga ayaa si sharaf leh ugu tegaya ee adigu cidna ha la soo qaadin, yaa?”

“Gabarnimadeeydii adaa ku dheeshay, nin kale oo sidan igu rabana ma leh, ee waa ku aamminaa, yaa?”
“Bes waaye, i aammin, boqolkiiba boqol.”

Weli beerta ayay joogeene inta uu laabta ku qaatay ayuu sariirta qolkiisa la tegay, oo isaga oo in uu ninkeedii yahay ku sasabaya ka haqab beelay.

Maalintaas ka dib sidii ay xaas u tahay ayuu marka uu doono ku jimicsan jiray. Iyaduna far ma dhaqaajiso oo haddii ay diidi lahayd waxay ka baqday guurkii uu u ballan qaaday in uu kaga baxo. Ma ku rabee bax haddii i dhaho intee aadaa? Qof oon gabar eheen yaa rabo? Maya, ma ku dhahaayo. Ilaahoow ha i ceebeen! ayay mar kasta ku fekertaa. Sidaas ayay rajo ku nool u ahayd, markaa ka dibna shaqada guriga adeegto ahaan u ma gudato ee gurigeedii ayay ka dhigtay.

Qaybta ay jimanku ku xeroodaan in ay shaqo u tagto mooyee wax kale ku ma darsato, marka ay wax geynaysana albaabka ayay garaacdaa oo ka dhiibtaa. Wax walba se waa ay la socotaa oo marar badan ayay indhaheedu la kulmeen rag iyo dumar candhooyin qaawan isla dhex fadhiya oo Negeeye ka mid yahay, dabadeed yaxyax dib u la carartay.

Waa ay ka masayrtaa naagaha uu Negeeye wadwado, marka ay isaga ka la hadashana sidii qof dhaandhaamad ah ayuu ugu sheegaa in ay wada qayilaan keliya ee aan wax kale ka dhexayn. Iyadu runta waa ay og tahay ee in ay ku qayliso ama canaanato ayaanay ku dhicin. In uu ku xanaaqo dabadeed guriga ka eryo guurkana kaga baxo ayaa wax walba kaga daran.

Waa ay la yaabban tahay dadkan aan isqabin ee habeen iyo maalin sidaas isu dhex fadhiya. Dadkaan yaab waaye! Noloshooda dhan saan miyaa? Dad oo waaweyn waayee ma isku sheexaanoo? Jaad leh cunoowyiin, beesadooda wax kale ma ku gataanoo? Heesahooda dhanna af baadiye waaye oo wax ma laga fahmooyo. Kan oo Cabdulle la dhahaayo aaba iigu daran. Faras aa tahay ku ma lahoo! Faras Alle kaa dhig, ree baadiye waaxid! Qof dhan oo bani’aadan eh aas faras ku sheegaa! Waxay ujeeddaa Cabdulle oo isaga oo doonaya in uu ammaano maalin ku yidhi: “Waxaad tahay faras.”

Qorane marmar ayuu Raxmo isku maaweeliyaa ama marka aanu wax dhaamo haysan ayuu naf ka dhigtaa ee macne kale uguma fadhido. Laakiin iyadu waa ay isu dhiibtay oo marka uu waqtigu sii durkaba rajada guurka ayaa u soo durkaysa. Maalin iyada oo qado karinaysa ayay madax wareer iska dareentay, haddana yalaalugo, ka dib hunqaaco ka wareegtay. Waxay yeelatay uur. Iyada oo welwel iyo baqdin la kurbanaysa, dhanka kalena rajaynaysa xaaladda cusubi in ay guurka u soo dedejiso, ayay arrinta Negeeye u sheegtay. Isaguna shiddaba isma uu gelin ee wuxuu bishaaro uga dhigay:

“Waxba ma aha, berri ayaan dhakhtar kuu geynayaa oo lagaa soo tuurayaa.”

“Lagaa soo tuuraa? Maxaa jira, ilmaheennii maa hinoo maxaan isaga tuureeynaa? Hore lee maan iska aroosno?”

“Maya, Raxmo, hadhow labaatan ilmood haddii aad rabtid dhal, laakiin hadda inaga dhaaf. In aan diyaar garoobo oo aroos fiican oo la isu sheego inoo dhigo ayaan rabaa.” “Bes waaye, waa ku aamminaa.”

Subax subaxyaasha kamid ah ayay Raxmo-yarey soo gashay shaqadeedii Fillo Adduun oo ay ku horreysay markii ay ganjeelada garaacday waxaa ka furay laba nin oo aanay weligeed hore u arag. Waxay malaysay in ay yihiin madaxdii uu Qorane xalay sheegayay ama waardiyahoodii.

“Haye, yaad rabtay?” ayay wayddiiyeen.

“Guriganaan degganahee, Qorane weli madaxdii maas la joogto?”

“Madax maxay ah?”

“Qorane ma joogoo?”

“Qorane ma joogo, gurigana waa laga gataye, adigu tumaad tahay?”
“Waa laga gatay? Yaa ka gatayna? Isagii aaway?”

“Annaga ayaa ka gadannay, isaguna meel uu jiro ma naqaane, adigu tumaad tahay?”

Raxmo in kasta oo xaaladda loo sharxay haddana waa ay fahmi wayday. Habeenkii ay gabadhnimadeeda wayday si aan ka yarayn ayay u naxday. Markaas ayay isku soo daysay gurigan Cabdulle oo ay taqaannay. Isaga oo sidii sariirta u daadsan ayay wayddiisay:

“Cabdulle, abboo Qorane ma aragtay?” “Qorane ma arage, waan jirranahaye iga bax.” “Gurigii waas gadaa la dhehee run miyaa?” “War u ma hayo.”

“Afkana maxaa kaaga dhacay? As maa isdagaasheen?”
“Isaga ayaanu isdagaallay, haddii aad aragtidna xabbad baan ku dhufanayaa ee u sheeg.”

Hadalkaas wuxuu uga dan lahaa in aanay Raxmo mar dambe ku soo noqon oo Qorane wayddiin, iyadu se waa ay rumaysatay oo iskaga tagtay. Dhawr cisho ayay ku qaadatay in ay fahamto xiriirkii iyada iyo Qorane in uu ahaa ruwaayad ay iyada qudheedu qalanjo ayaandaran ka ahayd. Waxay ka fekertay in ay Afgooye aaddo oo Webi Shabeelle isku riddo, sidii ay hindiyaddii filinka ka aragtay.

____

Sheekadan waxaa laga soo dhan-balay buugga Aanadii Nageeye ee uu qoray Ibraahin Yuusuf Axmed Hawd sheekadani inay xittaa waaqiga maanta ee dalkeena ay taabanayso, horeyna dhowr gabdhood oo aan aqaano ayaa iigaga sheekeyey waxyaabaha ay kala kulmeen wasaaradaha dowladda iyagoo shaqo raadis ah.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska

10 Talo oo ku saabsan sida loo helo guusha nolosha

Waa qodobo kuu sheegaayo sida guusha loo qeexay iyo sida aad ku gaari karto. “Sida aad u aragto guusha iyo sida lagaa rabo inaad u aragto, waa mid kamid ah halxiraalayaasha ugu adag ee ku horyaallo inta aad dunida joogto.”

Published

on


Guusha waxaa inta badan lagu qeexaa kartida aad ku gaari karto yoolalkaaga nolosha, wax kasta oo hadafyadaasi ay noqon karaan. Siyaabaha qaarkood, kelmadda ugu wanaagsan ee guusha waxay noqon kartaa guul, ama horumar aad gaartay. Waa safar aad u baahan tahay inaad hesho waxyaabo kaa caawin karro horumarinta xirfadaha iyo agabka aad u baahan tahay si aad u horumarto.

Sababtoo ah yoolalka waa kuwo si gaar ah loo abuuro, dadku sida ay u arkaan guusha way kala duwanaan karaan iyadoo ay ku xiran tahay baahidooda, hadafkooda, iyo xaaladahooda nololleed.

Waxaa jira habab badan oo kala duwan oo loo maro sida aad nolosha ugu guulaysan lahayd, laakiin qaabka ugu fiican ee u shaqaynaysa guushaada waxa ay ku xiran tahay waxa ay guushu adiga kuu tahay iyo aragtida aad ka qabto. Haddii aad u malaynayso in guushaada tahay inaad shaqadaada ku wanaagsanaato ama aad kasbato mushahar sare, waxaad mudnaanta koowaad siin doontaa kor u qaadista yoolalkaaga xirfadeed.

Waxay kala yihiin labo shey oo kala duwan, sida aad u aragto guusha iyo sida lagaa rabo inaad u aragto, waa mid kamid ah halxiraalayaasha ugu adag ee ku horyaallo inta aad dunida joogto.

Waxay kala yihiin labo shey oo kala duwan, sida aad u aragto guusha iyo sida lagaa rabo inaad u aragto, waa mid kamid ah halxiraalayaasha ugu adag ee ku horyaallo inta aad dunida joogto. (Qoys, xiriir jaceyl, tacliin, iyo iwm ayaa ah kamid ah guulaha qaar ee ku horyaallo).

Nooc kastaba ha noqoto guusha aad raadinayso, maxaa kor u qaadi kara fursadaha gaarista guushaada? Waa maxay qaar ka mid ah caadooyinka dadka guuleysta? Ma jirtaa waddo keliya oo sax ah oo lagu guuleysto?

Marwalbo shuruudaha guushu waxay ku xiran tahay macnaha guud ee aad ku qeexi karto. Hal qof ayaa laga yaabaa inuu u tixgeliyo guul waxa uu qof kale u arko inay tahay guuldarro.

Waxaa laga yaabaa inaysan jirin su’aalo isku-dhafan oo dammaanad qaadi kara guushaada. Weli, waxaa jira tallaabooyin aasaasi ah oo aad raaci karto kuwaas oo hagaajin kara fursadahaaga inaad ku guulaysato noloshaada iyo shaqada.

1. Ku dedaal korriimaha maskaxdaada

Cilmi-baaris ay sameysay aqoonyahanka cilmi-nafsiga Carol Dweck ayaa soo jeedinaysa in ay jiraan laba maskaxood oo aasaasi ah oo saameeya sida ay dadku uga fikiraan naftooda iyo kartidooda: maskaxda go’an iyo maskaxda koritaanka. Waxay muujisay in saadaalinta guusha aysan dhib lahayn haddii qof hibo leeyahay iyo in kale. Waxa muhiimka ahi waa in qofku aaminsan yahay in uu guulaysan karo.

Dadka leh maskax go’an waxay aaminsan yihiin in waxyaabaha ay ka mid yihiin naftooda aysan isbeddelayn. Dadka leh maskax go’an waxay aaminsan yihiin in guushu aysan ahayn natiijo shaqo adag lagu gaaro – ee ay tahay in si fudud iyo nasiib lagu gaari karo.

Sababtoo ah waxay aaminsan yihiin in hibada noocaas ahi ay tahay wax ay dadku ku dhasheen, waa dad si fudud uga tanaasula caqabaddaha horyaalla. Waxay joojiyaan hawlaha horyaallo marka arrimuhu si sahal ah ku imaan waayaan sababtoo ah waxay aaminsan yihiin inay ka maqan yihiin xirfadda dhalanteedka ah ee looga baahan yahay inay sare u qaadaan.

Kuwa leh maskax korriin leh, dhanka kale waxay dareemayaan inay bedeli karaan, kori karaan, waxna ku baran karaan dadaal joogta ah. Dadka aaminsan inay awoodaan inay kori karaan waxay u badan tahay inay gaaraan guul. Marka arrimuhu adkaadaan, waxay raadiyaan habab ay ku horumariyaan xirfadahooda oo ay u sii wadaan ka shaqaynta guusha.

2. Rumayso naftaada
Talaabada koowaad ee guushu waa in aad rumaysato naftaada iyo kartidaada aad ku gaari karto hadafyadaada. Haddii aadan adigu aaminsanayn, cid kale ma rumaysna.

3. Deji yoolal aad gaari karto

Dadka guulaysta waxay ogyihiin inay u baahan yihiin inay ku bilaabaan hadafyo la gaaRi karo si ay u gaaRaan hadafka nolosha. Hadafyadani maaha kuwo fudud in la gaaro, laakiin markaad haysato wax aad hiigsanayso, waxaad si fiican u awoodi doontaa inaad hore u socoto oo aad ka gudubto caqabadaha.

4. Bilow ficil

Ha fadhiisan oo kaliya ha sugin inay wax walbo kuu qabsoomaan. Maalin kasta ka shaqeey yoolalkaaga hadaf ee aad leedahay.

5. Xoogga saar tamartaada

Ha isku dayin inaad wax badan samayso hal mar. U fiirso tamartaada waxyaabaha ugu muhiimsan ee kaa caawin doona inaad gaarto yoolalkaaga.

6. Samee xiriir wanaagsan

Xidhiidhku waa lama huraan guusha. La dhis xiriir adag dad ku taageeri kara oo kaa caawin kara inaad gaarto hadafyadaada.

7. Wax ka baro khaladaadkaaga
Qof kastaa wuu qaldamaa. Muhiimadu waa inaad wax ka barato khaladaadkaaga oo aad horay u sii wado halgankaaga.

8. U dabaaldeg guulahaaga

Waqti u qaado si aad ugu dabaaldegto guulahaaga inta aad safarka ku jirto. Tani waxay kaa caawin doontaa inaad isdhiirigeliso oo aad horay u socoto.

9. Ku adkaysta dib u dhaca

Qof kasta waxa uu la kulmaa dib u dhac wakhti ka waqti. Ha ka niyad jabin yoolalkaaga marka arrimuhu adkaadaan. Ku adkayso dib u dhaca oo hore u soco.

10. Naftaada dhiirageli marwalbo

Inaad marwalbo firfircooni lahaato way adag tahay sababtoo ah waxaa kugu heeraarsan bulsho iyo asxaab kala duwan oo adiga ku niyad jebin kara. Qof walba waxa dhexdiisa ku loollama dabeecado badan oo iska soo horjeeda, iskuna liqdaaran oo ay kala doorashadoodu adag tahay haddii aanay ruuxdu noolayn.

Waxaana xaqiiq ah in qofwalbaa inta uu ku nool yahay koonkaan wuxuu ku hammiyaa shey, sheygaas ha yaraado ama ha weynaado. Tusaalle ahaan dad ayaa waxay ku hamminayaan inay helaan guryo qurux badan, lacag badan, iyo shirkado waaweyn. Dadka qaar waxay ku fikirayaan inay helaan qofka ay nolosha ugu jecel yihiin. Shaqsiyaadka qaarkiis waxay ku fikiraan inay noqdaan madaxweyne ama jecel inay qof walba caawiyaan. Dadka qaarkiis ayaa maskaxdooda waxaa ka guuxa kaliya sidii uu u guursani lahaa. Nin baa wuxuu ka fikiraa sidii 5 cunug uu dhalay iyo hooyadooda wax ugu keeni lahaa.

Dhiirogelinta naftaada, sida ugu wanaagsan ee aad ku heli karto dhiirogelin dhammeystiran waa inaad doorato hadaf aad adiga jeceshahay sida inaad wariye noqoto, siyaasi ana barafasoor, dhaqtar iwm. Marka aad u xiisayso waxa aad samaynayso, waxa aad u badantahay in aad guulaysato. Soo hel shay aad xiisaynayso oo qalbigaaga oo dhan ku daba gal.

Facebook Comments Box

Continue Reading
Advertisement
Wararka4 days ago

Joe Biden oo ka haray tartanka madaxtinimada Mareykanka

Bariga dhexe4 days ago

Tobannaan qof ayaa ku dhintay, ku dhaawacmay markii Israa’iil ay duqeysay Qaza, Yemen iyo Lubnaan

Geeska Afrika1 week ago

Dibadbaxyo rabshado wata oo mar kale ka qarxay Kenya

Siyaasadda Soomaaliweyn1 week ago

Qarax ka dhacay Muqdisho oo la xaqiijiyay inay ku dhinteen 5 ruux, 20 kalana ay ku dhaawacmeen

Wararka1 week ago

Iskuul ku dumay Nayjeeriya ayaa ku dhintay 22 qof

Dhaqaalaha2 weeks ago

Ruushka iyo Senegal oo kawada hadlay sidii loo ballaarin lahaa xiriirka tamarta iyo macdanta

Bariga dhexe2 weeks ago

Dib-u-habaynta hoggaanka: Maxay dunidu ka filan kartaa madaxweynaha cusub ee Iiraan?

Yurub2 weeks ago

Madaxweynaha Faransiiska Emmanuel Macron ayaa Israa’iil ku eedeeyay faragelinta doorashada dalkiisa- warbaahinta

Sirdoonka & Militariga2 weeks ago

Mareykanka oo hubka riddada dheer geynaya Jarmalka

Bariga dhexe2 weeks ago

Xaaska hoggaamiyihii kooxda Daacish Abu Bakar Al-Baghdadi oo dil toogasho lagu xukumay

Geeska Afrika2 weeks ago

Itoobiya oo noqotay dalkii ugu horreeyay ee ajnabi ah oo booqasho ku taga dalka Suudaan tan iyo markii uu bilowday dagaalka sokeeye

Sirdoonka & Militariga3 weeks ago

Militariga Mareykanka oo dhameystiraya ka bixitaankiisa Saldhigga Niger

Wararka3 weeks ago

Pezeshkian ayaa ku guuleystay tartanka madaxtinimada Iiraan

Bariga dhexe3 weeks ago

Wargeyska The Daily Telegraph ayaa soo saaray warbixin been abuur ah in Xisbullah ay ku kaydiyaan hub casri ah garoonka Beyruut

Wararka3 weeks ago

Ra’iisul wasaaraha cusub ee Ingiriiska oo xilka la wareegay

Afrika3 weeks ago

Dowladda Sierra Leone ayaa mamnuucay guurka caruurta ka yar 18 sano

Afrika3 weeks ago

Ruushka iyo Maali oo xoojinaya iskaashiga nukliyeerka

Siyaasadda Soomaaliweyn3 weeks ago

$20 milyan oo laga waayay qasnadda Dowladda Federaalka Soomaaliya – yey ku maqantahay lacagtaas?

Siyaasadda Arrimaha Dibadda3 weeks ago

Maxaa kasoo baxay wadahadalka Ankara ee u dhaxeeya Itoobiya iyo Soomaaliya?

Afrika3 weeks ago

Qaraxyo ismiidaamin ah oo ka dhacay dalka Nayjeeriya ayaa waxaa ku dhintay dad badan

Yurub3 weeks ago

Wasaaradda difaaca ee Ruushka ayaa sheegtay inay soo rideen 36 diyaaradood oo nooca aan duuliyaha lahayn ee Ukrayn

Wararka3 weeks ago

Madaxweynaha Mauritania Maxamed Ould Ghazouani oo mar labaad ku guulaystay xilka

Sirdoonka & Militariga4 weeks ago

Pentagon-ka ayaa beenisay in ay saldhig ka sameysaneyso gobolka koonfurta Afrika

Siyaasadda Soomaaliweyn4 weeks ago

Maxamed Cusmaan Jawaari oo geeriyooday – Waa kumaa Barafisoor Jawaari?

Wararka4 weeks ago

Hindise sharciyeedka maaliyadda oo laga laabanayo kadib rabshado ay dad badan ku dhinteen – Madaxweynaha Kenya

Sirdoonka & Militariga4 weeks ago

Mareykanka oo raadinaya saaxiibo militari oo cusub oo gudaha Afrika ah

Geeska Afrika4 weeks ago

Kenya: Dibad-baxayaal ayaa toogasho lagu dilay – Wararka ayaa sheegaya

Wararka1 month ago

Julian Assange ayaa laga sii daayay xabsiga Ingiriiska

Falsafada iyo Siyaasada Arrimaha Bulshada1 month ago

Mawduuc Falsafi ah: Dhagar tolmoon mise udub dhexaadka nolosha ah?

Wararka1 month ago

Dagaal cusub ayaa soo socda – QM

Bariga dhexe1 month ago

“Meel Israa’iil ka mid ah kama badbaadi doonto gantaalladeena” – Xassan Nasrallah

Afrika1 month ago

Dalka Zimbabwe oo codsanaayo xubinnimada kooxda BRICS

Geeska Afrika1 month ago

Mudaaharaad rabshado wata ayaa ka dhacay dalka Kenya, kaas oo looga soo horjeedo sharciga canshuuraha

Diblomaasiyadda1 month ago

Booqashada Putin ee Vietnam: Laga soo bilaabo saaxiibtinimada taariikhiga ah ilaa qorshayaasha mustaqbalka

Wararka1 month ago

Tansaania oo furtay xaruntii ugu horeysay ee digniinta degdegga ah ee hawlgalka iyo isgaarsiinta

Sirdoonka & Militariga1 month ago

Faransiiska oo dhimaya joogitaanka ciidamadiisa militariga ee Afrika – AFP

Sirdoonka & Militariga1 month ago

Suudaan oo dacwo ka ah faragelinta ‘aan joogsiga lahayn’ ee Imaaraadka Carabta

Yurub1 month ago

Ra’iisul Wasaaraha Netherlands Mark Rutte, oo noqonaya madaxa NATO

Diblomaasiyadda1 month ago

Kuuriyada Waqooyi oo roog cas u fidisay Putin, oo heshiis muhiim u ah la saxiixatay Ruushka

Sirdoonka & Militariga1 month ago

Wadamada hubka nukliyeerka ku hubaysan oo kor u qaadaya awooda hubkooda arsenalka – cilmi baaris

Xul