Connect with us

Diblomaasiyadda & Dunidda

Maxaad Ka Taqaan Maxamed Bin Salmaan?

Published

on

 


Marka la eego Sacuudiga dibaddiisa, dad kooban ayaa yaqaannay magaca Maxamed Bin Salman Aala Sucuud, ka hor inta uusan aabihiis boqorka noqonin sannadkii 2015-kii. Balse hadda, 33 jirkan dhaxal sugaha boqortooyada ah waxaa loo aqoonsan yahay inuu yahay qofka rasmiga ah ee gacanta ku haya maamulka waddanka dhoofiya saliidda ugu badan ee caalamka. Wuxuu hantay qalbiyada hogaamiyeyaasha reer galbeedka ka dib markii uu ku dhaqaaqay tallaabooyin uu isbaddallo uga sameeyay Sucuudiga, oo ah waddan sharci adag, waxaana isbadalladaas ka mid ahaa xayiraaddii uu ka qaaday gaari wadista dumarka iyo dadaalkii uu ku raadinayay sidii loo ballaarin lahaa dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha.

Laakiin waxaa si weyn loogu dhaliilay arrimo ay ka mid yihiin:-

-Dagaalkii uu ku qaaday dalka dariska la ah ee Yemen, kaasoo sababay xadgudubyo waaweyn oo bani’aadannimo.

-Inuu billaabay muranka siyaasadeed ee Qadar iyo Sucuudiga, oo kala qeybiyay midnimadii golaha iskaashiga khaliijka ee (GCC).

-Inuu xoojiyay howlgalka adag ee ka dhanka ah dadka ka soo horjeeda siyaasadda Sucuudiga.

Hoteelkan oo ah mid loogu tala galay raaxada waxaa bilooyin ku xirnaa amiirro uu Maxamed Bin Salmaan xarigooda amray. 

Xitaa waxaa isa soo taraya talooyinka ku saabsan in laga baddalo xilka uu hayo ee ah dhaxal sugaha boqortooyada, wixii ka dambeeyay markii uu soo shaac baxay dilka Jamaal Khaashuqji oo ahaa wariye caan ah oo ka soo horjeeday siyaasadaha Sucuudiga.

Xubno ka tirsan sirdoonka Sucuudiga ayaa la rumeysan yahay in ay Khaashuqji ku dileen gudaha qunsuliyadda Sucuudiga uu ku leeyahay magaalada Istanbul ee dalka Turkiga, horraantii bishan Oktoobar ee 2018-ka.

 

Waa kuma Maxamed Bin Salmaan (MBS)

Maxamed Bin Salmaan wuxuu magaalada Jeddah ee dalka Sacuudiga ku dhashay 31-kii bishii Agoosto ee sannadkii 1985-kii. Wuxuu ahaa wiilka curadka ah ee uu dhalay boqor Salmaan Bin Cabdul Casiis Aala Sucuud oo xilliga uu Maxamed dhalanayay ahaa mid ka mid ah dhaxal sugeyaasha boqortooyada.

Hooyadiis waa xaaska saddexaad ee boqor Salmaan, waxaana lagu magacaabaa Fahdah bint Falah bin Sultan.

Ka dib markii uu shahaadada 1aad ee waxbarashada jaamacadeed ka qaatay Jaamacadda King Saud ee ku taalla magaalo madaxda Sucuudiga ee Riyaad, wuxuu ka soo shaqeeyay hay’ado kala duwan oo ay leedahay boqortooyada. Sannadkii 2009-kii, waxaa loo magacaabay inuu la taliye khaas ah u noqdo aabihiis, oo xilligaas ahaa Duqa magaalada Riyaad. Maxamed Bin Salman ayaa awoodda boqortooyada lugta la soo galay sannadkii 2013-kii, markaasoo loo magacaabay madaxa qasriga dhaxal sugaha boqortooyada, isagoo darajadiisu ay ahayd heer wasiir.

Sannadkii ka horreeyay ee 2012-kii, ayaa aabihiis loo xushay inuu noqdo dhaxal sugaha taajka boqortooyada, ka dib geeridii Nayef bin Cabdul Casiis, oo ahaa qofka dhaxalka xilkaas ugu sokeeyay.

Bishii Janaayo ee sannadkii 2015-kii ayuu geeriyooday boqor Cabdalla bin Cabdul Casiis, Salmaan ayaana xilka boqortooyada la wareegay isagoo markaas ay da’diisu ahayd 79 sano.

Amiir Al Waliid bin Talaal wuxuu ka mid yahay dadka fara ku tiriska ah ee dunida ugu hodansan, sawirkanna waxaa laga qaaday isagoo ku xiran hotelka Ritz Carlton.

Boqorka cusub ayaa si deg deg ah u sameeyay labo go’aan oo ay la yaabeen dadka kormeera xaaladda maamulka boqortooyada, ka dib markii uu wiilkiisa ka dhigay dhaxal sugaha ugu sokeeya ee taajka ahna wasiirka gaashaandhigga, halka wiilka uu adeerka u yahay ee Maxamed Bin Nayef uu ka dhigay ku xigeenka dhaxal sugaha boqortooyada.

Maxamed Bin Nayef ayaa markaas ahaa qofka ugu haboon ee mudnaanta ku leh taajka.

Warqadda lagu qeexay go’aannadaas ayaa noqotay tii ugu horreysay ee xilka dhaxal sugaha boqortooyada loogu kala wareejiyo wiilashada uu awoowga u yahay Ibnu Sacuud, oo ah ninkii aasaasay boqortooyada.

Mid ka mid ah tallaabooyinkii ugu horreeyay ee uu Maxamed Bin Salmaan qaaday markii uu noqday wasiirka Difaaca waxay ahayd inuu bishii Maarso ee sannadkii 2015-kii dagaal ku qaaday waddanka Yemen, isagoo taageero ka helayay dalal kale oo carabeed.

Dagaalkaas ayaa yimid ka dib markii kooxda fallaagada ah ee Xuutiyiinta, oo ay Sucuudigu aaminsan yihiin inay Iiraan ka dambeyso, ay xoog kula wareegeen magaalo madaxda Yemen ee Sanca, isla markaana ku khasbeen madaxweyne Cabdulrabbu Mansuur Haadi inuu dalka dibaddiisa u baxsado.

sawirkaEVNImage captionDumarka Sacuudiga ayuu MBS u ogolaaday in la siiyo laysinka wadidda baabuurta. Weerarka Sucuudiga uu ku qaaday Yemen ayaa horumar aad u yar sameeyay muddo saddex sano iyo bar ah oo la soo dhaafay.

Wuxuu xitaa sababay in Sucuudiga iyo xulafadiisa lagu eedeeyo iney geysteen dambiyo dagaal oo ka dhan ah bani’aadannimada, ayna malaayiin ruux oo rayid ah ku kallifeen iney noloshooda ciriiri gasho.

Bishii Abriil ee sannadkii 2015-kii, boqor Salmaan ayaa isbaddallo kale ku sameeyay kala horreynta xilka boqortooyada, isagoo Maxamed Bin Nayef u magacaabay dhaxal sugaha taajka, halka uu wiilkiisana u magacaabay xilalka kala ah ku xigeenka dhaxal sugaha taajka, raysul wasaare ku xigeenka labaad iyo madaxa golaha dhaqaalaha iyo horumarka.

Hal sano ka dib, Maxamed Bin Salmaan ayaa shaaca ka qaaday inuu damacsan yahay qorshe uu isbadallo dhaqaale ugu sameyn doono Sucuudiga, si uusan mar walba ugu tiirsanaanin dhoofinta Saliidda.

Qorshahaas oo lagu magacaabay hiigsiga 2030-ka ayaa dhigayay in la kordhiyo dakhliga ka soo xarooda ganacsiyada aan saliidda ahayn, oo 2020-ka la gaarsiiyo lacag dhan 600 oo bilyan oo riyaal oo u dhiganta $160 bilyan oo doolar ama 123 bilyan oo gini, waliba marki la gaaro 2030-ka la gaarsiiyo lacag dhan 1 tirilyan oo riyaal.

Lacagtaas ayaa 165.5 bilyan oo riyaal ka badan dakhligii soo xarooday sannadkii 2015-kii.

Amiirka ayaa sheegay inuu doonayay sidii uu u abuuri lahaa hantida ugu badan caalamka oo gaareysa $ 3 tirilyan oo doolar, iyadoo lacagtaas qaarkeedna ay ka imaaneyso shirkadda Saliidda ee dowladda, oo lagu magacaabo Saudi Aramco, marka laga dhigo mid si gaar ah loo leeyahay.

Qorshahaas ayaa sidoo kale dhigayay in wax laga baddalo hannaanka waxbarashada, isla markaana la kordhiyo doorka ay haweenka ku leeyihiin shaqooyinka, sidoo kalena la maalgaliyo ganacsiga iyo madadaalada, si shaqooyin loogu abuuro dhallinyarada.

MBS waxaa lagu eedeeyaa inuu horseed ka noqday duullaanka lagu qaaday Yemen.

Bishii Abriil ee sannadkii 2017-kii ayey boqortooyada ku dhawaaqday qorshe ku aaddan in la sameynayo magaalo ay baaxaddeeda le’eg tahay 334 sq km (129 sq mile) oo loogu tala galay madadaalada.

Magaaladaas ayaa la sheegay in laga dhisi doono cirifka magaalada Riyaad, ayna yeelan doonto howlo isugu jira dhaqanka iyo ciyaaraha – oo ay u sii dheer tahay xarun loo dalxiis tago oo lagu xannaaneeyo xayawaanka.

Amiirka ayaa sidoo kale horseed ka ahaa cunaqabateyntii ay dalalka khaliijka saareen waddanka Qadar, oo uu Sucuudiga ku eedeeyay inuu gacan siiyo kooxaha argagixisada, isla markaana faragalin ku sameeyo arrimaha dalalka kale.

Tallaabadaas waxaa Sucuudiga ku wehlinayay dalalka Imaaraadka Carabta, Baxreyn iyo Masar, waxaana markii ugu horreysay la billaabay bishii Juun ee sannadkii 2017-kii.

Boqortooyada Qadar ayaa iska fogeysay eedeymaha loo jeediyay waxayna ku gacan seyrtay liis ay ku qornaayeen dalabaad lagu xiray dib u soo noqoshada xiriirkii diblomaasiyadeed iyo kii ganacsi ee ay la wadaageysay dalalka kale ee khaliijka, arrintaas ayaana horseedday is mariwaa aan wali xalkiisa la gaarin. Dabayaaqadii bishii Juun ee sannadkii 2017-kii, boqor Salmaan ayaa soo af jaray xan socotay dhowr bilood oo ku aaddaneyd inuu mar kale xilka dhaxal sugaha koowaad ee taajka boqortooyada ka baddali doono Maxamed Bin Nayef, si uu wiilkiisa ugu dhiibo.

Si rasmi ah ayuu ugu dhawaaqay inuu Maxamed Bin Salmaan yahay qofka ugu sokeeya ee ka dhaxli doona qasriga.

Maxamd Bin Nayef ayaa sidoo kale markaas laga qaaday xilkii wasiirka arrimaha gudaha, oo loo magacaabay wiilka ay ilma adeerka yihiin, waxaana lagu soo warramay in la galiyay xabsi guri. Xilligaas wixii ka dambeeyay, Maxamed Bin Salmaan ayaa qaadayay tallaabooyin uu kusii xoojinayay awoodda uu ku leeyahay qasriga boqortooyada.

Isla markiiba wuxuu yareeyay lacago isugu jiray gunnooyin, abaal marinno iyo maamuus la siin jiray shaqaalaha dowladda iyo ciidamada.

MBS wuxuu ogolaaday in Shineemooyin laga furo Sacuudiga

Lacagahaas oo ay boqortooyada billowday sannadkii 2016-kii ayuu ku tilmaamay kuwo hoos u dhigaya dhaqaalaha dalka.

Bishii Siteembar ee sannadkii 2017-kii, waxaa la billaabay howlgal ka dhan ah dhammaan dadka ka soo hor jeeda hannaanka siyaasadeed ee dhaxal sugaha.

In ka badan 20 ruux oo isugu jira wadaaddo iyo aqoonyahanno ayaa xabsiga la dhigay, xilli ay ciidanka Sucuudiga sheegeen iney bartilmaameedsanayeen dad wakiillo u ah dalal dibadda ah, oo doonaya in khalkhal la galiyo ammaanka boqortooyada.

Dabayaaqadii isla bishaas, Maxamed Bin Salmaan ayaa loo xagliyay inuu mas’uul ka yahay isbaddal uu boqor Salmaan ku dhawaaqay, oo la xiriiray in bisha Juun ee sannadka 2018-ka meesha laga saari doono go’aankii dumarka Sucuudiga looga mamnuucay iney gawaarida kaxeeyaan, inkastoo arrintaas ay ka soo hor jeedeen dadka isbaddal diidka ah.

Bishii Oktoobar ee isla sannadkii 2017-kii, amiirka ayaa sheegay in qorshihiisa ugu weyn uu yahay soo celinta “islaam dhexdhexaad ah”, kaasoo uu sheegay inuu qeyb ka yahay qorsheyaasha uu ku casriyeynayo boqortooyada Sucuudiga.

Wuxuu ka dhawaajiyay inuu lacag dhan 500 oo bilyan oo doolar ku maalgalin doono mashruuc lagu sameynayo magaalo cusub oo loogu tala galay ganacsi iyo madadaalo.

Bishii xigtay, wuxuu billaabay howlgal ballaaran oo ay boqortooyada sheegtay iney ku bartilmaameedsaneysay shakhsiyaad ka macaasha musuqmaasuqa, waxayna dad fara badan oo arrimaha Sucuudiga falanqeeya tallaabadaas ku tilmaameen mid uu Maxamed Bin Salmaan isaga hor leexinayay caqabadihii ugu dambeeyay ee ka hor taagnaa inuu si buuxda ula wareegyo maamulka boqortooyada. Dhowr amiir oo ka tirsanaa qoyska boqortooyada ayaa ka mid ahaa 381 ruux oo lagu xiray howlgalkaas, waxayna kala ahaayeen maalqabeenka lagu magacaabo Amiir Al waliid bin Talaal iyo Amiir Miteb bin Cabdalla oo uu dhalay boqorkii hore ee Sucuudiga.

Bishii Janaayo ee sannadkan 2018-ka, xeer ilaaliyaha guud ayaa sheegay in dadka la xiray ee dambigooda qirtay ay oggolaadeen iney soo wareejiyaan hanti qiimaheeda lagu qiyaasay 400 oo bilyan oo riyaal oo u dhiganta 107 bilyan oo dollar.

Siddeed ruux ayaa bishan Oktoobar wali ku jira xabsiga, waxaana suurtagal ah in la maxkamadeeyo.

Maxamed Bin Salmaan ayaa xariga loo geystay dadka faraha badan ku tilmaamay mid lagu ciribtirayay “kansarka musuqmaasuqa”.

Dadka maalgashiga samaysta ayaa bishii Agoosto ee sannadkan ku baraarugay khilaaf diblomaasiyadeed oo soo kala dhex galay dalalka Sucuudiga iyo Canada. Arrintaas ayaa timid ka dib markii dowladda Canada ay dhiggeeda Sucuudiga ka codsatay in la sii daayo dad loo xiray arrimo ku saabsan iney u doodeen xuquuqda haweenka.

Xarigga dadkaas ayaa u muuqday mid qeyb ka ah howlgalka ka dhanka ah dadka ka soo horjeeda siyaasadda Sucuudiga.

Maxamed Bin Salmaan oo wareysi bixiyay bishan Oktoobar ayaa difaacay tallaabadaas “Anigu iskuma magacaabin qof baddalaya Sucuudiga, waxaan ahay dhaxal sugaha boqortooyada waxaana isku dayayaa inaan sameeyo wixii karaankeyga ah ee ku aaddan xilkeyga” ayuu yiri.

 

Facebook Comments Box

Diblomaasi waa deggel hormuud u ah falanqeynta Siyaasadda Arrimaha Dibadda, wararka madaxa bannaan iyo ajendaha-dejinta wararka, falanqaynta siyaasadeed iyo faallooyinka fikirka-gaarka ah ee sida gaar ah loogu qoray/diyaariyey jiilka cusub.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Diblomaasiyadda & Dunidda

Israa’iil iyo Morokko ayaa kala saxiixday heshiis shidaal baaris ah

Heshiisyadan oo awood u siinaya labada waddan inay sameeyaan falanqaynta juqraafiyeed, ugu dambayntiina la sameeyo qodis sahamin ah bartamaha sannadka 2025-ka, ayaanay weli ansixin Wasaaradda Ku-meel-gaarka ah ee Tamarta iyo Horumarinta Joogtada ah ee Morookko iyo Wasaaradda Maaliyadda.

Published

on

Ku-meel-gaarka Tamarta ee Morokko iyo Wasiirka Horumarinta Joogtada ah Leila Benali ayaa ka hadlaysa inta lagu guda jiro Rome MED, madasha wadahadalka Mediterranean ee Rome, Talyaaniga, Diseembar 02, 2022. [Riccardo De Luca - Anadolu Agency]

Shiekada NewMed Energy ee Israa’iil ayaa heshiis la saxeexatay wasaaradda tamarta iyo macdanta Morokko iyo Adarco Energy oo ku saabsan sahaminta iyo soosaarka gaaska dabiiciga ah ee xeebaha.

“Waqti dheer hadda, waxaan aqoonsannay awood weyn oo Morokko ah iskaashiga labada gaaska dabiiciga ah iyo qaybaha tamarta la cusboonaysiin karo,” madaxa NewMed, Yossi Abu, ayaa ku yiri hadal uu soo saaray.

Sida laga soo xigtay NewMed, shirkad kasta waxaa loo qoondayn doonaa boqolkiiba 37.5 saamiga shatiga Boujdour Atlantique. Dhanka kale, wasaaraddu waxay qaban doontaa 25 boqolkiiba inta soo hartay.

Shatiga Boujdour Atlantique wuxuu ku salaysan yahay qaybta koonfureed ee aagga dhaqaalaha Morokko ee xeebaha waxaana la siiyay siddeed sano, ayay shirkaddu ku dartay.

Heshiisyadan oo awood u siinaya labada waddan inay sameeyaan falanqaynta juqraafiyeed, ugu dambayntiina la sameeyo qodis sahamin ah bartamaha sannadka 2025-ka, ayaanay weli ansixin Wasaaradda Ku-meel-gaarka ah ee Tamarta iyo Horumarinta Joogtada ah ee Morookko iyo Wasaaradda Maaliyadda.

Israa’iil iyo Marookko ayaa ku dhawaaqay inay dib u soo laabteen xiriirkooda diblomaasiyadeed bishii Diseember 2020, ka dib markii ay hakiyeen 2000. Marookko ayaa noqotay waddankii afraad ee Carbeed ee caadi ka dhiga xiriirkii ay la lahayd dowladda Israa’iil ee gumaysata Falastiin ka dib Imiraatka, Baxrayn iyo Suudaan.

Hay’adaha iyo xisbiyada Morookko ayaa si cad u diiday in caadi laga dhigo xiriirka ay la leeyihiin Israa’iil waxayna sameeyeen mudaaharaadyo badan oo ay kaga soo horjeedaan tallaabadaas.

Waxay sidoo kale saxiixeen heshiis is-afgarad ah oo ku saabsan sameynta habka wadatashiga siyaasadeed ee u dhexeeya wasaaradaha arrimaha dibadda ee dalalkooda.

Isla markiiba ma cadda waxa qoraalkan oo kale ah uu ka koobnaan doono laakiin wuxuu u muuqday inuu ku habboon yahay naqshadda ballaaran ee diblomaasiyadda fool ka foolka ah.

Israa’iil iyo Marooko ayaa bishii Diseember 2021 ku heshiiyey inay dib u bilaabaan xiriirkooda diblomaasiyadeed iyo inay dib u bilaabaan duullimaadyadii tooska ahaa sida uu dhigayo heshiis uu dhexdhexaadinayey madaxweynihii hore ee Maraykanka Donald Trump.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Diblomaasiyadda & Dunidda

Xariirka Turkiga iyo Bakistaan

Xiriirka diblomaasiyadeed ee u dhexeeya Turkiga iyo Bakistaan ayaa soo bilaabmay sanadka markuu ahaa 1947, wax yar ka dib markii Bakistaan ay xornimada qaadatay oo ah waddanka Muslimka ugu weyn ee wakhtigaas ee khariidadda adduunka.

Published

on


Iyada oo dhammaan caqabadaha ka jira xidhiidhka Turkiga ee Yurub iyo Maraykanka, iyadoo la tixgelinayo arrimaha socdaalka ee ka dhashay dagaalka sokeeye ee Suuriya iyo gaar ahaan wixii ka dambeeyay isku daygii afgambi ee fashilmay xagaagii 2016, Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan ayaa sii waday inuu ka raadiyo meelo kale taageerada, sida muuqata uu dareemay in reer galbeedku ay ka tageen.

Bakistan oo ah dal Islaam ah, wuxuu ka helay risiq uu u baahnaa. Ra’iisul wasaarihii Bakistan Nawaz Sharif ayaa ahaa hogaamiyihii ugu horreeyay ee ajnabi ah oo la xiriira Erdogan wixii ka dambeeyay afgambigii dhicisoobay, wuxuuna ballan qaaday in uu caawin doono. Erdogan ma uusan iloobin waxa uu hubaal u arko in uu yahay halbowlaha muhiimka ah ee nolosha oo lagu jiro marxalad xasaasi ah, waxaana uu muujiyay mahadnaqiisa isaga oo xoojinaya xiriirka laba geesoodka ah. Erdogan ayaa afar jeer booqasho rasmi ah ku tagay Bakistan sannadihii uu ra’iisul wasaaraha ahaa iyo hadda madaxweynaha yahay.

Dhawaan, Erdogan waxa uu booqday Bakistaan bartamihii bishii Febraayo si uu uga qayb galo wareegga lixaad ee Golaha Iskaashiga Istaraatijiyadeed ee Heerka Sare ee Bakistaan-Turki. Wuxu kaxaystay wefti balaadhan oo isugu jira wasiiro, maalgashadayaal iyo wakiilo ganacsi. Marka laga soo tago shirarka heerka sare ah ee caadiga ah iyo doodaha, Erdogan ayaa khudbad u jeediyay baarlamaanka Islamabad, waana markii afaraad, sida uu sheegay Asad Qaisar, afhayeenka baarlamaanka qaranka Bakistaan.

Maxaa qeexaya ‘xidhiidhka gaarka ah’ ee ka dhexeeya laba dal?

Waxaa hubaal ah, in badankoodu ay ku heshiin doonaan in ay ku jirto yoolal guud iyo aragti toosan oo siyaasadda arrimaha dibadda ah; Indheergaradyada qaar waxay intaas ku dareen in xidhiidhka taariikhiga ah iyo iskaashiga militari inay tahay mid labada dhinac horumarkooda ay ku jirto.

Dhanka Turkiga iyo Bakistan, wadahadalkii ugu dambeeyay ee heshiiska lagu siinayo labada dhalasho ee Turkiga iyo Bakistan – oo laga yaabo inay waligood noqdaan kuwo miro-dhal ah – hubaal waa calaamad muujinaysa xiriir gaar ah. Intaa waxaa dheer, Bakistan waxay ku dhawaaqday qorshayaal ay ugu dabaaldegayso 2020-ka qarniga dhaqdhaqaaqa Khilaafada ee 1920-meeyadii.

Dhanka Turkiga iyo Bakistan, wadahadalkii ugu dambeeyay ee heshiiska lagu siinayo labada dhalasho ee Turkiga iyo Bakistan – oo laga yaabo inay waligood noqdaan kuwo miro-dhal ah – hubaal waa calaamad muujinaysa xiriir gaar ah. Intaa waxaa dheer, Bakistan waxay ku dhawaaqday qorshayaal ay ugu dabaaldegayso 2020-ka qarniga dhaqdhaqaaqa Khilaafada ee 1920-meeyadii.

Sida uu sheegay ra’iisul wasaaraha horre ee Bakistan Imran Khan, dhaqdhaqaaqan oo ka bilowday qaarada Hindiya ee lagu taageerayo Boqortooyadii Cusmaaniyiinta, waa dunta taariikh wadaag ah oo isku xidha labada dal. Waxaa xusid mudan, danjiraha Turkiga u jooga Bakistan waxa uu dhawaan ku dhawaaqay in qunsuliyadda Turkiga ee laga dhisayo Karachi, Bakistan, ay noqon doonto qunsuliyadda ugu weyn ee Turkiga meel kasta oo uu adduunka ka joogo, taasoo astaan u ah muhiimadda xiriirka Turkiga iyo Bakistan.

Xiriirka Diblomaasiyadeed

Xiriirka diblomaasiyadeed ee u dhexeeya Turkiga iyo Bakistaan ayaa soo bilaabmay sanadka markuu ahaa 1947, wax yar ka dib markii Bakistaan ay xornimada qaadatay oo ah waddanka Muslimka ugu weyn ee wakhtigaas ee khariidadda adduunka. Turkigu waxa uu ka mid ahaa dhawr waddan oo si degdeg ah u aqoonsaday Bakistaan aasaaskiisa kadib, waxana uu taageeray isku daygeedii guusha ahaa ee ahaa in ay xubin ka noqdaan Qaramada Midoobay.

Turkigu waxa uu xidhiidh diblomaasiyadeed la samaystay wax yar ka dib xornimadii Bakistaan 1947-kii, xidhiidhka laba geesoodkuna waxa uu noqday mid aad isugu soo dhawaada iyada oo ay ugu wacan tahay xidhiidhka dhaqan, diimeed iyo juqraafiyeed ee labada dal.

Aasaasaha Bakistaan Muxammad Cali Jinnah ayaa muujiyay sida uu ula dhacsan yahay hogaamiyihii dhidibada u taagay Turkiga Mustafa Kemal Ataturk iyo sidoo kale rabitaanka lagu horumarinayo Bakistaan qaabka casriga ah ee Turkiga. Fikrado la mid ah waxaa muujiyay madaxweynihii hore ee Bakistan Pervez Musharraf, oo ku koray Turkiga oo ku qaatay tababar ciidan oo ballaaran.

Aasaasaha Bakistaan Muxammad Cali Jinnah waxaa loo taagay sanab gudaha dalka Turkiga, waxaana lagu sharfay inuu yahay hogaamiye weyn gudaha Turkiga, iyo waxaana loogu magac daray waddo weyn oo ku taal caasimadda Turkiga ee Ankara, Cinnah Caddesi ayaa loogu magac daray isaga, halka waddooyinka Islamabad, Karachi, Lahore, Peshawar, iyo Larkana loogu magac daray Atatürk. 26 Oktoobar 2009, Recep Tayyip Erdoğan waxaa la guddoonsiiyay Nishan-e-Pakistan, wuxuuna ahaa hoggaamiyihii afaraad ee adduunka oo la hadlay baarlamaanka Bakistaan.

Xiriirka dhaqaalle

Qaab-dhismeedka Istaraatiijiyadeed ee Pak-Turkey wuxuu higsanayaa in kor loo qaado iskaashiga dhaqaale ee laba geesoodka ah iyadoo si gaar ah diiradda loo saarayo ganacsiga iyo maalgashiga.

Turkiga iyo Bakistaan waxay ku heshiiyeen qaab-dhismeed dhaqaale oo istaraatiiji ah iyo qorshe hawleed, wasiirada ganacsiga Turkiga Ruhsar Pekcan isagoo ka hadlayay Madasha Ganacsiga Turkiga iyo Bakistaan oo lagu qabtay caasimadda Bakistaan ee Islamabad, wasiirka ayaa sheegay in golaha sare oo ay ka soo qeyb galeen madaxda labada dal ay ka hadleen iskaashiga ganacsiga iyo dhaqaalaha.

Mugga ganacsiga laba geesoodka ah waxaa loogu talagalay in uu kor u dhaafo $1 bilyan muddo gaaban, halka uu hadda marayo $850 milyan, ayay raacisay. “Waxaan aaminsanahay in maalgashiga laba geesoodka ah uu sii wadi doono dardargelinta, waxaana mahada iska leh booqashadii madaxweynaha [Turkiga] ee Bakistaan,” wasiirada ayaa sidaas sheegtay. Waxay carrabka ku adkeysay muhiimada ay qandaraaslayaasha Turkiga u leeyihiin inay ka qayb qaataan kaabayaasha Bakistaan iyo maalgashiga qaab-dhismeedka sare. “Waxaan ka faa’iideysan doonnaa ilaha Turkiga Eximbank iyo Bangiga Maalgelinta Kaabayaasha Dhaqaalaha Aasiya si aan u maalgelinno mashaariicdaas,” wasiirada ganacsiga ee Turkiga ayaa sidaas iftiimisay. Madashan ayaa waxaa soo agaasimay guddiga xiriirka dhaqaalaha dibadda ee Turkiga iyo xiriirka rugaha ganacsiga iyo warshadaha Bakistaan.

Xiriirka taariikheed iyo dhaqanka

Gobollada ay ka kooban yihiin Bakistaan iyo Turkiga labadaba waxaa si wadajir ah u saameeyay dhaqamada iiraan, Hellenistic, Carab iyo Turco-Mongol ee isxigxiga taariikhda taariikheed. Qarnigii shanaad ee BC, Boqortooyooyinkii Faaris waxay ku faafeen Anatoliya ilaa webiga Indus, iyaga oo soo bandhigay caaddooyinka dhaqanka iyo siyaasada Faaris ee goboladan.

Saamaynta guud ee Hellenistic ka dib qabsashadii Alexander the Great. Maanta Turkiga waxa ay hoy u ahayd xadaarado qadiimi ah oo reer Yurub ah, oo ay ku jiraan kuwii Giriigii Ionian. Wadanku wuxuu leeyahay raadad badan oo raad dhaqameed iyo taariikheed oo ka yimid Giriigii hore, oo ay ku jiraan goobo badan oo Giriig ah iyo Hellenistic qadiimiga ah oo laga helay gobolka.

Halkaan ayaad iska diiwaangelin kartaa koorsada Maamulka Ganacsiga Caalamiga ee Online-ka ah adigoo meelwalbo dunida ka jooga

Waxa kale oo Bakistaan saamayn ku yeeshay dhaqanka iyo ilbaxnimada Giriiga wixii ka dambeeyay qabsashadii Alexander the Great ee dooxada Indus, taas oo markii danbe keentay horumarka boqortooyooyinkii Indo-Giriig iyo Greco-Budism. Gandhara, oo ah gobol ku yaal galbeedka Bakistaan, waxay ahayd marinka ugu weyn ee xidhiidhka Hellenistic, Iiraan iyo Indo-Aryan.

Turkigu waxa uu noqday waddan ku hadla luuqadda Turkiga taas oo ka dhalatay qabsashadii Seljuq iyo Turkiga ee gobolka. In kasta oo Bakistaan aysan ahayn waddan ku hadla luuqadda Turkiga, luuqadaha ugu waaweyn, gaar ahaan Urdu (sidoo kale loo yaqaan Lashkari, waxaa si xoog leh u saameeya luuqadda Turkiga ee Mughals ka hor inta aysan noqon luuqadda rasmiga ah ee Boqortooyada. Natiijo ahaan, waxay amaahatay ereyo badan oo amaah ah Chagatai.

Etymology-ga ereyga “Urdu” wuxuu dib u soo celinayaa xukunkii Mughal, oo la rumeysan yahay inuu curiyay abwaan Mashaafi.

Waxaa intaa dheer, saamaynta dhaqameed ee ay wadaagaan Bakistaan iyo Turkiga waxay soo jireen qarniyo badan, maadaama dad badan oo Turki ah iyo Iiraaniyiin ah ay xukumayeen meelo badan oo ka mid ah Bartamaha Aasiya, Koonfurta Aasiya iyo Bariga Dhexe.

Naqshadeynta dharka labada waddan ayaa sidoo kale asal ahaan ka soo jeeda Bartamaha Aasiya. Cuntadu sidoo kale waxay la mid tahay ilaa xad sida Kebab, Pilaf iyo Halva in kasta oo xawaashka Bakistaan ku jira uu ka duwan yahay saamaynta Koonfurta Aasiya awgeed.

Inta badan dadka Turkiga iyo Bakistaan waxay ku dhaqmaan mad-habka Xanafiga ee Sunniga Islaamka, kaasoo ahaa tafsiirkii Islaamka ee ay hirgeliyeen Boqortooyadii Cusmaaniyiinta iyo Imbaraadooriyadda Mughal siday u kala horreeyaan. Dhaqamada adag ee suufiyada dhexdhexaadka ah ayaa jira oo wasiirada diinta ee labada ummadood ayaa si joogto ah midba midka kale ula xiriira.

Socdaalkii militari ee Cusmaaniyiinta ee Aceh iyo Brunei intii lagu jiray 1500-meeyadii ayaa inta badan ku lug lahaa ciidamada Sindhi.

Waa sidee xiriirka Bakistaan iyo Turkiga waayahaan dambe?

Xiriirka labada dal ayaa ahaa mid xooggan iyadoo Ra’iisul Wasaare horre Imran Khan uu booqday Turkiga ka dibna booqashadii Bakistaan ee Madaxweyne Recep Tayyip Erdogan bishii Febraayo 2020.

Baakistaaniyiintu waxay ku raaxaystaan ​​hab-dhaqanka wanaagsan ee Turkida caadiga ah ee Bakistaniyiinta waxaana badanaa lagu magacaabaa Kardeş (walaal).

Bandhigyada telefishinada Turkiga ayaa caan ku ah Bakistaan iyadoo dhawaan bandhigga Turkiga ee Ertugrul Ghazi, Payitaht Abdülhamid ay ku magacawday Bakistaan Television Corporation ee luuqadda Urduuga, wuxuuna dalkaas u qabsaday sida duufaanno. Turkidu waxay sidoo kale ku raaxaystaan ​​daaweynta VIP-da ah ee Bakistaan iyadoo in badan oo ka mid ah dadweynaha Pakistan ay ku tilmaameen Turkiga saaxiibkooda ugu fiican.

MD Erdoğan waxa uu ka mid noqday madaxda caalamka ee fursad loo siiyay in uu khudbad ka jeediyo baarlamaanka Bakistaan,waxana laga soo xigtay in uu yidhi “Waxaan Allah (Ilaahay) ka baryayaa in uu inaga dhigo mid adag oo dhexdeena ah oo si wada jir ah” iyo “Sida waagii hore. , waxaan sii wadi doonaa in aan garab istaagno Bakistaan mustaqbalka.” Labada waddanba waxay ku dhawaaqeen laba dhalasho iyadoo la raacayo hindisaha jinsiyadda, taas oo muwaadiniinta Bakistaan iyo Turkiga ay ku heli karaan dhalasho wadajir ah iyo laba baasaboor. Ciidamada Baakistaan ​​iyo Turkiga ayaa sidoo kale qabta tabbabaro badan oo wadajir ah waxaana Turkiga uu hub ka soo dejiyaa Bakistaan.

Bishii Luulyo 27, 2021, kulankii ugu horreeyay ee saddex geesoodka ah ee Guddoomiyaha Golaha Shacbiga (Milli Majlis) ee Asarbayjan, Sahiba Gafarova, Guddoomiyaha Golaha Qaranka ee Turkiga, Mustafa Shentop, iyo Guddoomiyaha Golaha Qaranka ee Bakistaan Asad Geysar, ayaa dhacay. Intii uu socday kulanka ayaa waxaa looga hadlay oo la ansixiyay qoraalka Baku ku dhawaaqay.

Bayaanka ayaa xoogga saaraya muhiimadda xiriirka taariikhiga ah iyo dhaqanka, xoojinta wada-hadallada iyo iskaashiga baarlamaanka, taabagelinta nabadda, xasilloonida iyo horumarka gobolladaas iyo iwm. Sidoo kale waxaa la go’aamiyay in shirka labaad ee saddex geesoodka ah ee guddoomiyeyaasha lagu qabto magaalada Islamabad ee dalka Bakistaan sanadka 2022-ka.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Diblomaasiyadda & Dunidda

Xariirka Turkiga iyo Qadar

Qadar iyo Turkiga waxaa ka dhaxeeya xiriir ciidan oo xooggan. Dhowr heshiis oo iskaashi ciidan ayaa labada dhinac kala saxiixdeen, waxaana Turkiga uu qalab milateri u dhoofiyaa Qadar. Xaririkooda wuxuu soo bilaawmay qarnigii 19aad.

Published

on


Dawladda Qadar iyo Jamhuuriyadda Turkiga waxay aasaaseen xidhiidh laba geesood ah sannadkii 1972-kii. Waxaa jiray wada-shaqeyn iyo wada-hadallo ku saabsan arrimaha gobolka iyo kuwa caalamiga ah tan iyo 2010-meeyadii, gaar ahaan dagaalka sokeeye ee Suuriya iyo xiisadda Masar.

Labada waddanba waxay sidoo kale taageeraan koox isku mid ah oo ka jira Liibiya Qadaafi kadib. Dhowaanahanba, Turkigu waxa uu taageero diblomaasiyadeed iyo cunno siinayay Qadar intii lagu jiray xiisaddii diblomaasiyadeed ee Qatar 2017.

Dadka falanqeeya siyaasadda ayaa ku andacoonaya in xiriirka labada dal uu inta badan ku kooban yahay xiriirka siyaasadeed iyo midka milateri, iyaga oo tixraacaya ganacsiga oo hooseeya, heshiisyo ganacsi oo aan jirin iyo maqnaanshaha xarumaha cilmi-baarista Turkiga ee Qadar.

Qadar iyo Turkiga waxaa ka dhaxeeya xiriir ciidan oo xooggan. Dhowr heshiis oo iskaashi ciidan ayaa labada dhinac kala saxiixdeen, waxaana Turkiga uu qalab milateri u dhoofiyaa Qadar. Tusaale ahaan, Turkigu waxa uu Qadar ka iibiyay diyaaradihii ugu horreeyay abid bishii Maarso 2012, iyo Abriil 2017, shirkadda baabuurta Turkiga ee BMC waxay la saxiixatay heshiis ay Qadar ku siinayso 1,500 Amazon 4×4 baabuurta gaashaaman.

Turkigu wuxuu saldhig milatari ku leeyahay Qadar, iyo bishii Juun 2017, baarlamaanka Turkiga ayaa si degdeg ah ula socday in ciidamo Turkiga ah la geeyo Qadar. Turkiga ayaa qorsheynaya inuu ugu dambeyntii saldhigyo 3,000 oo askari ah dhulka Qadar geeyo.

Xidhiidhka ganacsi ee u dhexeeya labada dal ayaa sannadihii u dambeeyay ka muuqday horumarro xawli ah. Qadar waxay heshiisyo la saxiixatay Turkiga si ay u dhoofiso LNG, halka dhowr shirkadood oo dhismo oo Turki ah ay heshiisyo la galeen dowladda Qadar, kuwaas oo intooda badan ay ku lug leeyihiin mashaariicda FIFA ee 2022.

Bishii Sebtembar 2017, khad ganacsi oo cusub oo u dhexeeya Qatar iyo Turkiga oo la sii marinayo Iiraan ayaa lagu dhawaaqay, [xigasho] isla markaasna adeegga maraakiibta ee u dhexeeya Dekedda Mersin ee Turkiga iyo Dekedda Hamad ee Qadar ayaa sidoo kale la bilaabay.

Xiriirkii xilligii Cusmaaniyiinta

Bilawgii dabayaaqadii qarnigii 19-aad, Boqortooyadii Cusmaaniyiinta waxay bilaawday olole ay ku doonayso in gobollada Bariga Carabta lagu daro boqortooyadooda. Ka dib markii ay iska soo dhiseen xeebta al-Hasa, waxay u sii gudbeen dhanka Qadar, oo u timid inay saldhig u noqoto hawlgalkii reer Baadiyaha ee ka soo horjeeday xukunkii Cusmaaniyiinta.

Sannadkii 1871-kii, iyagoo isku dayaya inay xaqiijiyaan inay soo degaan ciidamadii Cusmaaniyiinta, waxay u direen ergey sita calanka Cusmaaniyiinta oo ay u direen taliyihii lagu dhawaaqay ee Jasiiradda Qadar, Jassim bin Maxammed Al Thani. Inkasta oo uu asal ahaan ka soo jeedo Wahaabiyadda, haddana hoggaamiyaha Al Thani wuu aqbalay oo wuu suray calanka, bishii Diseember ee sannadkaas waxa uu Cusmaaniyiinta u oggolaaday in ay qalab milatari iyo 100 askari u diraan Al Bidda.

Bishii Janaayo 1872, Qadar waxaa si rasmi ah loogu daray Boqortooyada Cusmaaniyiinta oo ah gobol ku yaal Najd iyadoo Al Thani loo magacaabay kaymakam (guddoomiye-hoosaad). Inta badan dadka reer Qadar waxaa loo oggolaaday inay sii haystaan ​​jagooyinkoodii hore ee maamulka cusub. Imaatinkii Cusmaaniyiinta ayaa yimid saddex sano kadib markii uu dhammaaday dagaalkii Qadar iyo Baxrayn.

Ilaa maanta, xiriirka Turkiga iyo Wahaabiyadda Qadar ayaa loo arkaa inuu yahay mid gaar ah, taasoo ka duwan xiriirka aadka u xun ee uu la leeyahay walaalahooda Wahaabiyiinta Sacuudiga.

https://www.unigovec.edu.so/courses-library/

 

Sannadkii 1890-kii, Cusmaaniyiintu waxay isku dayeen inay sii xoojiyaan saamaynta ay ku leeyihiin Qadar iyagoo ku soo rogay dib-u-habayn badan oo maamul, kordhinta canshuuraha iyo inay ciidamo dheeraad ah dejiyaan xeradooda Al Bidda. Tani waxay ugu dambeyntii keentay Jassim Al Thani in uu ka soo horjeesto Cusmaaniyiinta, kuwaas oo uu aaminsan yahay in ay doonayeen in ay gacanta ku dhigaan gacan ku haynta jasiiradda. Wuxuu iska casilay kaymakam oo wuxuu joojiyay bixinta canshuuraha Ogoosto 1892. Tani, oo ay weheliso xabsiga Maarso 1893 in ka badan 12 xubnood oo ka mid ah hoggaamiyeyaasha qabaa’ilka Qadar, oo uu gaystay gudoomiyihii Basra, Mehmed Hafiz Pasha, wuxuu ku dhammaaday Dagaalkii Al Wajbah. Ka dib markii Qadariyiintu ay kaga adkaadeen Cusmaaniyiinta dagaalkaas, Sultan Abdul Hamid II wuxuu cafis buuxa u fidiyay Jassim Al Thani.

Kadib markii dhalinyaradii Turkidu ay la wareegeen awooda Boqortooyada Cusmaaniyiinta 1908, waxay ku dhawaaqeen inay ka tanaasuleen sheegashadooda Qadar 29kii Luulyo 1913. Ciidamadii ugu dambeeyay ee Cusmaaniyiinta ee Qadar ayaa si nabad ah u soo daad gureeyay Ogoosto 1915. Talaabadan waxaa loo arkayey inay tahay qorsho isku day ah ee Boqortooyada Ingiriiska watay.

Iskaashiga Siyaasadeed

Taariikhda xiriirka laba geesoodka ah ee Qadar iyo Turkiga waxay soo bilaabatay 1970-meeyadii. 1980-meeyadii, labada qaran waxay bilaabeen inay heshiisyo laba geesood ah la saxiixdaan midba midka kale. Xidhiidhka laba geesoodka ahi waxa uu sii xoogaystay 2000-meeyadii iyada oo la saxeexday heshiisyo dhawr ah oo dheeraad ah. Isku-dubbariddooda siyaasadda gobolka, gaar ahaan dagaalka sokeeye ee Suuriya iyo xiisadda Masar ayaa keentay in xidhiidhkooda lagu tilmaamo isbahaysi. Labada waddanba way diideen in Xamaas iyo Ikhwaanul Muslimiinka loo aqoonsado ururo argagixiso.

Madaxweyne Recep Tayyip Erdoğan isaga oo ka hadlaya qalalaasaha ka taagan Bariga Dhexe mar uu shir jaraa’id si wadajir ah u qabtay Qadar bishii Diseember 2014, waxa uu sheegay in “si wadajir ah dowladda Qadar iyo Turkiga, ay mar walba garab istaagnaa dadka dulman ee adduunka”. Labada waddanba waxay leeyihiin dhawr aragti oo khatar ah oo heer gobol ah, waxay masruufaan isla jilayaasha aan dawliga ahayn ee gobolka (ay ku jirto Suuriya) waxayna wadaagaan ajandayaal isku mid ah Suuriya, Liibiya, Masar iyo meelo kale.

Labada waddan is-xulafaysigooda waxay u beddeleen iskaashi dhow oo ay la yeeshaan hay’adaha caalamiga ah sida UN-ka iyo OIC. Waxaa lagu dhawaaqay in Turkiga iyo Qadar ay ku heshiiyeen in la dhiso gole iskaashi oo loogu magac daray ‘Golaha Iskaashiga Istiraatiijiyadeed ee Heerka Sare’ 19 Janaayo 2015. Go’aankan ayaa shaaca ka qaaday ka dib markii ay kulan yeesheen wasiirada arrimaha dibadda ee dalalka Mevlüt Çavuşoğlu iyo Khalid bin Maxammad Al Attiyah oo ku saabsan ka wareejinta diblomaasiyadeed ee dhowaan labada dhinac ee Masar tan iyo markii Cabdel Fattah el-Sisi uu xukunka qabtay 2014. Kulankii ugu horreeyay ee goluhu wuxuu ka dhacay Dooxa bishii Diseembar, xilligaasi oo uu booqday madaxweyne Erdogan.

Ka dib duqeymo xagga cirka ah oo Turkigu uu bishii Ogoosto 2015 ku qaaday dagaalyahannada kooxda PKK ee waqooyiga Ciraaq, Jaamacadda Carabta ayaa soo saartay bayaan ay ku cambaaraynayso ficillada Turkiga. Si kastaba ha ahaatee, Qadar oo xubin ka ah ururkaas ayaa iska fogeysay mowqifkaas, waxayna taa beddelkeeda ku dhawaaqday inay taageersan tahay Turkiga.

Xiisadda Masar

Labada dal waxay si diblomaasiyadeed ugu lug lahaayeen xiisadda Masar, halkaasoo ay si wadajir ah uga soo horjeesteen hoggaanka Cabdel Fattah el-Sisi. Ka dib doorashadii uu ku guuleystey musharraxa aadka loo taageersanaa Maxammed Morsi ee 2012.

Turkiga iyo Qadar ayaa taageeray madaxweynanimadiisa, halka shanta waddan ee kale ee Khaliijka (GCC) ay ka soo horjeedeen madaxweynenimadiisa. Turkiga Dhanka kale, Qadar, inkasta oo aan si toos ah u dhaleecayn afgambiga, haddana waxay ahayd waddanka keliya ee Khaliijka ee cambaareeyay isticmaalka xad-dhaafka ah ee dadka rayidka ah.

Madaxweyne Erdogaan oo wareysi siinayay Aljazeera 2016 ayaa si kulul u cambaareeyay hogaamiyaha Masar Cabdel Fattah el-Sisi, isagoo sheegay in uu laayay kumanaan shacabkiisa ah. Qadar iyo Turkiga ayaa labaduba ku cadaadiyay dowladaha kale ee Khaliijka inay hagaajiyaan xiriirka ay la leeyihiin Masar. Cabdul Fattah El-Sisi wuxuu ku dhawaaqay 14-kii Juun 2017, 9 maalmood uun ka dib markii ay bilaabatay xiisadda diblomaasiyadeed ee Qadar 2017, in kooxda waddammada qaadacay Qadar ay sidoo kale beegsadaan Turkiga.

Dagaalka sokeeye ee Suuriya

Qadar iyo Turkiga ayaa isku mowqif ka ah dagaalka sokeeye ee Suuriya. Labadu waxay samaysteen hal koox (Jabhad) dagaalkii Sokeeye waxayna taageereen isla jabhadihii oo ay ku jiraan isbahaysiga Islaamiga ah ee Taxriir al-Sham, Ahrar al-Sham iyo Al-Nusra Front. Mid ka mid ah kooxaha mucaaradka ah ee caanka ah oo ay maalgaliyaan Turkiga iyo Qadar labaduba waa Golaha Qaranka ee Suuriya ee taageersan Islaamiyiinta.

Sannadkii 2018, afhayeen u hadlay wasaaradda arrimaha dibadda Qadar ayaa sheegtay in duullaanka Turkiga ee waqooyiga Suuriya looga dan leeyahay in Kurdiyiinta Suuriya ee uu Maraykanku taageero ka saaro gobolka Afrin ay sabab u tahay “walaac sharci ah oo la xidhiidha ammaankeeda qaranka iyo ammaanka xuduudihiisa, si loo ilaaliyo midnimada dhuleed ee Suuriya waa khatarta ka hortagga”

Qadar ayaa ku dhawaaqday inay taageerayso duulaanka Turkiga ee 2019 ee waqooyiga bari ee Suuriya.

Liibiya

Turkiga iyo Qadar labaduba waxay taageereen shirweynihii qaranka ee Liibiya ee taageersanaa Islaamiyiinta. Bishii Janaayo 2015, sarkaal ka tirsan ciidamada Liibiya ayaa ku eedeeyay Turkiga iyo Qadar inay hubka u soo gudbiyaan kooxaha siyaasadeed ee Islaamiyiinta Liibiya iyagoo sii maraya Suudaan.

Qodobka Ikhwaanul Muslimiin

Qadar iyo Turkiga labaduba waxay si cad u bixiyaan taageerada gobolka oo dhan ee Ikhwaanul Muslimiin. Shabakadda Ikhwaanul Muslimiinka ee gobolka waa shay Qadar ay u adeegsanayso in ay si caalami ah u soo bandhigto saameynteeda oo ay kula tartanto ciyaartoyga kale ee gobolka, halka xisbiga talada haya ee Caddaaladda iyo Horumarka ee Turkiga (oo loo yaqaan AK Party) uu dhiirrigeliyo isku-dhafka dimuqraadiyadda iyo Islaamka.

Sannadkii 2014-kii, markii Dooxa ay dhowr qof oo Ikhwaanka ah oo musaafuris ah ka codsatay inay ka baxaan Qadar sababo la xiriira cadaadiska Sacuudiga iyo dalalka kale ee Khaliijka, Turkigu wuxuu go’aansaday inuu martigeliyo dadkan musaafuriska ah.

Isku daygii afgambi ee Turkiga 2016

Maqaalka ugu muhiimsan: Isku daygii afgambi ee Turkiga 2016
Markii canaasiir ka tirsan millatariga Turkiga ay isku dayeen afgambi militari bishii Luulyo 2016, Qadar waxay noqotay waddankii ugu horreeyay ee hoggaamiyahoodu u yeero Madaxweyne Erdogan si ay u muujiyaan midnimo. Qadar ayaa sidoo kale si adag u cambaareysay afgambiga, iyadoo sheegtay in uu xadgudub ku yahay sharcinimada dastuurka Turkiga. Warbaahinta qaar ayaa sheegtay in 150 ka tirsan ciidamada gaarka ah ee Qadar la geeyay Turkiga wax yar ka dib markii la isku dayay inay ilaaliyaan madaxweynaha.

Xiisadda diblomaasiyadeed ee Qadar 2017

2017-dii xiisadda diblomaasiyadeed ee Qatar, Turkiga ayaa Qadar ku taageeray iska horimaadka diblomaasiyadeed ee ay la galeen Isbaheysiga Sacuudiga iyo Imaaraatka ee xiriirka u jaray, cunaqabateynna kusoo rogay Qadar 5-tii Juun 2017.

Madaxweynaha Turkiga Erdogan ayaa dhaliilay liiska dalabaadka ay dalalkaasi soo saareen 22-kii Juun, isagoo sheegay in oo wiiqaya madax-banaanida Qadar. Sababtoo ah dalalka qaadacay waxay muujinayaan taageerada Qadar ay siiso Ikhwaanul Muslimiinka oo ah mid ka mid ah sababaha ugu horreeya ee cunaqabataynta, la safashada Qadar ayaa ahayd doorashada ugu macquulsan ee hoggaanka Turkiga, oo sidoo kale taageerta Ikhwaanul Muslimiinka.

26-kii Ogoosto, Turkigu waxa uu sheegay in ay qabteen shan tuug oo looga shakisan yahay in ay injineerin ka ahaayeen qalalaasaha diblomaasiyadeed iyaga oo soo galiyay hadallo been abuur ah oo kicinaya mareegaha wakaaladda wararka Qadar dabayaaqadii Maay.

Go’doominta Sucuudigu hor kacayo waxa ay horseedday iskaashi dhow iyo wanaajinta xidhiidhka Turkiga iyo Iran oo ah quwadda kale ee ugu weyn ee taageerta mowqifka Qadar.

Dhinaca kale Turkiga oo ka soo horjeeda iskaashiga siyaasadeed: Xiriirka labada dal ee Qadar iyo Turkiga ayaa la xaqiijiyay inuu yahay mid muran badan uu ka taagan yahay siyaasadda Turkiga. Qaar ka mid ah bulshada siyaasadda Turkiga ayaa ka soo horjeeda mowqifka Turkiga iyo Qadar ee ah in la hubeeyo kooxaha fallaagada ah ee Suuriya, waxayna rumeysan yihiin in haddii mowqifkaasi uu dhaawaco sumcadda Turkiga ee caalamiga ah. Arrin kale oo ay qaar ka mid ah bulshada siyaasadda ka hadleen ayaa ah dhaawaca la dareemay in uu soo gaaray sumcadda Turkiga ee dhexdhexaadiyaha gobolka. Qodobbada kale ee lagu muransan yahay waxaa ka mid ah dhaleeceynta xuquuqda aadanaha ee Qadar iyo aqballa’aantooda qaxootiga Suuriya.

Booqashooyin diblomaasiyadeed

Booqashooyin heerkoodu sareeyo ayaa dardar cusub geliyay xiriirka laba geesoodka ah ee labada dal. Booqashadii Amiirka Qadar Hamad bin Khalifa Al Thani uu ku tagay Turkiga 25-26 Diseember 2001 ayaa u gogol xaareysay in la sawiro qaab-dhismeedka sharciga ee iskaashiga dhaqaalaha iyo militariga ayagoo wada saxiixay dhowr hab-maamuus. Hab-maamuusyadaas waxaa ka mid ahaa Heshiiska Ka Hortagga Canshuurta labanlaabka ah, Heshiiska Horumarinta Is-dhaafsiga iyo Ilaalinta Maalgashiga, iyo Heshiiska Iskaashiga ee Goobaha Ciidamada.

Ra’iisul Wasaare Recep Tayyip Erdoğan ayaa dhowr booqasho oo rasmi ah ku tagay dalka Qadar. Booqashadiisa ugu horeysay ee Qadar waxay ahayd 2005; tan waxaa ku xigtay booqashooyin 2008, 2010, 2011, iyo 2012. Madaxweynaha Turkiga Cabdullah Gül oo ay weheliyaan Wasiirka Maaliyadda, Wasiirka Tamarta, Wasiirka Hawlaha Guud iyo Dejinta, iyo koox ganacsato ah, ayaa booqasho rasmi ah ku tagay Qadar bilihii Febraayo iyo Abriil 2008.

Ra’iisul Wasaare Recep Tayyip Erdoğan ayaa sidoo kale booqday Qadar bishii Abriil 2008, wuxuuna khudbad muhiim ah ka jeediyay Madasha Dooxa ee Dimuqraadiyadda, Horumarinta iyo Ganacsiga Xorta ah. Waxa uu sidoo kale wadahadalo ku saabsan heshiisyada dhaqaalaha la yeeshay Amiirka Qadar, Ra’iisul Wasaaraha iyo Wasiirka Arrimaha Dibadda.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Diblomaasiyadda & Dunidda

Madaxweynayaasha Joe Biden iyo Xi ayaa ku kulmay shirka G20 ee Bali, maxay kawada hadleen?

Ka hor kulanka, afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Shiinaha Mao Ning ayaa sheegay in Shiinaha ay ka go’an tahay nabad kuwada noolaanshaha balse ay si adag u difaaci doonto madax banaanideeda, amniga iyo danaha horumarineed.

Published

on


Hogaamiyayaasha labada wadan ee ugu dhaqaalaha badan caalamka oo kala ah Madaxweynaha Maraykanka Joe Biden iyo hogaamiyaha Shiinaha Xi Jinping ayaa kulan qaatay sadex saacadood maalintii Isniinta ka dhacayay shirka G20 ee jasiirada Bali ee dalka Indonesia, iyagoo is gacan qaaday.

Wuxuu ahaa kulankoodii ugu horreeyay ee fool ka fool ah tan iyo markii Joe Biden uu u soo guuray Aqalka Cad. Labaduba marar badan ayay kulmeen, oo ay ku jirto markii Biden uu ahaa madaxweyne ku xigeenka.

Kulankan ayaa kusoo beegmaya xilli uu furmayo shirka G20, kaasoo furmi doona maalinta Talaadada ah. G20 waxa ay u badan tahay in loogu hadli doona dagaalka Ruushku uu ku qaaday dalka Ukrayn iyo qalalaasaha juquraafiyeed ee ka dhashay, iyada oo qiimaha wax kasta laga soo bilaabo tamarta ilaa qiimaha badarka uu cirka isku shareeray.

Waxa kale oo jira khilaaf ka dhex jira xidhiidhka laba geesoodka ah ee ku saabsan maqaamka Taywan, sheegashada Shiinaha ee jasiiradaha ku yaal badda koonfurta Shiinaha, sida ay Beijing ula dhaqanto Uigyurs ee gobolka Xinjiang ee bariga Xinjiang iyo walaaca Shiinaha ee ah in Maraykanku uu ka hortagayo kor u kaca awood sare oo caalami ah.

“Haddii aan nahay hoggaamiyeyaasha labadayada qaran, waxaan wadaagnaa mas’uuliyadda, aragtidayda, si aan u muujinno in Shiinaha iyo Maraykanku ay maamuli karaan khilaafaadkeenna, ka hortagga tartanka inuu noqdo wax kasta oo u dhow colaadda, iyo in la helo habab aan isaga kaashanno arrimaha degdegga ah ee caalamiga ah. taas oo u baahan iskaashi dhexdeena ah,” ayuu yidhi Joe Biden oo furay shirka.

Xi wuxuu ugu baaqay Biden inuu “sharaxaro qaabka saxda ah” oo uu “kor u qaado xiriirka” u dhexeeya Shiinaha iyo Mareykanka Wuxuu sheegay inuu diyaar u yahay “si daacad ah oo qoto dheer oo aragtiyo is dhaafsi leh” Biden.

Maxay kawada hadleen Joe Biden iyo Xi?

Labada madax waxay soo galeen shirka aadka loo wada sugayey iyagoo leh mawqif siyaasadeed oo la xoojiyay. Dimuqraadiyiinta ayaa si guul ah u hantay maamulka senate-ka Mareykanka, iyaga oo fursad u helay in ay hal darajo sare ugu qaadaan doorashada ku celiska ah ee ka dhici doonta Georgia bisha soo socota, halka Xi lagu abaalmariyay shanta sano ee seddexaad bishii Oktoobar shirweynaha qaran ee xisbiga Shuuciga.

Labada nin ayaa yimid shirkii Bali iyaga oo awood leh. Biden waxa uu qiray in badan ka hor inta uusan u dhoofin Indonesia ka dib markii Dimuqraadiyiinta ay ka badiyeen filashooyinka doorashada dhexe ee Mareykanka, isaga oo maareynaya in uu sii hayo xukunka Senatka iyada oo aqalku wali u socdo. Dhanka Xi, waxa uu u hubsaday mar saddexaad oo aan horay loo arag Kongress-ka Xisbiga Shuuciga, waxaana Mudane Xi loogu daray 5 sano ee soo socoto.

Joe Biden wuxuu sheegay ka hor kulanka in labada hogaamiye ay rajeynayaan “inaan maareyno khilaafaadkeena, oo aan ka ilaalino tartanka inuu noqdo wax kasta oo u dhow khilaaf.” Labaduba waxay kulmayaan “si loo helo habab looga wada shaqeeyo arrimaha degdegga ah ee caalamiga ah ee u baahan iskaashiga labada dhinac.”

Wakaalladda Wararka Shiinaha ee Xinhua ayaa ku warantay in Xi uu u sheegay Biden intii uu socday kulankooda in Maraykanku uu u arko taariikhda sidii muraayad lagu hagi lahaa mustaqbalka isla markaana uu “dejin lahaa jidka saxda ah ee xidhiidhka Shiinaha iyo Maraykanka”.

Xi waxa uu sheegay in bini’aadantinimada ay soo food saartay caqabado waaweyn waxa uuna ku booriyay labada hogaamiye in ay u dhaqmaan sidii nin dowladeed oo quseeya “halkee uu ku hogaamin lahaa dalkiisa”.

“Waa inuu sidoo kale ka fikiraa sidii uu ula macaamili lahaa wadamada kale iyo aduunka kale,” ayuu yidhi Xi.

Labada mas’uul ayaa waxaa wadahadalka ku wehlinayay wafuud. Kulanka oo socday saddex saacadood ka dib, Aqalka Cad ayaa sheegay in labada hoggaamiye ay si saraaxad leh uga hadleen arrimo badan.

Biden ayaa sheegay in xoghayaha arrimaha dibadda ee Maraykanka Antony Blinken uu dhawaan booqan doono Shiinaha wada-hadallada ka dib.

Xiisada ayaa cirka isku sii shareertay markii afhayeenka aqalka Nancy Pelosi, D-Calif., ay booqatay Taiwan bishii Ogosto, taas oo keentay in Shiinaha uu ka aarguto dhoolatuska militariga iyo gantaalada balaastikada ah oo lagu riday biyaha u dhow.

Ka hor kulanka, afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Shiinaha Mao Ning ayaa sheegay in Shiinaha ay ka go’an tahay nabad kuwada noolaanshaha balse ay si adag u difaaci doonto madax banaanideeda, amniga iyo danaha horumarineed.

“Waa muhiim in Maraykanku uu si wadajir ah ula shaqeeyo Shiinaha si loo maareeyo khilaafaadka si sax ah, loo horumariyo iskaashiga faa’iidada leh, laga fogaado isfaham la’aanta iyo xisaabinta khaldan, iyo in xiriirka Shiinaha iyo Mareykanka dib loogu soo celiyo wadadii saxda ahayd ee horumarka iyo horumarka,” ayay ku tiri hadal kooban oo maalinle ah. ee Beijing.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Diblomaasiyadda & Dunidda

Diblomaasiyadda Turkiga ee qaarada Afrika ma waxay ku salaysan tahay iibka hubka?

Iibka diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo hubka kale ee loo iibgeeyo wadamada Afrika ayaa kor u kacaya kadib markii Turkigu uu heshiisyo iskaashi milatari la saxeexday dowlado ka tirsan qaaradda.

Published

on


Turkiga ayaa sare u qaadaya raadka amni ee Afrika ka dib muddo toban sano ah oo uu si istiraatiji ah u ballaarinayey saameynta dhaqaale iyo dhaqan ee uu ku leeyahay qaaradda. Dowladda Turkiga ayaa dhawaan qalinka ku duugtay heshiisyo dhowr ah oo dhanka ammaanka ah, gaar ahaan Galbeedka Afrika, heshiiskaan ayaa ahaa hub loo dhoofinayo Qaarada Afrika.

Wax-soo-saarka difaaca iyo hawada ee Turkiga ee qaaradda ayaa kordhay in ka badan shan laab, ilaa $460.6 milyan, 2021-kii — halka uu ka ahaa $82.9 milyan sannadkii 2020.

Saamiga Turkiga ee suuqa hubka ee Afrika ayaa weli ah mid aad u yar oo ah 0.5%. Laakiin kobaca xawliga ah ee iibka difaaca ayaa ah “mid cajiib ah,” sida lagu sheegay daraasad 2022 ah oo ku saabsan diblomaasiyadda amniga Turkiga ee Afrika oo uu sameeyay machadka Jarmalka ee arrimaha amniga iyo caalamiga ah (SWP).

Iyada oo ka soo horjeeda kacdoonnada Islaamiyiinta ee sii kordhaya ee Bariga iyo Galbeedka Afrika, iyo sidoo kale iskahorimaadyada gudaha, dawladuhu waxay kor u qaadayaan kharashkooda difaaca. Turkigu waxa uu caddaynayaa beddelka la isku halayn karo ee dhoofinta hubka, sida Ruushka, Shiinaha, Faransiiska iyo Maraykanka.

Dowladaha Afrikaanka ah, “Turkigu waxa uu si dhab ah u iibsadaa agabka milatariga,” Abel Abate Demissie, oo ah jaalle ka tirsan hay’adda fikirka Ingiriiska ee Chatham House, ayaa u sheegay DW.

Kaaliyaha warbaahinta ee Madaxweynaha Nayjeeriya Maxamadu Buhari ayaa bayaan uu soo saaray ku ammaanay tignoolajiyada difaaca Turkiga dhamaadkii 2021, isagoo sheegay in ay dardar gelin doonaan dadaallada dalka looga sifeynayo “argagixisada iyo khatarta afduubayaasha iyo burcadda.”

Wadamada Afrika ayaa aad u xiiseeya iibsashada gawaarida gaashaaman ee uu farsameeyo Turkiga, agabka ciidamada badda, hubka iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, sida lagu sheegay daraasada SWP.

Dalal badan oo Afrikaan ah ayaa doonaya shixnad ka mid ah diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Bayraktar TB2 ee Turkiga. Dalalkaan waxaa kamid ah Soomaaliya oo waayahaan danbe dagaal adag kula jirto ururka Alshabaab oo dowlad walbo oo Soomaaliya ka dhalato ka adkaan la’.

Dalal badan oo Afrikaan ah ayaa doonaya shixnad ka mid ah diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Bayraktar TB2 ee Turkiga. Dalalkaan waxaa kamid ah Soomaaliya oo waayahaan danbe dagaal adag kula jirto ururka Alshabaab oo dowlad walbo oo Soomaaliya ka dhalato ka adkaan la’.

Falalka halista ah ee Al-Shabaab ayaa weli socda iyadoo aan la ogeyn halka uu ku dhammaan doono. Kooxdu waxay si joogto ah u sii joogtaysaa tallaabo kasta oo ummada lagu dhibaataynaayo. Marka aad fiiriso shaqa-xumada iyo kala qaybsanaan ka dhex jirta dowladda Soomaaliya, firfircoonida mintidiinta Alshabaab waxay u ogolaatay inay dhexgalaan bulshada Soomaaliyeed.

Howlgallada militari ee ay wadaan dowladda Soomaaliya iyo saaxiibadeeda shisheeye ayaa qeyb ka ah khilaafka Muqdisho iyo gobollada dalka, ee loo yaqaanno dowladaha xubnaha ka ah federaalka. Dhinaca kale, Al-Shabaab waxay muujisay adkeysi, iyadoo la qabsanaysa ololayaasha ka hortagga iyo inay si qoto dheer uga dhex milmaan qaybo ka mid ah bulshada Soomaaliyeed.

Dowladda hadda talada la wareegtay ee lagu soo dhisay 4.5 uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa laga yaabaa inay kordhiso kalsoonida lagu qabo in ciidamada Soomaaliya ay dagaalka joogteeyaan. Haddana kalsoonida lagu qabo hoggaanka cusub lagama yaabo inuu xoog uga adkaado Al-Shabaab.

Maxay tahay sababta diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Turkigu u rabaan dowladaha Afrikaanka?

“Afrika, meel kasta oo aan tagto, waxay na weydiiyeen diyaarado aan hubaysnayn iyo kuwa hubaysan,” ayuu yiri Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan, kaddib markii uu ka soo laabtay safar uu ku tagay Qaaradda Afrika 2021-kii.

Wadamada Afrikaanka ah ee horey u geeyey diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Turkigu soo saaray waxaa kamid ah Soomaaliya, Toogo, Niger, Nayjeeriya iyo Itoobiya – inkastoo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Itoobiya laga iibiyo ay soo jiidatay dhaleeceynta reer galbeedka kadib markii ay dawladu u adeegsatay inay ku weerarto dadka rayidka ah ee dagaalka Tigray.

Dhowr qof oo kale ayaa lagu soo warramayaa inay bixiyeen amaro, inkastoo diyaaradda caanka ah ee Bayraktar ee Turkiga ay hadda haysato liis sugitaan oo saddex sano ah.

Diyaaradaha qumaatiga u kaca ee Turkiga ayaa ah kuwo raqiis ah marka loo eego nooca Mareykanka ama Israa’iil waana sahlan tahay in lagu shaqeeyo. Laakiin meesha ugu weyn ee wax lagu iibinayo ayaa ah inay yihiin kuwo dagaal lagu caddeeyey, ayuu yidhi Yunus Turhan, oo ah falanqeeye xidhiidhka Afrika ee Turkiga ka dhiga jaamacadda Haci Bayram Veli ee dalka Turkiga.

Diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Turkiga (UAVs) ayaa si “si wax ku ool ah” loogu isticmaalay Suuriya, Liibiya iyo gobolka Asarbayjan ee ka go’ay ee Nagorno-Karabakh, ayuu yidhi. Dhowaanahanba, diyaaradaha hubaysan ee Bayraktar TB2 ayaa caan ka noqday dalka Yukreyn oo burburiyay taangiyo badan oo Ruushku leeyahay.

Dhanka Turkiga, Afrika waxay suurtogal u tahay suuq weyn oo loogu talagalay warshadaha difaaca iyo hawada sare ee Ankara, kuwaas oo ku faani jiray ilaa 1,500 shirkadood sanadka 2020 marka la barbar dhigo 2002 oo kaliya 56. Ugu yaraan 15 dowladood oo Afrikaan ah ayaa sidoo kale ku shaqeysta baabuurta gaashaaman, oo ay sameeyeen shirkado badan oo Turki ah oo tartan ku jira.

Bishii la soo dhaafay maxjar laga leeyahay dalka Turkiga ayaa seeraha u dhigtay labo markab oo cusub oo ilaalinaya xeebaha dalka Nigeria halka shirkad kale oo hawada sare laga leeyahay oo Turkiga ay soo diri doonto lix diyaaradood oo kuwa qumaatiga u kaca ah.

Heshiisyo cusub oo dhinaca amniga ah

Wadamada Afrika kaliya ma xiiseeyaan hubka Turkiga, inkastoo. Waxaa sidoo kale jira “baahi weyn” oo ah kaalmada amniga, ayuu yiri Ovigwe Eguegu, oo ah falanqeeye siyaasadeed oo Nayjeeriya u jooga Horumarinta Reimagined, lataliye caalami ah.

Turkigu waxa uu heshiisyo milatari la saxeexday inta badan dalalka Afrika, gaar ahaan Galbeedka iyo Bariga Afrika. Iyadoo heshiisyadu ay kala duwan yihiin baaxad ahaan, waxay ku jiri karaan booqashooyin farsamo oo lagu tago xarumaha cilmi-baarista, is-weydaarsiga shaqaalaha ee u dhexeeya hay’adaha iyo shirkadaha, iyo tababarka.

Ku lug lahaanshaha ugu dheer ee amniga ay ku leedahay Turkiga qaarada Afrika waa Soomaaliya, halkaasoo Turkiga uu ku leeyahay saldhigga ugu weyn ee ka baxsan dalkeeda kaasoo loogu magac daray TURKSOM, iyadoo dowladda Turkiga ay ku faantay inay saddex meelood meel u tababareyso 15,000 oo askari oo ka tirsan ciidamada Soomaaliya ee dagaalka kula jira Al-Shabaab.

Ciidamada militariga Nayjeeriya ayaa sidoo kale tababar dhanka dagaalka ah ku qaatay dalka Turkiga, halka Ankara ay tababareysay ciidamada booliska Kenya tan iyo 2020-kii.

Khibradda Turkiga ee la dagaalanka kacdoonada ayaa la soo dhaweeyaa, maadaama ay tahay dal Muslim ah oo aan haysan shandad gumaysi, waxayna haysataa kalsooni heerkeedu sarreeyo oo qaaradda ah, ayuu yidhi Eguegu. Waxaa dheer, xubinnimadeeda NATO awgeed, xiriirka qotada dheer ee Turkiga wuxuu ku yimaadaa “kharash diblomaasiyadeed oo hooseeya” ee wadamada Afrika.

Guusha laga gaaray shir madaxeedka Afrika ee Turkiga 2021 ayaa hoosta ka xariiqay muhiimadda sii kordheysa ee Turkigu u leeyahay qaaradda.

Wadamada Saaxil oo u hanqal taagaya taageerada, waa wadamada ay argagixisadu ku dhufatay ee Galbeedka Afrika iyo Bartamaha Afrika halkaas oo Turkigu uu wado dadaalkiisii ugu dambeeyay ee uu ku kordhinayo saameyntiisa.

Turkigu waxa uu Ciidanka Wadajirka ah ee G5 Sahel (oo ka kooban Burkina Faso, Chad, Maali, Mauritania iyo Niger) uu $5 milyan oo dollar ugu tabarucay dagaalka lagula jiro argagixisada 2018.

Waxay tan iyo markaas heshiisyo iskaashi iyo gaashaandhigga la saxiixatay Niger, Nayjeeriya, Toogo iyo Senegal.

“Waxaan aragnaa codsiyada noocaan ah ee ka imaanaya dalalka Galbeedka Afrika, sababtoo ah waxay haystaan caqabado amni oo aad u weyn guud ahaan gobolka Saaxil, halkaas oo waddamo badan aysan gacanta ku hayn dhul ballaaran oo ay ku nool yihiin,” ayuu yiri Eguegu.

Iskaashi ciidan ma aha oo kaliya xal

Shirka Turkiga iyo Afrika ee 2021-ka ayaa waxaa ka soo qeyb galay 16 madaxweyne oo Afrikaan ah iyo in ka badan 100 wasiir. Tani waxay muujinaysaa in qaaradu ay si isa soo taraysa u siinayso muhiimada istiraatijiyadeed ee Turkiga, ayuu yidhi Aissatou Kante oo ah falanqeeye nabada iyo amniga oo fadhigiisu yahay Senegal, cilmi baadhe ka ah machadka daraasaadka amniga, oo Afrikaan ah.

In kasta oo waddamada Afrika ay si cad u danaynayaan in ay kala duwanaadaan iskaashigooda, oo ay ku jirto dhinaca ammaanka, haddana Kante waxa uu sheegay in ay khatar ku jirto in loo arko heshiisyada difaaca, sida kuwa lala saxeexday Turkiga, in ay yihiin xalka kaliya ee lagu xallin karo dhibaatooyinka amni ee Afrika.

Soo noolaynta heshiisyada difaaca waxay kor u qaadaysaa walaaca ku saabsan “milatari sii kordhaya ee dawladaha wajahaya khataro badan,” ayuu yiri Kante.

__

Baaritaanka qoraalkaan waxaa sameeyey wakaalada wararka ee DW, waxay baaraysay sababta dalal badan ay u iibsanayaan hub.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Dhaqaalaha

Sacuudiga ayaa diiday codsigii Mareykanka ee ahaa in dib loo dhigo dhimista wax soo saarka saliidda: warbixin

Talaabadan ayaa jawaab kulul ka bixisay madaxweynaha Maraykanka Joe Biden oo ka niyad jabay waxa uu Aqalka Cad ku tilmaamay “aragtida gaaban”, taasoo muujinaysa khilaafka sii kordhaya ee u dhexeeya Maraykanka iyo Sucuudiga ee ku saabsan siyaasadda tamarta.

Published

on

Sawirkan waxa laga soo qaaday Qasriga Boqortooyada Sacuudiga, Dhaxal-sugaha Boqortooyada Sacuudiga Maxammed bin Salmaan, oo midig taagan, asigoo ku soo dhaweeyay Madaxweyne Joe Biden markii uu gaaray qasriga Al-Salam ee Jeddah, Sacuudi Carabiya luulyo 15, 2022. | Bandar Aljaloud/Sacuudi Royal Palace iyadoo la sii marinayo AP

Sacuudi Carabiya ayaa lagu soo waramayaa inay diiday dalab uga yimid Mareykanka oo ahaa in qiimaha saliidda lagu sii hayo 75 dollar foosto ka hor inta aysan ku dhawaaqin dhimista wax soo saarka taas oo jawaab carro leh ka soo saartay Washington.

Sacuudi Carabiya ayaa diiday racfaanka Mareykanka ee OPEC+ kaartada inay dib u dhigto dhimistii saliidda ee dhowaanta, sida lagu sheegay warbixinta Wall Street Journal oo la daabacay Talaadadii.

Ilo wareedyo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in saraakiisha Mareykanka ay uga digeen dhigooda Sacuudiga in dhimista wax soo saarka ay muujineyso in Riyaadh ay la safan tahay Moscow dagaalka ay kula jirto Yukreyn, ayna sii wiiqi doonto taageerada Sacuudiga ee Washington.

Si loo qanciyo Sucuudiga, saraakiisha Maraykanku waxay sheegeen in Maraykanku uu saliid ka iibsan doono suuqa si uu u buuxiyo kaydka haddii qiimaha Brent uu hoos u dhaco $75 halkii foosto, sida ay WSJ u sheegeen ilo ka tirsan dawladda Sucuudiga iyo Maraykanka, dalabkiina waa laga diiday Mareykanka.

Dalabkan ayaa lagu soo waramayaa in ay Riyaadh u aragtay isku day uu maamulka madaxweyne Joe Biden ku doonayo in uu dib ugu dhigo wararka xun ilaa laga gaarayo doorashada xilliga dhexe – eedeymahaas oo saraakiisha Mareykanka ay diideen.

“Waa arrin been abuur ah in tan lagu xiro doorashada Mareykanka,” afhayeenka Golaha Amniga Qaranka Adrienne Watson ayaa laga soo xigtay WSJ. “Waxay ku saabsan tahay saamaynta go’aankan aragti-gaabni uu ku leeyahay dhaqaalaha caalamka.”

Kooxda OPEC+ ee Sucuudigu hoggaamiyo ayaa ku heshiiyey in wax-soo-saarka saliidda la dhimo usbuucii hore, iyaga oo xakameyey saadka suuqa oo cidhiidhi ah, sarena u qaaday suurtogalnimada in qiimaha batroolka sare loo qaado si la mid ah sida ay Washington u doonayso in ay xaddiddo dakhliga tamarta Ruushka sababtoo ah duullaankii Yukreyn.

Talaabadan ayaa jawaab kulul ka bixisay madaxweynaha Maraykanka Joe Biden oo ka niyad jabay waxa uu Aqalka Cad ku tilmaamay “aragtida gaaban”, taasoo muujinaysa khilaafka sii kordhaya ee u dhexeeya Maraykanka iyo Sucuudiga ee ku saabsan siyaasadda tamarta.

Talaadadii, afhayeenka amniga qaranka Mareykanka John Kirby ayaa sheegay in madaxweyne Biden uu dib u qiimeynayo xiriirka Riyaadh.

“Waxay ila tahay in madaxwaynuhu uu si cad u sheegay in tani ay tahay xidhiidh aan u baahanahay in aan sii wadno dib-u-qiimaynta, taas oo aan u baahannahay inaan diyaar u nahay inaan dib u eegno,” Kirby ayaa ku yiri wareysi uu siiyay CNN. “Iyo hubaal marka la eego go’aanka OPEC, waxaan u maleynayaa inay taasi tahay meesha uu joogo.”

Tani waxay daba socotay baaqyo ka soo yeeray sharci-dajiyayaasha Mareykanka oo ku baaqayay in Washington ay ka noqoto dhinacyada muhiimka ah ee iskaashiga Riyaadh.

Isniintii, Bob Menendez, oo ah guddoomiyaha Dimuqraadiga ee Guddiga Xiriirka Dibadda ee Senetka Mareykanka, ayaa ku baaqay in la hakiyo wadashaqeynta Sacuudiga, oo ay ku jirto inta badan iibinta hubka.

Facebook Comments Box

Continue Reading
Advertisement Somalism>
Sirdoonka & Militariga28 mins ago

Kongresska Maraykanka ayaa ansixiyey miisaaniyaddii difaaca ee ugu badnayd

Bariga dhexe8 hours ago

Gabar la dhalatay Ayatollah Cali Khamenei oo weerartay xukunka walaalkeed

Siyaasadda Soomaaliya9 hours ago

Maxay ka dhigan tahay shardiyada ay Somaliland ku xirtay wadahadallada dowladda federaalka?

Diblomaasiyadda & Dunidda10 hours ago

Israa’iil iyo Morokko ayaa kala saxiixday heshiis shidaal baaris ah

Gumeysi iyo isir sifeyn10 hours ago

Israa’iil ayaa saddex kale oo Falastiiniyiin ah ku dishay gudaha magaalada Jenin

Caafimaadka & Sayniska2 days ago

Saynisyahano ayaa waxay ogaadeen 2 macdan oo aan hore loogu arag dhulka oo laga helay Soomaaliya

WARBAAHINTA3 days ago

Ciidamada Itoobiya oo lagu eedeeyey inay xasuuqeen 83 maxaabiis oo Tigray ah

Falsafada iyo Siyaasada Arrimaha Bulshada3 days ago

Waa maxay Federaal?

Afrika3 days ago

Suudaan: Cabdel Fattah Burhan iyo kooxda dimuquraadiyada doonka ah ayaa saxiixday heshiis qaab dhismeed dowladdeed

Akhri5 days ago

Haddii waxbarashadaada jaamacaddeed ay saameyn kugu yeelan waydo, ogaaw waxbaa qaldan – maxaase qaldan?

Siyaasadda Soomaaliya6 days ago

Xaalada amni darro awgeed, waxaa Guddoonka Baarlamaanka loo gudbiyey Mooshun degdeg ah

Siyaasadda Soomaaliya6 days ago

RW Xamza Cabdi oo mashaariic dowladeed u muhiim ah u xiray xildhibaano asiga ku dhow

Siyaasadda Soomaaliya6 days ago

ATMIS (AMISOM) oo war ka soo saartay dhacdadii ay wiilka dhalinyarada ah ay gaariga ku marsiiyeen Ceelasha Biyaha

Gumeysi iyo isir sifeyn1 week ago

Waa maxay Daanta Galbeed? – Taariikh iyo xog muhiimad gaar leh

Gumeysi iyo isir sifeyn1 week ago

Ciidamada Israa’iil ayaa saddex Falastiiniyiin ah ku dilay Daanta Galbeed ee la haysto: wasaaradda caafimaadka

Siyaasadda Soomaaliya1 week ago

4 qof oo isku qoys ah oo aano loo dilay gudaha magaalada Warsheekh

Siyaasadda Soomaaliya1 week ago

Madaxweyne Xassan oo shir uga qeyb galay Muqdisho, xilli aagga Madaxtooyada Al-Shabaab laga saari la’yahay

Afrika1 week ago

Dowladda Masar oo ku guuldareysatay inay dadka qaxootiga ah ka ilaaliso kufsiga iyo faraxumeynta loogu gaysto gudaha dalkeeda

Siyaasadda Soomaaliya2 weeks ago

Qeybtii 2aad: Furaha xalka Soomaaliya, – Sidee qayaanada loogu maleegay Soomaaliya?

Diblomaasiyadda & Dunidda2 weeks ago

Xariirka Turkiga iyo Bakistaan

Sirdoonka & Militariga2 weeks ago

Turkiga: Erdogan waxa uu go’aansaday in uu noqdo kan ugu sarreeya difaaca

Afrika2 weeks ago

Afrika iyo musaqmaasuqa

Afrika2 weeks ago

Madaxweyne ku xigeenka Malawi Saulos Klaus Chilima oo xabsiga loo taxaabay musuq-maasuq dartiis

Diblomaasiyadda & Dunidda2 weeks ago

Xariirka Turkiga iyo Qadar

Ganacsiga2 weeks ago

Dowladda Qadar oo $10 bilyan siineysa Turkey, ujeeddada waa maxay?

koonfurta Bari Aasiya2 weeks ago

Anwar Ibrahim ayaa loo dhaariyay inuu noqdo ra’iisul wasaaraha Malaysia

Caafimaadka iyo Sayniska2 weeks ago

Sidee loo xakamayn karaa fayruska dengue?

Caafimaadka iyo Sayniska2 weeks ago

Saraakiisha Suudaan ayaa sheegay in xumadda Dengue ay dishay 26 qof

Yurub2 weeks ago

Midowga Yurub ayaa dejinaya qorshaha muhaajiriinta Mediterranean-ka kahor kulanka degdega ah

Sirdoonka & Militariga3 weeks ago

Nooca dililka ay fuliyaan Hay’addaha sirdoonka

Sirdoonka & Militariga3 weeks ago

Turkiga ayaa weeraro cirka ah ku qaaday bartilmaameedyada argagixisada PKK ee Ciraaq iyo Suuriya

Siyaasadda Soomaaliya3 weeks ago

Danjire Moxammed El-Amine Souef: Ergayga Gaarka ah ee Midowga Afrika ee Soomaaliya oo Muqdisho soo gaaray

Sirdoonka & Militariga3 weeks ago

Waa maxay cilmiga Sirdoonka ama Jaajuuusnimada?

Falsafada iyo Siyaasada Arrimaha Bulshada3 weeks ago

Qeybtii 2aad: Baahi intee la’eg ayaa loo qabaa xarumaha fikirka ee Soomaaliyeed?

Siyaasadda Soomaaliya3 weeks ago

Qeybtii 1aad: Furaha xalkaa Soomaaliya

Qoyska & Horumarinta Bulshada3 weeks ago

Qalin-jabisaye qorshe ma siddaa?

Sirdoonka & Militariga3 weeks ago

Qaybtii 1aad: Yaa qorsheynaayo weerarada iyo qaraxyada ka dhaca magaalada Muqdishu?

Qoyska & Horumarinta Bulshada3 weeks ago

Waxaa jira 3 xeerar oo fududd oo aad raaci karto si’aad u guulaysato

Diblomaasiyadda & Dunidda3 weeks ago

Madaxweynayaasha Joe Biden iyo Xi ayaa ku kulmay shirka G20 ee Bali, maxay kawada hadleen?

WARBAAHINTA3 weeks ago

Faransiiska iyo Ingiriiska ayaa kala saxiixday heshiis lagu joojinayo magangelyo-doonka ka tallaabaya kanaalka u dhexeeya

Xul