Connect with us

Siyaasadda Arrimaha Dibadda

Maxay ka dhigan tahay soo celinta xariirka Soomaaliya iyo Kuubba 46 sano kadib?

Soomaaliya iyo Kuubba oo 46 sano kadib dib u bilaabay xiriirkooda diblomaasiyadeed, maxayse ka dhigan tahay soo celinta xariirkooda diblomaasiyadeed?

Published

on

Safiirka cusub ee dalka Kuubba ee Soomaaliya, Juan Manuel Rodriguez, ayaa ka mid ahaa saddex safiir oo warqadaha aqoonsiga safiirnimo u gudbiyay madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud (4.5).

Soomaaliya iyo Kuubba ayaa ku heshiiyay in dib loo soo celiyo xiriirkooda diblomaasiyadeed 46 sano kadib, sida uu sheegay wasiirka arrimaha dibadda Soomaaliya Abshir Cumar Jaamac oo qoraal uu soo dhigay bartiisa Twitter-ka ku xaqiijiyay isu soo dhawaanshaha diblomaasiyadeed ee labada dal.

“Ka dib markii la aasaasay xiriir diblomaasiyadeed intii u dhaxeysay 1972-1977, waxaan soo dhaweyneynaa dib u soo celinta xiriirka diblomaasiyadeed ee Jamhuuriyadda Kuubba oo lagu maamulo iskaashiga iyo ixtiraamka labada dhinac,” ayuu wasiirka ku qoray qoray Twitter-kiisa.

Safiirka cusub ee dalka Kuubba ee Soomaaliya, Juan Manuel Rodriguez, ayaa ka mid ahaa saddex safiir oo warqadaha aqoonsiga safiirnimo u gudbiyay madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud (4.5).

Munaasabad ku qabsoomtay Madaxtooyada Qaranka ayaa Madaxeweynuhu waxa uu kaga guddoomiye waraaqaha Aqoonsiga Danjireyaasha kala ah; Mudane Maxamed Ibraahim Yuusuf, Safiirka cusub ee dalka Jabuuti, Mudane Christopher Thornley, Danjiraha Cusub ee Kanada iyo Mudane Juan Manuel Rodriguez oo ah Danjiraha ee dalka Kuubba oo u fadhin doona Soomaaliya.

Danjireyaasha ayaa Madaxweynaha la wadaagay farriimo ay ka sideen Madaxda iyo hoggaanka dalalkooda, iyagoo soo bandhigay dadaalka ay ku bixin doonaan adkaynta xiriirka taariikhiga ah ee ay la wadaagaan Dowlada iyo Shacabka Soomaaliyeed.
Madaxweynaha Soomaaliya iyo Danjireyaasha ayaa si gaar-gaar ah uga wada hadlay xoojinta xiriirka diblomaasiyadeed iyo iskaashiga ay Dowladda Federaalka Soomaaliya la leeyihiin dalalkoodu, waxa uuna xusay in soo celinta xiriirka dalka Kuubba uu ka tarjumayo ka dhabeynta qorshihiisa Soomaali Heshiis la ah Dunida.

Wasiirka Arrimaha Dibedda ee Soomaaliya Abshir Cumar Jaamac ayaa Isniintii qaabilay safiirka Kuubba u jooga dalka Kenya Juan Manuel Rodrigues Vazquez oo sidoo kalena qaabilsanaan doona arrimaha Soomaaliya.

“Waxaan si sharaf leh uga guddoomay warqadaha aqoonsiga danjiranimo Safiirka cusub ee Jamhuuriyadda Kuubba u soo magacawday Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Dib. Juan Manuel Rodriguez,” ayuu yiri Wasiirka Arrimaha Dibedda ee Soomaaliya Abshir Cumar Jaamac.

Dhaqaatiir la haystayaal oo Kuubban ah

Xariirkaan degdega ah ee dowladda Kuubba ayaa laga yaabaa inay ku guuleysato sii deynta labo dhaqtar oo u dhashay Kuubba oo ay kooxda Al-Shabaab ka afduubatay waqooyiga Kenya bishii Abriil 2019.

Axmed Ciise Cawad ayaa sheegay in markii uu ahaa wasiirkii arrimaha dibadda ee dowladdii hore ee Soomaaliya uu la soo xiriiray wasiirka arrimaha dibadda Kuubba Bruno Rodriguez Parrilla, xariirkaasi oo ku saabsaneyd labada qof ee la qafaashay.

“Waxaan u sheegi jiray inay bad qabaan, oo aan la dilin oo ay dhakhaatiir ahaan ugu shaqeeyaan kuwa gacanta ku haya (Alshabaab),” ayuu yiri.

Mudane Axmed Ciise Cawad waxa uu sheegay in uu Kuubba u sheegay in Soomaaliya ay “intii awoodeena ah” ay kaalin ka qaadan doonto sidii xorriyadda labadan dhakhtar loo heli lahaa.

Wasiirkii hore ee arrimaha dibadda Soomaaliya, Axmed Ciise Cawad, ayaa sheegay in Soomaaliya iyo Kuubba aysan wadaagin xiriir dhaqan iyo mid juqraafi, balse waxa uu intaa ku daray in dalka uusan “Is-xabbis” ku sameyn karin wixii horay u dhacay.

“Haddii ay (Kuubba) noo soo diraan safiir oo ay rabaan inay hagaajiyaan xiriirka nala dhexeeya waa faa’iido,” ayuu yiri wasiirkii hore ee arrimaha dibadda Soomaaliya, Axmed Ciise Cawad. “Uma maleynayo inay danteena ku jirto inaan dib u soo nooleyno cadaawadii hore.”

Xariirka diblomaasiyadeed ee Soomaaliya iyo Kuubba

Soomaaliya ayaa xiriirka diblomaasiyadeed u jartay Kuubba sanadkii 1977-kii xiligaasi oo uu socday dagaalkii u dhaxeeyay Soomaaliya iyo Itoobiya. Dawladii Kuubba ee uu madaxda ka ahaa Fidel Castro waxa ay u dirtay kumannaan ciidamada dalkooda ah si ay u caawiyaan dawladda Itoobiya ee uu Midowgii Soofiyeeti taageerayey xilligii dagaalka.

Kuubba iyo Itoobiya waxay xirriir diblomaasiyadeed sameeyeen 18kii Luulyo 1975, wax yar ka dib markii uu Dergigu awoodda Itoobiya qabsaday, waxa uu baabi’iyey boqortooyadii, waxaanu qaatay shuuciyadda. Dowladdii Ku-Meel-Gaarka ahayd ee Millateriga Itoobiya iyo Kuubba waxay isla markiiba sameeyeen xirriir siyaasadeed. Bishii Agoosto 1976, labada waddanba waxay fureen safaarado oo labada dal ah.

Sannadkii 1977-kii, Soomaaliya waxay ku hanjabtay inay dib u qabsan doonto gobolka laga haysto ee Ogaadeenya oo Itoobiya iska qaadatay wakhtigii gumaystaha, iyadoo la qorshaynayo in la mideeyo dhulka Soomaaliweyn oo qaarkiisa illaa iyo maanta Itoobiya haysato.

Magaca Soomalaiweyn wuxuu caddeynayaa isir iyo absaxan dad leeyihiin, kaas oo ay ku tidcan tahay dhaqan iyo dheef-wadaag aanan saamaxayn in ay ku kala tagaan. Erayga danbe waa tilmaame oo waa (Weyn). Wuxuu u taagan yahay astaan muujineysa awood iyo sareyn. Tilmaanta weynidu waxay u ahaatey Eebe. Wixii isaga ka soo hara, weynaanta Soomaaliweyn waa mid leh xuduud iyo beeg aan la dhaafi karin.

Kadib, hanjabaadda ka timid Soomaaliya, Madaxweynihii Kuubba Fidel Castro waxa uu bishii Maarso 1977 booqasho ku tagay labada dal ee Itoobiya iyo Soomaaliya si uu u qaboojiyo xurgufta labada ummadood, wuxuuna isu keenay madaxda Soomaaliya, Itoobiya iyo Yementa Koonfureed, wuxuuna soo jeediyay inay midoobaan. Si kastaba ha ahaatee, wax xal ah kama soo bixin. Afar bilood ka dib, Luulyo 1977, dagaalkii Ogaadeeniya wuxuu billowday markii ay Soomaaliya soo gashay gudaha Itoobiya.

Madaxweyne Fidel Castro waxa uu dareemay in dowladda Soomaaliya ay dhabarka u jeedisay fikirkii hantiwadaaga oo ay go’aansatay in ay Itoobiya ka taageerto dagaalka. Wax yar ka dib markii uu dagaalku bilaabmay, Kuubba waxay u dirtay gobolka Ogaadeeniya in ka badan 15,000 oo askari. Joogitaankooda oo ay weheliyaan ciidamadii Soofiyeedka iyo agabkii ay u direen, waxay Itoobiya u horseeday guul ay ka gaartay dagaalkii 1978.

1989kii, Itoobiya iyo Soomaaliya waxay kala saxiixdeen heshiis midba midka kale ku aqoonsanayo xabad joojin, askartii Kuubba ugu dambaysayna way ka baxeen gobolka.

Sanadkii 1984-kii, waxaa magaalada Addis Ababa lagu daah furay Taallada Tiglachin oo xusuus u ah ciidamadii Itoobiya iyo kuwa Kuubba ee ka qeyb qaatay dagaalkii Ogaadeenya.

(M) Madaxweynaha Kuubba Fidel Castro iyo Mengistu Haile Mariam (Bidix) Itoobiya sanadka 1977kii

Tan iyo markii ay dhamaatay ku lug lahaanshaha ciidamada Kuubba ee Itoobiya; cilaaqaadka ka dhexeeya ummadaha Kuubba iyo Soomaaliya ayaa ahaa mid aad u liita. Dowladda Kuubba ayaa sannad walba sii waday qoondaynta deeqaha waxbarasho ee ardayda Itoobiyanka ah si ay wax ugu bartaan Kuubba, waxaana la siin jiray takhasusyo kala duwan. In ka badan 5,000 oo arday Itoobiyaan ah ayaa ka qalin jabiyay jaamacadaha Kuubba tan iyo 1970-meeyadii. Sannad kasta, dowladda Kuubba waxay sidoo kale soo dirtaa dhakhaatiir si ay uga caawiyaan bixinta adeegyada xarumaha caafimaadka ee Addis Ababa iyo magaalada Jimma ee dalka Itoobiya.

Sannadaha oo dhan, waxaa jiray booqashooyin badan oo dhex maray madaxda labada waddan. Bishii Janaayo 2018, Madaxweynaha Itoobiya Mulatu Teshome ayaa booqasho ku tagay Kuubba. Bishii Maajo 2019, Madaxweyne ku xigeenka Kuubba Salvador Valdés Mesa ayaa booqasho ku tagay Itoobiya. Sannadka 2020, labada waddan waxay u dabaaldegeen 45 sano oo xiriir diblomaasiyadeed.

Dowladda Soomaaliya oo markii hore ka heli jirtay kaalmo aad u fara badan oo Soofiyeedka siin jiray, ayaa haddana hub iyo sahay siisay. Bishii Luulyo 1977, Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed oo tiradoodu dhan tahay shan iyo soddon kun, oo uu hoggaaminayey Maxamed Siyaad Barre ayaa ku duulay gobolka Ogaadeenya ee Itoobiya haysato.

Dagaalka waxaa kaloo ku jiray oo si “mutadawiciin” u dagaalamayey oo ka socday dalal kale duwan oo shuuci ah sida Waqooyiga Kuuriya iyo Yemen.

Askar Kuubban ah oo isku diyaarinayay inay rasaas la dhacaan ciidamadii Soomaalida. Dagaalkii Ogaadeeniya 1977

Markii uu dagaalku billowday bishii Luulyo 1977, Itoobiya waxay gacanta ku haysay qiyaastii 10 boqolkiiba gobolka Ogaadeenya. Ciidamada Soomaaliya ayaa gebi ahaanba gacanta ku dhigi rabay gobolka. Si kastaba ha ahaatee, Soomaaliya waxay waxay noqotay kaligeed waxaana dib loo ceyriyey ciidankii Soomaaliyeed.

Bishii Oktoobar ee isla sanadkaas, Soomaalidu waxay weerar ku qabsatay magaalada Harar ee Itoobiya. Halkaas waxa ay iskaga horyimaadeen afartan kun oo ciidamada Itoobiya ah iyo kow iyo toban kun oo Kuubbaan ah, oo ay taageerayaan madaafiicdii Soofiyeedka iyo awoodda cirka. Xabashidu waxay ku adkaatay Harar waxayna bilaabeen inay si nidaamsan uga saaraan ciidamada Soomaalida gobolka Ogaadeeniya. Bishii Mmaarso 1978dii, waxay Xabashidu qabsatay guud ahaan gobolkii laga qabsaday ee Ogaadeeniya, taas oo keentay in Soomaalidii laga adkaaday ay ka tanaasulaan sheegashadooda gobolka.

Facebook Comments Box

Waa bare, qoraa, cilmi-baare, iyo hogaamiye fikir iyo aragti xambaarsan oo wax ka dhiga kuliyada dowladnimada iyo difaaca ee Jaamacadda Ramaas 'Ramaas University'. Waa falanqeeye ka tirsan Diblomaasi.com. Qoraaga waa qoraa dhawaanahan qoray buuggaag iyo qoraallo kala duwan oo aan dhanka wax tarka kala dhicin.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Siyaasadda Arrimaha Dibadda

Xiriirka Turkiga iyo Soomaaliya

Maxaad kala socotaa xiriirka qotoda dheer ee u dhexeeya labada dowladdood ee Soomaaliya iyo Turkiga kaasoo bilowday qarniyadii dhexe?

Published

on


Xiriirka siyaasadeed, kan dhaqaale iyo militari ee u dhaxeeya Soomaaliya iyo Turkiga, oo si xowli ah u horumarayay tan iyo sanadkii 2011, ayaa galaya marxalad cusub kaddib “Heshiiskii Iskaashiga Difaaca iyo Dhaqaalaha” ee la kala saxiixday Febraayo 8. Sida ku xusan heshiiska, Turkiga, oo saldhig militari ku leh Muqdisho, ayaa muddo 10 sano ah difaaci doona biyaha Soomaaliya wuxuuna gacan ka geysan doonaa horumarinta kheyraadka badda.

Soomaaliya waxay sidoo kale ka mid tahay dalalka uu Tukrigu maalgashtay siyaasad ahaan, dhaqaale iyo militari ahaan tan iyo sanadkii 2011. Gudaha Soomaaliya waxaad ku arkaysaa ganacsiyo badan uu Turkiga leeyahay sida maqaayadaha, Hotelada iyo ganacsiga dhisida guryaha.

Turkiga oo xubin ka ah NATO ayaa xiriir dhow la leh Soomaaliya, waana saaxiibka ugu horreeya ee dhaqaalaha, gaar ahaan dhinacyada dhismaha, waxbarashada, caafimaadka, iyo sidoo kale iskaashiga milatari wuxuuna magaaladda Muqdisho ku leeyahay safaaradiisa ugu weyn ee caalamka oo dhan. Sidoo kale, wuxuu leeyahay saldhiga ugu weyn ee Turkiga iyo xarun tababar oo lagu tabbabaro ciidamada Soomaaliya oo wali ku jira dib-u-dhis qaatay sanado badan, kaasoo horay loogu tababaray in ka badan 5,000 oo ka tirsan ciidamada ammaanka Soomaaliya, sida ay sheegtay warbaahinta Turkiga.

Iyadoo ujeedka tabbabarka ciidamada Soomaaliya ay tahay sidii ay ula wareegi lahayeen howlgalka nabad ilaalinta Midowga Afrika ee loo yaqaano ATMIS, kuwaas oo ciidamadooda lagu wado in ay baxaan gudaha Soomaaliya. Soomaaliya ayaa waxaa ku habsaday dagaallo sokeeye oo qabiil salka ku haayey kaasoo socday tobanaan sano iyo dagaallo dhiig badan ku daatay oo ay wadaan kooxda Al-Shabaab ee xiriirka la leh Al-Qaacida.

Heshiiska taariikhiga ah ee Turkiga iyo Soomaaliya (Heshiiskii 10-ka sanadood)

Heshiiskan oo ay ku jiraan iskaashiga ka dhanka ah argagixisada, ayaa ku soo beegmaya iyadoo Geeska Afrika ay ka taagan tahay xiisad ka dhalatay heshiiskii Itoobiya iyo maamulka goonida isu taagay ee Somaliland ay weli cirka isku sii shareerayso.

Heshiiskan wuxuu imaanayaa kaddib markii Itoobiya ay 1-dii Janaayo heshiis is-afgarad la saxiixatay maamulka Somaliland, oo kamid ah maamulada Soomaaliya ee federaalka sida ay qabto dowladda dhexe, madamaa ay qaadato lacagaha deeqaha ah ee ay qaataan maamulada kale ee dalka ka jira, laakiin maamulka ayaa sheegatay inay ka go’day Soomaaliya in ka badan 30 sano kahor. Heshiiskaas ayaa Itoobiya u oggolaanaya inay isticmaasho Badda Cas, iyadoo aqoonsi ugu beddeleysa Somaliland.

Turkiga ayaa ka mid ah dadkii ka dhawaajiyay inay taageerayaan madax-banaanida Soomaaliya ka dib heshiiskii is-afgaradka ee 1-dii Janaayo ee Itoobiya iyo Somaliland.

Sida ku cad heshiiska, Somaliland waxay ogolaatay inay 20 KM oo ka mid ah xeebaheeda muddo 50 sano ah ka kirayso Itoobiya oo doonaysa inay ka samaysato saldhig ciidan iyo deked ganacsi oo ku taal xeebta. Taa baddalkeeda, Somaliland – oo keligeed ku dhawaaqday madaxbannaanida 1991 – ayaa sheegtay in Itoobiya ay siinayso aqoonsi rasmi ah, inkasta oo aanay caddayntaasi Addis Ababa xaqiijin. Dalka Itoobiya oo ah dalka labaad ee ugu dadka badan qaaradda Afrika, isla markaana ka mid ah dalalka ugu waaweyn caalamka ee aan badda lahayn, ayaa tan iyo markii ay Eriteriya ku dhawaaqday madax-bannaanideeda sannadkii 1993-kii waxa ay baadi-goob ugu jirtay sidii ay bad ay ku heli lahayd.

Madaxweynaha Soomaaliya Xassan Sh. Maxamuud ayaa sheegay in is-afgaradka looga dhowaaqay Addis Ababa uusan “sina dhaqangal u noqon doonin.” Waxa uu sheegay in tallaabada uu qaaday Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya ay fursad u siinayso al-Shabaab inay qorato dad cusub, xilli dawladda Soomaaliya ay dagaal kula jirto dagaalka Al-Shabaab, guulana ka gaartay.

“Soomaaliya, waa saaxib muhiim u ah Turkiga, gaar ahaan danahiisa Afrika, Waxaan yeelanay kullamo wax tar leh oo ku dhacay jawi wanaagsan. Waxay ahaayeen wadahadallo sii xoojinaya xiriirka labada waddan. Waxaan xoogga saarnay ahmiyadda ay leedahay ilaalinta midnimada iyo madaxbanaanida dhuleed ee Soomaaliya,” ayuu ku yiri qoraal uu soo saaray Yasar Guler, wasiirka Gaashandhigga ee Turkiga.

“Heshiiskan, Turkiga waxa uu xeebaha Soomaaliya ka ilaalin doonaa burcad-badeedda, argagixisada… cid kasta oo ku soo xad-gudbo xuduud-badeedkeenna sida Itoobiya,” ayuu yiri wasiir ku-xigeenka gaashaandhigga Soomaaliya.

Xiriirka qotoda dheer ee Soomaaliya iyo Turkiga

Xiriirka ka dhexeeya Soomaaliya iyo Turkiga wuxuu soo bilowday qarniyadii dhexe. Boqortooyadii Ajuuraan iyo Suldanadii Cadal waxa ay xiriir fiican la lahaayeen Boqortooyadii Cusmaaniyiinta. Boqortooyadii Ajuuraan waxay kaalmo ka heshay Cusmaaniyiintii. Cusmaaniyiinta waxay Boqortooyadii Ajuuraan siin jireen hub oo laga soo dejin jiray dekedda Muzzaffar ee Muqdisho. Cusmaaniyiinta iyo Boqortooyadii Ajuuraan waxay laheyeen xariir wanaagsan oo xulafo ah sababtoo ah Boqortooyadii Ajuuraan waxay dagaal kula jirtay Boortaqiiskii damcay inuu gumaysto Soomaaliya.

Intii lagu jiray qarnigii 16-aad, xiisadaha Soomaalida iyo Boortaqiiska ayaa ahaa mid aad u sarreeya, xiriirka sii kordhaayey ee u dhexeeya badmaaxiinta Soomaaliyeed iyo saraakiishii Cusmaaniyiinta ayaa walaac ka muujiyay damacii Boortaqiiska, kaasoo 1542-kii soo diray duullaan ciqaab ah oo ka dhan ah Soomaaliya oo uu hoggaaminayay João de Sepúvelda. Kooxdii Boortaqiiska waxay muddo kooban weerar ku qaadeen magaaladda Muqdisho, iyagoo qabsaday markab Cusmaaniyiinta leeyihiin, madfacna ku riday magaalada Muqdisho, taasoo ku khasabtay suldaankii Muqdisho inuu heshiis nabadeed la saxiixdo Boortaqiiska.

Iskaashiga Soomaaliya iyo Cusmaaniyiinta ee ka dhanka ahaa Boortaqiiska ee badweynta Hindiya ayaa gaaray heerkii ugu sarreeyay sannadihii 1580-aadkii markii boqortooyadii Ajuuraan macaamiishii magaalooyinka xeebaha Soomaaliya ay bilaabeen inay u naxaan Carabta iyo Sawaaxiliga ee ku hoos jiray gumeysiga Boortaqiiska, waxayna ergey u soo direen boqortooyadii Turkiga Mir Cali Beg. duullaan wadajir ah oo ka dhan ah Boortaqiiska. Wuu oggolaaday oo waxaana ku biiray koox Soomaali ah oo aad u tiro badan, kuwaas oo bilaabay inay weeraraan gumaystaha Boortaqiiska.

Weerarkii la magac baxay Soomaali-Cusmaaniyiinta (Somali-Ottoman) waxay ku guuleysteen inay Boortaqiisku ka saaraan dhowr magaalo oo muhiim ah sida Pate, Mombasa iyo Kilwa waxayna meesha ka saareen saameyntii Boortaqiisku ku lahaa badweynta Hindiya. Ciidamadii Soomaaliyeed ee Ajuuraan waxay ugu dambayntii si millatari uga adkaadeen Boortaqiiska. Boqortooyadii Cusmaaniyiinta waxay sidoo kale noqotay saaxiibka dhaqaalaha ee Soomaalida.

Suldanadii Cadal ee c. 1540. Waxay ahayd Boqortooyadii Muslimka Sunniga ah ee ka talin jirtay Geeska Afrika.

Intii lagu jiray qarniyadii 16aad iyo 17aad, Boqortooyadii Ajuuraan ee is xigxigtay waxay ka soo horjeedsatay kali-taliska dhaqaalaha Boortaqiiska ee Badweynta Hindiya iyada oo adeegsanaysa qadaadiic cusub taas oo raacday hannaankii Cusmaaniyiinta, sidaas darteed waxay ku dhawaaqday habdhaqan madax-bannaani dhaqaale oo ku saabsan Boortaqiiska.

Boqortooyadii Cusmaaniyiinta waxay kaloo xiriir weyn la lahayd Boqortooyadii Suldanadii Cadal. Labada dawladood waxay ahaayeen xulafo markii ay isku dhaceen Xabashida iyo Cadal, halkaas oo Cusmaaniyiintu ay la safteen Cadaliyiinta, Boortaqiiskuna ay la safteen Xabashida. Marka aad u fiirsato Turkiga iyo Soomaaliya waxay lahayeen taariikh qotodheer ee ka dhanka ah Xabashida.

1969-kii, Soomaaliya iyo Turkiga waxay ka mid ahaayeen xubnihii aasaasay Ururka Iskaashiga Islaamka (OIC).

Turkiga ayaa markii hore safaarad ku lahaa magaalada Muqdisho ee caasimadda Soomaaliya ilaa ay ka bilaabmeen dagaalladii sokeeye ee Soomaaliya 1991-kii. Kadibna waxa ay joojiyeen howlihiisii diblomaasiyaddeed sababo amni awgeed. Muddadii ku-meel-gaarka ahayd ee xigtay, mas’uuliyiinta Turkiga waxay sii wadeen xiriirka ay la leeyihiin Dowladda Ku-meel-gaarka iyo hadda oo ay Soomaaliya ka baxday kumeel gaarnimada balse aysan wali gaarin heer codeyn dadweyne.

Ka dib markii ay si weyn u soo hagaagtay xaaladda ammaan ee Muqdisho bartamihii 2011, iyo booqashadii Ra’iisul Wasaaraha Turkiga ee xilligaas Recep Tayyip Erdoğan (waa booqashadii ugu horreysay ee hoggaamiye aan Afrikaan ahayn tan iyo booqashadii George H. W. Bush ee sanadkii 1993 ku tago Soomaaliya), waxayna dib u furtay safaaradeedii Muqdihso iyadoo ujeedadu tahay in si wax ku ool ah looga caawiyo Soomaaliya geedi socodka horumarinta nidaamka dowladdeed. Turkiga waxay ka mid ahayd maamulladii ugu horreeyay ee shisheeye ee dib u soo ceshaday xiriirkii diblomaasiyadeed ee Soomaaliya ka dib dagaalkii sokeeye.

Agoosto 20, 2012, oo markii ugu horreysay Soomaaliya yeelatay dowladd dhexe tan iyo burburkii dowladda dhexe ee Maxamed Siyaad Barre. Bishii xigtay, madaxweynaha aan shacabka soo dooranin ee mudane Xasan Sheekh Maxamuud (4.5) ayuu baarlamaanka u doortay inuu noqdo Madaxweynihii ugu horreeyay ee dowladda cusub. Doorashadan ayaa waxaa soo dhoweeyay mas’uuliyiinta Turkiga, kuwaasoo dib u xaqiijiyay in Turkiga uu sii wadayo taageerada uu siiyo dowladda Soomaaliya, madax-banaanideeda dhuleed.

Bishii Janaayo 2015, Madaxweynaha Soomaaliya Maxamuud iyo Madaxweynaha Turkiga Erdoğan ayaa sidoo kale daah furay mashaariic horumarineed oo ay Turkigu ka hirgeliyeen magaalada Muqdisho.

Iskaashiga horumarineed ee Turkiga iyo Soomaaliya

Iskaashiga horumarinta ee Soomaaliya iyo Turkiga waa mid dhinacyo badan leh, waxaana ka mid ah iskaashiga milatari, bulsho, dhaqaale iyo kaabayaal kale.

Intii lagu jiray abaartii 2011, Turkigu waxa uu ku deeqay in ka badan 201 milyan oo doolar dadaallada gargaarka bini’aadantinimo ee qaybaha ay saameeyeen Soomaaliya. Iyaga oo kaashanaya dowladda Soomaaliya, mas’uuliyiinta Turkiga ayaa sidoo kale Soomaaliya ka bilaabay mashaariic kala duwan oo dhanka horumarinta iyo kaabayaasha dhaqaalaha ah. Waxay gacan ka geysteen dhismaha dhowr isbitaal, waxayna gacan ka geysteen dib-u-habaynta iyo dayactirka garoonka diyaaradaha ee Aadan Cadde iyo xarunta golaha shacabka.

Diyaaradda Turkish Airlines ayaa noqotay diyaaraddii ugu horreysay ee duulimaad caalami ah muddo labaatan sano ah ka dib duulimaadyadii ay ku tagi jirtay kana soo degi lahayd garoonka diyaaradaha Aadan Cadde ee Muqdisho. Bishii Sebteembar 2013, shirkadda Turkiga ah ee Favori LLC ayaa sidoo kale ka shaqo bilowday garoonka. Shirkaddu waxay ku dhawaaqday inay qorshaynayso dib u cusboonaysiinta dhismaha duulista oo ay ku dhisayso mid cusub, iyo sidoo kale hagaajinta qaab-dhismeedka adeegyada kale ee casriga ah. Mashruucaan ku kacaya 10 milyan oo dollar, waxa uu kordhin doonaa awoodda garoonka Aadan Cadde.

Bishii Maay 2013, waxaa magaalada Istanbul ka furmay shirkii 1-aad ee ganacsiga Turkiga iyo Soomaaliya kaasoo lagu muujinayo fursadaha ganacsi ee ka jira Soomaaliya iyo Turkiga. Munaasabadan oo ay soo qaban qaabiyeen golaha shacabka Soomaaliyeed oo ay weheliyaan wasaaradaha dowladda Soomaaliya iyo Turkiga ayaa waxaa lagu falanqeeyay doodo ku saabsan ganacsiyada ka jira labada dal iyo sidoo kale shirar ganacsi oo dhex maray shirkadaha Soomaaliya iyo Turkiga.

Bishii Janaayo 2015, madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud iyo Erdoğan waxay si isku mid ah u daah-fureen dhowr mashruuc oo horumarineed oo Turkigu ka dhisay Soomaaliya, oo uu ku jiro Isbitaalka Digfeer ee caasimadda waxaana loo beddelay cisbitaalka Erdoğan iyadoo lagu sharfay Erdoğan. Isbitaalka Digfeer waxaa la dhisay 1960-meeyadii, iyadoo ay dhismihiisa dhiseen injineero Talyaani ah, laguna dhisay mashruuca loogu magac daray (Cooperativa Architetti e Ingegneri, Reggio Emilia). Magaca wuxuu ka yimid shirkadda dhismaha ee Talyaaniga ee DigFer (Degola iyo Ferretti) waqtigaasi ay magaca ka bedelayeen waxay ahayd xarun taariikhi ah oo muhiim u ah caasimadda Soomaaliya. Ka dib bilawgii dagaalka sokeeye horraantii 1990-meeyadii, cisbitaalka ayaa dhowrmar la xiray qarashaadka awgeed.

Cisbitaalka cusub ee Soomaaliya iyo Turkiga oo ka kooban 200 oo sariirood ayaa waxaa dhistay hay’adda horumarinta caalamiga ah ee Turkiga ee TIKA, iyadoo la raacayo heshiis laba geesood ah oo ay horey u wada gaareen Soomaaliya iyo Turkiga. Waxa ay haysataa $135.7 milyan oo miisaaniyad hawleed ah, $85.6 milyan oo ka mid ah waxa loo qorsheeyay in ay daboolaan masuuliyiinta Turkiga shanta sano ee soo socota. 13,500 mitir oo laba jibbaaran oo gudaha ah waxaa ka mid ah 20 incubators-ka ah, 14 dhallaanka sariiraha daryeelka degdega ah, 12 sariirood oo daryeelka degdega ah, 4 qolal qalliin, qolka dhalmada, iyo qaybaha shaybaadhka iyo raajooyinka, oo leh qalliin guud, qalliin neerfayaasha, qalliin caag ah, carruur, umusha, kaadi mareenka , daawooyinka gudaha, suuxinta, ilkaha iyo qaybaha indhaha. Sida la balan qaaday waxaa ka hawlgeli doona 91 Soomaali ah iyo 52 Turki ah oo isugu jira maamulka isbitaalka, dhaqaatiirta madaxa, agaasimeyaal maamul ama agaasime maaliyadeed, iyo 40 askari oo Soomaali ah iyo 5 Turki ah. Ilaa 36 kaaliye oo Soomaali ah ayaa sidoo kale loo qorsheeyay inay ka qaybgalaan barnaamijka tababarka sanadlaha ah ee xarunta.

Intaa waxaa dheer, Madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud iyo Erdogaan waxay xariga ka jareen Terminal cusub oo laga hirgeliyay garoonka caalamiga ah ee Aadan Cadde. Xarunta waxaa dhisay Kozuva, oo ah shirkad dhisme oo Turki ah oo gaar loo leeyahay. Labada dhinac ayaa sidoo kale ku heshiiyay in la dejiyo qorshaha magaalada Muqdisho, iyadoo la qorsheynayo in la dhiso guryo cusub. Wajiga hore ee dhismaha waxa uu beegsan doonaa 10,000 oo guri, kuwaas oo Erdoğan uu soo jeediyay in lagu dhameeyo 12 ilaa 24 bilood gudahood.

Bishii Janaayo 2020, dowladda Turkiga ayaa sheegtay in Soomaaliya ay ku casuuntay Turkiga si ay shidaal uga baaraan baddeeda.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Arrimaha Dibadda

Heshiis dastuurka Soomaaliya quseeya oo ay wada galeen Qadar iyo Soomaaliya

Qadar ayaa kamid ah dalalka carbeed ee sida u dhow u taageera Soomaaliya, waxayna sidoo kale dalka ka fulisaa mashaariicyo kala duwan oo horumarineed.

Published

on


Tan iyo damacii Itoobiya ee badda Soomaaliya, ayaa dowladda Soomaaliya waxay gashay heshiisyo kala duwan oo ay la gashay dalalka ay saaxibada dhow yihiin. Halka heshiiskii ugu saameynta badnaa noqday midka ay Turkiga la gashay.

Waxaa magaalada Dooxa heshiis cusub ku kala saxiixday dowladda Soomaaliya iyo Qadar, heshiiskaas oo ay ku tilmaameen ‘Is-afgarad’ kaasoo ku saabsan iskaashiga dhanka sharciga ah oo dhex-maray labada dal, kaas oo taabanaya dastuurka Soomaaliya, waxaana Soomaaliya u saxiixay wasiirka Cadaaladda iyo Arrimaha Dastuurka, Xasan Macallin (4.5) oo haatan booqasho rasmi ah ku jooga dalka Qadar, halka dhinaciisa uu saxiixay Wasiirka Cadaaladda dalkaas, Ibraahiim Bin Cali Almuhannadi.

Heshiiskaan is-afgaradka ah wuxuu ka turjumayaa danaha labada waddan ee is-weydaarsiga macluumaadka iyo khibradaha qaabka diyaarinta, qorista iyo daraaseynta qabyo-qoraallada heshiisyada iyo heshiisyada is-afgaradka. Labada dowladood sidoo kale waxa ay isku aqrin- cilmi-baaris iyo awood ee labada dowladood, shahaadooyinka sharci iyo garsoor, kor-u-qaadidda warbixinta iyo aqoonta sharci-yaqaannada, qareennada iyo nootaayooyinka.

Kulanka heshiiska is-afgaradka kadib labada wasiir oo kulan gaar ah yeeshay waxay uga wada hadleen xiriirka labada dal, ciyaaraha ciyaarta ee labada dal, dhamaystirka dastuurka, dhismaha,da dalka iyo in labada arrimoood iska kaashadaan wadaagga iyo isku xirka.

Dhanka kale, wasiirka ayaa booqday Xarunta Cilmi-dhaqaalaha qaanuunka iyo Garsoorka dalka Qadar, sidoo kale waxaan madaxda xarunta, cilmi-baarayaasha iyo hawlwadeennada warbixin dhamaystiran ka siiyeen shaqada xarumaha iyo goobaha ay u joogaan.

Qadar ayaa kamid ah dalalka carbeed ee sida u dhow u taageera Soomaaliya, waxayna sidoo kale dalka ka fulisaa mashaariicyo kala duwan oo horumarineed.

Xariirka Qadar iyo Soomaaliya

Qadar iyo Soomaaliya ayaa xiriir diblomaasiyadeed sameystay sanadkii 1970-kii, waxaana labada dal ay xubin ka yihiin ururka Jaamacadda Carabta. Labada dal waxa ay kala soocan yihiin oo xidhiidh adag ka yeesheen dhinacyo badan oo ay ka mid yihiin iskaashiga dhaqaalaha, maalgashiga iyo horumarinta.

Mashaariicda horumarineed ee Qadar ay ka waddo Soomaaliya ayaa ujeeddadoodu tahay horumarinta nolosha dadka Soomaaliyeed. Mashaariicdan ayaa wax weyn ka taray dhaqaalaha deegaanka. Wadada isku xirta Muqdisho iyo Jowhar iyo wadada isku xirta Muqdisho iyo Afgooye ayaa isku xirta caasimada iyo magaalooyin dhowr ah. Qadar ayaa sidoo kale gacan ka geysatay dhismaha xarunta wasaaradda qorsheynta iyo maalgashiga, dowladda hoose ee Muqdisho iyo mashaariic kale.

Madaxweynaha Soomaaliya ee aan shacabka soo dooranin Xasan Sheekh Maxamuud (4.5) ayaa sheegay booqashadii uu dhawaan ku tagay dalka Qadar in ay u soo bandhigtay in ay noqoto xudunta dhoofinta Soomaaliya, taasi oo fududeyn doonta, isla markaana fududeyn doonta in Soomaaliya ay hesho ganacsi caalami ah. Waxa uu sheegay in Soomaaliya ay saameyn caalami ah ku leedahay Qadar si ay Soomaaliya ugu soo bandhigto caalamka intiisa kale.

“Qadar waa mid ka mid ah saaxiibadayada istiraatijiyadeed, waxaana Qadar la leenahay xiriir badan oo ay ka mid tahay heerka uu Amiirka Qadar u istaago oo uu yiraahdo “Anigu waxaan u doodi doonaa Soomaaliya.” Tani waa hadiyad naadir ah oo ay heli karaan shacabka Soomaaliya,” ayuu ku daray MD Xassan Sh. Maxamuud.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Arrimaha Dibadda

Xiriirka Masar iyo Soomaaliya

Masar iyo Soomaaliya ayaa horay u lahaa xiriir qoto-dheer balse wakhtiyadii dambe xariirka ma wanaagsaneyn. Xiriirka labadan dowladdood waxaa horey u xumeeyey, marwalbana xumeyn kara jahwareerka Diblomaasiyaddeed iyo siyaasaddeed ee Gobolka Geeska Afrika.

Published

on


Soomaaliya waxay waligeed ahayd goob siyaasad-juqraafiyeedka ugu muhiimsan guud ahaan qaaradda Afrika. Marka loo fiiriyo isku dhafka kheyraadka istaraatijiyadeed ee Soomaaliya, tirakoobyada kobaca dhalmada oo wanaagsan iyo rajada ah in Soomaaliya ay ka dhalato dowlad xalaal ah oo nidaam caddaalad iyo kala dambeyn ku dhisan lagana gudbo 4.5.

Xiriirka Masar iyo Soomaaliya waa xiriir laba geesood ah oo u dhaxeeya Masar iyo Soomaaliya. Labada waddan waxay xubno ka yihiin Jaamacadda Carabta iyo Midowga Afrika, waxayna leeyihiin iskaashi soo jireen ah oo aad u qoto-dheer. Soomaaliya waxay safaraad ku leedahay magaalada Qaahira

Xiriirka Masar iyo Soomaaliya, ilaa 1960-meeyadii, waxa uu ku dhisnaa siyaasad isku tiirsanaan ah. Soomaaliya inta badan waxay Masar kula jirtay fagaarayaasha caalamiga ah iyo kuwa Carabta. Tusaale ahaan, Soomaaliya waxa ay Masar ku garab istaagtay heshiiskii nabadeed ee Camp David ay la gashay Israa’iil sannadkii 1978-kii, waxaana ka horreeyay guutadii madaafiicda Soomaalida ee ka barbar dagaalamaysay ciidamadii Masar dagaalkii 1973-kii. Tani waxay iftiimisay xoojinta xiriirka labada dal. Runtii, Diblomaasigii Masar ee Kamaal El-Din Saalax oo ahaa ergayga Qaramada Midoobay ee Soomaaliya, ayaa Geeska Afrika looga mahad-naqayaa sida uu u taageersan yahay midnimada Soomaaliyeed; waxaana dilay gumaystihii Talyaaniga 1957kii.

Wakhtiyadii dambe, xiriirka Masar iyo Soomaaliya waxaa ku jiray madmadow

Madmadow, xiisad iyo sii kicinta suurtagalka ah ayaa ku xeeran mustaqbalka xiriirka Masar iyo Soomaaliya, taas oo ay ugu wacan tahay mawqifka aan caddayn ee biyo xireenka weyn ee Renaissance Dam ee Itoobiya iyo colaadda u dhaxaysa Itoobiya, Masar iyo Suudaan ee uu ka dhashay webiga Niil.

Soomaaliya ayaa horrey walaac ka muujisay laba go’aan oo ay Jaamacadda Carabta ka soo saartay arrintan, kuwaas oo dhaliyay duufaanno warbaahineed oo gudaha iyo dunida Carabta ah, gaar ahaan warbaahinta Masar. Baraha bulshada ayaa lagu arkayay qoraalo badan oo aflagaado ah oo ka dhan ah Soomaaliya. Waxaa soo baxay baaqyo lagu xumeynayo Soomaalida, laguna dalbanayo in laga soo tarxiilo dalalka Khaliijka, iyadoo ay ugu wacan tahay mowqifka dhex-dhexaadnimada ah ee Soomaaliya iyo mowqifka dowladda Soomaaliya ay ka taagan tahay arrintaas biyo-xireenka ay damacsan tahay Itoobiya.

“Xiriirka labadan dowladdood waxaa horey u xumeeyey, marwalbana xumeyn kara jahwareerka Diblomaasiyaddeed iyo siyaasaddeed ee Gobolka Geeska Afrika.”

Mawqifka dhexdhexaadnimo ee ay Soomaaliya qaadatay ayaa waxaa loo arkayaa in Soomaaliya ay ku xiran tahay siyaasadda gobolka ee Itoobiya hoggaanka u haysay, Itoobiya waxay kamid tahay ciidamada AMISOM (ATMIS) ee ku sugan gudaha Soomaaliya; sidoo kale labada dal waxaa ka dhaxeeya heshiisyo dhaqaale iyo amni. Sidaa darteed, Soomaaliya waxay u janjeertay inay u janjeerto dhanka Itoobiya waxayna ahayd siyaasaddii Madaxweyne Maxamed Cabdullaahi Farmaajo oo lagu soo doortay 4.5, taasoo ka dhigaysa doorka Masar ee Geeska Afrika mid kaabaya quwadaha kale ee gobolka, Carabta iyo kuwa caalamiga ah, inkasta oo ay hore ugu xoog badnaayeen oo ay xulafo ku ahaayeen gobolka oo leh tixgalin dhinaca biyaha iyo amniga ah ee dawladda Qaahira.

IS-XASUUSIN: Ciidamada Itoobiya ee ku sugan gudaha Soomaaliya baryo kuma aysan imaanin. Duullaankii Itoobiya ee Soomaaliya waxa uu ahaa dagaal hubaysan oo ay ku lug lahaayeen inta badan ciidamada Itoobiya iyo kuwa dawladda ku meel gaarka ah ee Soomaaliya (DKMG) iyo ciidamo Soomaali ah oo ka yimid Puntland oo ka soo horjeeda dallada Islaamiyiinta Soomaaliya, Midowga Maxkamadaha Islaamka oo hoggaanka u haayay Sheekh Shariif Sh. Axmed madaxweynihii hore ee Soomaaliya, iyo maleeshiyaad kale oo gacan saar la leh maamulka Soomaaliya. Tallaabooyinka Itoobiya waxaa sabab u ah maxaakiimta oo qabsaday inta badan koonfurta Soomaaliya dabayaaqadii 2006dii.

Itoobiya ayaa si rasmi ah ula dagaalantay xoogaga Islaamiyiinta Soomaaliya, iyadoo duqeymo ka geysatay gudaha Soomaaliya, isla markaana ay ciidamo dhulka ka hawlgala kasoo buuxisay Soomaalida, taasoo noqotay dhibaato halis ah oo ka socday gudaha Soomaaliya oo rabshado isu beddelay, waxaana kasii dhashay ururka dhalinyarada ah ee Al-shabaab.

Ra’iisul wasaaraha Itoobiya, Meles Zenawi, ayaa telefishinka ka sheegay in uu amray tallaabadaas, sababtoo ah ma uusan haysan wax doorasho ah. “Ciidamada difaaca Itoobiya waxaa lagu qasbay inay galaan dagaal si ay u difaacaan madax-bannaanida qaranka,” ayuu yirri. “Ma isku dayeyno inaan dowlad u soo dhisno Soomaaliya, mana nihin ujeedo aan ku faragelineyno arrimaha gudaha ee Soomaaliya. Duruufaha jira uun baa nagu qasbay.”

Tan iyo wakhtigii uu qabsaday Cabdifataax Al-siisi xukunka Masar diblomaasiyadda Masar ee caalamka ayaa sii xumaaday; Masar xeeladdeeda iyo siyaasaddeeda ayaa jiho cusub qaaday. Marka la eego xulafadeeda gobolka Geeska Afrika. Masar ma aysan xoojinin xiriirka diblomaasiyadeed ee Soomaaliya, iyadoo og in Soomaaliya ay la dhiban tahay kasoo kabashadeeda tan iyo burburkii dowladda dhexe.

Garab-istaagga Masar: Khilaafka u dhexeeya Itoobiya iyo Soomaaliya

Kadib, markii Itoobiya ay soo hunguriyeysay dekkada Soomaaliya horeyna dekkada Berbera ay ugu lahayd boqolkiiba 19%, ayaa haddana waxay heshiis kale la gashay Madaxweynaha maamulka Somaliland Muuse Biixi Cabdi oo dekkadiisa loogu beddelanayo aqoonsi inay Itoobiya siiso, ayaa u gogol xaaraya in Itoobiya ay sameysato howl-gal ganacsi oo dhanka badda ah, si ay u hesho saldhig millatari oo ay ka maamusho Badda Cas, Redwaan Xusseen, ayaa yirri oo ah la taliyaha amniga ee RW Abiy Axmed.

Waxa kale oo heshiiskaas ka mid ahaa in Somaliland loo aqoonsado qaran ka madax-bannaan Soomaaliya. Somaliland waxa kale oo ay heli doontaa saami qaybsiga diyaaradda Itoobiya Airlines ee dawladdu leedahay, sida uu sheegay Redwaan Xusseen.

Soomaaliya waxay ugu baaqday Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay, Midowga Afrika, Jaamacadda Carabta, Ururka Iskaashiga Islaamka, iyo urur gobolaadyada inay taageeraan xaqa ay Soomaaliya u leedahay difaacista dhulkeeda, ayaa lagu yirri war-saxaafadeedka dawladda Soomaaliya oo uu akhriyey af-hayeenka xafiska Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya Farxaan Jimcaale.

Madaxweynaha Soomaaliya ayaa sheegay in is-afgaradka looga dhowaaqay Addis Ababa uusan “sina dhaqangal u noqon doonin.” Waxa uu sheegay in tallaabada uu qaaday Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya ay fursad u siinayso al-Shabaab inay qorato dad cusub, xilli dawladda Soomaaliya ay dagaal kula jirto dagaalka Al-Shabaab, guulana ka gaartay.

Dowladdo iyo ururo caalami ah ayaa Soomaaliya ku taageeray. Madaxweynaha Masar, Cabdulfataax Al-siisi, ayaa muujiyay sida uu u taageersan yahay Soomaaliya khilaaf ka dhashay dalab ka yimid maamulka Waqooyiga ee Somaliland, kaasoo ahaa in Itoobiya oo aan bad lahayn la siiyo xeebaheeda si ay u aqoonsato madaxbannaanideeda oo ay muddo raadinaysay.

Dhinaca middig Madaxweynaha Soomaaliya Xassan Sh. Maxamuud iyo dhinaca biddax Madaxweynaha Masar Cabdilfataax Al-Siisi

Hadalkii ugu adkaa ee uu ka jeediyay shir jaraa’id oo uu Qaahira ku qabtay isaga iyo madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, Cabdulfataax Al-siisi waxa uu yiri: “Farriinta aan u dirayo Itoobiya waa in ay isku daydo in ay qabsato dhul ay iyada lahayn oo aan cidna ku heshiin doonin.”

Waxa uu intaa ku daray in dalkiisu uu diyaar u yahay in uu taageero “haddii lagu soo xadgudbo mid ka mid ah dalalka Carabta, gaar ahaan marka dalalka walaalaha ah ay naga codsadaan in aan garab istaagno”

“Masar dowlad iyo shacab, waxaan nahay xulufo iyo walaalo soo jireen ah oo markasta ka wada shaqeeya sidii ay u abuuri lahaayeen mustaqbal ifiya iyo horumar waara. Wadahadallada miro-dhalka ah ee aan maanta yeelannay waxay muujinayaan sida aan u doonayno in aan xoojinno xiriirka diblomaasiyadeed, amni iyo siyaasadeed.”

“Masar ma ogolaan doonto cid kasta oo khatar ku ah Soomaaliya ama ay saameyn ku yeelato amnigeeda” ayuu kusii daray madaxweyne Cabdulfataax Al-siisi oo ka hadlayay shir jaraa’id oo uu la qaatay madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud oo booqasho ku joogay dalka Masar bishii janaayo 2024.

Jahwareerka Diblomaasiyaddeed iyo siyaasaddeed ee Gobolka Geeska Afrika

Jahwareerka siyaasadeed iyo midda diblomaasiyadeed ee labada dal ayaa waxaa sii xumeeyay go’aanka Soomaaliya ee ah in aan la taageerin mowqifka Jaamacadda Carabta ee Masar iyo in Itoobiya laga soo horjeesto biyo-xireenkeeda webiga Niil. Wakhtigii dowladda Maxamed Cabdullaahi Farmaajo waxay xiriir adag la lahayd Addis Ababa, waxayna labaduba ku taamayaan inay meesha ka saaraan masiibooyinka dagaalka iyo muuqaallada waxyeellada leh ee ku haray maskaxda dad badan oo gobolka ah. Waxaana ka mid ah in Itoobiya joojiso faragelinta ay ku hayso Soomaaliya tan iyo 1990-meeyadii.

Siyaasadda qaldan ee Abiy Axmed waxay Itoobiya u horseedi doontaa inay markale ka dhacdo bohol dheer sida Soomaaliya ay illaa iyo hadda ugu soo kabsan la’dahay kadib burburkii dowladda dhexe: Sababtana waan kuu sheegayaa Itoobiya gudaheeda waxaa ka socda dagaal jabhado oo la dagaalsan dowladda dhexe iyagoo raadinaayo madax-banaani – Warar hoose oo laga helayo gobolka Axmaarada waxay sheegayaan in ciidamada dawladu ay dileen ugu yaraan 200 oo qof oo rayid ah dagaaladii ugu dambeeyay. Dhinaca kale, guddiga xuquuqul insaanka Itoobiya, ayaa ku andacoonaya in dowladdu ay dishay 45 qof oo rayid ah. Eedeymahan ayaa imaanaya xilli Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed uu isku diyaarinayo in uu magaalada Addis Ababa ee caasimadda dalka Itoobiya ku martigeliyo madaxda Afrika shirka Midowga Afrika oo dhacayay 17-ka ilaa 18-ka bishan Febraayo.

Dhinaca kale, Itoobiya waxay madaxa iskula jiraan Masar iyo Suudaan oo sababtay biyo-xireenka webiga Niil, khilaafka heshiiska badda ee Soomaaliya taas oo keeni karto xaalad ay Masar iyo Soomaaliya ka heli karaan mawqif midaysan oo ay kaga soo horjeedaan siyaasadda Itoobiya. Isbahaysiga caynkaas ah waxa uu sii kordhin karaa culayska saaran Addis Ababa, taas oo xaaladda gobolka ka dhigaysa mid khatar ah. Suurtagalnimada in Masar iyo Soomaaliya ay yeeshaan isbahaysi milatari oo ka dhan ah ficilada Itoobiya waxay yeelan kartaa cawaaqib juqraafiyeed weyn.

Arrimaha la isku hayo waa mid la wada ogsoon yahay—Walaaca Masar ka qabto biyo xireenka Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD) iyo saluuga Soomaaliya ee heshiiska badda ee Itoobiya la gashay Somaliland. Si kastaba ha ahaatee, u dhaqaaqista dhinaca wada shaqaynta milatari ee dhexmaro Soomaaliya iyo Masar waxay si weyn u kordhinaysaa xiisadda gobolka.

Ficiladan qalafsan ee isu dheelli-tir la’aanta diblomaasiyadeed, Abiy Axmed waxa uu daaha ka rogay is-dhexgalka kakan ee hamiga maxalliga ah, dhaqdhaqaaqyada gobolka, iyo danaha caalamiga ah ee Geeska Afrika. Iyadoo Ra’iisul Wasaaruhu uu doonayo inuu Soomaaliya iyo Masar u xaqiijiyo damaca Itoobiya, arrimaha hoose ayaa ah kuwo aan xal laga gaarin.

Nuxur ahaan, talaabooyinkii ugu dambeeyay ee Itoobiya, sida uu hadalka u dhigay Abiy Axmed, waxay ka tarjumaysaa istiraatijiyad ballaaran oo lagu hagayo biyo-xireenka Itoobiya ee siyaasadda gobolka iyadoo ilaalinaysa danaheeda qaranka. Waxtarka istaraatiijiyadani, si kastaba ha ahaatee, waxay ku xirnaan doontaa awoodda Itoobiya si ay u gasho wadahadal dhab ah iyo in xal loo helo khilaafaadka khatarta ku ah dheelitirnaanta jilicsan ee nabadda iyo iskaashiga gobolka. Si kastaba ha ahaato, xiriirka labadan dowladdood waxaa horey u xumeeyey, marwalbana xumeyn kara jahwareerka Diblomaasiyaddeed iyo siyaasaddeed ee Gobolka Geeska Afrika.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Arrimaha Dibadda

Tegida Madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud ee Addis Ababa waa qalad diblomaasiyaddeed

Sidee u booqan kartaa dal madax-bannaanidaada ku xad-gudbay haddana aad tiri “Soomaaliya waxay diyaar u tahay inay dagaal gasho”?

Published

on


Madaxweyne Xassan ayaa go’aan adag ka qaatay kadib markii ay Itoobiya ku xad gudubtay madax-bannaanida Soomaaliya. “Soomaaliya waxay diyaar u tahay inay dagaal gasho si ay Itoobiya uga joojiso inay aqoonsato dhulka Somaliland ka go’day oo ay deked ka dhisato, sidaas waxaa sheegay la-taliyaha sare ee madaxweynaha Soomaaliya.” ayuu yiri mudane Xassan Sh. Maxamuud oo ah madaxweyne lagu soo doortay 4.5

Heshiis is-afgarad ah oo la saxeexay 1-dii Jannaayo oo u oggolaanaya Itoobiya aan bad lahayn inay samaysato saldhig ciidan oo badda Somaliland ah ayaa ruxday xiisada Geeska Afrika.

Xasan Sheekh ayaa shaaca ka qaaday in qorshihiisa uu yahay ka qayb-galka saddex shir oo waa weyn oo ka dhacaya magaalada Addis Ababa ee caasimada dalkaasi. “Waxaa rabaa dadka Soomaaliyeed inaan u sheego dhowaan waxaan safar ku tegayaa aniga iyo wafdi aan hoggaaminayo magaalada Addis Ababa xarunta Midowga Afrika, meeshaas saddex shir oo aad iyo aad muhiim u ah ayaa ka jira” ayuu yiri madaxweynuhu.

Dhinaca kale, iyadoo Itoobiya ay isku diyaarinayso shir madaxeedka ururka Midowga Afrika, ayaa warar hoose oo laga helayo gobolka Axmaarada waxay sheegayaan in ciidamada dawladu ay dileen ugu yaraan 200 oo qof oo rayid ah dagaaladii ugu dambeeyay. Dhinaca kale, guddiga xuquuqul insaanka Itoobiya, ayaa ku andacoonaya in dowladdu ay dishay 45 qof oo rayid ah. Eedeymahan ayaa imaanaya xilli Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed uu isku diyaarinayo in uu magaalada Addis Ababa ee caasimadda dalka Itoobiya ku martigeliyo madaxda Afrika shirka Midowga Afrika oo dhacaya 17-ka ilaa 18-ka bishan Febraayo.

Sidee u booqan kartaa dal madax-bannaanidaada ku xad-gudbay haddana aad tiri “Soomaaliya waxay diyaar u tahay inay dagaal gasho”?

Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame ayaa aad u dhaliilay safarka uu Madaxweyne Xasan Sheekh maanta ku tegay magaalada Addis Ababa ee dalka Itoobiya, isagoo tilmaamay caqabado dhowr ah oo qabsan kara madaxweynaha.

Wuxuu sheegay in Xasan Sheekh uu khatar ugu jiro in la bahdilo oo Muuse Biixi uu tago Addis Ababa, isla markaana la dhaho ‘wajiga labaad ee heshiiska ayaan kala saxiixanay.’

“Itoobiya heshiis ma nihin, waxaan ogeyn inay ku soo xad-gudubtay qaranimadeena, madaxweynaha Soomaaliya ma aheyn inuu aado Addis Ababa, waxay ku habooneed inuu diro madax isaga ka hooseysa,” ayuu yiri.

Cabdiraxmaan ayaa ku doodaya in Itoobiya ay mudan tahay in xiriirkeeda hoos loo dhigo loona muujiyo, wuxuu sheegay in safiirkii Soomaaliya ee loo yeeray markii ay xiisadaan bilowga aheyd hadda dib loogu celiyey dalkii, balse aysan garaneyn sababta loogu celiyey.

“Madaxweynuhu inuu aado Itoobiya marnaba sax ma aheyn, waxay aheyd markii ay ugu yaraato in loo diro masuul ka socda wasaaradda arrimaha dibadda, hadii Abiy Axmed uu u yeero Muuse Biixi ee dhaho waxaan fulineynaa wajiga labaad ee heshiiska badda, madaxweynuhu wax uu sameyn karo malahan,” ayuu yir CC Shakuur.

Wuxuu intaas ku sii daray, “Xiriirka dadka aad is heysaan waa inaad hoos u dhigto ilaa xad, si aad uga badbaado waji gabax aad la kulmi laheyd markii aad sidaan oo kale u booqaneyso wadan aad dagaashan tihiin.”

Cabdiraxmaan ayaa sheegay in ra’iisul wasaarihii dalkaan uu shaqada ka maqan yahay, sidoo kalena uusan jirin wasiir arrimaha dibadda ku magacaaban, balse ku simaha ayuu sheegay in loo baahnaa in loo diro dalkaas.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa maanta ka degay Addis Ababa, isagoo sheegay in halkaas uu uga qeyb galayo ilaa seddax shir oo muhiim ah, balse siyaasiyiin iyo aqoonyahan badan oo Soomaaliyeed ayaa aad u dhaliilay go’aankaas, iyagoo qaba inay fiicneed in loo diro masuul hoose, si Itoobiya loogu muujiyo waji gabax ka dhashay damaceeda.

Soo dhaweynta madaxweynaha

Madaxtooyada Soomaaliya oo baahisay sawirada markii uu Xasan Sheekh gaaray Addis Ababa iyo soo dhoweyntii wafdigiisa, ayaa waxay gebi ahaanba ka jartay sawirada madaxdii ka socotay xukuumadda Abiy Axmed. Tallaabadan oo lagu tilmaamay mid cajiib ah ayaa muujinaysa sida ay weli madaxweynaha iyo dowladdiisa ugu taagan yihiin mowqifkii adkaa ee ay ka qaateen xad-gudubka Itoobiya, islamarkaana lagu muujinayo in weli xurgufta labada dhinac ay halkeedii tahay. Villa Somalia ayaa sidoo kale bayaanka lagu daabacay boggeeda rasmiga ah ayaa ku xusin xubnaha garoonka Addis Ababa ku soo dhaweeyay madaxweyne Xasan, kaasi oo uu ugu meeqaam sareeyay Wasiirka Maaliyadda Itoobiya Axmed Shide.

Waxaa xusid mudan in warbaahinta dowladda sida Telefishanka Qaranka uu markii hore baahiyay sawirada madaxweyne Xasan Sheekh oo uu barbar fadhiyo Wasiirka Maaliyadda Itoobiya oo isagu caasimada dalkaasi kusoo dhaweeyay madaxweynaha iyo wafdigiisa, halka Villa Somalia ay gebi ahaanba ka jartay sawirada.

“Madaxweynaha ayaa gudbin doona mawqifka cad ee Soomaaliya ay ka taagan tahay faro-gelinta ka dhanka ah madax banaanida iyo midnimadeeda dhuleed, isagoo hoosta ka xariiqay sida aysan shacabka iyo dowladda Soomaaliya aysan u aqbalayn xadgudub kasta oo wiiqaya qarannimadooda,” ayaa lagu yiri bayaanka Villa Somalia.

Madaxweynaha ayaa khudbad uu ka jeedinayo Golaha waxa uu u ka shaqeyn doonaa iskaashiga dagaalka ka dhanka argagixisada, daris-wanaagga iyo in dalalka Afrika ay ka gudbaan caqabadaha nololeed iyo kuwa deegaan ee dib u dhigay nolasha shucuubta Qaaradda.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Arrimaha Dibadda

Madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud (4.5) oo tagaya Itoobiya – Ujeedka waa maxay?

Madaxweyna Xassan Sheekh Maxamuud ayaa u safraayo dalka Itoobiya wakhti xiisadaha Itoobiya iyo Soomaaliya cirka isku shareertay, laakiin waa maxay ujeedka safarka madaxweyne Xassan?

Published

on


Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sh. Maxamuud oo warbaahinta kula hadlay gudaha magaalada Kismaayo ayaa sheegay inuu safar u yahay magaalada Addis Ababa, xilli ay weli taagan tahay xiisadda badda ee kala dhaxayso Itoobiya.

Xasan Sheekh ayaa shaaca ka qaaday in qorshihiisa uu yahay ka qayb-galka saddex shir oo waa weyn oo ka dhacaya magaalada Addis Ababa ee caasimada dalkaasi.

“Waxaa rabaa dadka Soomaaliyeed inaan u sheego dhowaan waxaan safar ku tegayaa aniga iyo wafdi aan hoggaaminayo magaalada Addis Ababa xarunta Midowga Afrika, meeshaas saddex shir oo aad iyo aad muhiim u ah ayaa ka jira” ayuu yiri madaxweynuhu.

“Shir madaxeedkii Midowga Afrika waa ka jiraa oo isugu imaanayaan madaxdii, waxaa kale oo halkaasi ka jiro shir IGAD ah oo dhinac yaallo, sidoo kale shir kale oo suuqa dhaqaalaha bariga Afrika oo iyadana madaxdeydii gooni u shireyso” ayuu mar kale yiri Xasan Sheekh.

Sidoo kale wuxuu intaasi sii raaciyay “Shirarkaas oo dhan muhiim ayay u yihiin Soomaaliya, waxaana u tageynaa waa shirarkaas inaan ka qayb-galno iyo dabcan farriinteena aan wadno inaan gudbino oo ah dalka Soomaaliya oo ah dal gob ah oo xor ah oo dowlad leh”.

Iyadoo Itoobiya ay isku diyaarinayso shir madaxeedka ururka Midowga Afrika, ayaa warar hoose oo laga helayo gobolka Axmaarada waxay sheegayaan in ciidamada dawladu ay dileen ugu yaraan 200 oo qof oo rayid ah dagaaladii ugu dambeeyay. Dhinaca kale, guddiga xuquuqul insaanka Itoobiya, ayaa ku andacoonaya in dowladdu ay dishay 45 qof oo rayid ah.

Eedeymahan ayaa imaanaya xilli Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed uu isku diyaarinayo in uu magaalada Addis Ababa ee caasimadda dalka Itoobiya ku martigeliyo madaxda Afrika shirka Midowga Afrika oo dhacaya 17-ka ilaa 18-ka bishan Febraayo. Maxay Midowga Afrika uga hadli la’yihiin colaadda Itoobiya?

Madaxweyne Xassan ayaa go’aan adag ka qaatay kadib markii ay Itoobiya ku xad gudubtay madax-bannaanida Soomaaliya. “Soomaaliya waxay diyaar u tahay inay dagaal gasho si ay Itoobiya uga joojiso inay aqoonsato dhulka Somaliland ka go’day oo ay deked ka dhisato, sidaas waxaa sheegay la-taliyaha sare ee madaxweynaha Soomaaliya.” ayuu yiri mudane Xassan Sh. Maxamuud oo ah madaxweyne lagu soo doortay 4.5

Heshiis is-afgarad ah oo la saxeexay 1-dii Jannaayo oo u oggolaanaya Itoobiya aan bad lahayn inay samaysato saldhig ciidan oo badda Somaliland ah ayaa ruxday xiisada Geeska Afrika.

Soomaaliya ayaa ku andacoonaysa in Somaliland ay ka tirsan tahay dhulkeeda, waxayna ku dhawaaqday in heshiiskaasi uu buray. Madaxweynaha ku yimid nidaamka qabaliga ah ee Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa Soomaalida ugu baaqay “inay u diyaar garoobaan difaaca dalkeena hooyo”, iyadoo magaalada Muqdisho ee caasimadda Soomaaliya lagu qabtay isu soo bax looga soo horjeedo heshiiskaasi.

“Waxaan wadnaa dhammaan fursadaha diblomaasiyadeed, waxaana u maleynayaa in Itoobiya ay soo noqon doonto maskaxdeeda, laakiin waxaan diyaar u nahay dagaal haddii Abiy uu rabo dagaal,” ayuu yiri lataliyaha madaxweynaha isaga oo tixraacaya hadalka ra’iisul wasaaraha Itoobiya, Abiy Axmed.

Itoobiya iyo Soomaaliya ayaa dagaal ku dhex maray sannadihii 1977-78 markaas oo ay ku muransanaayeen gobolka Ogaadeeniya, waa gobol aysan Soomaalida wali ka samrin waxaana jira Soomaali badan oo aaminsan in gobolkaas dib loo soo celiyo.

Ciidamada Itoobiya ayaa Soomaaliya soo galay sanadkii 2006 si ay Muqdisho uga saarto Islaamiyiinta uu hoggaaminayay madaxweynihii hore ee Shaakh Shariif Sheekh Axmed (4.5), taasoo sababtay inay soo baxaan ururka Al-Shabaab, maantana ciidamada Itoobiya ee ku sugan Soomaaliya waa mid ka mid ah ciidamada ugu badan ee ciidamada Midowga Afrika ee nabad ilaalinta u jooga Soomaaliya. Labaatankii sano ee la soo dhaafay, Soomaaliya waxaa burburiyay Al-Shabaab, oo xiriir la leh Al-Qaacida, taasoo ka dhigtay mid ka mid ah dalalka ugu khatarta badan adduunka.

Kadib baaqyo caalami ah oo ay Soomaaliya u jeedisay dunida sida Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay, Midowga Afrika, Jaamacadda Carabta, Ururka Iskaashiga Islaamka, iyo urur gobolaadyada inay taageeraan xaqa ay Soomaaliya u leedahay difaacista dhulkeeda.

Soomaaliya ayaa sheegtay in tallaabada Itoobiya qaadday ay halis ku tahay deris wanaagga iyo nabadda iyo xasilloonida gobolka.

Waxaa jriay dalal badan oo taageero u muujiyey Soomaaliya oo ay kamid yihiin Masar, Turkiga, Shiinaha, Sacuudiga iyo Qaramada Midoobay.

Stephane Dujarric, afhayeenka xoghayaha guud ee QM, oo weriyayaasha wax ka weydiiyeen arrintan, ayaa sheegay in xoghayaha guud ee QM António Guterres uu khadka taleefonka kula hadlay madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud.

“Waxax uu tixgeliyey walaaca Soomaaliya ee ku aaddan Is-afgaradkii Jamhuuriyadda Dimoqraadiga Federaalka Itoobiya iyo “Somaliland” ee lagu dhawaaqay 1-dii Janaayo. Xoghayaha Guud waxa uu dib u xusay in Golaha Ammaanku uu si joogto ah u caddeeyay ixtiraamka uu u hayo madax-bannaanida, wadajirka dhuleed, iyo midnimada Soomaaliya,” ayuu yiri afhayeenka QM Stephane Dujarric.

“Xoghayaha guud waxa uu rajaynayaa in dhammaan dhinacyadu ay yeeshaan wadahadal nabadeed oo wax ku ool ah si ay uga fogaadaan fal kasta oo xaaladda uga sii dari kara,” ayuu yiri.

Facebook Comments Box

Continue Reading
Advertisement
Akhri11 hours ago

Nin akhriyay in ka badan 4,000 oo buug asigoo ku dhex jira maktabadiisa

Sirdoonka & Militariga2 days ago

Ciidamada Taageerada Degdegga ah ee Suudaan ma waxay askareysaa caruurta si ay uga dagaalamaan?

Afrika2 days ago

Dhowr dhimasho ah oo ka dhacay Chad kadib weerar lagu qaaday hay’adda amniga

Afrika4 days ago

Dhinacyada ku dagaallamaya Suudaan ayaa gaysta xad-gudubyo ay ka mid yihiin duqaymo ay ku hayaan dad rayid ah – Warbixinta Qaramada Midoobay

Siyaasadda Soomaaliweyn5 days ago

Shir Logu hadlaayay horumarinta Arrimaha Garsoorka: Waa sidee Xaalka Caddaaladda iyo Garsoorka Soomaaliya?

Siyaasadda Arrimaha Dibadda5 days ago

Xiriirka Turkiga iyo Soomaaliya

Siyaasadda Arrimaha Dibadda5 days ago

Heshiis dastuurka Soomaaliya quseeya oo ay wada galeen Qadar iyo Soomaaliya

Geeska Afrika1 week ago

Damaca weyn ee Itoobiya ayaa khalkhal gelin doona Geeska Afrika – Ficil gurracan oo fashilmay

Afrika1 week ago

Maxay tahay sababta Masar iyo Turkiga ay u soo afjarayaan xiisadda tobanka sano socotay?

Afrika1 week ago

Rabshadaha dhimashada dhaliyey ee Senegal oo ka dhashay dib u dhigista doorashada: Akhriso qodobada aad u baahan tahay inaad wax ka ogaato

Wararka1 week ago

Qaramada Midoobay ayaa uga digtay Britain in muhaajiriinta loo tarxiilo Ruwaanda

Wararka1 week ago

Muxuu salka ku hayaa heshiiska amni ee ay ansixiyeen Golaha wasiirada Soomaaliya?

Afrika2 weeks ago

Dalka Zimbabwe ayaa ku hanjabay inuu mamnuuci doono deeqaha waxbarasho ee khaniisiinta loogu talagalay

Siyaasadda Arrimaha Dibadda2 weeks ago

Xiriirka Masar iyo Soomaaliya

Afrika2 weeks ago

Shirkii midowga Afrika maxaa kasoo baxay? – Afgembi, rabshado iyo qalalaase khatar ku ah Afrika

Wararka2 weeks ago

83 Falastiiniyiin ah ayaa lagu dilay Qaza 24-kii saac ee la soo dhaafay, tirada dhimashaduna waxay kor u dhaaftay 28,858

Sirdoonka & Militariga2 weeks ago

Madaxa Xisbullah Xassan Nasrallah ayaa u ballan qaaday in Israa’iil ‘ay caqabad kala kulmi doonto ‘dilka dadka rayidka ah’

Bariga dhexe2 weeks ago

Weerarkii Israa’iil ee koonfurta Lubnaan ayaa lagu dilay 6 xubnood oo ka tirsan ururka Xisbullah

Siyaasadda Arrimaha Dibadda2 weeks ago

Tegida Madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud ee Addis Ababa waa qalad diblomaasiyaddeed

Wararka2 weeks ago

Kaliya Mareykanka ayaa qasab ku keeni kara nabadda Bariga Dhexe waana inuu cadaadiyaa Israa’iil, ayuu yirri Wasiirka arrimaha dibadda ee Lubnaan

Wararka2 weeks ago

“Haddii aad nabad rabto, u diyaargarow dagaal,” – RW Kyriakos Mitsotakis

Wararka2 weeks ago

Sarkaal Kenyan ah oo meydkiisa laga helay hotel ku yaallo Washington

Sirdoonka & Militariga2 weeks ago

Maxaa dan ah ayaa ugu jira Soomaaliya heshiiska is-afgaradka milatari ay kala saxiixatay Mareykanka?

Siyaasadda Arrimaha Dibadda2 weeks ago

Madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud (4.5) oo tagaya Itoobiya – Ujeedka waa maxay?

Aasiya3 weeks ago

Muslimiinta Hindiya ayaa ka cabsi qaba mustaqbalka xukunka RW Narendra Modi ee Hinduuga ah

Gumeysi iyo isir sifeyn3 weeks ago

Dagaalka Qaza: Maxkamad ku taallo Nederland ayaa dowladda ku amartay in ay joojiso diyaaradaha dagaalka ee F-35 ee ay gaynayso Israa’iil

Sirdoonka & Militariga3 weeks ago

Muxuu ku saabsan yahay heshiiska difaaca ee Soomaaliya iyo Turkey?

Afrika3 weeks ago

Colaadda Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Koongo laga soo bilaabo 1996

Wararka3 weeks ago

Weerarada fallaagada ayaa kumannaan kun ku qasbay inay ka qaxaan Koongo

Afrika3 weeks ago

Basaasiinta Israa’iil ayaa u hanjabaya qoyskayga – Wasiiradda Arrimaha Dibedda ee Koonfur Afrika

Buuggaag3 weeks ago

Buugga Haddimada Qabyaaladda PDF

Buuggaag4 weeks ago

Buugga Haddimada Qabyaaladda –Qeybtii 26aad

Siyaasadda Soomaaliweyn4 weeks ago

Qowmiyada Oromada oo xalay lagu laayay degmada Beledxaawo ee Gobolka Gedo

Sirdoonka & Militariga4 weeks ago

Maraykanka ayaa ka digaya aargoosi dheeraad ah haddii maleeshiyaadka ay Iran taageerto ay sii wadaan weeraradooda

Wararka4 weeks ago

Ugu yaraan 10 qof ayaa ku dhintay weerar ay kooxo hubeysan ku qaadeen saldhigga booliska Pakistan

Buuggaag4 weeks ago

Buugga Haddimada Qabyaaladda –Qeybtii 25aad

Dhaqan, Af, iyo Taariikhda4 weeks ago

Xasuuqii Ruwaanda ka dhacay, 1994

Wararka4 weeks ago

Saddex qof ayaa ku dhaawacmay weerar mindi oo ka dhacay magaalada Paris

Buuggaag4 weeks ago

Buugga Haddimada Qabyaaladda –Qeybtii 24aad

Afrika4 weeks ago

Ruwaanda oo heshay xabaalo wadareedyo badan 30 sano kadib xasuuqii Tutsiga, 1994

Xul