Connect with us

Dhaqan, Af, iyo Taariikhda

Mucaaradnimadii iyo Maxaafadnimadii

Published

on

 


Nolosha iyo safarka siyaasadda ayaa u qaybsama mucaarad iyo muxaafid. Maalin aad wax dhaleecaynayso iyo maalin adiga lagu dhaleecaynayo. Maalin aad wax faaqidayso iyo maalin adiga lagu faalaynayo. Maalin ay kuu toosan tahay iyo maalin ay kaa jiifto. Sidaa darteed, maalmihii nolosha iga soo maray ayay ka mid ahaayeen maalin aan mucaaradka dhex boodayay oo aan u arkayay dariiq wax lagu toosinayo oo adeegga bulshada iyo hoggaaminta dalka sida markaa jirtay si ka fiican loo beddeli karayey, si ay bulshadu u helaan qaab-nololeed tan ay ku sugan yihiin ka wanaagsan; maalin kalana waxaan hor boodayay oo ahaa muxaafid taageera oo difaaca xukuumaddii markaa aan ka mid ahaa, wakhtigaana waxaan u arkayay waajibaadka iyo xilka i saaran in ay ka mid tahay muxaafidnimadu. Waxaa aan ku hawlanaa ka qayb qaadashada maamul wanaagsan oo bulshadiisa u adeega. Hadraawi wuxuu yidhi“marka aad duleedaw sidaad doontay weydaa sidaad diidday yeeshaa”

Xaqiiqadu waxay tahay waa labo shaqo oo loo baahan yahay. Waa labo hawlood oo iska soo horjeeda. Waxaa dhacda in labada jeerba dadka ku hawlani ay khaladaad galaan. Way dhacdaa khalad shaqadu keento oo siyaado ku ah hawsha, oo ay keenta garashada gurracan iyo marmarka qaarkeed ay siyaasiga garbo isu caddayso. Balse labadaba waxaa laga bartaa khibrad iyo waayo-aragnimo marka danbe laga faa’idaysto. Wakhtigaa iyo maalmahaa kala duwan ayaan jecelahay in aan wax ka mid ah halka ugu soo bandhigo akhristaha buuggan.

 

Wakhtigii Mucaaradnimada

Waxay ahayd maalin Isniin ah 05|05|2008, sidaan meelo hore ku soo xusay markii aan ka tagay shaqadii Komishanka Doorashooyinka Qaranka. Xarguftii noo dhexaysay xukuumaddii talada haysay ee ka dhalatay warbixintii aan ku eedeeyay xukuumaddu waxay sababtay in aan si dabiici ah ugu muuqdo mucaarad, xataa anigoo aan wax ficila ah samayn. Muddo ka dibna waxaan si weyn u dardar geliyey mucaaridnimo hor leh, waxaanan si toos ah ula saftay xisbigii mucaaridka ahaa ee Kulmiye, ee aan markii horaba fikirkiisa siyaasiga ah taageeri jiray.

Mucaaradnimadu mabda’ ahaan waxay ka mid tahay hannaanka dimuquraaddiyadda. Waa inaad saxdo oo dheellitirto xukuumadda iyo dadka talada haya, adigoo metelaya inta aan ku qanacsanayn barnaamijka iyo siyaasadda xisbiga talada haya. Iyadoo ay jiraan wixii qarannimada khuseeyaa in ay yihiin lama taabtaan ay mucaaradka iyo muxaafadkuba wada ilaaliyaan, Xukuumada iyo xisbigeeda waxaa xil ka saaran shaqada guud ee qaranka sidaa darteed wixii wanaagsan ee ay qabtaan waa loo doortay, balse mucaaradka waxaa xil ka saaran yahay wixii khaldama ama laga gaabiyo in uu tilmaamo.

Haddaba waxaan qorshaystay in aan mucaaradad kala hor imaaddo xukuumaddii, aniga oo kaashanaya xisbiga Kulmiye oo markaa ku hawlanaa olole xooggan oo mucaaradeed. Waa iska suurtagal in aad khalad gasho adigoo is leh khalad toosi. Waxaa iyana beryahaa taagnaa arrin dhalisay xiisad kulul iyo mucaaridad xooggan oo ay dadku ugu wanqaleen magaca “Xarbul-Qanamka”, taas oo ahayd xukuumaddii Daahir Rayaale waxay dhoofintii xoolaha kooto ugu xidhay nin Carbeed oo la odhan jiray AL-Jaabiri. Tallaabadaasuna waxay dhalisay qaylo xoog leh oo lagaga soo horjeestay xukuumaddii.

Xiisaddaa iyo xamaasaddaa mucaaaridnimo aad baan u taageeray, gaar ahaan bulshadii adhiilayaasha oo ku kacay xukuumadda aad baan u taageeray. Waxaa la abaabulay mooshin in baarlamaanka la geeyo, iyadoo madaxdii xooluhu ka hadleen baarlamaanka soo bandhigeen eedaymo xooggan. Sidoo kale waxaa ganacsatadii taageeray rag koox ah oo mujaahidiintii SNM ahaa, oo ay hoggaaminayeen Muj. Ibraahim Dhegeweyne, Xasan Guure iyo rag kale oo haldoor ahaa.

Maalin maalmaha ka mid ah, waxa gurigayga iigu yimi Ibraahim Dhegeweyne iyo rag kale oo isaga la socday oo ka mid ahaa mujaahidiintii SNM. Dabadeed waxay iga codsadeen in aan Burco u raaco, oo aan taageero dhaqdhaqaaqii lagaga soo horjeeday adhigii kootada loogu xidhay. Burco ayaannu tagnay, ka dibna dabkii mucaaridadda, ee marka horeba halkaa ka shidnaa, ayaa gaas lagu shubay oo aannu la sii hurinnay. Ganacsatadii adhiilayaasha iyo qolooyinkii mujaahidiinta ahaa ee taageerayey waxay yeesheen shirar, abaabul iyo wada xaajood bal sida ugu habboon ee loo waajihi lahaa arrintii kootada adhiga. Jawigii mar keliya ayuu isu beddelay abaabul hubaysan.

Nimankii jabhadda ahaa ee dagaallamayey meel ay u baxeenba way baxeen. Nasiib wanaag, wax dagaal ahi ma dhicin oo qolooyinkii hubaysnaa iyo kooxdii wax abaabulaysay ayaa is-afgaranwaa ka dhex dhacay.

Xukuumaddii markay aragtay mucaaridadda xoogga leh ee halkaa ka socota, ayuun baa lay xasuustay. Xilligaa waxaan joogay magaalada Burco. Xukuumaddu waxay ogayd inaan ka soo horjeeday oo aan mucaarid ku ahaa, isla markaana aan ka mid ahaa siyaasiyiinta ugu firfircoon ee dhaqdhaqaaqii “Xarbul-Qanamka” dabka ku sii hurinayey.

Maalin Sabti ah, goor fiid ah oo aan ku baqoolsanaa reerkayga oo deggenaa magaalada Ina Af-madoobe, markaan dhaafay kantoroollada Burco iyo Beer ayaa ciidamo ay xukuumaddu ii sii diyaarisay ay jidka iga sii raaceen. Dabadeed gurigayga agtiisa ayaa la iga qabtay. Waa la i soo qaaday, kaddibna isla habeenkiiba waxaa la ii soo dhaadhiciyey Hargeysa, oo CID-da ayaa la igu xidhay. Muddo bil ah ayaan u xidhnaa xadhig siyaasadeed oo aan rumaan iyo maxakamad la’aan ku xidhnaa. Markii wax dambi ah la igu waayeyna waa la iska kay sii daayey. Dabcan way jireen odayaal ka shaqeeyay sii dayntayda. Had iyo jeeraale markay xukuumadi guuldarraysato ee ay lumiso kalsoonida shacabkeeda, waxay badanaaba isku daydaa inay marin-habaabiso ra’yiga dadweynaha. Xilligii ay socdeen qalalaasihii iyo iska-hor-imaadkii loogu magac daray “Xarbul-Qanamka”, arrintu may ahayn sidii ay xukuumaddii u buunbuunisay! Xukuumaddii talada haysay waxay iska hor yimaaddeen niman malayshiyo ahaa oo hubaysnaa oo ay maal-galinayeen bulshadii xoolaha ka ganacsan jirtay iyo nin la odhan jiray AL-Yassir oo ganacsade Carbeed ahaa.

Dabcan, qof ahaan xiisaddaa iyo xamaasaddaa mucaaaridnimo ee lagaga soo horjeeday xukuumaddii siyaasad ahaan aad baan u taageeray , balse maan ahayn nin hubaysan oo qori sita oo dagaallamayey.

Waqtigii ay socdeen qalalaasihii “Xarbul-Qanamka”; waxaan si kalsooni leh ummadda ugu caddeeyey in haba yaraatee aanan xidhiidh toos ah iyo mid dadban midnaba la lahayn kooxo xagjir ah ama argagixiso ah oo ku adeegta magaca diinteenna suubban, ummadda Muslinka ahna ku gumaadda. In kasta oo aan ganacsatada garab siiyay anigoo u arkayey kacdoonka bulshada xoolaha ka ganacsadaa inay tahay goljilic xukuumadda lagaga mucaaradi karo, Haddiiba saacadda dib loo celin lahaa, maraba kuma tallaabsadeen tallaabo kasta oo sababi karta rebshad ama waxyeelayn karta dawladnimada

Wakhtigii doorashada ka hor ayay qorshaysnayd in diiwaangelinta codbixiyaha dalka laga bilaabo, xisbigii Kulmiye wuxuu qaatay in uu ka qayb qaato oo uu taageerayaashiisa ku wacyigeliyo in ay kaadhka diiwaangelinta qaataan si ay u codayn karaan xilliga doorashada. Maalin maalmaha ka mid ah waxaa la iigu yeedhay kulan ay qabanqaabiyeen xildhibaannadii Kulmiye taageeri jiray iyo siyaasiyiin miisaan leh xisbiga ah oo aannu isku degaan ka soo jeedno. Shirkaa waxaa lagaga arrinsanayey qaabka ugu habboon ee diiwaangelinta codbixiyeyaasha looga suurto gelin kari lahaa gobollada dalka oo dhan, iyadoo xoogga la saaray meelaha xisbigu ugu taageerada badan yahay, waxaana guddoominayay Xil. Adan Tarabbi Oogle. Maadaama aan xogo badan ka hayay qaabka iyo mashruucii diiwaangelinta codbixiyeyaasha guud ahaan xilligii aan Komishinka doorashooyinka ka mid ahaa, waxa la i weydiiyey talabixin la xidhiidha bal sida ugu habboon ee ummadda gobollodaa uu musharruxu (Silanyo) ka soo jeedo loo wacyi gelin karo, looguna baraarujin karo in ay is diwaangeliyaan oo ay kaadhadhka codbixintana qaataan.

Mishkiladda ugu weyn ee laga baqayey waxay ahayd: dhulka la doonayey in diiwaangelinta laga hirgeliyo oo aad u baaxad weynaa iyo dadka ku nool gobollada bariga oo u badan reer guuraa xoolo-dhaqato ah. Tusaale ahaan qoys xoolo-dhaqato ah oo ka kooban 8 qof, ugu badnaan 2 ilaa 3 qof ayuun baa magaalada ama goobta codbixinta tegi kara oo codkooda dhiiban kara, inta kalana ma imanayaan oo baylahdii iyo hawshoodii maalinlaha ahayd ayaanay ka soo haleelayn.

Haddaba, waxaan soo diyaariyey, una soo bandhigay shirkii, warbixin iyo qorshe aad u faahfaahsan iyo soo jeedin, lagu beraarujiyo oo lagu wacyi geliyo bulshada ku nool saddexda gobol ee na loo xilsaaray. “Qorshahaa iyo taladaa aad soo jeedisay waannu kula qaadannay. Qaabkaa aad u soo bandhigtayna waa lagu hawl geli doonaa. Guddigii wacyigelinta diiwaangelinta loo xilsaaray waxay ka koobnaan doontaa 17 xubnood. Guddigana adigaa guddoomiye u ah,” ayuu Aadan Tarabbi ku soo gebagebeeyay, shirkiina wuu ku raacay. Waxa ku jiray xubne badan oo siyaasiyiin ah oo miisaan lahaa, oo ay ka mid ahaayeen: Xil Adan Tarabbi, Maxamed Kaahin, Yuusuf Tuke (AHUN), Axmed Dhigane iyo rag kale oo badan oo miisaan lahaa.

Waxa aannu isla markiiba bilawnay fulintii hawsha oo ay ugu horraysay abaabul xooggan oo wacyigelineed, dhaqaala-ururin, diyaarinta ku dhowaad ilaa 150 oday oo bulshada saamayn ku lahaa. Ka dibna waxaannu diyaariyey gaadiidkii, shidaalkii iyo wixii sahay loo baahnaa. Safarkii iyo socdaalkii lagu tagayey gobollada bariga waxaan u kala qaybiyey 4 jiho oo kala duwan, ka bacdina waxaan isku xidhay dadkii iyo gaadiidkii ka hawlgeli lahaa jiho kasta. Waxa magaalo-magaalo iyo tuulo-tuulo loo diyaariyay codbixiyayaashii halkaa ku dhaqnaa, si ay xisbiga ugu xidhmaan, uguna codeeyaan xilliga doorashada.

Abaabulkii ayaa isku dubba dhacay, taageerayaashii ayaa si laxaad leh u diyaar garoobay, xukuumaddiina waxay ka bixisay dareen werwer leh, waxaana saldhig u ahaa qaabka iyo hannaanka aannu u abaabulnay bulshada ku nool gobolladaa, oo ahaa kacdoon siyaasadeed. Diiwaangelinta waxay ku dhammaatay qurux iyo guul, taageerayaashii kulmiyena waxay isu diwaangeliyeen si laxaad leh. Muddo ka dibna waxa soo galay ololihii doorashada oo dadkii oo diyaarsan ayaa sidaa ku galay doorashadii, waxaana xisbigii ku guulaystay codad aad u badan.

Qof kasta oo masuul looga dhigay hawl cayiman waxaa laga sugayaa in shaqadii loo diray uu sida uga habboon uga midhadhaliyo. Minqiyaaska iyo bartilmaameedka guusha ama guuldarraduna wuxuu noqdaa kolba sida ay u arkaan cidda shaqada u diratay iyo kolba sida ay bulshadu uga dareenceliyaan hawshaa la qabtay!! Haddaba, marka ay bulshadaadu qirto ee ay ka maragkacdo qiimaha iyo waxtarka ay leedahay hawl aad dadkaaga u qabatay, waxay daliil iyo tilmaanba u tahay in aad qof ahaan ku tallaabsatay guul iyo horumar, intuu doonaba xaddigoodu ha leekaadee!

 

Ololihii Kulmiye

Markuu soo dhowaa wakhtigii ololaha, oo aan doonayay in aan safar u yara baxo, ayaa guddoomiyhii Kulmiye Axmed Silanyo, oo aad ula dhacsanaa shaqadii aan ka soo qabtay wacyigelinta, igu yidhi “adeer ololuhu waa isku mid oo waa intan aad soo qabateen ee adeer igala shaqeeya, oo safarka ka joog.” Waxa aannu noo diray aniga iyo Axmed Dhigane in aan soo diyaarinno qorshihii ololaha.

Maalmo ka dib waxaan u keenay qorshihii oo aan dalka u qaybiyay in looga hawl galo, labo meelood bari iyo galbeed sidoo kale aan soo jeediyay in ay kala hoggaamiyaan Dr Gaboose iyo Cali Maarshaal AHUN, oo ahaa siyaasiyiin saamayn badan bulshada ku lahaa, isla markaan lahaa firfircooni badan. Sidoo kale waxaa ka mid ahaa dhismaha iyo hannaanka shaqo ee ololaha, oo aannu xubno badan u soo jeedinnay in laga hawl geliyo.

Sidoo kale waxaan ku jiray guddi khaas ah oo si gaar ah ugala shaqaysa musharraxa hawlihii dhaqaalaha iyo waxyaalaha lagama maarmaanka u ahaa ololaha. Waxaan odhan karayaa wuxuu ahaa nooc kacdoon ah oo ay taageerayaasho gees ilaa gees u abaabulaayeen si aad u heer sarraysa, oo ay xamaasaddu ku badan tahay.

Waxaan tilmaamayaa xidhiidhkii noo dhexeeyay guddoomiyaha iyo hawshii aan kala shaqaynayay, balse waxaa jirtay masuuliyiinta xisbiga oo tira badnaa in mid kastaa meel qaabbilsanaa oo ay socotay shaqo ballaadhan oo ay gacanta ku hayeen hawlwadeennadii xisbiga iyo masuuliyiintii heerarka kala duwan ee xisbiga, oo aanan intooda badan xidhiidh lahayn, maadaama oo aan shirkad masuul ka ahaa oo xilligaa aanan toos uga muuqan karayn saaxadda siyaasadda.

 

Samaysanka Garabkii Isbahaysiga Kulmiye

Maalintii Kulmiye ku guulaystay doorashada, ee madaxweyne Silanyo talada dalka qabtay, wax yar uun ka dib waxaa soo baxday in guddoomiye-ku-xigeenkii 1aad, Muuse Biixi, uu bilaabay damaca ah in madaxweynuhu ku soo wareejiya guddoomiyannimada xisbiga sidii ay hore ugu ballameen. Waxaa iyana barbar socotay rag kale, oo Cabdicasiis Samaale ka mid yahay, oo hunguri ka hayay booskaa, kuwaas madaxweynahana culays ku saarayay in aannu wareejin ee lagu tartamo. Si kasta ha ahaatee, 45 maalmood ka dib markii uu xilka madaxweynannimo hayay, ayuu xilkii guddoomiyaha si kumeelgaadh ah Muuse ugu wareejiyay.

Waxay ahayd 15|08|2013, markii Cabdicasiis Samaale, oo ah wasiirka maaliyadda, noogu yimi guriga fadhiga ee madaxweynaha abbaaro 8:00 subaxnimo, iyadoo ay quraacanayaan madaxweynaha iyo marwadiisu.

Wuxuu madaxweynaha u sheegay in uu doonayo in uu shirweyanaha soo socda Muuse Biixi kula tartamo kursiga guddoomiyaha, isla markaana uu ka doonayo in uu arrintaa la socodsiiyo isaga oo doonaya in uu helo dareenkiisa. Madaxweynuhu wuxuu ku yidhi adeer waxba kama qabo, waxa aannu u muujiyay kalsooni fiican. Maadaama oo aan helay signalkii madaxweynaha, waxaan Samaale u muujiyay taageero, in kasta oo aan ku mashquulsanaa mashaariicdii horumarka ee ay waddooyinku ka midka ahaayeen. Samaale wuxuu bilaabay kaambayn uu kursiga guddoomiyaha ugu jiro oo debadda u soo baxay.

Xaqiiqo ahaan wuxuu ahaa nin olole badan, balse waxaa dedaalkiisa ka dhex muuqday lacag. Wuxuuna ahaa wasiirkii maaliyadda, oo taasina waxay ku keentay in lagu dhaleeceeyo musuqmaasuq. Markii muddo hirdankii socday ee la isku birjabay, ayaa maalin dambe oo aan ku maqnaa London, waxaa dhacday sabab kastaba ha ku timaadee in madaxwaynuhu qaatay ga,aan ah in aan Muuse Biixi aan lagula tartamin gudoomiyenimadda xisbiga sidaa darteed uu habeen habeenadda ka mid ah u yeedhay Cabdicasiis Samaale oo mansabkan u tafaxaydnaa, una sheegay go,aankiisa cusub laakiin arintani wasiirkii maaliyadda ee xiligaas may farax gelin aad buuna uga xumaaday, isaga oo aan shaqo tegin dhawr ayaamood oo ku negaaday guriga uu ka degan yahay magaaladda Hargeysa, hadalkii isaga iyo madaxwaynaha dhex marayna debedda ayuu u soo baxay, maalintaa wuxuu madaxwaynuhu go,aansaday in uu yeedho xubno ka mid ah xubnihii ugu firfircoonaa Gudidda Fulinta Xisbiga ee daafaca adag u ahaa madaxwayne Silanyo oo ka koobnaa 11 xubnood oo isugu jirey xubno ka tirsan hogaanka xisbiga, wasiiradda xukuumadda, Iyo fulinta xisbiga, waxa aannu ka codsaday laba arimood oo kala ah in la qaataan go,aankiisan cusub ee Muuse tartan la,aan ugu cumaamadaya guoomiyanimada xosbiga, Iyo in ay la qanciyaan Cabdicasiis si uu uga tanaasulo tartanka jagada gudoomiyaha.

Dood dheer iyo balan qaad madaxwaynuhu balan qaaday in loo sinaan doono murashaxnimadda jagada madaxwaynaha marka ay timaado ka di dib, waxa xiise gaar ah lahayd oo xusid mudan hadal uu goobta ka yidhi wasiir Abiib Diiriye Nuuroo ahaa”Maxawayne kaa aqbalay laakiin waxaan kuu sheegayaa laba nin oo reer Somaliland ah oo ahaa AHN Good Abees iyo Xuble oo saaxiibo ahaa ayaa Good wuxuu yidhi waxaan haystaa PHD, waa la yaabay oo tacliin uu dhigtay lama ogayne la aamusay oo la eegay, ku yeh miyaad ila yaabteen dee i waydiiya waxa aan ku haysto PHD ee aan ku takhasusay, noo sheeg baa mar qudha la wada yidhi, Xuble ayaan ku haystaa ayuu yidhi, waxaan uga socdaa hadaan Abiib ahay Muuse Biixi ayaan PHD ku haystaa hadaad gudoomiyihii u daysay, maalinta shirku dhaco ee aad gudoomiye rasmi ah u cumaamado haddii uu maalinta todobaad kula gaadho oo uu kugu qabsan waayo murashaxnimadda takhasuskaygaasi waa been” sidii ayaa loogu doortay gudoomiyihii xisbiga Muuse Biix. Haddaba shan maalmood uun ka dib, aniga iyo madaxweynaha oo socdaal shaqo oo aannu waddada Wajaale oo la samaynayey kaga soo noqonay oo aanu weli gaadhiga saaranahay, ayaa naloo soo sheegay in Muuse Biixi ku dhawaaqay in uu u taaganyahay musharaxa xisbiga, waxaanu furnay idaacadda afka Soomaaliga ee BBc ee barnaamijka labadda duhurnimo, waxa aannu ka dhegaysanay Muuse oo sheegaya in uu musharax yahay isla markaana diyaar u yahay hadii Silanyo la tartamayo, madaxwaynuhu wuxuu mar kale u yeedhay xubnihii ahaa 11 oo uu marar badana isaga dhigay weeraraddii joogtadda ahaa ee Muuse Biixi maalintaana wuxuu ka codsaday inay garab istaagaan hiilkoodana uu u baahna yahay dood iyo cabasho dheer ka dib waa laysla qaatay, maalintaa madaxwayne Silanyo waxa hadaladdiisa ka mid ahayd “waad haysataan kalsoonidayda sidaa ku hawl gala kalsoonidaydda ku hawl gala waa kama dambays haddii ay keenayso in Muuse Biixi aynu Mardheera ku ridno waad haysataan kalsoonidaydda waxaan wacad ilaahay idiinku marayaa in aanan idinka raacin Muuse oo aanan idin xagal daacin”.

Muddo ka dib waxaa bilaabmay guuxii musharaxnimada. Maalin maalmaha ka mid ah waxaa qado ii sameeyay ganacsade Maxamed Aw Siciid. Isagoo aan ii sii sheeginna, waxaa qadadii nagala soo qayb galay guddoomiye Muuse Biixi. Wuxuu ganacsaduhu ii sheegay in uu doonayo in uu musharraxnimada mustaqbalka ee Kulmiye ku dhiso Muuse Biixi, isla markaana uu iga doonayo in aan ku taageero. Wakhtigaa waxaa muddo xileedkii madaxweynaha ka hadhsanaa wax ku dhow labo sannadood. Sidaa darteed, waxaan ku idhi wakhti dheer ayaa innaga xiga, madaxweynihiina talo kamaannu yeelan arrintan, Muusana waxba iskagama ogin, labo todobaad oo siyaasadeedna waa wakhti dheer e, waxaan sugayaa inta madaxweynuhu is sharaxayo ama tanaasulayo.

Ganacsaduhu dedaal weyn ayuu geliyay taageeriddiisa uu u hayo Muuse Biixi. Dedaaladii ganacsadahani ugu jiray dhismaha Muuse waxa kale oo ka mid ahaa, guddoomiye Cabdiraxmaan Cirro ayaa ii sheegay in uu la soo hadlay wakhtigii aannu ku soo biiraynay xisbiga Waddani isaga oo ku yidhi: “Waxaan ku siinayaa lacag gaadhaysa labaatan milyan oo Dollar haddii aad ka joojiso xisbigaaga Xirsi Cali X. Xasan.” Taa mid la mid ah Cabdilqaadir Jirde wuxuu noo sheegay: “wuxuu igu baayacay shan milyan oo Dollar.”

Waxaa isaguna ku soo biiray dawladdii Maxamed Biixi Yoonis, oo noqday wasiirka arrimaha dibadda, oo laftarkiisuna lahaa damac madaxweyne. In kasta oo uu ahaa qof leh xidhiidho badan, waaya-arag ah, oo in ka badan afartan sannadood soo shaqeeyay, isla markaana ahaa dadkii ugu derejo sarreeyay Soomaalida ka soo shaqaysay jamciyadda quruumaha ka dhexaysa, runtii maqal mooyee, hore umaan aqoon oo waxaa intii aan wasiirka laga dhigin wax yar ka hor Addis Ababa isku kaaya baray Silanyo iyo qoyskiisa. Isla markaana waxaa muuqatay in ay qoyska xidhiidh dheer lahaayeen, oo ay carrab laalaadiyeen in ay ku taageeri doonaan musharraxnimada madaxweyaha ee mustaqbalka. Dad badan oo kale oo xildhibaan Kijaandhe ka mid ahaa ayaa iyaguna damac lahaa. Dawladdii oo shaqaynaysa ayuu bilaabmay hirdan iyo loollan musharrax, waxaanay naga mashquulisay hawlihii dawladda. Madaxweynaha xilligaa waxaan u soo jeediyay in arrintaa dib loo dhigo, oo xilliga doorashada golaha dhexe ay soo dhawaato laga dhigo, intaana aynu mashaariicda inoo qabyada ah dhammaystirano.

Hayeeshee xilligaa waxaa muuqatay in qoyskii Silanyo iyo xubno kale ay jaanta isla heleen oo Muuse lagu heshiiyay. Samaalena dawladdii wuu ka baxay, oo xurguf ayaa soo kala dhex martay isaga iyo qoyskii Silanyo. Waxaa intaa dheer, muddadii shanta sannadood iyo badhka ahayd Muuse iyo madaxweynuhu isma dhisayn, manay lahayn xidhiidh wanaagsan ee inta badan way is hayeen. Marar aan waydiiyay madaxweynaha, kumuu qanacsanayn hoggaaminta Muuse. Sidoo kale mar kale oo ay u yimaaddeen ilaa afartan xubnood oo ka koobnaa wasiirro iyo xubnaha fulinta ee xisbiga waxay waydiiyeen miyaad dhisaysaa Muuse, wuxuu yidhi “maya ee aniga ayaa is sharraxaaya!”

Markii aan arkay sida wax u socdaan ayaan madaxweynaha u imi oo waydiiyay in uu jiro cid gaar ah oo ugu talo galay in uu dhiso. Wuxuu yidhi “waa lagu tartamayaa ee shakhsi gaar ah ma wato”; isagoo weliba saxaafaddana sidaa ka sheegay. Wax kastaa ha beddelaan e, mar keliya ayuu madaxweynihii qaatay go’aankan, iyadoo aanay wax talawadaag ah yeelan kaadirkii xisbigu. Xaqiiqo ahaan kumaan qancin madaxweynihii ii diray in aan ka difaacaa, haddana in uu igu yidhaahdo ku daba fayl oo Muuse dhis. Waxaa iyaguna ka biyadiiday, oo qaadan waayey sidii wax u socdeen xubno badan oo qoorweyntii xukuumadda iyo xisbigaba ahaa oo ay ka mid yihiin labo hoggaankii ka tirsan (guddoomiye-xigeenkii 2aad, xildhibaan Waabeeyo, iyo guddoomiye-xigeenkii 3aad xildhibaan Talyanle AHUN) iyo labadii xubnood ee shirguddoonka golaha wakiillada Kulmiye ugu jiray (guddoomiye-xigeenkii 1aad iyo 2aad, mudane Baashe iyo mudane Cali Yuusuf).

Shirdoceedyo aannu yeelannay in badan oo qoorweyntii xisbiga ah, ayaannu ku gorfaynay in aannu isku xidhno saddexdii musharrax ee Samaale, Maxamed Biixi iyo Kijaandhe. Waxaannu isla qaadannay in aannu isu tanaasulsiinno, oo mid loo daayo marka doorashadu soo dhowaato. Markii loollankii kululaaday. ayaa madaxweynihii noo yeedhay annagoo ah wasiirrada ay isku xaafadda ahaayeen, oo nagu yidhi “waxaan doonayaa in aan dhiso Muuse Biixi, oo aad igu raacdaan!” Dabcan waxay ahayd culays siyaasadeed oo madaxweynuhu na saaray.

Arrintaasi waxay noqotay af-kala-qaad, waxaan madaxweynaha waydiiyay ma amar baa, mise waa soojeedin? Wuxuu yidhi “waa soojeedin, oo qof kastaa wuxuu leeyahay madaxbannaanidiisa siyaasadeed.” Dood badan ka dib arrintii waannu isla mari waynay. Saddex xubnood oo aan ku jiro ayaannu ugu sheegnay in aannu arrintaa go’aankeeda saddex maalmood gudohood ku siin karayno, iyadoo ay isdiidmo badani dhexdayada ka muuqato. Habeennimadii waxaannu saddexdii musharrax ku wargelinnay arrinta soo korodhay, oo ay sii hayeen in dareen jiro. Waxaannu u balannay shir 10:00 Subaxnimo.

Habeenkii markii aan gurigaygii tegay, ee aan arrintii rogrogay waxaan go’aansaday in aan shaqada ka tago maadaama oo aan madaxweynihii labo waddo kala qaadnay, oo ku kala baydhnay mustaqbalkii siyaasadda. Sidoo kale maslaxaddii xisbiga iyo qaranka midna aanay iiga muuqan waddada uu doortay, dooddiina aan isla meel dhigi kari weynay.

Subixii 26|10|2015, ayaan shir isugu nimi xubnihii ku bahoobay dhismaha saddexda musharax tiro badan ah iyo taageerayaashoodii. Dood iyo falanqayn badan ka dib, waxaa noo soo baxday in shirkii golaha dhexe afduuban yahay, culayskii madaxweyanahuna dacal maray, sidaa darteed waxaannu isla qaadannay in aannaan shirkaa ka qayb gelin. Isla markaana xubnahayagii wasiirrada ahaa waxaannu ku dhowaaqnay shaqa-ka-tegis. Ilaa 14 xubnood oo golihii wasiirrada ah iyo xubno kale oo xilal kala duwan hayay ayaa maalintaa shaqadii ka tegay shirkiina qaaddacay. Halkaa ayaan ku aasaasnay garab la baxay Isbahaysiga Kulmiye ee Dimuquraaddiga ah.

Marka dhismaha dawladdu yahay nidaamka madaxtooyada, tiro kasta oo wasiir ah oo dawladda ka baxda xukuumaddu u dhici mayso. Laakiin madaxweynaha waxay ku tahay culays siyaasadeed, waxa aannu awood u leeyahay in beddelkii xubnaha ka baxay soo buuxiyo. Maadaama oo aannu ahayn xubno tiro badan, isla markaana saamayn badan bulshada ku lahaa, waxay ahayd sanqadh weyn oo siyaasadeed oo dalka iyo dunidaba soo jeedisay. Xoghayihii Qaramada Midoobay (QM) ee xilligaa, Bankii Moon, ayaa xataa ku soo hadalqaaday dhacdadaa siyaasadeed shir ay lahaayeen Golaha Ammaanka ee QM, January 2016. Wuxuu xoghayuhu si gaar ah u xusay Maxamed Biixi, wasiirkii khaarijiga; Xuseen Caydiid, wasiirkii caddaaladda; iyo aniga, oo ahaa wasiirkii madaxtooyada. Wuxuuna ku tiriyay isbeddellada siyaasadeed ee Somaliland ka dhacay.

Mid ka mid ah dadka caanka ku ah culuumta hoggaaminta, isla markaana buug badan ka qoray ayaa wuxuu leeyahay hadal noocan ah: “Leaders earn respect by making sound decisions, admitting their mistakes, and putting what’s best for their followers and the organization ahead of their personal agendas.”

Waxa annu soo wada shaqaynay madaxweynaha Silanyo, waana qof sharaf iga mudan laakiin kaladuwaanshaha fekerku waa shay bini-aadam Ilaahay ugu talo galay oo garashadooda iyo heer maskaxeedkooda u kala duway. Waana tiirarka dimuquraaddiyadda in aragtiyaha lagu kala duwanaado, markaa waxaannu ku kala duwanaannay aragtida hoggaamiyaha mustaqbalka hoggaamin doona dalka. Waxay ahayd 26|Nov|2015, iyadoo muddo bil ah markaa aannu shaqadii kasii maqnayn, markii aannu wefti ugu baxnay magaalo madaxda gobolka Togdheer ee Burco, waxaanay ahayd ujeedada safarkayagu in aan dadka gobolka degan gaadhsiino aragtidayda siyaasadeed lana socodsiino taageerayaashayada mawqifka aannu qaadanay iyo halka wax noo marayaan, waxaa si aad u mug weyn oo aannaan filayn anaga iyo bulshada Somaliland toona naloogu soo dhaweeyay meel u dhexaysa magaalada Burco iyo degmada qoyta, waxay noo muujiyeen taageero lexaad leh oo ay kumanaan qof iyo gaadiid ahi nagaga hor yimaadeed waddada laamiga ah. Dadkii ayaannu halkaa kula hadalay shirarna kula qaadanay magaalada Burco.

Muddo ayaannu dedaalkii sii wadnay oo aannu cidhiidhi iyo culays siyaasadeed ku haynay xisbigi Kulmiye, xukuumaddii iyo musharraxii loo cimaamaday. Sidoo kalana aannu gorgortan kula jirnay xisbiyadii siyaasadda ee mucaaradka ahaa, wakhtiyadaa oo aannu debadda iyo gudahaba kulamo ka qabaqaabinayay, waxa dadka qaarkood nagu tilmaami jireen xisbi afraad marka ay eegaan muhiimadda bulshada iyo duniduba na siinaysay. Wuxuu ahaa wakhti sannad ah oo aannu wadnay gorfaynta siyaasadda mustaqbalka sidii aannu u qaabayn lahayn iyo ciddii aan shuraako kula noqon lahayn cududdayada siyaasadeed. In kasta oo labo xubnood oo musharrixiin ahaa ku noqdeen Kulmiye, aqlabiyaddii waxaannu ku heshiinnay in aannu la midowno xisbiga mucaaradka ah ee Waddani hadii aannu ku qanacno marka la wada hadlo ka dib.

Waxay ahayd ayaamo adag, may hawl yarayn isku haynta iyo is dugsashada xubno culculus oo miisaankaa leh. Waxaanu inta badan bar kulan noo ahaa gurigayga, annagoo toddobaadkiiba labo jeer ama hal mar kulmi jirnay. Waxaa shirka noo guddoomin jiray labadii guddoomiye ku xiggeen ee hoggaanka Kulmiye ka midka ahaa, isla markaan xilalka xisbiga noogu sarreeyay markii hore. Waxaa afhayeen noo ahaa Xuseen Axmed Caydiid, oo ahaa nin codkar ah oo hal adayg badan. Run ahaantii waxay ahaayeen guud ahaan koox aad u qiimo badan iyo saaxiibbo aanan illaawin, manay qarsoonayn saamayntii aannu ku lahayn siyaasadda dalka.

 

Wadahadalladii Isbahaysiga iyo xisbiga Waddani

Xisbiyada dunidu waxaa lugu kala doortaa mabaadi’ ay ku kala duwan yihiin, sida Hantigoosad (Capitalism), Shuuci (Communism), Hantiwadaag (Socialism), Dimuqraaddiyad bulsheed (social democracy), iyo qaar kale oo badan. Somaliland siyaasaddeedu mabaadi’ kuma kala duwana. Garabkii Isbahaysigu waxay ku kala dooranayeen xisbiyada saddex shay oo kala ah: Hoggaamiyuhu ma yahay mid qaranka u cuntamaya isla markaana aynu wada shaqayn karno oo isfahm yeelan karno; Xisbigu ma leeyahay barnaamij siyaasadeed, ma se oggol yahay in aan la wadaagno oo waxna ku dari karno waxna ka beddeli karno; iyo haykal xisbiga iyo shuruucdiisa ma tahay mid xisbinnimo u qalanta.

Markii aan eegnay, Waddani wuu waafaqay waxyaalihii aan ku qiimaynaynay wada hadalladii xisbiyada mucaaradka isla markaana wuxuu aqbalay qodobbadii asaasiga aannu u arkaynay ee aan soo hordhignay, oo aan hoos ku tixi doono. Marka laga tago qodobbada aannu ku heshiinnay ee soo socda, waxaan jecelahay in aan xuso sidii guddoomiye Cirro noo danaynayey iyada oo uu ilaa shan ama lix jeer guriga iigu yimi, ragga kalana mid kasta gaar ula kulmay, oo dedaal badan geliyey.

Waxaa la sameeyay labo guddi oo wadahadallada noo kala metelayay. Muddo ayaa doodda iyo kulamadu socdeen. Waxaa iyaguna badnaa shir doceedyada kala duwan. Waxaana ka mid ahaa waxyaalihii la idsku mari waayay awood-qaybsiga siyaasada. Waxaa dhinacayagu soo bandhigeen in aan helno guddoomiyaha ama musharraxa iyo ku xigeenkiisa. Wuxuu oggolaaday guddoomiye Cirro in si furan oo siman loogu tartamo, laakiin ugu danbayntii kulan gaar ah oo ay yeesheen Maxamed Biixi oo musharrax noo ahaa, guddoomiye Cirro iyo Maxamed Uurcadde, ayaa Maxamed Biixi uga hadhay oo uga tanaasulay in uu tartan la galo, isaga oo ku saleeyay maadaama xisbiga aan ku cusubahay isla markaa aad ii muujiseen dimuquraaddiyad iyo dareen fiican oo lagu tartami karo, taas oo ah wixii aan Kulmiye ka waayey, waxaan uga hadhay musharaxnimadii Cabdiraxmaan Cirro.

Markii musharrixii aannu wadnay ay arrintaa isla meel dhigeen, xilkii guddoomiyannimo ee aannu dalbanayna waxay guddiyadii iyo Cirraba noo sheegeen in ay jirto ballanqaad naga horreeyay oo ay qolo kale u sameeyeen. Maadaama oo aan ahaa qofkii inta badani guddoomiyaha la doonaysay, waxaan qorsheeyay in aan xilku caqabad noqon haddii sida kale saaxiibbaday ugu qancaan xisbiga. Waxaanan kulamadii na dhexmaray guddoomiye Cirro ugu soo bandhigay qorshe cusub oo ahaa in la sameeyo Hoggaamiye iyo Guddoomiye, shaqadana loo qaybiyo. Fekraddaa ayaannu guddoomiyihii isla qaadannay. Sidoo kale xilalkii kale ee hoggaanka, golaha dhexe iyo fulinta ayaannu isla meel dhignay saamigii aannu ka heli lahayn, waana laga heshiiyey. Markii intaasi dhacday ee qodobbadii mabaadi’da guud iyo aasaasiyaadka ahaa ee hoos ku qoranna aan isla garannay, sidaas ayaa keentay in aannu ku qanacno, oo dooranno Waddani.

Qodobbada mabaadi’da guud ee heshiiska, oo qayb ka noqon doona xeerka iyo barnaamijka xisbigu, waxa ay salka ku hayaan dastuurka iyo qawaaniinta JSL, waana kuwan hoos ku xusan:

1)     Ilaalinta iyo ku-dhaqanka Shareecada Islaamka, dastuurka, shuruucda kale ee dalka iyo xeerarka xisbiga, iyo ilaalinta qarannimada Somaliland;

2)     Ka badbaadinta dalka hoggaanxumo ay sababto talamaroorsi iyo diktaytornimo u horseedi kara dalkan iyo dadkiisa dibudhac iyo burbur;

3)     Dhisidda nidaam dawladeed oo ka caaggan musuqmaasuq, qabyaalad iyo maamul-xumo oo lagu xaqiijiyo wadatashi, wax-wada-qabsi iyo caddaalad, si loo gaadhsiiyo ummadda Somliland himilada ay muddada dheer higsanaysay, sida qarannimo buuxda, amni, horumar iyo caddaalad.

4)     Xaqdhawridda wada lahaanshaha xisbiga iyo ka-wada-tashiga arrimahiisa, iyadoo la dhawrayo xeerarka xisbiga iyo awoodaha waaxyaha kala duwan ee ismiisaamaya ee uu ka kooban yahay xisbigu;

5)     Ku dhaqanka mabaadi’da wadatashiga, maamul wanaagga, dhawrista awoodaha sharcidejinta, garsoorka iyo fulinta kuwaas oo ku salaysan nidaamka dimuqraaddiyadda ee aan ka hor imanayn Shareecada Islaamka iyo dhaqankeenna suubban;

6)     Ilaalinta hantida qaranka nooc kasta oo ay tahay iyo awood-siinta hay’adaha u xil-saaran ilaalintooda, si loola xisaabtamo cid kasta oo ugu tasarufta sifo aan sharci ahayn, loona xaqiijiyo xakamaynta ku-takrifalkeeda;

7)     Kobcinta iyo horumarinta xisbiyada qaranka iyo ka-ilaalinta faro-gelin kasta oo carqaladayn karta koritaankooda, si uu dalku uga gudbo nidaamka qabaliga ah;

8)     Dhawrista xilliyada doorashooyinka ee shuruucda dalku muddaysay iyo qabyo-tirka arrin kasta oo sababi karta dib-u-dhacooda, iyadoo ay reebban tahay korodhsiimo ku timaadda damac siyaasadeed oo ku dhisan kursi-jacayl;

9)     Dhawrista xuquuqda aasaasiga ah iyo xorriyadaha lama taabtaanka ah ee qofka ee Dastuurku jideeyey iyo horumarinta hay’adaha u adeegada;

10) Horumarinta saxaafadda iyo xaqdhawridda xorriyaddeeda, iyadoo wax-ka-qabashada gefefka lagu galo saxaafadda loo raaci doono nidaamka habka madaniga iyo xeerka saxaafadda, wixii qabyo ka ah xeerarkaasna la qabyo-tiri doono;

11)       Dibuhabaynta hay’adaha xukuumadda sida wasaaradaha iyo hay’adaha madaxabannaan, iyadoo lagu salaynayo baahida qaranka, tashiilidda dhaqaalaha dalka iyo inay noqdaan kuwo si dhab ah ugu habaysan u adeegida bulshada;

12)       Hurumarinta madaxbannaanida hay’adaha garsoorka iyo hay’adaha dawladda ee madaxa bannaan, si adeegyada ay bixinayaan u noqdaan kuwo tayo leh kuna salaysan caddaaladda;

13)       Dardar-gelinta maamulfidinta, maamuldaadejinta, kalaxadaynta maamul ahaaneed ee gobollada iyo degmooyinka dalka, iyo tixgelinta tabashada gobollada Sool, Sanaag iyo Buuhoodle;

14)       Iyadoo laga duulayo tabashooyinkii is-daba-joogga ah iyo qabyada ka muuqata Dastuurka dalka, in la furo Dastuurka, laguna sameeyo wax-ka-beddel iyo kaabis;

15)       Kaqaybqaadashada adkaynta nabadgelyada iyo xasilloonida gobolka, iyo horumarinta xidhiidhka caalamiga ah ee Somaliland la leedahay dalalka jaarka iyo kuwa caalamka, hay’adaha Qaramada Midoobey iyo ururrada caalamiga ah iyo kafogaanshaha wax kasta oo xidhiidhkaa wax u dhimi kara.

Madashii xafladda midowgu waxay ahayd mid aad u bilan oo dad toban kun oo qof ku dhow ka soo xaadireen. Aad ayay bulshadu isha ugu hayeen meesha uu maro miisaanka Isbahaysigu, dareen aad u fiicanna way ku soo dhoweeyeen go’aankii aannu ku biirnay xisbiga Waddani, waxaana noo muuqatay rejo fiican. Waxaa Soomaalidu tidhaahdaa hooso waliba hadal lehe, waxaan maalintaa hadalkaygii dhextaal uga dhigay hawraar dheegasho ah iyo hadal kooban oo aan dhacdadaa ku suntayay.

Maadaama oo ay jireen xulufo siyaasadeed oo ka soo jeedday degaanka aan ka dhashay iyo degaanka uu ka soo jeedo musharraxii Kulmiye loogu cimaamaday ee aannu isku maan dhaafnay xukuumaddii aan ka midka ahaa, anigoo tilmaamaya midnimada iyo dadka reer Somaliland inay wanaagsan tahay in bartilmaameed laga dhigto, qabyaaladda iyo in labo labo reer la isu xulufaystaanna aanay qarannimada u fiicnayn. Waxaan fargaarihii kaga dhawaaqay, qaar baa odhan doona Jeegaanta ayaad burburinaysaan. Waar burburinmayno e, Jeegaantii waxa aannu ka dhigaynaa Giraan oo dalka oo dhan ayaannu isku xidhaynaa.

Tuducyadan aan tiriyay waxaan ka soo dheegtay heestii Ducaale Dhagaxay (Toban toban halbaa dilay, hadal sii dheh baa dilay…):

Siyaasadda nimaan himmo lahayn,

Oo hawo iyo been isku akhriyey,

Hiraalkiisu dhaw yahay oo,

kursiga u hamuun qaba,

Himiladiisu keen tahay,

Oo shilinka uun ka halabsada,

Hadafkiisu qolo yahay oo,

hayb hayb u kala gura,

oo lagu hoobtay baa dilay.

Maalmihii Ololaha Waddani.

Waxaannu la midownay xisbiga Waddani. Wuxuu ahaa xisbiga mucaaradka ugu wayn. Wuxuu ahaa xisbi jira oo annaguna aannu wax ku biirin karaynay, maadaama oo aannu ahayn dad xisbiyahanno ah oo sumcad iyo saamaynba bulshada ku lahaa. Waxa aannu dhiig cusub iyo dardargelin ku soo kordhinnay xisbigii Waddani oo laga dareemay dhaqdhaqaaq cusub iyo in cudud xooggani ku soo korodhay. 19|Oct|2016 ayaa shirkii golaha dhexe ee xisbiga Waddani nooga furmay magaalada Hargeysa, iyadoo gebgebadiisii musharrax madaxweyne loogu doortay Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi Cirro, halka anigana la iigu doortay Hoggaamiyaha Xisbiga.

Waxaannu bilownay dibuhabayn iyo dardargelinta xisbiga oo aan laamaha debadda iyo gudahaba safarro galaabixinay. Sidoo kale wacyigelin ballaadhan ayaannu u samaynay taageerayaasha xisbiga si ay ugu diyaar garoobaan doorashadii Nov 2017. Waxaan u xil saarnaa diyaarinta qorshaha ololaha ee xisbigu doorashada ku geleyo. Waxaanan abuuray koox soo qorshaysa maamulka iyo maaraynta ololaha. Prof. Ridwaan Maxamed Cismaan, oo ahaa aqoonyahan baadhista iyo qoraalka ku xeeldheer, ayaan u xil saaray ururinta talada iyo dejinta qoraalka Istaraatiijiyadda Ololaha.

Hoggaanka Xisbiga iyo musharrixiinta oo 12|12|2016 shir la lahaa safaaradaha waddamada reer Galbeedka ee Nairobi ku yaalla, isla markaana kulan maamul oo is diyaarin ah ku yeeshay halkaa, ayaan ugu soo bandhigay xogtii iyo qabyo-qoraalkii ugu horreeyay ee Qorshaha Ololaha (Waddani Campaign Strategy), taas oo aannu ugu horraynba diiradda ku saarnay wararkii saadaalinta codadka iyo heerarka la kala joogo. Waxay naga ahayd si fekrad looga qaato oo keliya, xogtana waxaa diyaariyay qaar ka mid ah hay’adaha madaxa bannaan oo si lamafilaan ah nagu soo gashay. Waxa aanay kala maraysay taageerada xisbiyadu xiligaa [Dec 2016]:

Kulmiye.         44.40%

Waddani.        29.30%

Ucid.                  12.00%

Cidna.               11.40%

Waxay u muuqatay in si laxaad leh na looga horreeyo in kasta oo dadku si ugu wada qanacsanayn, haddana werwer ayaa igu jiray ah in xisbiga Kulmiye haysto jaanisyo badan, iyadoo haddana ay jirtay fursado noo saamaxayay in aan ka adkaanno. Waxaannu isla qaadannay dedaal iyo qorshaha oo aannu soo dhammaystiro. Waxaan mar labaad u gudbiyay musharraxa nuqulkii qorshaha kaambaynka oo dhammaystiran, wixii isaga ku xidhnaa mooyaane.

Waxaan ololaha u soo jeediyay in loo magacaabo wiil dhalliyaro ah oo aqoonyahan ah. Waxa la isla qaatay in magaca ololuhu noqdo Waddani 2017, iyadoo halkudhigguna ahaanayo Rejada Shacabka. Calaamadda ololuhu waxay ahayd Giraan wareegsan oo gacmo is haysta ka samaysan. Sidoo kale waxaan maamulka ololaha u qorshaynay in uu noqdo heer qaran, heer aag (Zone), heer gobol, heer degmo iyo heerka goobta codbixinta, iyadoo ay jirayaan shaqaale 10,000 gaadhayay oo aannu ugu talo galnay in ay codbixiyayaasha u gaadhaan guri-guri, iyadoo tabo iyo farsamooyin la isticmaalayo. Dhaqaalihii aannu oddorosnay ee ahaa toban milyan oo Dollar, waxaa la helay qiyaas ahaan 60% oo u dhigmayey lix milyan oo Dollar. Iyadoo aannu samaynay qorshihii isticmaalka maaliyadda (resource planning). Ololaha sidiisa ayaa buug looga qori karaa balse waxaan ka soo qaadanayaa tusmo kooban. Istaraatiijiyadda Ololaha waxaa ka mid ahaa yoolka codka aannu higsanayno oo ahaa 50% ilaa 60% ee inta codaysa. Oddoroska cododka ee guud ee la filayey oo ahaa 75% ilaa 85%, iyo tirada gobollada iyo degmooyinka aannu qorshaynay mid kasta in laga helo, inta badani sidii aannu filaynay ayay u dhacday, marka laga reebo meelo wax iska beddeleen, khaladaadkii aannu samaynay iyo meelo aannu aaminsannahay in wax-isdabamarini ka dhacday.

Waxay ahayd 21|10|2017, markii ay Somaliland ka bilaabmeen maalmihii ololaha ee doorashada madaxtooyada ee 13|Nov|2017 loo sharciyeeyay in ay xisbiyadu ku soo bandhigaan barnaamijyada siyaasadeed iyo farsamooyinka ay bulshada ku kasbanayaan. Xisbi kastaa wuxuu lahaa 7 maalmood oo talantaalli ah oo saddexda xisbi ka bilaabayaan saddex maalmood oo isku xiga ilaa dhammaadkana ku wadayaan. Waxaa loo kala horreeyay Ucid, Kulmiye iyo Waddani. Komishinka oo siidhiga u hayay, ayaa xisbiyada ku wargeliyay in subaxa Sabtida uu ololihii bilaabmay. Waa la isku fasaxay.

Waddani ahaan waxaannu haysannay fursad fiican, maadaama oo labada xisbi ee kale nooga horraynayeen isusoobaxyada, annagoo barnaamijkii noo qorshaysnaa sii daynayna ayaannu haddana ka faa’idaysanaynay khaladaadkooda, oo wixii ay soo dhigaanba xagga kale u dhigaynay. Kulmiye oo ahaa xisbiga loollanka xooggani noo dhexeeyay, waxaa ka mid ahaa khaladaadkiisa in ololihiisa ay saldhig u ahayd labo reer oo uu taageedooda si weyn u rejaynayey oo loogu yeedhi jiray Jeegaanta. Waxaannu daba qaadnay qabyaaladdii oo tooshka ku ifinnay. Halka ay annaga olalahayga saldhig u ahayd Giraan oo aannu ku metelaynay degaannadii oo dhan oo gacmaha is haysta. Hadalka la is odhanayay wuu badnaa, balse ma doonayo hadallo xanaf iyo xagtin lahaa in aan soo naqliyo. Waxaan u arkaa in aan wax faa’ido ahi ku jirin.

Waxaa la soo gaadhay 23|Nov|2017, oo ahayd maalintii aannu ololaha u lahayn. Waxaannu madaxdii si qorshaysan ugu qaybinnay gobollada dalka, annagoo farriinta ololaha ee xisbiga u daynay in uu musharruxu gudbiyo. Balse waxaannu la xoojinaynay maalinba qodobka bartilmaameedka noo ah in koox waliba gobolka ay joogto ay ku lafaguraan, wixii kale ee degaankaa la joogo khuseeyana wixii siyaasad ahaan nooga qorshaysan aann u usoo bandhigno. Musharraxu wuxuu maalintii koowaad ka hadlayey caasimadda dalka, waxaan aniguna ku qornaa Ceerigaabo. Waxaan guure ku soo galay abbaara 3-dii habeennimo. Waxaa buuxdhaafay garoonkii xorriyadda iyadoo aan 8:00 am la gaadhin! Weftigayagii iyo madaxdtii gobolka ee xisbiga waannu soo galnay, iyadoo dadku si xamaasad leh noo soo sugayeen oo noo soo dhoweeyeen. Halkaana waxaannu uga jeedinnay khudbadihii noo qorshaysnaa.

Waxaannu isu waydaarannay oo safarro galaabixinay gobollada iyo degmooyinka dalka ilaa maalintii u danbaysay oo aan ku soo gebagebeeyay magaalo-madaxda gobolka Togdheer, oo aan maalintaana khudbaddii ku soo qaatay dardaaran nuxurkiisu ahaa in aan dhiirrigeliyo taageerayaasha Waddani, komishinka u dardaarmo caddaalad, bulshadana aan xasuusiyo in ay tahay doorasho oo ciddii Ilaahay u qoray uun helayso, balse shayga ugu muhiimsan, guusha ugu ballaadhani ahina uu yahay ilaashiga nabadgelyada iyo qarannimada. Doorashadii way soo gebagebowday, waxaana la gudogalay tirintii cododka. Habeennimadiiba waxaa dhibaato weyni naga soo gadhay barnaamijkii isugaynta iyo tirinta cododka (PVT system) oo naga caddilmay, oo sidii aannu doonaynay u shaqayn waayay. Waxay xogtu igu soo gaadhay in ay is weydaarteen hannaankii muraaqibiinta ee lagu diyaariyay iyo hannaan cusub oo aan lagu wargelin hawlwadeennadii, oo cillad farsamo dhacday.

Waxaa qorshahaygu ahaa in aan natiijada doorashada soo saaro inta aannu komishinku ku dhawaaqin. Waxay ahayd si aannu u ogaanno wixii aannu helay ee xaqiiqada ahaa, annagoo isticmaalaynay xogtii muraaqibiintayadu na soo siiyeen ee goobta tirinta codadka ka soo baxday.

Waxaa ka mid ahaa meelaha dayaca weyni ka dhacay ilaalintii cododka oo hawlwadeennadii muraaqibiinta iyo maamuliddeediiba hoosudhac weyni ku yimi, xisibigii Kulmiye ee loollanka adagi naga dhexeeyay meelihii uu ugu taageerada badnaa, Maroodijeex iyo Saaxil ayaa muraaqibiintoodii gaabis ka yimi, qaarna aanay kaba soo xaadirin goobtii ama lala wareegay oo xisbigii kale u gacan galay. Halkaasina waa meelaha tuhunka weyni ka dhashay in wax-isdhaafini ka jirtay. Waxaan aaminsanahay in dhammaan gobolada hoos dhac filashadayadii ay ka jirtay, way se kala bandaayeen hoosudhaca taageero ee ku yimi. Si kasta wax ha u dhacaane, waxa la soo gaadhay gebagebadii tirinta cododka. Komishinkuna wuxuu isu diyaariyay in uu natiijada soo saaro.

Natiijadadii aannu qorshaynay ee filaynay waxay ahayd in codadka guud noqdaan, 75% oo la mid ah 523 999, waxaana ku soo baxay natiijadadii 79.4% oo la mid ah 555 142, qiyaastii tiradii guud ee codadka ee aannu filaynay iyo tii soo baxday aad ayay isugu dhowaayeen waxaa u dhexeeyay faraq ah 31 143. Waxaana natiijadii lagu dhawaaqay noqotay in Kulmiye helo 305 909, halka xisbigaygii Waddani helay 226 092, Ucidna uu helay 23 141, halkaana la sheegay in guushii ku raacday Kulmiye.

Intii aan guusha Kulmiye loogu dhawaaqin ayay soo gashay suuqa in Kulmiye horreeyo, oo ay jirto wax-isdabamarin iyo doorashadii oo wax lays waydaariyay, kaaga darane waxaa suuqa laga soo helay ugu yaraan labo buug oo waraaqihii lagu codaynayay ah ku yaallaan, waxaana ka bilaabmay kacdoon taageerayaashii Waddani ka dib markii ay saxaafadda ka arkeen waraaqaha la helay saluugga madaxdii Komishinka noo joogtay ka muujiyeen natiijadii la sugayay. Sidoo kale muddaharaad aan cidi abaabulin ayaa is qabsaday magaalooyinkii waaweynaa ee Somaliland, oo dhimasho iyo dhaawacba waa la soo sheegay. Madaxdayadii talo ayaa nagu caddaatay, canaan iyo hiifna taageerayaashii way noo soo jeediyeen. Waxaannu ku yaacnay komishinka oo kulan foodda isku darnay, markii labo maalmood aannu iskaga daba noqonnay, wax rejo ah oo soo socotaa nooma muuqan. Subixii danbe ayaan gaar ula baxay, oo shir la qaatay, Dr Cabdiraxmaan Cirro oo xaalkiisu aad u murugsan yahay. Waxaanan go’aansaday noloshu waa taariikh e, in aan badheedhahayga u sheego. Waxaan ku idhi: “Guddoomiye, waxaynu qorshaynay oo aannu kula doonaynay in aad noqoto madaxweyne xaqiijiya himalada ummaddiisa oo dalkan horumariya, mideeya oo hagaajiya, balse ma muuqato oo codadkii si laxaad leh ayaa la inooga horreeyaa, ha la boobo ama si kale hala inooga bursado e. Waxay ila tahay in aanad dooran hoggaamiye dalkiisa burburiya.” Musharruxu runtii si deggan oo odaynimo ka muuqato ayuu iila qaatay. Waxa aannu yidhi “Waan arkaa sida xaal yahay e, dadka ila qanci.” Wuxuu isu diyaariyay in uu dadka la hadlo, waxa aannu soo saaray farriintiisii, iyadoo aan isla waafaqnay in aan aniguna hadlo oo jawiga qaboojiyo.

Habeennimadii ayaan waraysi bixiyay, iyadoo ujeeddadu tahay in aan jawiga dejiyo. Waxaan u sheegay hadallo kooban oo aan kaga jawaabay su’aalihii weriyaha iyo dareenkii bulshada, taas oo ay dhextaal u ahayd “Doorashadii maannu qaaddicin, oo waa annagii galnay. Natiijadii waynu sugaynaa wixii ka soo baxa, dalkana nabadgelyadiisa na looga biqi maayo annaga Waddani ahaan.” Waxa bilaabmay in dareenkii bulshadu si tartiib ah u soo debco. Waxaana galabnimadii danbe Komishinkii Doorashooyinku ku dhawaaqay natiijadii, oo sida aan kor ku xusay ku soo gebagebawday.

Halkaa markay marayso ayaannu isugu yeedhnay kaadirkii iyo madaxdii xisbiga Waddani si aannu go’aan loo dhan yahay u wada qaadanno. Dood dheer ayaa la galay oo qaadatay ilaa 5 saacadood. Ugu danbayn waxaa la isla waafaqay in natiijada doorashada la aqbalo, dalkana qas laga badbaadiyo. Waxaa khudbadii musharraxa u ahayd dhextaal hadal dhaxalgal ah:

“Waxaan qaatay maanta go’aan qadhaadh oo aan hubo in aannu farax gelinayn taageerayaasha xisbiga WADDANI, kaasi oo ah mid lagu badbaadinayo midnimada ummadda Somaliland iyo ammaanka qaranka. Umaan tanaasulin Muuse Biixi. Umaan tanaasulin KULMIYE. Waxaan u tanaasulay nabadda, wadajirka iyo midnimada ummadda reer Somaliland.

“Waxaan go’aansaday in aan aqbalo natiijada la soo dhoobdhoobay, sidii uu hore u yidhi Madaxweyne Daahir Rayaale ‘Gacantayda Somaliland ku burburi mayso’ , aniguna waxa aan leeyahay dalkayga damacayga u burburin maayo, dadkaygana dhiiggooda u daadin maayo.”

 

Wakhtigii Muxaafidka.

Muxaafadnimadu macnaheedu ma aha nacamlayn iyo waxyaalaha hadda loogu yeedho guulwadayn. Muxaafadnimadu ma aha in aad madaxda dawladda iyo madaxweynaha ka qosliso ama uga sheekayso wax ay ku farxaan. Sidoo kale ma aha inaad saxaafadda madaxda ka amaanto ama mucaaradka ka caydo. Aslanba caydu siyaasadda ka mid ma aha ee waa akhlaaqxumo iyo wax dhaqanka wanaagsan ka baxsan.

Markaad tahay mas’uul heerarkiisa kala duwan, waxaa hubaal ah tuhun ayaa kula deris ah, haybadna waa lagugu maamuusay, wax aanad qabinna waa lagu saarayaa wax aanad ahayna waa lagaa dhigayaa oo lagugu amaanayaa. Dabcan waxaa dhacaysa in aad is difaacdo, waana suurta gal in aad xoog intii loo baahnaa ka badan u isticmaasho, saxna ma aha ee waxay u baahan tahay xikmad aad ku dheellitirto.

Nebi Maxamed SCW oo ah tusaalaha Islaamka halka ugu sarraysa qaar ka mid ah saxaabadiisii ayaa ku tuhmay in aannu u caddaalad samayn (Caddaalad samee maad caddaalad samayne), waanu ka shaafiyay oo ka daweeyay oo uga duceeyay tuhunkaa. Xilligii Abii Bakar qaar ayaa sekada diiday. Cumar sidoo kale isagoo khudbadaynaya ayaa qaar saxaabadii ka mid ah ku tuhmeen in uu caddaalad-darro sameeyay, oo ay hadalkii ka kala jareen oo yidhaahdeen xaggaad ka keentay marada dheeraadka ah. Waxa aannu uga shaafiyay si xikmad leh.

Waxaa dhici jirtay xilliyadii aan madaxtooyada ka shaqaynayay in dacaayado iyo been-abuur fara badan layga faafiyo. Waxaa ka mid ahaa toorray ayuu haystaa uu dad ku eryaday, oo xataa ay sawirkayga oo toorray sita ku faafiyeen saxaafadda. Sidoo kale waxaa ka mid ahaa Xirsi ayaa yidhi waxaan ahay 40 jir 40 milyan haysto; waana been oo maan odhan, afartan sannadoodna waa ka waynaa xilligaa, afartan milyanna ma haysto, lacagna kamaan tabcan xilkii dawladda aan hayay.

Xilliyadii aannu wax yar uun joogay madaxtooyada waxaa marar badan masuuliyiin iyo siyaasiyiin kala duwani sheegeen madaxweynuhu xanuunsanayo. Arrintaasi may jirin. Waxa keliya ee ku soo kordhay wuxuu ahaa in aan xusuusta madaxweynuhu sideedii hore ahayn. Waxaana lagu jiraa dhismihii xukuumadda iyo kala wareegga labadii dawladeed ee isbeddelay (madaxweyne Riyaale iyo madaxweyne Silanyo). Filashada bulshadu ka qabtey Silanyo aad bay u sarraysay. Waxaan ku dedaalay in aan madaxweynaha u sii sheego kulamada ka hor cidda u imanaysa iyo waxa ay kala hadlayaan si uu qoraal ugu sii diyaarsado, sidoo kalana aan xasuusiyo wixii uu illaawo inta kulanka lagu jiro.

Marwada 1aad ayaa ahayd qof ku hawlan caafimaadka madaxweynaha iyo taageerada, tilmaanta iyo talooyinka ay iskula barbar taagayso odaygeeda si uu xilka u guto. Runtii waxay ahayd haweenay wax baratay ninkeedana ka danbaysa, annagana shaqada nagu ixtiraamta. Balse labadii sano u danbeeyay talada ayay ku soo dhowaatay. Muddo ka dib waxaa mucaaradka iyo dad badan oo kala duwan ka soo baxay guux iyo markii dambe oo qaar badani xaaladda caafimaad ee madaxweynaha uga hadleen si ku talaxtag ah. In kasta oo weliba madaxweyne Silanyo uu ahaa shakhsiyad aad bulshadu u ixtiraanto, maraxaladaha noocan ah waxaa laga mamaarmaan ahaa in aan difaaco madaxweynaha iyo dawladdiisaba, waayo waa shaqadii la ii igmaday. Marka labaad haddii madaxda dalka ugu sarraysa haybadda laga qaado oo dawladnimada la qaawiyo, dee waxba soo hadhi maayaan. Marka horana Somaliland dunidu ma aqoonsana, dawladnimadeediina si fiican weli uma hanaqaadin.

Waxaa dhacaysa in nidaamka aad ka mid tahay la dhaleeceeyo sax iyo khaladba. Dabcan waa shaqadaada in aad difaacdo. Waxaa se laga yaabaa in mar danbe aad ogaato in khalad jiray, oo waxaa la idinku eedaynayana cid idinka mid ahi samaysay. Way adag tahay in aad dib u soo fadhiisato saxaafadda, oo ka tidhaahdo maan ogayne qaar naga mid ah ayaa waxaa iyo waxaa sameeyay. Balse taa beddelkeeda. waxaa kula gudboon sixitaan xikmadaysan iyo in aad meeshii khaladku ka dhacay xalliso, oo jawaab u noqonaysa ujeeddadii muwaadinku dhibta ka tirsanayay.

Odayga weyn ee caanka ah Xaaji Cabdi Waraabe, oo lagu yaqaan in uu weligii ahaa darafu-dawle, ayaan kala kulmay khaslad iyo dabeecad aan la yaabay. Marka uu kaala hadlayo danaha qaranka, waxba kuu qarin maayo oo canaan iyo ceeb wixii aad leedahay indha ayuu kaa saarayaa, balse marka uu kaa baxo, wax jira iyo wax aan jirinba wuu ka difaacayaa dawladdaa.

Waxay ahayd horraantii sannadkii 2015 markii goor habeennimo ah aannu shir isugu nimo madaxweynaha, wasiirkii arrimaha gudaha ee xilligaa Warancade, wasiirkii arrimaha dibadda ee xilligaa, wasiirkii gaashaandhigga ee xilligaa Cadami, guddoomiyahii Kulmiye Muuse Biixi Cabdi, iyo dhammaan taliyayaasha ciidamada kala duwan. Waxaa laga arrinsanayay muddaharaad ay ku dhawaaqeen xisbiga mucaaradka ah ee Waddani, oo la soo tebiyay in rebshado weheliyaan. Waxaa la falanqeeyey sidii arrintaa looga hortegi lahaa oo qofba dhinac iska taagay. Waxaa ka mid ahaa aragtiyaha iga yaabiyey, guddoomiye Muuse oo yidhi: “Hadal uun baa ka danbayn e, aan guddoomiye Cirro soo xidhno!” Xilligaa Cabdiraxmaan wuxuu isku hayey guddoomiyaha baarlamaanka iyo guddoomiyaha xisbiga Waddani. Waa la kala aamusay, cidi kuma raacin, waxaana aakhirkii arrintii loo xalilay si dhib yar. Garan maayo in ay ka ahayd ku-xumayn iyo in ay ka ra’yi uu wax ku xallilayo.

Dhacdooyinka siyaasadda ee xilliyadii mucaaradka iyo muxaafidku way badnaayeen. Wax kooban oo dul-ka-xaadis ah ayuun baan ka soo qaadayaa. Waxay ahayd horraantii sannadkii 2014 markii shir madaxweynaha lagu casuumay aan ka qaybgalay oo lagu qabtay magaalada Liverpool ee carriga Ingiriiska. Waxaa taagnaa maalmahaa dood ka socotay golaha Baarlamaanka ee Somaliland iyo mooshin ku saabsan in xeer hooska golaha wax laga beddelo, oo awoodda iyo maamuuska labada gudoomiya-ku-xigeen, ka soo jeeday xisbi xaakimka, hoos loo dhigo. Arrintan oo uu hor kacayay guddoomiyaha xubnaha mucaaradka ku ahaa xukuumaddii aan ka mid ahaa ee Silanyo, waxay ahayd tallaabo siyaasadeed oo si gaar ah u taabatay xukuumadda, una muuqatay in golihii lagaga adkaaday. Markii aannu isu nimi madaxweynaha oo gurigiisa London joogay, waxaa ka muuqatay mooralxumo, waxa aannu igu yidhi dalki iiga sii horree oo sii bax waad arkaysaa in golihii lala wareegaye. Waxaan u sheegay in aan bixi doonno marka aan shirka ka soo noqonno. Sidii ayaannu ku tagnay shirkii na laga sugayey ee Liverpool.

Markii khudbadda la iigu yeedhay waxaan ku talo galay in xiisaddii siyaasadeed taagnayd xilligaa aan wax ka idhaahdo, anigoo guddoomiyaha baarlamaanka u duur xulayana waxaan soo qaatay sheeko. “Berigii hore ciyaarta waxaa ka mid ahaa legdinta. Markaa, nin caano riyaad ka dhergay ayaa labadiisii xaas ku yidhi ila legdema, oo inta uu midba xag u daayay marba mid legday. Ka dibna wuxu u boqoolay magaalo, oo uu yidhi yaa ila legdamaya. Waxaa u soo baxay nin xoog badan oo intuu kor u qaaday beerka kaga degay. Ninkii caanaha riyaha ka dhergay ayaa sanka caano ka keenay. Qolada mucaaradka waxaan leeyahay, saaxadda siyaasadda waa isugu imanaynaa e. bal sanka caano ha ka keenina!” Xaqiiqo ahaana fadhigii koowaad ee golaha ayay xildhibaannadii xukuumadda oo aannu abaabulnay si laxaad leh guul uga soo hooyeen. Arrintiina waxay noqotay sheeko caan ah oo la odhan jiray Mooshinkii Caanaha Riyaha.

Arrimaha siyaasadda ayaa iska sidaas ah, oo marba labo miis isugu keena. Maalinta hore waxaannu miis ku wada tashanaynay Muuse Biixi oo ahaa guddoomiyaha Kulmiye, maantana waxaan miis wada joognaa Cabdiraxmaan Cirro oo ah guddoomiyaha Waddani.

Wakhtigan aan muxaafidka ahaa waxaan ku dedaali jiray in aan shaqadayda ka adkaado, dadka runta u sheego, aan badiyo dhexgalka bulshada, ballamahana ilaaliyo iyo in aan xoogga saaro mashaariicda horumarka oo aan inta badan wax muuqanaya oo la taaban karo iyo dhaxal dalka uga tago. Dadkana waxaan ugu jeclaa dadka xaqaa’iqa suuqa ka jira ii sheega.

Facebook Comments Box

Waa qoraagga Buugga ‘Miyiga Ilaa Madaxtooyada’ Xirsi Cali Xaaji Xasan waa wasiirkii hore ee wasaaradda madaxtooyada ee Maamulka Somaliland. Waxa uu saaxadda siyaasadda Maamulka Somaliland ku biiray dabayaaqada sanadkii 2007. Waxaa lagu tilmaamaa inuu ahaa wasiirka ugu awoodda badan, uguna firfircoon 26-ka wasiir ee xukuumadda Kulmiye ka koobnayd xilligaas. Dhinaca waxqabadka waxa uu aad u dhiirrigeliyaa, xil weyna iska saaraa arrimaha horumarinta adeegyada bulshada, gaar ahaan dhismaha waddooyinka. Xirsi Cali buugga uu qoray waa buuggii kowaad ee silsiladda buugaagta Dhaxalgalka ah, waa taariikhnollolleed. Intiisa badan waa taariikh ku saabsan qoraagga wuxuuna yiri "waa taariikhdii noloshayda, min dhalasho ilaa hadda"

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Dhaqan, Af, iyo Taariikhda

Xidigtii galbatay, Fanaanada Khadra Daahir Cige

Waxa ay ka mid ahayd fannaaniinta faro ku tiriska ah ee qof kasta oo Soomaali ah dookhiisa ahayd marka laga hadlo dhageysiga heesaha ay qaadday. Khadro Daahir ayaa sheegtay inay qurbaha joogtay muddo ku siman 25 sano, taasi oo ay ku macneysay inay aheyd nolal adag.

Published

on

inta aysan geeriyoon ka hor ay wareysi siisay warbaahinta maxalliga

Alle ha u naxariistee waxaa xalay magaalada Hargeysa ku geeriyootay Fanaanada caanka ah ee Khadra Daahir Cige oo muddooyinkii danbe ku xanuunsaneyd magaalada Hargeysa halkaaso oo lagu dabiibaayayey xaaladeeda caafimaad balse ay u gooriyootay.

Dhanka kale marxuumada ayaa muddooyinkii danbe ku jirta isbitaalka Hargeysa, sidoo kale marxumada ayaa inta aysan geeriyoon ka hor la ildarneyd cudurka qabowga halkaasoo ay ugu xirnaa Oxcygen-ka.

Khadra Dhaahir ayaa sidoo kale ah qof si weyn looga yaqaano geyiga Soomaalida iyadoo qeyb weyn ka qaadatay dhisida fanka muddooyinkii ugu danbeysay.

Madaxweynaha Soomaaliya Xassan Sheekh Maxamuud ayaa qoraal uu soo saaray kaga tacsiyeeyay geerida fanaanadii caanka ahayd ee Khadra Daahir Cige oo xalay ku geeriyootay magaalada Hargeysa.

“Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa tacsi tiiraanyo leh u diray qoyska, qaraabada, bahda fanka iyo dhammaan ummadda Soomaaliyeed ee ay ka baxday fannaanadii caanka ahayd ee marxuumad Khadra Daahir Cige,” ayaa lagu yiri qoraalka uu soo saaray Madaxweyne Xassan.

Madaxweynaha ayaa isaga oo hadalkiisa sii wata ayaa sheegay “in marxuumadda ay kaalin weyn uga jirtay fanka Soomaaliyeed, iyada oo doorweyn ka qaadatay sare u qaadida fanka iyo suugaanta Soomaaliyeed oo ay ka mid aheyd tiirarkiisa.”

“Innaa lillaahi Wa Innaa Ileyhi Raajicuun. Waxaan tacsi u dirayaa qoyska, qaraabada iyo dhammaan ummadda Soomaaliyeed ee ay ka baxday marxuumad Khadra Daahir Cige oo magac iyo miisaan ku dhex laheyd bahda fanka iyo Shacabka Soomaaliyeed.”

Dhanka kale, madaxweynihii hore ee Soomaaliya Maxamed Cabdulaahi Maxamed Farmaajo ayaa bartiisa facebooga kusoo qoray tacsi iyo tiiraanyo uu la wadaagayo ehelka iyo qaraawada ay ka geeriyootay gaar ahaan bahda fanka uu sabar iyo iimaan alle ka siiyo, wauxuuna alle ugu baryay inuu janada ka waraabiyo.

Waxaan lasoo koobi karin masuuliyiinta u tacsiyeynaaya marxuumada kuwaas oo ay ka mid yahay ra’iisul wasaarahii hore ee Soomaaliya Xasan Cali kherye, Madaxweynaha maamul goboleedka Jubbaland Axmed Madoobe iyo masuuliyiin kale.

Dhammaan bahda Diblomaasi.com Waxey tacsi u dirayaan qoyska, qaraabada iyo dhammaan ummadda Soomaaliyeed ee ay ka baxday marxuumad Khadra Daahir Cige oo magac iyo maamuus ku dhex laheyd bahda fanka iyo Shacabka Soomaaliyeed, Allena waxaan ugu baryeynaa inuu ugu bishareeyo Jannada.

Khadro Daahir Cige

Khadro Daahir Cige, waxay ku dhalatay magaalada Hargeysa, sannadka markuu ahaa 1957-dii iyadoo nolasheeda intabadan ku qaadatay halkaasi, kuna barbaartay, ka hor intii aanay ku biirin fanka. Alle ha u naxxariistee khadra Daahir Cige intii ay noolayd waxa ay xaas u noqotay Axmed Cali Cigaal iyo Cabdillaahi Sabriye. Ifka waxaa ay kagga tagtay saddex wiil iyo laba gabdhood iyo intii ay sii dhaleen.

Khadro waxay qaadday ku dhawaad 250 Heesood, heeseheedana waxa ay u badan yiihin kuwo aan dhicin ilaa hadda, mararka qaarna khadro waxaa heeseheeda laga sameeyaa sheekooyin. Fannaanadda caanka ah ee Khadro Daahir Cige ,waxay fanka ku soo biirtay sanadkii 1974-tii markaas oo ay qaadday heesteedii ahayd “Afka lagama sheegto adigoon jacayl arag.”

Waxa ay ka mid ahayd fannaaniinta faro ku tiriska ah ee qof kasta oo Soomaali ah dookhiisa ahayd marka laga hadlo dhageysiga heesaha ay qaadday.

Dadka qaar waxa ay qabaanba in ay ahayd qofkii fankeeda loogu jeclaa intii ay heesaysay. Inkasta oo ay burburkii soomaaliya ka dib muddo dheer qurbaha ku noolayd, hadanna dhowr iyo labaatankii sanno ee u danbeeyay waxa ay degenayd magaalada Hargeysa.

Heesteedi ugu horreysay waxaa u dhiibay macallinkeedii maaddada Carabiga, taasi oo ahayd Hawl iyo Dadweynoow , waxay ahayd hees wadani ah. Waxay ka mid ahayd ardaydii codkooda loogu jecelaa marka la dhigayo xafladaha iskuulka lagu xirayo.
”Waad iska garaneysaa iskooladda xiisad ayaa jiri jirtay taasi oo lagu dhiganayo Muyuusigga, waan iska heesi jirnay,taasina waxay aheyd meesha lagu ogaanayay qofka soo baxaya” ayay tiri Khadro Daahir oo BBC-da wareysi siisay intii ay nooleyd.
Iyadoo waxbarashadda asaasiga ah ku jirta ayaa shaqada fanka laga qoray markaasi oo Hargeysa ay joogeen fannaaniintii Waabari, heeskeedi kowaadna waxaa tumay Fannaankii Saalax Qaasin oo ahaa macallinkeedi.

Waxyaabaha xilligaa ay filkeed kaga dhex mmuuqatay waxa ka mid ahaa ciyaaraha sportska sida kubadda kolaygga iyo orodada. Waxa ay gaadhay heer ay u safato tartanka orodada soomaaliya iyadoo metelaysay gobaladii waqooyi galbeed oo hadda ah Somaliland.

Khadro ayaa markii dambe fanka u go’day oo ka weecatay waxbarashadii waxayna qeyb ka jishay ruwaayado badan oo ay ka mid ahayd, ‘Dab jacayl kari waa.’ Cadar Axmed Kaahin ayaa ka mid ah fannaaninta ay saaxiibadda ahaayen isla markaana ay isla soo shaqeyeen ayaa BBC-da u sheegtay in Khadro Daahir ay ahayd qof wanaagsan oo qiimo badan oo waliba dhib yar umadduna ay jeclayd. ”aniga walashay ayay ahayd mararka qaar darteed Ayaan London u tagi jiray anoon muraad kala ka lahayn”.ayay tiri Cadar.

Cadar Axmed Kaahin oo iyana ka tirsanaan jirtay fannaaniintii hobollada Waabari ee Soomaaliya ayaa inta aku dartay in Khadro ahayd qof dadku u simanyihiin oo naxariis badan.

Hibo Maxamed Huddoon (Hibo Nuura) oo Iyana ka mid ahayd shaqsiyaadka ay saaxiibbada dhow ahaayen kana wada tirnaan jireen hoballadii Waabari ayaa sheegtay in Khadro ahayd qof saaxiib u ah wanaagga. “Waxaan ku haminayay in aan aniga Kahdro iyo Cadarba aan meel wado degno oo aan soo laabto”.ayay tiri Hibo Nuuro

Alle ha u naxaariistee fannaanaddii Codka halaasiga laheyd waxay fanka ka baxaday sanaadkii 2002-dii waxay dhawaanahaan ku noolayd magaalada Hargeysa, iyadoo qurabaha tageysay sannadkiiba mar, taasi oo ay sheegtay inay caruurteeda soo eegto.

Khadro Daahir ayaa sheegtay inay qurbaha joogtay muddo ku siman 25 sano, taasi oo ay ku macneysay inay aheyd nolal adag. Inta badan shacabkaiyo madaxda Soomaalida ayaa ka tacsiyay geerida allaha u naxariistee Khadro Daahir Cige waxayna dhamaantooda Alle uga rajeeyeen inuu siiyo naxariistiisa dambigeedana dhaafo.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Dhaqan, Af, iyo Taariikhda

Dhaxalka gumeysiga Faransiiska ee Aljeeriya: Rabshadaha galmada oo ahaa dhacdooyinka naxdinta leh

Diblomaasi waxay si qoto-dheer leh u baartay taariikhda gumaysiga arxandarada leh ee Aljeeriya ay kala kulantay Faransiiska: Isku dayga ay ku joojinayaan iska caabinta Aljeeriya, ciidamada Faransiisku waxay isticmaaleen xad-gudubyo galmo oo habaysan oo ka dhan ah haweenka Aljeeriya, kuwaas oo ku qaaday xusuusta naxdinta leh ee gumeysiga galmada muddo tobanaan sano.

Published

on


Taariikhda gumaystaha Faransiiska ee Aljeeriya ayaa caan ku ah dambiyada dagaal ee foosha xun ee soo maray taariikhda dunida. 8-dii Maajo 1945-kii, ilaa 45,000 oo Aljeeriya ayaa lagu dilay dalbashada madax-bannaanida dalkooda, sida laga soo xigtay tirooyinka rasmiga ah ee Algeria. Xasuuqaasi ayaa noqday xasuuqii ugu waynaa ee uu Faransiisku sameeyo hal maalin gudaheed.

Diblomaasi waxay si qoto-dheer leh u baartay taariikhda gumaysiga arxandarada leh ee Aljeeriya ay kala kulantay Faransiiska: Isku dayga ay ku joojinayaan iska caabinta Aljeeriya, ciidamada Faransiisku waxay isticmaaleen xad-gudubyo galmo oo habaysan oo ka dhan ah haweenka Aljeeriya, kuwaas oo ku qaaday xusuusta naxdinta leh ee gumeysiga galmada muddo tobanaan sano.

Faallo: Ilaa iyo inta uu Faransiisku diidayo in uu qirto dambiyada uu ka galay Aljeeriya iyo baahida loo qabo magdhow, dhaqdhaqaaqyada madhan ee warbixinta ayaa lagu tirin doonaa wax yar, ayay qortay Malia Bouattia. Malia Bouattia waa dhaqdhaqaaqe, madaxwaynihii hore ee Ururka Ardeyda Qaranka, iyo barayaasha Shabakadda wargelinta.

Sannadkii 1960-kii, bulshada indheergaradka ah ee ku nool dalka Faransiiska ayaa argagax ku dhacay, ka dib markii ay soo gaadhay ra’yiga dadweynaha sheekada gabadh 22 jir ah oo u dhalatay dalka Aljeeriya, taas oo ay ciidammada Faransiisku kufsadeen oo ay jidh dil u geysteen. Magaceedu wuxuu ahaa Djamila Boupacha.

Djamila, oo 22 jir ah ayaa la xidhay 1960-kii iyadoo lagu eedeeyay inay bam ku rakibtay dagaalkii xornimada ee Aljeeriya, Djamila, oo 22 jir ah, waa la jidh dilay oo la kufsaday ilaa ay qiratay. Gabadhan da’da yar ee Aljeeriya, oo markaas wajaheysay xukun dil ah, ayaa u sheegtay qareenkeeda Gisèle Halimi oo u dhashay Tunisiya-Fransiis xadgudubka jireed iyo midka galmoodka ah ee ay kala kulantay xabsiga.

Masiibadii Boupacha waxay fadeexad ku noqotay aqoonyahanno Faransiis ah oo ay ka mid yihiin Simone De Beauvoir, Jean-Paul-Sartre, iyo taageerayaashooda, kuwaas oo markii horeba olole ka dhan ah dembiyada ciidamada Faransiiska ka galay Aljeeriya iyagoo adeegsanaya joornaalkooda ‘Les Temps Modernes’.

“Waxa ugu fadeexada badan fadeexada waa inaad la qabsatay. Haddana waxa ay u muuqataa wax aan macquul ahayn in ra’yul caamka ah ay ku sii nagaadaan masiibada ay ku socoto gabadh yar oo 22 jir ah, Djamila Boupacha,” ayey qortay gabadhii Feminist-ka caanka ahayd ee buuggeeda ku qornaa afka Faransiiska De Beauvoir ee Le Monde, 2dii Juun 1960-kii.

Djamila Boupacha waa dagaalyahan hore oo ka tirsanayd Jabhadda Xoreynta Qaranka Aljeeriya. Waxa la xidhay 1960-kii iyada oo isku dayday in ay bam ku riddo kafateeri ku taal gudaha Aljeeriya.

“Qiyaastii 1.5 milyan oo Aljeeriyaan ah ayaa la dilay, malaayiin kalena waa ku barokaceen halganka madaxbannaanida oo siddeed sano socday oo dhammaaday 1962-kii.”

Cadaadiska dadweynaha awgeed, Boupacha ayaa la sii daayay ka dib heshiiskii Evian, kaas oo soo afjaray dagaalka. Haddana kuwii iyada ku xad-gudbay iyo kuwii jirdilayba ciqaab la’aan ilaa maantadan la joogo. Afartan sano ka dib fadeexadii Boupacha, Louisette Ighilahriz, oo ah dagaalyahan Aljeeriya, ayaa soo noolaysay fadeexada.

Sanadkii 2000, Ighilahriz ayaa markii ugu horeysay ka sheekeysay sida loogu faraxumeeyay dhismaha General Massu’s 10th Parachute Division (DP), ee Algiers. Ajnabi ka tirsan milatariga oo lagu magacaabo Richaud ayaa ahaa kii badbaadiyay.

“Anigoo qaawan ayaan jiifay (…) Isla markii aan maqlay dhawaqa kabaha, waxaan bilaabay gariir Markaa maskax ahaan ayaanu nafteena ka go’naa,” ayuu Ighilahriz ku yidhi maqaal lagu daabacay Le Monde sannadkii 2000.

Labaatan sano ka dib markii ay soo dejisay culays ay siday muddo tobanaan sano ah, Louisette waxay sheegtay in geesinimadeedii ay qiimo badan ku bixisay. Wiilkeedu wuxuu sii wadaa inuu diido inuu la hadlo si uu u sheego khibradeeda. Mujaahidiin badan (maleeshiyo) ah ayaa dhabarka u jeediyay, waxayna sheegtay inay kashiftay sir ay qarinayeen lixdan sano.

Djamila Boupacha ayaa khudbad jeedisay 27 Juun 1962 Algiers ka dib markii la xiray, la jirdilay iyo faraxumeyn ay geysteen askar Faransiis ah. Markii ugu horeysay waxaa lagu xukumay dil ka hor inta aan la sii dayn iyadoo qayb ka ah heshiiskii Evian. [Getty]

Sheekadeeda tafatiran ee ku saabsan dembiyada kufsiga ee ciidamada Faransiisku galeen waxay dib u furtay nabar xusuusta dadweynaha Faransiiska – dhacdo ceeb ah oo Jamhuuriyaddu ay door bidday inay iska indho tirto tobannaan sano kahor.

Taariikhda gumaystaha Faransiiska ee Aljeeriya ayaa caan ku ah dambiyada dagaal ee foosha xun.

8-dii Maajo 1945-kii, ilaa 45,000 oo Aljeeriya ayaa lagu dilay dalbashada madax-bannaanida dalkooda, sida laga soo xigtay tirooyinka rasmiga ah ee Aljeeriya. Xasuuqaasi ayaa noqday xasuuqii ugu waynaa ee uu Faransiisku sameeyo hal maalin gudaheed.

Markii dagaalkii xoraynta Aljeeriya uu xoogaystay 1954kii, rabshaduhu way sii bateen. Ku dhawaad 1.5 milyan oo reer Aljeeriya ah ayaa lagu dilay malaayiin kalena waa ku barakaceen halgan madax-bannaanideed oo siddeed sano socday oo dhammaaday 1962-kii.

Dambiyada kufsiga ayaa la rumeysan yahay in ay dhaceen si weyn muddo sideed sano ah. Geesinimada weyn awgeed, qaar ka mid ah waaya-aragnimada dumarka Aljeeriya ee ay saameeyeen ayaa soo ifbaxay, halka qaar kale oo badanna ay ku hoos aasan yihiin mamnuucid.

Xadgudubka galmada ayaa si xun loo addeegsaday

In ay isku qariyaan wasakh, iskuna dayaan in ay u eegaan waxa ugu yar ee suurtogalka ah, waxa ay ahayd mid ka mid ah habab badan oo quus ah oo dumarka Aljeeriya ay adeegsadaan isla markii ay maqleen mishiinnada baabuurta ciidamada Faransiiska ee ku soo wajahan tuulooyinkooda, ayay tiri Natalya Vince, oo ah aqoonyahan ku sugan Waqooyiga Afrika iyo Faransiiska.

“Sida laga soo xigtay marag-furka haweenka Aljeeriya, haweenka qaarkood waxay sidoo kale u dhiibeen dhallaanka naagaha da’da yar ee aan guursan iyagoo isku dayaya inay ka dhigaan kuwo aan soo jiidan karin. Taasi, dabcan, macnaheedu maaha in hababkani ay ku guulaysteen ilaalinta haweenka Aljeeriya ama kuwa la weeraray ma aysan isku dayin in ay [is-difaacaan],” ayuu Vince ku daray wareysi uu siiyay The New Arab.

Buuggeeda abaalmarinta ku guulaysatay ee ‘Our Fighting sisters: Nation, Memory and Gender in Algeria’, Vince waxa ay si qoto dheer u falanqaynaysaa waaya aragnimada haweenka Aljeeriya ee u soo halgamay xorriyadda, kuwaas oo sheekadooda maanta aan si buuxda loo ilaawin ama aan si buuxda loo xasuusan.

Marka laga soo tago xaaraanta ku xeeran tacaddiyada galmada, waaya-aragnimadii shakhsi ahaaneed ee haweenka Aljeeriya ee la kulma xadgudubka galmo iyo nafsiyeed ayaa ku lumay xusuusta wadajirka ah ee dagaalka, taas oo dadka guud ahaan u dabbaaldegta sida geesinimada leh ee halgankii Aljeeriya.

“Dambiyada kufsiga Faransiiska ayaa la rumeysan yahay inay si weyn u dhaceen intii uu socday dagaalka Aljeeriya ee xornimada.

Si kastaba ha ahaatee, Vince ayaa sheegtay in haween badan oo Aljeeriyan ah ay helaan siyaabo badan oo shakhsi ah oo ay ku xusaan dhaawacyadooda shakhsi ahaaneed oo ka fog iftiinka warbaahinta.

“Sheekooyinka ay ka midka yihiin kuwa kufsiga gabi ahaanba sir ma ahan. Dumarka Aljeeriya waxa laga yaabaa inaanay u wadaagin si guud. Laakiin waxay ku xuseen tusaale ahaan gabayo sida bulshada Kbayli,” ayey tirri Vince.

In kasta oo inta badan masiibooyinkaas ay ahaayeen kuwo qarsoodi ah oo ku jira tusaalooyin maxalli ah, sheekooyinka kufsiga ee soo jiitay dareenka caalamiga ah, sida kuwa Djamila iyo Louisette, waxay noqdeen mawduuc xiiso leh oo falanqayn ah oo ku saabsan astaanta xadgudubka galmada ee dagaalka.

Cilmi-baaraha Faransiiska Raphaëlle Branche, markii dumarka la beegsaday, “rabitaanku wuxuu ahaa mid ka yar galmada rabitaanka lahaanshaha iyo ceebaynta” sababtoo ah dembiyada kufsiga ee joogtada ah waxay saameeyaan dhibbanaha oo kaliya, laakiin sidoo kale “qoyskeeda, tuuladeeda, iyo dhammaan wareegyada ay ku socdaan iyada ayaa iska leh, ilaa kan ugu dambeeya: dadka Aljeeriya”.

“Kufsigani sidoo kale waa qayb ka mid ah xeeladaha argagixisanimo ee milatari,” ayay Branche ku qortay qoraalkeeda ‘Kufsiga Intii lagu jiray Dagaalkii Aljeeriya’.

Dhankiisa, dhakhtarka dhimirka ee Faransiiska Frantz Fanon, oo qayb ka ahaa dhaqdhaqaaqii xorriyadda Aljeeriya, ayaa u arkay dambiyada kufsiga ee Aljeeriya inay sii socoto dareenka Faransiisku ku hayo jidhka dumarka Aljeeriya ee ka bilaabay isku dayga inuu soo bandhigo xilliyadii hore ee gumeysiga Aljeeriya.

“Boodhadhyo iyo ololeyaal, ciidanka Faransiisku waxay isku dayeen inay ku qanciyaan haweenka inay iska bixiyaan indho-shareerka,” ayay u sharraxday Donia Ismail, oo ah wariye Franco-Algerian ah oo xiisaynaysa taariikhda Aljeeriya.

“Waxay sii waday in ay soo bandhigto haweenka si xoog ah si ay u qaataan sawiradooda aqoonsiga sida kiiska sawirada caanka ah ee Marc Garanger ee haweenka maxaabiista ah ee la soo bandhigay oo la sawiray iyaga oo aan raali ka ahayn. Dhammaantood waxay u taagan yihiin dareenka [jidhka haweenka Aljeeriya]”.

Waxaase yaab leh, waalidu maanta waa ka sii socotaa carrada Faransiiska, iyadoo xijaabka ay weli yihiin mowduuca ugu muhiimsan ee doodda siyaasadda Faransiiska.

“Iyadoo siyaasiyiinta garabka midig ay sii wadaan inay ku doodaan faa’iidooyinka gumeysiga Faransiiska u keenay Aljeeriya, xisbiyada bidixda way ka aamusan yihiin”

Diidmada Faransiiska in uu qirto dambiga

Bisha Luulyo, iyada oo Aljeeriya ay isu diyaarinayso inay u dabbaaldegto sannad-guuradii 60-aad ee ka soo wareegtay markii uu dhammaaday dagaalkii xornimada qaran, isla markaana lagu xusayo dadkii ku dhintay waddaniyiinteeda, Faransiisku waxa uu weli ka caga jiidayaa in uu qirto dembiyada ay ciidankoodu galeen intii uu socday dagaalka.

“Iyadoo siyaasiyiinta garabka midig ay sii wadaan inay ku doodaan faa’iidooyinka gumeysiga Faransiiska u keenay Aljeeriya, kuwa bidixdana ay ka aamusan yihiin,” Ismaaciil, oo awoowgiis uu ka dagaalamay jabhadda Aljeeriya, ayaa u sheegay The New Arab.

Marine Le Pen, oo ah siyaasiyad Faransiis ah oo midigta-fog ah, kuna guul-darraystay doorashadii madaxtinimo ee sannadkan, kagana adkaatay Emmanuel Macron, ayaa sheegtay 2017-kii in “gumaysiga Faransiiska uu wax badan u horseeday, gaar ahaan Aljeeriya”.

Marion Anne Perrine “Marine” Le Pen waa qareen iyo siyaasi Faransiis ah oo u tartantay madaxtinimada Faransiiska 2012, 2017, iyo 2022. Xubin ka mid ah Rally National, waxay soo noqotay madaxweynaheeda 2011 ilaa 2021. Waxay xubin ka ahayd Golaha Shacbiga ee deegaanka 11-aad ee Pas-de-Calais ilaa 2017.

Eric Zemmour, oo ah siyaasiga midigta fog ee Faransiiska ee lagu muransan yahay, ayaa ku dooday muhiimada dambiyada Faransiiska uu ku xaddidayo weerarrada Aljeeriya ee ka dhanka ah ciidamada. Dhanka kale, garabka bidix Jean-Luc Mélenchon ayaa doorbidaya inuu isticmaalo ereyga ‘dagaal sokeeye’ si uu u qeexo dariiqa Aljeeriya ee ku wajahan xoraynta ciidamada Faransiiska.

2017, Madaxweyne Emmanuel Macron, oo weli musharrax ah waqtigaas, ayaa markii ugu horreysay jebiyey aamusnaantii siyaasadeed ee muddada dheer ku jirtay xilligii ugu dhiigga badnaa ee taariikhda dhow ee Faransiiska, isagoo qiray “dambiyada ka dhanka ah bani’aadamnimada” Gumeysiga Faransiiska ee Aljeeriya.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Dhaqan, Af, iyo Taariikhda

Caasimada Oslo ayaa lagu soo bandhigay ururkii ugu horeeyey ee Soomaaliyeed ee u taagan dhaqanka, luuqada iyo taariikhda Soomaaliyeed

Caasimada Oslo ee dalka Norway ayaa waxaa lagu aasaasay ururkii ugu horeeyey ee Soomaaliyeed, kaasoo u taagan dhaqanka, luuqada iyo taariikhda Soomaaliyeed oo ay aqoonsatay dowladda Norway.

Published

on

Hogaanka iyo maamulka Hangool Norway (B) Cabdijabaar Sh. Axmed, qofka ku xiga (DH) Filsan Maxamed, qofka ku xiga (DH) Guddoomiyaha Hangool Samsam Cali (M) Fu'aad Warsame

Hangool Norway waxaa la aasaasay 1-da janaayo 2022. Waxaa shirkii ugu horeeyay lagu qabtay caasimada Oslo ee dalka Norway. Shirka waxaa kasoo qeyb galay qorayaal iyo aqoonyahano Soomaaliyeed waxaana lagu falanqeeyay baahida loo qabo in Soomaalida yeelato xarun lagu midaynaayo Qorayaasha Soomaaliyeed iyo Xarun Dhaqan oo u gaar ah Soomaalida Norway, ayaa lagu yiri qoraal sharaxaayo ururka iyo sababta uu u taagan yahay.

“Ujeedada Hangool ayaa ah in lagu mideeyo bahda qorayaasha Soomaaliyeed ee maanta iyo kuwa mustaqbalka dhaw ee soo socda, sidoo kale waxaa lagama maarmaan ah in la helo xarun ka turjubanayso dhaqanka, taariikhda iyo luuqada afka Soomaaliga ah oo u taagan Soomaalinimadeena iyo dadnimada ummada ay leedahay.” – ayuu yiri madaxa tifatiraha majaladda Hangool Norway, Cabdijabaar Sh. Axmed.

Marka aan aragnay dhibaatooyinka dhalinteena ka haysato fahandarada luuqada afka Soomaaliga, dhaqanka iyo guud ahaan taariikhda cida ay yihiin ayaan waxaan ku fikirnay inaan aasaasno Hangool Norway. Waxaa jira jiil badan oo Soomaaliyeed oo aanan aqoonin afkooda hooyo, dhaqankooda iyo taariikhdooda waxayna u baahan yihiin xarun ay ka heli karaan macluumaad la xariira guud ahaan qodobadaas aan soo sheegnay. Waxaa aragnay in dhalinyaradeena ay dhibaato badan ka haysato ‘inay ogadaan qoomiyada ay ka tirsan yihiin’. Sidaas awgeed, Hangool waxay dhalinta ka caawin doontaa inay fahmaan luuqadooda, dhaqankooda, iyo in la qoro oo la daabaco buuggaagta caruurta ee dhaqanka iyo taariikhda, ayaa lagu yiri qoraal kasoo baxay shirka Hangool Norway.

Soomaalida kunool qurbaha ayaa waxaa dhibaato badan ka haysto xagga barbaarinta ubadka. Waalidiinta iyo ubadkooda isma fahmaan waxaana sababaya luuqada waalidka ku hadla ee Soomaaliga ah iyo kuwa ubadkooda ku hadlaan oo ah dalka ay ku noolyihiin afkiisa. Sababta ugu weyn ayaana ah isfahan darada u dhaxeyso waalidka iyo ubadka.

Soomaalida ku dhaqan qurbaha intooda badan xiiso iyo welwel ayay ka qabaan in dhaqankooda la waayo halka inta badan kuwa dalka kunool aan kala jeclayn sababtuna waa kuwa dalka jooga cid kale oo dhaqankooda ay ugu cabsi qabaan ma jiro.

Sida aan wada ogsoonahay luuqada waxay ku dhaxal siisaa inaad si fiican u barato dhaqanka iyo diimaha ay haystaan dadka luuqadaas ku hadla. Tusaalle, haddii aad barato afka Norwejiga waxaad si hoose u baranaysaa dhaqanka iyo dabeecadaha dadka Norwejiyanka sidoo kale luuqada Soomaaliga ah haddii aad si fiican usii barato xittaa adigoo Soomaali ah waxaad sii oganaysaa waliba si qoto-dheer aad usii baranaysaa dhaqanka Soomaalida, taariikhdooda iyo hab-nololleedkooda.

Soomaalida ku dhaqan qurbaha intooda badan xiiso iyo welwel ayay ka qabaan in dhaqankooda la waayo halka inta badan kuwa dalka kunool aan kala jeclayn sababtuna waa kuwa dalka jooga cid kale oo dhaqankooda ay ugu cabsi qabaan ma jiro. Marka ay noqoto fanka farshaxanka ee masraxa caalamka dhaqanka soomaalida ayaa kuwa aan ka muuqanin, sababtuna waxaa loo fahmi karaa in Soomaalida aysan ku baraarugsaneen farshaxanka muhiimada ay leedahay. Hangool ayaa hadda noqday ururka kali ee ay dowladda Norway u aqoonsan tahay dhinacyada dhaqanka, luuqada, taariikhda iyo farshaxanka Soomaalida.

Marka ay noqoto fanka farshaxanka ee masraxa caalamka dhaqanka soomaalida ayaa ah kuwa aan ka muuqanin, sababtuna waxaa loo fahmi karaa in Soomaalida aysan ku baraarugsaneen farshaxanka muhiimada ay leedahay. Hangool ayaa hadda noqday ururka kali ee ay dowladda Norway u aqoonsan tahay dhinacyada dhaqanka, luuqada, taariikhda iyo farshaxanka Soomaalida.

Maamulka iyo hogaanka Hangool Norway waxay isugu jiraan dhalinyaro wax ku baratay qaarada Yurub, aqoonyahano, qorayaal iyo dad dhaqan-yaqaan ah oo intooda badan deggan dalka Norway.

Guud ahaan, dhaqanka Soomaalida waa hab nololeedka iyo nidaamka dhaqan ee dadka Soomaalida ah; taasi oo ay ka mid tahay luuqada, cuntada, suugaanta, fanka, farshaxanka, habaynta iyo soo bandhiga barnaamijyada u gaarka ah Soomaalida, ruwaayadaha, majaajilooyinka u dhaqanka ah dadka Soomaalida ah meelkasta oo ay joogaan, gaar ahaan inta ku dhaqan Bariga Afrika.

(B) Ruweyda, qofka ku xiga (DH) Guddoomiyaha Hangool Samsam Cali (M) Qoraa Maxamed Xuseen Macalin

 

Maamulka Hangool oo ka shiraayo istiraajiyada Hangool Norway iyo halka ay wajahi doonaan sanadka soo socda.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Dhaqan, Af, iyo Taariikhda

Xiddigga fanka Soomaaliyeed ee Aar Maanta wuxuu ka caawiyaa carruurta Soomaaliyeed ee Minneapolis inay ogaadaan dhaxalkooda

Published

on


Xiddiga fanka fanaaniinta Soomaaliyeed ee Aar Maanta wuxuu ka caawiya carruurta Soomaaliyeed ee deggan degmo ka tirsan magaalada Minneapolis ee dalka Mareykanka oo loo yaqaan “Muqdisho yar oo ku taal Mississippi” si ay u bartaan luuqadda iyo dhaqanka dalkooda hooyo.

Aar Maanta, oo caadiyan fadhigiisu yahay magaaladda London, wuxuu arkay baahi degdeg ah oo loo qabo in afka Soomaaliga la geliyo nolosha carruurta, oo qaarkood ay ku dhasheen Mareykanka oo aysan ku hadli karin afkooda hooyo.

“Markii uu wiilkaygu dhashay waxaan raadineynay luuqada Soomaaliga waxaana ogaanay inay tahay wax aan la heli karin. Waxa kaliya ee aan haystay waxay ahaayeen xusuusteyda,” ayuu yiri. “Taasi waxay ahayd dhimbiilkii mashruucan.”

Erayada qaarkood waxaa qorey carruurta Soomaaliyeed oo qaarkood ay da’doodu tahay siddeed jir. – Carruurtan ayaa ku nool xaafadda Cedar -Riverside ee magaalada Minneapolis ee gobolka Minnesota ee dalka Mareykanka – oo ah deegaan ay ku nool yihiin Soomaali aad u badan.

Heesahooda ayaa la sii daayay bishan waxa lagu tilmaamay “albumkii carruurta iyo af Soomaaliga ee ugu horreeyey ee ku baxa muusigga adduunka”.

Fanaanka Xasan Nuur oo loo yaqaano “Aar Maanta” oo horkacayay caruurtii Bandhigfaneedka la la wadday, ayaa VOA u sheegay in ujeedada soo badhigista albumkan ay ugu wayntahay in caruurta la dhiirigaliyo, afkooda iyo dhaqankooda la jecleysiiyo.

Xarutna Cedar Cultural inkasta oo ay ku caanbaxday soo bandhigista bandhigfaneedyo ay fanaaniin Soomaaliyeed garwadeeno ka yihiin, hadana waa markii ugu horeysay ee ay Soo bandhigaan heeso iyo suugaan u gooni ah ubadka Soomaaliyeed. Soomaalida suugaan ku noosha ah ee aan ka baaqan badhigfaneedyadooda waxaa ka mid ah Cabdiraxmaan Mukhtaar oo arrimaha dhalinyarada ka shaqeeya, xalayna ay uga duwanayd habeennadii kale ee uu goobtan imaan jiray.

Albumkaan ‘ubadkaa mudnaan leh’ ayaa noqonayaa Albumkii ugu horeeyay ee nuuciisa ah ee caruurta loo sameeyo, laftooduna ay ka qeybqaadanayaan. Heesta halkudhigga u ah albumka iyo dhowr kaleba, waxaa hal abuuray Pro. Siciid Saalax Axmed oo wax ka dhiga Jaamacadda Minnesota. Waxa uuna ii sheegay in isaga iyo fanaanka Aar Maanta ay sii wadi doonaan barnaamijyada sare loogu qaadayo fahamka caruurta ee afkooda iyo cidda ay yihiin.

Waa Caruur Soomaaliyeed oo ku nool magaalada Minneapolis oo ah halka ay deggan yihiin Soomaalida ugu badan ee gobalka Minnesota. Waxa ay la heesayaan fanaanka Xasan Nuur “Aar maanta” oo habeenkii xalay ahaa Xarunta Cedar Caltural ku daah furay albam cusub oo magaciisu yahay Ubadkaa mudnaanta leh.

Jaaliyadda Soomaaliyeed ayaa ku tilmaamay bandhigfaneedkaan mid waaliddiinta u furaya wadadii ubadkood ku hagi lahayd barashada afkooda, oo caruurta qurbaha ku koreysa uu dhib badanka heysto. Xalwo xuseen waa habeenkii ugu horeeyay ee ay xarunta Cedar Caltural Centar u timaaddo bandhigfaneed. – Xalwo Xuseen

Kala soocidda jiilka Soomaaliyeed

Mid ka mid ah arrimaha muhiimka ah ee uu Aar Maanta doonayay inuu wax ka qabto ayaa ah “kala goynta jiilasha – waalidiinta ku dhashay Soomaaliya iyo carruurtooda ku nool Mareykanka, halkaas oo aysan ahayn cimilada oo kaliya qabow, laakiin sidoo kale dabeecadaha ku wajahan bulshada Soomaaliyeed”.

Heesahu waxay aad ugu ku saabsan yihiin waalidiinta, gaar ahaan hooyooyinka, qaarkood oo nimankoodu muddo dheer ka tageen.

Waxay ku saabsan yihiin safarro “Laga soo bilaabo Geeska [Afrika] ilaa Cedar”, waxay tilmaamayaan sida, Soomaaliya, “gacan ku dhiiglayaashu ugu dabaalanayaan barkadaha gumaadka”, waxayna si kalgacal leh uga hadlaan dhismayaasha dhaadheer ee Cedar Riverside, “. – Faadumo Jamiila Biixi

Marwo Biixi ayaa sheegtay in hannaanka samaynta albumku uu gacan ka geystay isku xidhnaanta jiilalkii kala duwanaa iyadoo fursad loo siinayo dhallinyarada inay shabaddooda ku dhejiyaan Soomaalinimadooda.

“Odayaashu waxay rumeysan yihiin inaan ilownay afkeenna, dhaqankeenna iyo taariikhdeenna.”

“Abuuritaanka heesahan waxay naga caawisay inaan la xiriirno dhaxalkayaga iyo awoowayaasheen, iyadoo noo oggolaaneysa inaan sameyno wax u gaar ah oo cusub, si aan u sameyno nooca aan u leenahay waxa ay tahay Soomaalinimada.” – Faadumo Jamiila Biixi, Mid kamid ah dhalinyarada Soomaaliyeed oo ku nool Minneapolis

Facebook Comments Box

Continue Reading

Dhaqan, Af, iyo Taariikhda

Wax ka baro taariikhda Aabihii aasaasay Zaambiya, Madaxweyne Kenneth Kaunda oo geeriyooday isagoo jira 97

Madaxweynihii hore ee Zaambiya ahna hogaamiyihii xorriyadda Kenneth Kaunda ayaa ku dhintay da’da 97.

Published

on


Geeridiisa waxaa xaqiijiyay madaxweynaha haatan ee Zaambiya Edgar Chagwa Lungu, oo ku yiri qoraal uu soo dhigay bartiisa Facebook khamiistii: “Waxaan ku ogaaday geeridaada galabnimo murugo weyn”

“Aniga oo ku hadlaya magaca qaranka oo dhan iyo magacayga waxaan ka baryayaa in dhamaan qoyska Kaunda la qalbi qaboojiyo iyada oo loo baroor diiqayo Madaxweynaheena Koowaad iyo halyeeyga runta ah ee Afrika,” Madaxweynaha ayaa intaas ku daray.

Kaunda waxaa looga daweynayay xanuun aan la shaacin ee isbitaalka militariga oo ku yaala caasimada Lusaka, xafiiska Lungu ayaa ku sheegay war saxaafadeed Isniintii. Xafiiskiisa ayaa u sheegay Reuters maalintii Talaadada in laga daweynayo oof wareen.

Kaunda wuxuu ahaa madaxweynihii ugu horreeyay ee Zaambiyya ka dib markii waddanka koonfurta Afrika uu xorriyadda ka qaatay Ingiriiska. Wuxuu xukunka hayey intii u dhaxeysay 1964 ilaa 1991 waxaana lagu yaqaanaa inuu ka mid yahay kooxaha waa weyn ee dagaalka kula jira qaarada.

Kaneth Kuanda ayaa la sheegaa inuu xirriir aad u wanaagsan la lahaa Soomaaliya, isla markaana uu booqday. Kaunda waxaa lagu xurmeeyaa halgankiisii xorriyadda Zaambiya, oo xorriyadda ka raadisay xukunkii caddaanka laga tirada badan yahay ee 1950-meeyadii.

Horraantii 1960-meeyadii, Kaunda wuxuu ku biiray siyaasad firfircoon waxyar kadib markii xabsiga laga sii daayay, isagoo noqday hoggaamiyaha xisbiga cusub ee xorriyadda qaran ee midoobay (UNIP). Kaneth Kuanda ayaa kaalin muhiim ah ka qaatay diblomaasiyada Gobolka, oo si dhow ula shaqeyneysa Mareykanka si loo helo xalka dhibaatooyinka isku dhacyada ee Rhodesia, Angola iyo Namiibiya. laga soo bilaabo 1972-kii ilaa 1991kii Zaambiya waxay aheyd hal wadan oo qeyb Ka ah UNIP ayadoo xisbiyada kale ay hoos u dhigeen “One Zaambiya, One nation.” Kaneth Kuanda wuxuu ku guuleystay Fredrick Chiluba oo ka tirsan dhaqdhaqaaaqa dimuqraadiyada ee dhinacyada kala duwan ee dimuqraadiiga ah.

Sanadka markuu ahaa 1991-kii, wuxuu bilaabay kobcinta bulsho-dhaqqale iyo baahinta xukunka dowlada.

Noloshiisii hore,

Kaunda aabihiis, oo ka soo jeeda Nyasaland (hadda Malawi), wuxuu ahaa macallin iskuul; hooyadiis, oo waliba macallin ahayd, waxay ahayd haweeneydii ugu horreysay ee Afrikaan ah ee wax ka dhigta gumeysigii Zaambiya. Labaduba waxay wax ku barteen qowmiyada Bemba ee waqooyiga Zaambiya, halkaas Kaunda oo yar uu ku helay waxbarashadiisii hore, isagoo dhameeyay dugsiga sare horaantii 1940s. Sida dadka Afrikaanka ah ee intooda badan gumaystaha Zaambiya ee gaadhay heer dabaqad dhexe ah, wuxuu sidoo kale bilaabay inuu dad wax baro, marka hore gumaysigii Zaambiya iyo badhtamihii 1940-yadii Tanganyika (hadda Tansaaniya).

Caasimada Zaambiya

Lusaka waa caasimada iyo magaalada ugu weyn ee Zaambiya. Waa mid ka mid ah magaalooyinka ugu dhaqsiyaha badan ee soo koraya koonfurta Afrika. Lusaka waxay ku taal qaybta koonfureed ee plateau-dhexe meel sare oo qiyaastii ah 1,279 mitir. Laga soo bilaabo 2019, dadka ku nool magaalada waxay ahaayeen qiyaastii 3.3 milyan, halka dadka ku dhaqan magaalooyinka lagu qiyaaso 2.5 milyan sanadka 2018.

Lusaka waa xarunta ganacsiga iyo dowladda labadaba ee Zaambiya waxayna isku xirtaa afarta jid ee waaweyn ee dalka ee aada waqooyiga, koonfurta, bariga iyo galbeed. Ingiriisigu waa luuqadda rasmiga ah ee maamulka magaalada, halka Nyanja iyo Bemba ay yihiin luuqadaha waddooyinka inta badan looga hadlo.

Kaunda – oo caan ku ah magaca KK – wuxuu si weyn u taageeray dadaalada lagu joojinayo midab kala sooca Koonfur Afrika. Wuxuu sidoo kale ahaa hogaamiye taageersan dhaqdhaqaaqyadii xoreynta ee Mozambique iyo kan hada loo yaqaan Zimbabwe.

Noloshii dambe Kaunda wuxuu u weecday la dagaalanka HIV ka dib markii mid ka mid ah wiilashiisa, Masuzyo, uu u dhintay cudur la xiriira Aids-ka. “Waxaan la dagaalanay gumaysiga. Waa inaan hada u isticmaalnaa xamaasad la mid ah la dagaalanka Aids, oo ku hanjabay inuu ka tirtirayo Afrika,” ayuu u sheegay Reuters 2002.

Kenneth Kaunda, Siyaasadiisa dhaxal galka leh

Siyaasadda arrimaha dibedda, Kenneth Kaunda wuxuu caawimaad xagga saadka ah siisay dhaqdhaqaaqyada kale ee xoraynta Afrika, oo ay ku jiraan Zimbabwe African People’s Union (ZAPU) iyo jabkii kala baxay Midowga Afrika ee Zimbabwe African National (ZANU) ee Koonfurta Rhodesia iyo African National Congress (ANC) ee Koonfur Afrika. ANC Radio Freedom ayaa loo ogolaaday inay ka tabiyaan Lusaka waxayna ku hoos jirtay ilaalinta Kaunda in ANC ay sameysay halgan hubaysan, ka dibna mid diblomaasiyadeed oo ka dhan ah midab kala sooca. Zaambiya waxay sidoo kale ka caawisay Zimbabwe inay xornimadeeda ka qaadato xukunkii cadaanka tirada yar ee 1980.

Laakiin intii uu xukunka hayay, Zqambiya waxay noqotay dowlad hal xisbi ka kooban – taasoo si hufan u siisay isaga xukun buuxa. Kaunda wuxuu mamnuucay mucaaradka siyaasadeed 1973. Waxaa lagu qasbay inuu ka laabto go’aankan 1991 sababo la xiriira cadaadis caan ah oo ay kicisay cunno yarida aasaasiga ah iyo sidoo kale cadaadiska caalamiga ah ee sii kordhaya ee dimuqraadiyada weyn ee Afrika.

Wuxuu ka dhacay xukunka markii ay soo ifbaxday dimuqraadiyadda xisbiyada badan. Sanadkii 1991, waxaa looga adkaaday doorashadii madaxtinimada Fredrick Chiluba oo ka socday xisbiga Movement for Multiparty Democracy (MMD) ka dib olole adag oo uu ku tartamay. Kaunda wuxuu aqbalay guuldaradii isagoo ruxaya astaantiisa astaan gacmeedka cad.

Kaunda ayaa sii waday ku lug lahaanshiyaha siyaasada qaranka sanadkii 1996-dii wuxuu isku dayay inuu u tartamo madaxtinimada. Sikastaba, dowlada Chiluba ayaa bedeshay dastuurka si qofkasta oo waalidkiis ay ka yimaadaan dibada wadanka loo arko ajnabi sidaa darteedna uusan u tartami karin xafiiska.

Chiluba ayaa markii dambe isku dayay inuu masaafuriyo Kaunda isagoo ku eedeeyay inuu yahay Malawi. Sannadkii 1997, Chiluba ayaa Kaunda ku tuuray jeel maalinta Kirismaska iyadoo lagu eedeeyay inuu ku lug lahaa isku day afgembi ee dhicisoobay.

Sannadkii 1999-kii, xilligii uu xukumayay Chiluba, wuxuu ku dhawaaqay dal-la’aan Maxkamad Sare ee Zaambiya, laakiin wuxuu ka horyimid go’aankan Maxkamadda Sare ee Zaambiya, oo ku caddeysay inuu yahay muwaadin Zaambiya ah sannadka soo socda.

Guud ahaan qaaradda Afrika, waddooyin badan, dhismayaal iyo garoomo diyaaradeed ayaa loogu magac daray isaga. Xitaa markii uu duqoobay, wuxuu si isdaba joog ah codkiisa ugaga hadlay fagaarayaasha isaga oo ka soo horjeeda cadaalad darrada la aaminsan yahay iyo sidoo kale cadaadiska dadka laga tirada badan yahay.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Dhaqan, Af, iyo Taariikhda

Taariikhyahaanno reer Al-Jeeriya ah oo u kacay sidii loo sii celin lahaa keydkii gumeysigii Faransiiska – Warbixin

Taariikhyahan Sophie wuxuu leeyahay xirida marinka keydka arrimahan looma jeedin “in la qariyo xaqiiqooyin aan la sheegi karin, laakiin waa in la qariyo karti darada madaxdii kaydka Aljeria.”

Published

on


Sagaal taariikhyahanno reer Al-Jeeriya ah ayaa ugu yeeray Madaxweyne Cabdul Majiid Tebboune inuu joojiyo “caqabadaha xafiisyada” ee keydka qaranka. 25-kii Maarso, taariikhyahanno ay madax u yihiin Maxamed Ould Si Al-Qarsou, Daho Gerbal iyo Ammar Muxannad  ayaa warqad furan u qoray Tebboune, iyagoo ka dalbanaya inuu joojiyo caqabadaha xaddidaya gelitaanka kaydka.

Hindisahan wadajirka ah waa mid aan horay loo arag waana saameyn ka dhalatay daabacaadda warbixintii Benjamin Stora ee bishii Janaayo 2021 ee magaalada Paris ee ku saabsan dib-u-heshiisiinta dhaxalka xusuusta ee Faransiiska iyo Aljeeriya.

Saraakiisha Faransiiska ayaa dhowr jeer ku celceliyay sida ay lagama maarmaanka u tahay in Aljeeriya laga rogo boggii hore ee gumeystaha lana furo bog cusub.

Warbixinta waxaa ku jiray soo jeedinno ah in xiriirka labada dal laga siibo xaaladda curyaannimada ee ay keeneen arrimaha xusuusta gumeystaha ee dhex taal.  Aljeeriya waxay dalbaneysaa in dib loo soo celiyo dhammaan keydkii gumeysigii Faransiiska ee ka horreeyey, oo ay Paris wareejisay xilligii laga daad-gureynayay ciidamadeeda.

Gumeysigii Faransiiska ee Aljeeriya wuxuu socday intii u dhaxeysay 1830 iyo 1962, maadaama mas’uuliyiinta iyo taariikhyahannada Aljeeriya ay sheegeen in xilligan uu goobjoog u ahaa dil ku dhowaad 5 milyan oo qof, iyo sidoo kale ololeyaal barakac iyo hanti la dhacay.

 ‘Xaalada baahsan’

Sida laga soo xigtay hay’adda ay maamusho Sheikhi “waxay noqotay aasaaska haysashada xafiisyada kuwaas oo aan loo aqoonsanayn aqoonyahanada dhabta ah ee taariikhda.” “Waxaan cambaareyneynaa xaalada meelwalba, halkaas oo qof uu dalbado inuu helo kaydinta Algeria,” ayuu yiri Muhannad Amer.

Taariikhyahan Sophie wuxuu leeyahay xirida marinka keydka arrimahan looma jeedin “in la qariyo xaqiiqooyin aan la sheegi karin, laakiin waa in la qariyo karti darada madaxdii kaydka Algeeriya.”

Intii lagu guda jiray wareysiga bogga Faransiiska ee “Le Monde Africa” ​​bishii Nofeembar 2020, Sheekhi wuxuu isku dayay inuu caddeeyo mowqifkiisa isagoo wajahaya dhaleeceyn uu horayba u qabay, isagoo ku boorriyey saameynta “bulshada” asaga oo furay kaydad xasaasi ah.

Wuxuu odhan jiray mararka qaarkood “agaasimaha kaydka waxaa waajib ku ah inuu ixtiraamo kalsoonida bulshada kana hortago (shaacinta faylasha) ee u horseedaya saamayn xun shaqada bulshada.” Wuu is difaacay isagoo leh, “Saamayn kuma yeelan doono cilmi baarista, laakiin wali waxaa jira dad u yimaada (keydka) khilaafkan dartiis.”

Marka ay timaado, tusaale ahaan, arrimaha ay yihiin dad gorgortan ku filan, ma sii deyn karo.  Sheekheey ayaa intaas ku daray “Tani waa kiiska markii la i waydiiyo in aan xareeyo qof lagu soo eedeeyay in uu gacansaar la leeyahay Faransiiska,” kuma tuuri doono faylalkaas aargudashada caanka ah aniga oo qaybinaya.

Le Monde ayaa tiri, “Dhibaatada oo dhan waxay tahay in Shiikhaygu uu qaato xaq u leeyahay inuu xukumo waxa bulshada u wanaagsan ama xun, iyadoon loo eegin qodobbada sharciga Al-Jeeriya ee la xiriira kaydadka taariikhdu markay ahayd 1988.”

Taariikhyahanadii Kacaanka.

Wargeyska Faransiiska ee Le Monde wuxuu leeyahay kacaanku wuxuu ka dhex bilaabmayaa taariikhyahanada reer Algeria.  Hindisaha ayaa muujinaya jahwareerka sii kordhaya ee cilmi-baarayaasha ee la xiriira maamulka (Al-jeeriya), oo loo arko mid aan muuqan oo aan caqli-gal ahayn, oo ku saabsan maareynta kaydka qaranka, ayay tiri.

Markii hore, labada madaxweyne waxay ku heshiiyeen in la magacaabo laba taariikhyahan (midba midka kale) si looga wada hadlo faylalka xusuusta, maadaama Stora loo magacaabay dhinaca Faransiiska, iyo dhinaca Aljeeriya, Cabdi Majiid sheeqeey.

Si kastaba ha noqotee, marka loo eego Stora, Sheekheey kama uusan qeyb galin shaqooyin la mid ah taasoo ku saabsan kaydinta iyo talooyinka ku saabsan arrinta xusuusta, sida ay qortay Le Monde.

Ammar Muhannad wuxuu weydiinayaa, “Aaway warbixintii Aljeeriya? Dhinac kale, waxaa jira warbixinta (Stora) oo kicisa khilaaf ka dib markii la daabacay, dhinaca kalena waxaa jirta warbixin (laga filayo Shiikhayga) oo kicisa khilaafka iyadoo maqnaansho uu ku jiro. ”

Sheekheey, dhiniciisa, wuxuu qiil uga dhigayaa aamusnaantiisa xaqiiqda ah in warbixinta Stora aan si rasmi ah loogu gudbin masuuliyiinta Al-Jeeriya.

“Tani waa warbixin Faransiis ah oo aan si rasmi ah naloogu soo dirin si ay waajib ugu noqoto, ugu yaraan anshax ahaan, inaan ka jawaabno waxyaabaha ay ka kooban tahay,” ayuu u sheegay Qatari Al-Jazeera channel 22-kii Maarso, isagoo ka hadlaya Stora.

Jahwareerka ku hareeraysan doorka Sheekheey ee wadahadalkan ku saabsan ayaa kallifay taariikhyahanno inay hadlaan, halka uusan ku qanacsaneyn agaasimaha keydka muddo dheer.

Sannadkii 2016, taariikhyahan Fu’aad Soofi, oo ah agaasime ku-xigeen hore oo ay weheliyaan Sheekheey, ayaa mar horeba caasiyey isaga oo daabacay maqaal maalinle ah oo la magac baxay “Al-Wataan” oo uu ku cambaareynayo “xannuunka” Kaydka Qaranka iyo “dhimashadiisa gaabiska ah”.

Shan sano kadib, kacdoonku wuxuu qaatay weji wada jir ah isagoo wata warqad furan oo ku socota Tebboune, Le Monde ayaa sidaas leh.

Xaqiiqdii, cilmi baarayaal badan oo reer Al-Jeeriya ah ayaa lagu qasbay – had iyo jeer xaalado qalafsan iyo xaalado sharciyeed – inay tixraacaan haynta keydka keydka dibedda ee Qaranka, ama kuwa ku jira Arjiyada Adeegyada Difaaca ee Vincennes, halkaa soo loogu yeero ardiyada “madaxbannaanida” gumeysiga faransiiska ee Al-Jeeriya.

Kiiskan aan la sheegi karin wuxuu kicinayaa arinta sii xoojinta wadaagga dhijitaalka ah ee kaydka u dhexeeya Faransiiska iyo Algeria, illaa iyo inta asalka ah “dib loo celinayo”, sida laga soo xigtay gobolka Maghreb. Waxay sidoo kale muujineysaa sii xumeynta “caqabadaha xafiisyada” ee reer Al-Jeeriya oo ay cambaareeyeen intooda badan saxiixayaasha.

Facebook Comments Box

Continue Reading
Advertisement Somalism>
Sirdoonka & Militariga3 days ago

Yukrayn ayaa eriday safiirkii Iiraan – sababtoo ah diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Ruushku u adeegsaday dagaalka

WARBAAHINTA5 days ago

Reer galbeedka waxay burburinayaan mudnaantooda – ayuu yiri Lavrov

Sirdoonka & Militariga5 days ago

Biden wuxuu ballan qaaday taageerada xulafada Ruushka

Sirdoonka & Militariga5 days ago

Kuuriyada Waqooyi ayaa ka jawaabtay eedeymaha hubka ee Ruushka

Diblomaasiyadda & Dunidda6 days ago

Ra’iisel wasaaraha Jabban ayaa amaanay doorka Turkiga ee heshiiska qamadiga ee dagaalka Ruushka iyo Yukrayn

Sirdoonka & Militariga6 days ago

Israa’iil iyo Yuganda ayaa kala saxiixday heshiis iskaashi oo dhanka difaaca ah iyadoo ay jirto dhaleecayn

Sirdoonka & Militariga6 days ago

Madaxweynaha Ruushka wuxuu ku dhawaaqay abaabul ciidan oo qayb ka ah Ruushka

Afrika2 weeks ago

Marrooko iyo Nayjeeriya ayaa ku heshiiyey mashruuc ku saabsan in gaaska la gaarsiiyo Galbeedka Afrika iyo Yurub

Afrika2 weeks ago

10 qof ayaa ku dhintay iska horimaad dhexmaray beeraley iyo xoolo dhaqato dalka Chad

Diblomaasiyadda & Dunidda2 weeks ago

Maxaa dhici kara haddii heshiiska Nukliyeerka Iiraan la saxiixo?

Gumeysi iyo isir sifeyn2 weeks ago

Google iyo shaqaalaha Amazon ayaa ka mudaaharaaday qandaraas balaayiin doolar ah oo lala galay Israa’iil

Afrika3 weeks ago

Telefishinka dowladda Itoobiya ayaa shaaca ka qaatay in Madaxweyne Xassan Sheekh iyo kooxda TPLF ay leeyihiin ‘xariir adag’

Siyaasadda Soomaaliya3 weeks ago

Golaha Wasiirada Somaaliya oo bogaadiyey dagaalka shacabka Hiiraan ay kula jiraan Al-Shabaab

WARBAAHINTA3 weeks ago

Masar ayaa diiwaan gelisay kiiskii ugu horreeyay ee cudurka daanyeerka, waxaana laga helay nin 42 jir ah oo ka yimid Yurub

Siyaasadda Soomaaliya3 weeks ago

Boqolaal carruur ah ayaa ku dhimanaya Soomaaliya waxaana loo aasayaa ‘sida qashinka’, ayay tiri QM

Sirdoonka & Militariga4 weeks ago

Mareykanka ayaa u xaqiijiyay Israa’iil in Iiraan aysan noqon doonin quwad nukliyeer ah

WARBAAHINTA4 weeks ago

Maamulaha suuqgeynta ee shirkada Google ayaa iscasilay ka dib markii ay dhaleeceysay heshiiska lala galay Israa’iil

WARBAAHINTA4 weeks ago

Al-shabaab oo qarxisay ceelal iyo xarumaha isgaarsiinta deegaanno ka tirsan Galmudug

Afrika4 weeks ago

Ugu yaraan 14 qof ayaa ku dhintay weerarro ay fallaagada ku qaadeen bariga Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Koongo

Siyaasadda Soomaaliya4 weeks ago

Madaxweyne Xasan Sheekh oo Jeneral Cabdalla Cabdalla dib ugu soo celiyey darajooyinkii iyo xuquuqdii ciidan

Gumeysi iyo isir sifeyn4 weeks ago

Booliiska Israa’iil ayaa xiray gabar aroosad Falastiini ah iyadoo ku labisan dharka arooska

WARBAAHINTA1 month ago

Gudiga dowlada Denmark ayaa raba in xijaabka laga mamnuuco iskuulada

Siyaasadda Soomaaliya1 month ago

Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa sheegay in ay sii wadi doonaan dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab

Sirdoonka & Militariga2 months ago

Maxaan kala Soconaa dagaaladii ay qaadeen Al-shabaab?

Siyaasadda Soomaaliya2 months ago

Soomaaliya ayaa u magacawday aasaasihii al-Shabaab wasiirka diinta

Siyaasadda Soomaaliya2 months ago

“Xildhibaanadu ha diidaan ansixinta Roobow”- Xisbiga Qaransoor

Sirdoonka & Militariga2 months ago

Shabaab oo weerar culus ku qaaday Kenya, waa sidee xaalada amni ee geeska Afrika?

WARBAAHINTA2 months ago

Nafaqo darro daran oo saameysay caruurta barakacayaasha kusoo barakacay magaalada Muqdishu

WARBAAHINTA2 months ago

Barakacayaal kusoo barakacay duleedka deegaanka Ceel Barde oo ka cawanaayo amni daro iyo cunno yari soo wajaheysa

WARBAAHINTA2 months ago

Diyaaradaha nuuca Drone-ka oo duqeymo ka fuliyay tuulooyin hoos taga gobolka Hiiraan

WARBAAHINTA2 months ago

Galmudug iyo Dowlo Deegaanka Soomaalida oo shir kaga hadlaayo amniga xadka labada maamul

WARBAAHINTA2 months ago

Maandooriyaal  iyo hub lagu soo qab qabtay magaalada Muqdishu

WARBAAHINTA2 months ago

Madbacad ay yaaliin buugaag iyo agab badan oo laga hirgaliyay magaalada Muqdishu

Sirdoonka & Militariga2 months ago

Maxaa sababay inay Al-shabaab weeraro ka geystaan deegaanada Aato iyo Yeedh?

Afrika2 months ago

Masar ayaa mudaaharaad ka dhigtay Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay si’ay ugu joojiso Itoobiya rabitaankeeda ah inay buuxiso biyo-xireenka

Qoyska & Horumarinta Bulshada2 months ago

Faa’iidada ay leedahay aqlaaqda wanaagsan

Siyaasadda Soomaaliya2 months ago

Xisbiga Qaransoor oo hogaamiye iyo guddoomiye cusub yeeshay

Siyaasadda Soomaaliya2 months ago

Xisbiga QaranSoor oo maanta yeeshay shirweyne Qaran

Afrika2 months ago

Ruushka iyo Itoobiya oo ku heshiiyey inay sii xoojiyaan xariirka labada dal

Cuntooyinka2 months ago

Qurbo joogta iyo faa’idooyinka cunista kalluunka

Xul