Connect with us

koonfurta Bari Aasiya

Narendra Modi ayaa ku soo laaban doona ra’iisul wasaaraha Hindiya mar saddexaad

Xafladda dhaarinta ayaa Axada waxaa ka qeyb galaya madaxda Sri Lanka, Bangladesh iyo dalalka kale ee deriska ah.

Published

on

Sawirka waa Narendra Modi oo gacanta ku haaya warqad uu qoray madaxweyne Droupadi Murmu oo uu kaga codsanayo inuu ku soo dhiso dowladda cusub ee dalka, asigoo hortaagan xarunta madaxtooyada Rashtrapati Bhavan ee New Delhi Juun 7, 2024 © Money SHARMA / AFP

Narendra Modi, hogaamiyaha xisbiga Bharatiya Janata Party (BJP) ee Hindiya, oo ay weheliyaan xulafadiisa ayaa ku guuleystay inta badan kuraastii doorashadii baarlamaanka ee dhowaan dhacday, ayaa lagu wadaa in uu sii ahaado ra’iisul wasaaraha dalka.

Jimcihii, Madaxweynaha Hindiya Draupadi Murmu ayaa aqbalay isbahaysiga ay hogaaminayaan BJP ee ah in ay soo dhisaan dowlad muddo seddexaad oo isku xigta. Narendra Modi ayaa loo dhaarin doonaa xilka ra’iisul wasaaraha Axadda, sida laga soo xigtay xafiiska madaxweynaha.

Ku dhawaaqistan ayaa daba socota wadahadallo xooggan oo maalmihii lasoo dhaafay u socday xubnaha Isbaheysiga Dimuqraadiga Qaranka oo ku saabsan sidii loo dhisi lahaa maamulka soo socda. Xisbiyada qaar ayaa la rumeysan yahay inay dalbanayaan xilal heer sare ah oo golaha wasiirada ah maadaama qiimaha lagu sii jiro ururka.

Xisbiga BJP ayaa noqday xisbiga kaliya ee ugu weyn codbixinta, isagoo ku guuleystay 240 kursi oo ka tirsan baarlamaanka 543-ka ah. Si kastaba ha ahaatee, waxay ku guuldareysatay inay ka gudubto xadka si toos ah (272) sidaas darteed waa inay ku xisaabtanto xulafadeeda ku jira ururka NDA, oo wadar ahaan helay 293 kursi, si ay u soo dhisaan dawlad. Isbahaysiga INDIA ee ka soo horjeeday ayaa helay 232 kursi.

“Waxaan rabaa inaan xaqiijiyo [dadka] in xawliga uu waddanku ku horumaray labadii xilli ee ugu dambeeyay uu sii socon doono,” Narendra Modi ayaa u sheegay warbaahinta bannaanka hore ee madaxtooyada, Rashtrapati Bhavan, ka dib markii uu la kulmay Murmu.

Marka Narendra Modi uu dhaariyo, wuxuu noqon doonaa ra’iisul wasaarihii ugu horreeyay ee Hindiya oo xilka haya saddex xilli oo isku xigta tan iyo Jawaharlal Nehru, oo dalka hoggaaminayay xorriyadda 1947 ilaa 1964.

Ugu yaraan toddobo hoggaamiye oo ka socda waddamada deriska ah ayaa lagu wadaa inay u duulaan xafladda dhaarinta Narendra Modi, sida ay sheegtay warbaahinta Hindiya. Ra’iisul Wasaaraha Bangladesh Sheikh Hasina iyo Madaxweynaha Sri Lanka Ranil Wickremesinghe ayaa xaqiijiyay inay ka qeyb galayaan. Madaxda Nepal, Bhutan, Seychelles iyo Mauritius ayaa sidoo kale lagu casuumay.

Qasriga madaxtooyada ayaa la filayaa in Axadda ay martigeliyaan ku dhawaad ​​8,000 oo qof, oo ay ku jiraan wakiillo caan ah oo xirfado kala duwan leh, oo ay ku jiraan qareenno, dhakhaatiir, fanaaniin, fannaaniin dhaqameed, iyo dad saamayn ku leh. Sida laga soo xigtay NDTV, shaqaalaha Tareennada Hindiya, shaqaalaha fayadhowrka, xoogsatada, iyo haweenka qabaa’ilka ayaa sidoo kale lagu martiqaadi doonaa.

Dhanka kale, warbaahinta Hindiya ayaa sheegtay in Narendra Modiuu qorsheynayo inuu u ambabaxo Talyaaniga wax yar ka dib xafladda 9-ka Juun si uu uga qeyb galo shirka G7 ee ka dhacaya Apulia. Ra’iisul wasaaraha Talyaaniga Giorgia Meloni ayaa ka mid ahaa dhowr iyo toban hoggaamiye oo siyaasadeed oo u hambalyeeyay dhiggooda Hindiya ka dib markii lagu dhawaaqay natiijada doorashada.

Iyadoo Ra’isul Wasaare Narendra Modi ee Hinduuga ah uu rajeynayo inuu afka aadiyo mowjad Hinduusnimo ah si uu usii cabburiyo Muslimiinta dalkaas, waxayna ka baqayaan inay waayaan kaalintooda bulshada Hindiya.

Muslimiinta Hindiya waxay soo sheegeen weeraro jir iyo af ah oo ay geysteen kooxaha Hinduuga tan iyo wakhtigii uu dalka qabsaday Ra’isul Wasaare Narendra Modi, taas oo sare u qaadaysa cabsida laga qabo xiisadaha jira.

Gobolka Telangana ee koonfurta-dhexe ee Hindiya, kooxo Hinduus ah oo wata calamada saffron ayaa muslimiinta ku dhibayey iyagoo qoob ka ciyaar ku hor sameenayey masaajid. Waxay kaloo gubeen dukaan nin Muslim leeyahay, iyagoo ku dhawaaqayay ‘Jai Shri Ram’ (guusha Lord Ram) iyo “Mullah (Muslim) aad Pakistan”.

Magaalada Delhi waxaa laga maqlay halku dhigyo ka dhan ah Muslimiinta intii lagu guda jiray isu soo baxyada caasimadda iyadoo la burburiyay dhismayaal ku yaalla xaafadaha ay ku badan yihiin Muslimiinta. Magaalada Bihar ee waqooyi bari Hindiya, ka qaybgalayaasha isu soo bax loogu dabaaldegayay furitaanka macbadka Ram waxay dab qabadsiiyeen qabuuraha muslimiinta.

Weeraro ka dhan ah Muslimiinta ayaa sidoo kale laga soo sheegay gobolka Uttar Pradesh, halkaas oo saddex nin oo Hinduu ah ay koreen saqafka sare ee masjidka oo ay ku beddeleen calankiisii cagaarnaa ee loo yaqaano Saffron. Gobolka Madhya Pradesh ee deriska la ah, xubin ka tirsan kooxaha Hinduuga ah ayaa koray meel sare oo kaniisad ah oo uu burburiyay isagoo kor u taagay calan saffron ah oo ay ku sawiran yihiin Hinduuga.

Iska horimaadkii ugu xumaa ayaa ka dhacay xaafadaha ay ku badan yihiin Muslimiinta ee Mumbai, halkaas oo kooxo ka badan 200-300 oo nin Hinduu ah ay waddooyinka ku soo degeen iyagoo wata baaskiillo, isla markaana ku hubeysan qoryo iyo dhagxaan waaweyn.

Haweenka Muslimiinta ah ayaa sidoo kale waxaa dhibay kooxo Hinduus ah oo ku dhawaaqayay ‘Jai Shri Ram’, oo ah halku-dhig diimeed oo inta badan lala xiriiriyo tuuganimada kooxaha. Koox kale oo ku sugan Mumbai ayaa nin Muslim ah garaacay.

Facebook Comments Box

Xafiiska wararka ee Diblomaasi waa xafiiska u qaabilsan wararka maalin laha ah. Waxaa lagu aruuriyaa warbixinada iyo war-saxaafeedyada ay daabacaan hay'adaha caalamiga, kuwa maxaliga iyo ururada siyaasaddeed. Qofka mas'uulka ka ah xafiiska wararka Diblomaasi waa madaxa Xafiiska Wararka.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

koonfurta Bari Aasiya

Ra’isul Wasaarihii horre Malaysia Mahathir Maxamad oo wajahaya baaritaan musuq-maasuq ah

Mahathir, oo 100 jir ah, waa nin ay siyaasad ahaan xafiiltamaan, aadna u dhaleeceeya Ra’iisul Wasaare Anwar Ibrahim, oo xukunka qabtay 2022-kii isagoo wacad ku maray inuu meesha ka saari doono musuq-maasuqa heerka sare ah.

Published

on


Ra’iisul Wasaarihii hore ee Malaysia Mahathir Maxamad, oo ku dhowaad 100 sano jir ah, ayaa lagu billaabay baaritaan musuq-maasuq oo ay ku lug leeyihiin labadiisa wiil, waxaa sidaas maanta sheegay guddiga la-dagaalanka musuq-maasuqa ee dalka.

Guddiga la-dagaalanka musuq-maasuqa Malaysia (MACC) ayaa bishii Janaayo amray in wiilka curadka ah ee Mahathir, Mirzan Mahathir uu caddeeyo dhammaan hantidiisa gudaha iyo dibadda dalka, taasi oo qayb ka ah baaritaan la xiriira soo shaac-bixidii warqadaha sirta ah ee loo yaqaan Panama Papers.

Madaxa MACC, Azam Baki ayaa maanta oo Khamiis ah weriyayaasha ugu sheegay gobolka waqooyi bari ee Kelantan in Mahathir sidoo kale la baarayo.

“Waxaan rabaa inaan xaqiijiyo in isaga (Mahatir) uu ka mid yahay dadka la baarayo. Tani waxay daba socotaa baaritaan lagu sameeyay wiilashiisa,” ayuu ku yiri hadal laga baahiyey teleefishinka.

“Labada wiil waxaa la siiyay ogeysiis ah inay caddeeyaan hantidooda,” ayuu raaciyey isaga oo diiday inuu bixiyo faah-faahin.

Qof kaaliye u ah Mahathir ayaa wakaaladda wararka ee AFP u sheegay, isaga oo codsaday inaan magaciisa la shaacin “in aan weli la soo saarin ogeysiis rasmi ah oo ka dhan ah Mahathir oo lagu wargelinayo ra’iisal wasaarihii hore wax baaritaan ah”.

Mahathir, oo 100 jir ah, waa nin ay siyaasad ahaan xafiiltamaan, aadna u dhaleeceeya Ra’iisul Wasaare Anwar Ibrahim, oo xukunka qabtay 2022-kii isagoo wacad ku maray inuu meesha ka saari doono musuq-maasuqa heerka sare ah.

Guddiga MACC ayaa sheegay inuu bishii August 2022 baaritaan ku billaabay “hay’ado lala xiriiriyey ama lagu xusay” Waraaqaha Pandora iyo Panama, kuwaas oo kashifay canshuur bixin ka dhuumashada maalqabeenada iyo dadka awoodda leh ee caalamka oo dhan.

Bishii Febraayo, MACC waxay dacwad ku soo oogeen wasiirkii hore ee maaliyadda Daim Zainuddin iyo xaaskiisa sababo la xiriira inay ku guuldareysteen inay shaaciyaan hantidooda. Daim waa saaxiib aad ugu dhow Mahathir.

Mudane Mahathir Maxamad waxa uu ku biiray urur siyaasadeedka United Malays National Organisation isaga oo 21 jir ah waxa uu muddo 7 sano ah hawlo caafimaad ka waday gobolka uu ka soo jeedo ee Kedah ka hor inta aanu xubin ka noqon baarlamaanka sannadkii 1964kii.

Sannadkii 1969-kii ayuu kursigiisii waayay oo laga saaray xisbiga kadib markii uu qoray warqad furan oo uu ku weerarayo Ra’iisal wasaarihii xilligaas Tunku Cbdulraxmaan.

Ka dib waxa uu qoray buug muran badan dhaliyay oo uu cinwaan uga dhigay The Malaay Dilemma. Waxa uu ku dooday in dadka Malaayga ah ee dalka ku nool la takooray, balse waxa uu sidoo kale ku canaantay inay si aan naxariis lahayn u aqbaleen darajada heerka labaad.

Waxay ku dhacday madaxdii da’da yaraa ee UMNO oo dib loogu soo casuumay xisbiga, mar labaadna loo doortay baarlamaanka 1974, waxaana loo magacaabay wasiirka waxbarashada. Afar sano gudahood ayuu ku noqday ku xigeenka UMNO, 1981-kiina wuxuu noqday ra’iisul wasaare.

Facebook Comments Box

Continue Reading

koonfurta Bari Aasiya

Dalka Hindiya oo noqonaya dalka ugu dadka badan caalamka, waxaana kaalinta labaad geli doona Shiinaha

Isbeddelkan ayaa la filayaa inuu muujiyo in shacabka Hindiya ay gaaraan 1.4286 bilyan taasi oo ku dhowaad saddex milyan ka badnaan doonta Shiinaha oo noqonaya 1.4257 bilyan, sida ku cad warbixinta hay’adda UNPF ee saadaasha xaaladda dadweynaha dunida ee QM.

Published

on


Dalka Hindiya ayaa noqonaysa sanadkaan dalka ugu dadka badan aduunka oo dhaafaysa Shiinaha, kaas oo haystay kaalinta koowaad tan iyo 1950, markaas oo diiwaanka dadka Qaramada Midoobay la bilaabay. Qaramada Midoobay waxay filaysaa in Hindiya ay dhaafi doonto Shiinaha bisha Abriil 2023, in kasta oo laga yaabo inay horeba u gaartay heerkan maadaama qiyaasta Qaramada Midoobay ay tahay saadaal.

Isbeddelkan ayaa la filayaa inuu muujiyo in shacabka Hindiya ay gaaraan 1.4286 bilyan taasi oo ku dhowaad saddex milyan ka badnaan doonta Shiinaha oo noqonaya 1.4257 bilyan, sida ku cad warbixinta hay’adda UNPF ee saadaasha xaaladda dadweynaha dunida ee QM.

Marka loo fiiriyo saadaasha “kala duwanaanshaha dhexdhexaadka ah” ee Qaramada Midoobay, qiyaasta dhexe dadka Hindiya waxay kor u dhaafi doonaan 1.5 bilyan dhammaadka tobankan sano waxayna noqonaysaa in si tartiib tartiib ah u kordhaan ilaa 2064, markaasoo ay gaari doonto 1.7 bilyan oo qof. Xaaladda “kala duwanaansho sare” ee Qaramada Midoobay ayaa sheegaysa – kaas oo wadarta heerka bacriminta ee Hindiya lagu qiyaasay inuu noqon doono 0.5 dhalashada haweeney kasta oo ka sarreysa heerka dhexdhexaadka ah. Sida qiyaasta QM sheegayso, bulshada Hindiya waxay kor u dhaafi doonaan 2 bilyan oo qof sanadka 2068.

Shiinaha ayaa loo arkay dalka ugu dadka badan dunida tan iyo markii ay dhacday Boqortooyadii Roman Empire, hase yeeshee sanadkii tegay markii ugu horreysay tan iyo 1960-kii ayey tirada shacabkeeda is-dhimeen, halka kuwa Hindiya ay weli sare usii kacayaan.

Dalkan ku yaalla Koonfurta Aasiya oo teedsan ka soo billow Buuraha Himalayas illaa Xeebaha Kerala, ayaa looga hadlaa 22 luuqadood, ayada oo ku dhowaad kala bar dadka ku nool ay da’doodu ka yar tahay 25 jir. Dalka ayaa wajahaya caqabado ay ka mid yihiin in shacabku helaan koronto, cunno iyo guryo, ayada oo in badan oo ka mid ah magaalooyinka waa weyn ay la tacaalayaan biyo yari, hawo iyo biyo wasaqeysan iyo xaafado isku raran ah oo dadku buux dhaafiyeen.

Sida ay sheegtay hay’adda Pew Research Centre, tirada dadka Hindiya ayaa kordhay hal bilyan tan iyo 1950-kii, sanadkaas oo QM ay billowday inay ururiso xogta dadweynaha.

Shiinaha ayaa sanadkii 2016 joojisay “siyaasadda hal-canug” ee lasoo rogay 1980-kii ayada oo laga cabsi qabay tiro badnida shacabka, waxayna 2021-kii billowday inay lamaanaha u ogolaato inay dhali karaan illaa saddex canug. Dad badan ayaa heerkeeda dhalmada ee hoos u dhacaya u sababeeya sare u kaca qiimaha nolosha iyo haween badan oo dooranaya inay shaqeeyaan ama raadsadaan waxbarasho sare.

Shiinaha ayaa Arbacadii sheegtay “inay fulineyso istaraatiijiyad qaran oo ay uga jawaabeyso shacabka sii gaboobaya, sarena ugu qaadeyso siyaasadda saddex canug.”

Hindiya ma hayso wax xog dadweyne ah, sababtoo ah ma aysan sameyn tiro-koob tan iyo 2011-kii, ayada oo tiro-koobkii la sameyn lahaa 2021 uu dib u dhigay cudurka Koronav fayrus. Hindisahaas ayaa waxaa hadda la degay caqabado farsamo, taasi oo ka dhigeysa tiro-koob la sameeyo mid aan billaaban doonin waqti dhow. Dadka qaar ayaa dowladda ku eedeeyey inay si kas ah dib ugu dhigeyso tiro-koobka illaa kadib doorashada sanadka dambe.

Tiro-koobka ayaa tooshka ku ifin doona sida uu dhaqaalaha Hindiya ee dowladda ra’iisul wasaare Narendra Modi ula xarbinayo inuu shaqooyin siiyo malaayin da’yar ah, oo sanad kasta soo galaya suuqa shaqada.

Warbixinta cusub ee QM ayaa sidoo kale qiyaasaysa in dadweynaha dunida ay noqon doonaan 8.045 bilyan bartamaha 2023, markaasi oo shanti qof ee dunida ku noolba uu qof ka mid ah noqon doono Hindi.

Dalal kale oo badankood Yurub iyo Aasiya ah ayaa la filayaa in tirada shacabka ay hoos u dhacdo tobannaanka sano ee soo socda, sida ay muujisay xog ay QM sii daysya bishii luulyo ee sanadkii tegay.

Afrika, tirada dadweynaha qaaradda ayaa la filayaa inuu sare uga kacdo 1.4 bilyan oo ay gaarto 3.9 bilyan sanadka 2100, markaasi oo 38 boqolkiiba dadweynaha dunida ay ku noolaan doonaan qaaradda, halka maanta ay ka yihiin 18 boqolkiiba.

Dadweynaha dunida oo idil, ayaa dhanka kale la filayaa inay hoos u dhacaan wixii ka dambeeya 2090, kadib marka ay gaaraan heerka uga sarreeya ee 10.4 bilyan, sida ay sheegtay QM.

Facebook Comments Box

Continue Reading

koonfurta Bari Aasiya

Anwar Ibrahim ayaa loo dhaariyay inuu noqdo ra’iisul wasaaraha Malaysia

Hogaamiyihii mucaaradka dalka Malaysia Anwar Ibrahim ayaa loo dhaariyay xilka ra’iisul wasaaraha cusub ee dalka Malaysia.

Published

on

Xafladda ka dhacday qasriga ayaa soo xiray cutubka doorashada mid ka mid ah doorashooyinkii ugu yaabka badnaa ee taariikhda Malaysia gashay [Getty]

Hogaamiyihii mucaaradka Malaysia Anwar Ibrahim ayaa maanta oo Khamiis ah loogu dhaariyay magaalada Kuala Lumpur inuu noqdo ra’iisul wasaare cusub ee dalkaas, isagoo soo afjaraya shan maalmood oo ismari waa siyaasadeed ka dib doorasho isqabqabsi badan dhalisay.

Xafladan oo ka dhacday xarunta qasriga ayaa lagu soo xirayaa cutubka doorashada mid ka mid ah kuwii ugu yaabka badnaa ee soo mara dalka Malaysia, kadib markii aysan jirin xisbi ku guuleystay in uu helo aqlabiyad si uu u soo dhiso baarlamaan markii ugu horeysay tan iyo markii ay xornimada qaateen 1957-kii.

Koritaanka Anwar ee jagada ra’iisul wasaaraha ayaa soo bandhigtay nolol siyaasadeed oo qallafsan, taas oo aan ku kicin kaliya inuu galo dariiqyada awoodda laakiin sidoo kale wuxuu ku riday xabsiga.

“Aniga oo ah Anwar Ibrahim, ka dib markii la ii magacaabay xilka ra’iisul wasaaraha, waxaan si dhab ah ugu dhaaranayaa in aan si daacad ah u gudan doono xilkaas dadaal kasta oo aan sameeyay iyo in aan daacadnimadayda dhabta ah u huro Malaysia,” ayuu yiri 75-jirkan. oo ku labisan dharka hiddaha iyo dhaqanka ee Malaysia.

Magaalada caasimadda ah ee Kuala Lumpur, taageerayaasha Anwar ayaa ku jiray jawi farxadeed.

“Waxaan ku dhacay goos dambe, si dhab ah,” ayuu u yiri Norhafitzah Ashruff Hassan oo 36 jir ah. “Wuxuu u halgamay si adag in la siiyo fursad uu ku noqdo Ra’iisul Wasaaraha, waxaan rajeynayaa inuu si fiican u shaqeeyo oo uu caddeeyo qiimahiisa.”

Muxammad Taufiq Zamri, oo 37 jir ah maamule wax soo saarka ayaa yiri: “Kuma sheegi karo ereyo dareenka farxadda leh ee aan qabo.”

Isagoo ku ololeynaya fariin ka dhan ah musuq-maasuqa, isbaheysiga qowmiyadaha badan ee Anwar ee Pakistan Harapan ayaa ku guuleystay kuraasta ugu badan ee doorashadii isbuucaan ka dhacday isagoo helay 82.

Laakin wali way ka hoos martay 112-kii looga baahnaa aqlabiyadda.

Boqorka oo isku dayaya in uu ismari waaga ka baxo, waxa uu u yeeray Anwar iyo Ra’iisal Wasaarihii hore ee Muxuyidiin Yaasiin, kaas oo kooxdii uu ka tirsanaa ee Perikatan Nasional ay soo gashay kaalinta 2-aad, isaga oo helay 73 kursi. Laakin wax heshiis ah ma dhicin.

Boqorku waxa uu kulan gaar ah la yeeshay xubnaha kale ee boqortooyada horraantii Khamiista ka hor inta aan qasrigu ku dhawaaqin Anwar inuu yahay ra’iisul wasaaraha cusub.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Diblomaasiyadda

Diblomaasiyadda Turkiga ee qaarada Afrika ma waxay ku salaysan tahay iibka hubka?

Iibka diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo hubka kale ee loo iibgeeyo wadamada Afrika ayaa kor u kacaya kadib markii Turkigu uu heshiisyo iskaashi milatari la saxeexday dowlado ka tirsan qaaradda.

Published

on


Turkiga ayaa sare u qaadaya raadka amni ee Afrika ka dib muddo toban sano ah oo uu si istiraatiji ah u ballaarinayey saameynta dhaqaale iyo dhaqan ee uu ku leeyahay qaaradda. Dowladda Turkiga ayaa dhawaan qalinka ku duugtay heshiisyo dhowr ah oo dhanka ammaanka ah, gaar ahaan Galbeedka Afrika, heshiiskaan ayaa ahaa hub loo dhoofinayo Qaarada Afrika.

Wax-soo-saarka difaaca iyo hawada ee Turkiga ee qaaradda ayaa kordhay in ka badan shan laab, ilaa $460.6 milyan, 2021-kii — halka uu ka ahaa $82.9 milyan sannadkii 2020.

Saamiga Turkiga ee suuqa hubka ee Afrika ayaa weli ah mid aad u yar oo ah 0.5%. Laakiin kobaca xawliga ah ee iibka difaaca ayaa ah “mid cajiib ah,” sida lagu sheegay daraasad 2022 ah oo ku saabsan diblomaasiyadda amniga Turkiga ee Afrika oo uu sameeyay machadka Jarmalka ee arrimaha amniga iyo caalamiga ah (SWP).

Iyada oo ka soo horjeeda kacdoonnada Islaamiyiinta ee sii kordhaya ee Bariga iyo Galbeedka Afrika, iyo sidoo kale iskahorimaadyada gudaha, dawladuhu waxay kor u qaadayaan kharashkooda difaaca. Turkigu waxa uu caddaynayaa beddelka la isku halayn karo ee dhoofinta hubka, sida Ruushka, Shiinaha, Faransiiska iyo Maraykanka.

Dowladaha Afrikaanka ah, “Turkigu waxa uu si dhab ah u iibsadaa agabka milatariga,” Abel Abate Demissie, oo ah jaalle ka tirsan hay’adda fikirka Ingiriiska ee Chatham House, ayaa u sheegay DW.

Kaaliyaha warbaahinta ee Madaxweynaha Nayjeeriya Maxamadu Buhari ayaa bayaan uu soo saaray ku ammaanay tignoolajiyada difaaca Turkiga dhamaadkii 2021, isagoo sheegay in ay dardar gelin doonaan dadaallada dalka looga sifeynayo “argagixisada iyo khatarta afduubayaasha iyo burcadda.”

Wadamada Afrika ayaa aad u xiiseeya iibsashada gawaarida gaashaaman ee uu farsameeyo Turkiga, agabka ciidamada badda, hubka iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, sida lagu sheegay daraasada SWP.

Dalal badan oo Afrikaan ah ayaa doonaya shixnad ka mid ah diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Bayraktar TB2 ee Turkiga. Dalalkaan waxaa kamid ah Soomaaliya oo waayahaan danbe dagaal adag kula jirto ururka Alshabaab oo dowlad walbo oo Soomaaliya ka dhalato ka adkaan la’.

Dalal badan oo Afrikaan ah ayaa doonaya shixnad ka mid ah diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Bayraktar TB2 ee Turkiga. Dalalkaan waxaa kamid ah Soomaaliya oo waayahaan danbe dagaal adag kula jirto ururka Alshabaab oo dowlad walbo oo Soomaaliya ka dhalato ka adkaan la’.

Falalka halista ah ee Al-Shabaab ayaa weli socda iyadoo aan la ogeyn halka uu ku dhammaan doono. Kooxdu waxay si joogto ah u sii joogtaysaa tallaabo kasta oo ummada lagu dhibaataynaayo. Marka aad fiiriso shaqa-xumada iyo kala qaybsanaan ka dhex jirta dowladda Soomaaliya, firfircoonida mintidiinta Alshabaab waxay u ogolaatay inay dhexgalaan bulshada Soomaaliyeed.

Howlgallada militari ee ay wadaan dowladda Soomaaliya iyo saaxiibadeeda shisheeye ayaa qeyb ka ah khilaafka Muqdisho iyo gobollada dalka, ee loo yaqaanno dowladaha xubnaha ka ah federaalka. Dhinaca kale, Al-Shabaab waxay muujisay adkeysi, iyadoo la qabsanaysa ololayaasha ka hortagga iyo inay si qoto dheer uga dhex milmaan qaybo ka mid ah bulshada Soomaaliyeed.

Dowladda hadda talada la wareegtay ee lagu soo dhisay 4.5 uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa laga yaabaa inay kordhiso kalsoonida lagu qabo in ciidamada Soomaaliya ay dagaalka joogteeyaan. Haddana kalsoonida lagu qabo hoggaanka cusub lagama yaabo inuu xoog uga adkaado Al-Shabaab.

Maxay tahay sababta diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Turkigu u rabaan dowladaha Afrikaanka?

“Afrika, meel kasta oo aan tagto, waxay na weydiiyeen diyaarado aan hubaysnayn iyo kuwa hubaysan,” ayuu yiri Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan, kaddib markii uu ka soo laabtay safar uu ku tagay Qaaradda Afrika 2021-kii.

Wadamada Afrikaanka ah ee horey u geeyey diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Turkigu soo saaray waxaa kamid ah Soomaaliya, Toogo, Niger, Nayjeeriya iyo Itoobiya – inkastoo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Itoobiya laga iibiyo ay soo jiidatay dhaleeceynta reer galbeedka kadib markii ay dawladu u adeegsatay inay ku weerarto dadka rayidka ah ee dagaalka Tigray.

Dhowr qof oo kale ayaa lagu soo warramayaa inay bixiyeen amaro, inkastoo diyaaradda caanka ah ee Bayraktar ee Turkiga ay hadda haysato liis sugitaan oo saddex sano ah.

Diyaaradaha qumaatiga u kaca ee Turkiga ayaa ah kuwo raqiis ah marka loo eego nooca Mareykanka ama Israa’iil waana sahlan tahay in lagu shaqeeyo. Laakiin meesha ugu weyn ee wax lagu iibinayo ayaa ah inay yihiin kuwo dagaal lagu caddeeyey, ayuu yidhi Yunus Turhan, oo ah falanqeeye xidhiidhka Afrika ee Turkiga ka dhiga jaamacadda Haci Bayram Veli ee dalka Turkiga.

Diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Turkiga (UAVs) ayaa si “si wax ku ool ah” loogu isticmaalay Suuriya, Liibiya iyo gobolka Asarbayjan ee ka go’ay ee Nagorno-Karabakh, ayuu yidhi. Dhowaanahanba, diyaaradaha hubaysan ee Bayraktar TB2 ayaa caan ka noqday dalka Yukreyn oo burburiyay taangiyo badan oo Ruushku leeyahay.

Dhanka Turkiga, Afrika waxay suurtogal u tahay suuq weyn oo loogu talagalay warshadaha difaaca iyo hawada sare ee Ankara, kuwaas oo ku faani jiray ilaa 1,500 shirkadood sanadka 2020 marka la barbar dhigo 2002 oo kaliya 56. Ugu yaraan 15 dowladood oo Afrikaan ah ayaa sidoo kale ku shaqeysta baabuurta gaashaaman, oo ay sameeyeen shirkado badan oo Turki ah oo tartan ku jira.

Bishii la soo dhaafay maxjar laga leeyahay dalka Turkiga ayaa seeraha u dhigtay labo markab oo cusub oo ilaalinaya xeebaha dalka Nigeria halka shirkad kale oo hawada sare laga leeyahay oo Turkiga ay soo diri doonto lix diyaaradood oo kuwa qumaatiga u kaca ah.

Heshiisyo cusub oo dhinaca amniga ah

Wadamada Afrika kaliya ma xiiseeyaan hubka Turkiga, inkastoo. Waxaa sidoo kale jira “baahi weyn” oo ah kaalmada amniga, ayuu yiri Ovigwe Eguegu, oo ah falanqeeye siyaasadeed oo Nayjeeriya u jooga Horumarinta Reimagined, lataliye caalami ah.

Turkigu waxa uu heshiisyo milatari la saxeexday inta badan dalalka Afrika, gaar ahaan Galbeedka iyo Bariga Afrika. Iyadoo heshiisyadu ay kala duwan yihiin baaxad ahaan, waxay ku jiri karaan booqashooyin farsamo oo lagu tago xarumaha cilmi-baarista, is-weydaarsiga shaqaalaha ee u dhexeeya hay’adaha iyo shirkadaha, iyo tababarka.

Ku lug lahaanshaha ugu dheer ee amniga ay ku leedahay Turkiga qaarada Afrika waa Soomaaliya, halkaasoo Turkiga uu ku leeyahay saldhigga ugu weyn ee ka baxsan dalkeeda kaasoo loogu magac daray TURKSOM, iyadoo dowladda Turkiga ay ku faantay inay saddex meelood meel u tababareyso 15,000 oo askari oo ka tirsan ciidamada Soomaaliya ee dagaalka kula jira Al-Shabaab.

Ciidamada militariga Nayjeeriya ayaa sidoo kale tababar dhanka dagaalka ah ku qaatay dalka Turkiga, halka Ankara ay tababareysay ciidamada booliska Kenya tan iyo 2020-kii.

Khibradda Turkiga ee la dagaalanka kacdoonada ayaa la soo dhaweeyaa, maadaama ay tahay dal Muslim ah oo aan haysan shandad gumaysi, waxayna haysataa kalsooni heerkeedu sarreeyo oo qaaradda ah, ayuu yidhi Eguegu. Waxaa dheer, xubinnimadeeda NATO awgeed, xiriirka qotada dheer ee Turkiga wuxuu ku yimaadaa “kharash diblomaasiyadeed oo hooseeya” ee wadamada Afrika.

Guusha laga gaaray shir madaxeedka Afrika ee Turkiga 2021 ayaa hoosta ka xariiqay muhiimadda sii kordheysa ee Turkigu u leeyahay qaaradda.

Wadamada Saaxil oo u hanqal taagaya taageerada, waa wadamada ay argagixisadu ku dhufatay ee Galbeedka Afrika iyo Bartamaha Afrika halkaas oo Turkigu uu wado dadaalkiisii ugu dambeeyay ee uu ku kordhinayo saameyntiisa.

Turkigu waxa uu Ciidanka Wadajirka ah ee G5 Sahel (oo ka kooban Burkina Faso, Chad, Maali, Mauritania iyo Niger) uu $5 milyan oo dollar ugu tabarucay dagaalka lagula jiro argagixisada 2018.

Waxay tan iyo markaas heshiisyo iskaashi iyo gaashaandhigga la saxiixatay Niger, Nayjeeriya, Toogo iyo Senegal.

“Waxaan aragnaa codsiyada noocaan ah ee ka imaanaya dalalka Galbeedka Afrika, sababtoo ah waxay haystaan caqabado amni oo aad u weyn guud ahaan gobolka Saaxil, halkaas oo waddamo badan aysan gacanta ku hayn dhul ballaaran oo ay ku nool yihiin,” ayuu yiri Eguegu.

Iskaashi ciidan ma aha oo kaliya xal

Shirka Turkiga iyo Afrika ee 2021-ka ayaa waxaa ka soo qeyb galay 16 madaxweyne oo Afrikaan ah iyo in ka badan 100 wasiir. Tani waxay muujinaysaa in qaaradu ay si isa soo taraysa u siinayso muhiimada istiraatijiyadeed ee Turkiga, ayuu yidhi Aissatou Kante oo ah falanqeeye nabada iyo amniga oo fadhigiisu yahay Senegal, cilmi baadhe ka ah machadka daraasaadka amniga, oo Afrikaan ah.

In kasta oo waddamada Afrika ay si cad u danaynayaan in ay kala duwanaadaan iskaashigooda, oo ay ku jirto dhinaca ammaanka, haddana Kante waxa uu sheegay in ay khatar ku jirto in loo arko heshiisyada difaaca, sida kuwa lala saxeexday Turkiga, in ay yihiin xalka kaliya ee lagu xallin karo dhibaatooyinka amni ee Afrika.

Soo noolaynta heshiisyada difaaca waxay kor u qaadaysaa walaaca ku saabsan “milatari sii kordhaya ee dawladaha wajahaya khataro badan,” ayuu yiri Kante.

__

Baaritaanka qoraalkaan waxaa sameeyey wakaalada wararka ee DW, waxay baaraysay sababta dalal badan ay u iibsanayaan hub.

Facebook Comments Box

Continue Reading

koonfurta Bari Aasiya

Bangladesh ayaa qorshaynaysa inay 81,000 Rohingya u rarto jasiirad, kadib heshiis ay la gashay Qaramada Midoobay

Wakiilka qaxootiga Bangladesh Shah Rezwan Hayat: ‘Waxaan hiigsaneynaa inaan ku wareejinno ilaa 81,000 (Rohingya) Bhashan Char dhammaadka Febraayo si aan u dhammaystirno qoondada 100,000’ ‘

Published

on


Dowladda Bangladesh waxay dooneysaa inay u rarto in ka badan 80,000 oo qaxooti Rohingya ah jasiirad fog oo ku taal Bay Bengal ka dib markii ay la gashay heshiis Qaramada Midoobay ay ku siineyso caawimaad, sida ay saraakiishu sheegeen Jimcihii.

Ilaa 19,000 oo ka mid ah qaxootiga muslimiinta ah ee ka soo qaxay Myanmar ayaa mar hore ka soo guuray xerooyin ay dadku ku badan yihiin oo ku yaal dhul-weynaha waxayna tageen jasiiradda Bhashan Char, inkasta oo ay jiraan shakiyo ay muujiyeen kooxaha gargaarka, ayay saraakiishu sheegeen.

Guddoomiyaha qaxootiga Bangladesh, Shah Rezwan Hayat ayaa u sheegay wakaaladda wararka ee AFP in tobbanaan kun oo kale ay tagi doonaan mar haddii duufaannada dabeylaha ah ee garaaca Bay Bengal sannad walba dhammaadaan bisha Nofeembar.

“Waxaan hiigsaneynaa in aan u rarno illaa 81,000 (Rohingya) Bhashan Char dhammaadka Febraayo si aan u dhammaystirno qoondada 100,000,” ayuu u sheegay wakaaladda wararka ee AFP.

Dawladdu waxay ku kharash garaysay $ 350 milyan dhismayaal hoy ah 53 jasiiradood oo kiilomitir (20 mayl laba jibaaran) oo ay samaysay kaydad dhoobo ah 20 sano ka hor.

Dusha sare ee cimilada aan fiicnayn, jasiiraddu waxay 60 kiiloomitir (37 mayl) u jirtaa dhulweynaha Bangladesh qaar ka mid ah kooxaha Rohingya ayaa sheegaya in dadka lagu qasbay inay halkaas tagaan.

Qiyaastii 850,000 Rohingya ayaa laga buuxiyay kaamam ku yaal xadka Bangladesh iyo Myanmar. Intooda badan waxay ka carareen caddaadiskii militariga Myanmar sanadkii 2017-kii oo QM ay sheegtay inay noqon karto xasuuq. Bangladesh ayaa lagu ammaanay inay qaabishay qaxootigii ku soo qulqulay xadka laakiin aan ku guuleysan inay hesho guryo joogto ah.

In kasta oo hay’ad sirdoon oo nabadsugidda Bangladesh ay mas’uul ka tahay dib-u-dejinta qaxootiga, haddana dawladdu waxay beenineysaa in wax qasab ah la adeegsaday.

Wali, dhowr boqol oo Rohingya ah ayaa ka qaxay Bhashan Char oo kaliya si loogu xiro jasiirado kale ama tuulooyinka xeebta ku yaal. Tobbannaan qof ayaa dhimatay ka dib markii dooni kalluumeysi oo ay ka buuxday Rohingya oo isku dayday inay ka baxsato jasiiradda ay degtay bishii Ogoosto.

Qaramada Midoobay ayaa shaki ka muujisay dib u dejinta. Laakiin Bangladesh iyo saraakiisha Qaramada Midoobey ayaa sheegay in heshiis la isku raacay in UN-ka door laga siiyo bixinta gargaarka bani’aadanimo iyo xaaladaha la socodka jasiiradda.

“Waxaan xaqiijin karnaa in Qaramada Midoobay ay heshiis is-afgarad ah la saxiixan doonto dowladda si loo ilaaliyo qaxootiga Rohingya ee ku sugan Bhashan Char,” ayuu yiri afhayeenka UNHCR, hay’adda qaxootiga ee Qaramada Midoobay, ayaa u sheegay AFP.

Guddoomiyaha qaxootiga Hayat ayaa sheegtay in QM ay ka ciyaari doonto jasiiradda kaalin ka weyn tan ay hadda ku leedahay xerooyinka qaxootiga ee dhul weynaha, halkaas oo ay hore uga fuliyeen hawlgallo ballaaran.

“Dadka deggan Bhashan Char waxay heli doonaan daaweyn la mid ah, jawaab-celin bani’aadamnimo, waxa hadda la siiyo dadka ku jira xeryaha Cox’s Bazar,” ayay tirri.

Waxay intaas ku dartay inay sidoo kale jiri doonto fursado waaweyn oo Rohingya ay uga shaqeyn karto jasiiradda marka loo eego kuwa hadda ku jira xeryaha adag ee bilayska. Laakiin Amnesty International waxay soo saartay walaacyo cusub oo ku saabsan dib-u-dejinta waxayna iftiimisay isku dayga ay qaxootiga jasiiradda ku sameeyeen inay mar kale baxsadaan.

Qaar ka mid ah qaxootiga ayaa ku qaraqmay badda qaar badanna waa la xiray, ama si qasab ah ayaa dib loogu celiyay jasiiradda, ”Saad Hammadi, oo u ololeeya Amnesty ee Koonfurta Aasiya, ayaa u sheegay AFP.
Wuxuu yiri Bangladesh, Qaramada Midoobay iyo waddamada deeqda bixiya waa inay “horumariyaan siyaasad ixtiraamaysa xuquuqda isla markaana hubiyaan ka-qaybgalka qaxootiga Rohingya go’aannada saameeya noloshooda.”

Facebook Comments Box

Continue Reading
Advertisement
Siyaasadda Soomaaliweyn3 days ago

Ciidamada Mareykanka ee AFRICOM ayaa beeniyey eedeynta Al-Shabaab ee dilkii dhaqaatiirta Kuubba

Afrika3 days ago

Madaxweyne ku xigeenka Malawi Saulos Chilima iyo sagaal kale ayaa ku dhintay shil diyaaradeed, sida ay xaqiijisay dowladda

Siyaasadda Arrimaha Dibadda4 days ago

Maxay kawada hadleen Madaxweyne Xassan iyo Ra’isul wasaaraha Norway?

Diblomaasiyadda4 days ago

Mareykanka wuxuu u baahan yahay caawinta Japan si kor loogu qaado wax soo saarka militariga, ayuu yiri danjire Rahm Emanuel

Wararka4 days ago

Maroodiyaasha Afrika ayaa midba midka kale ugu yeeraa magacyo gaar ah, daraasad cusub ayaa muujisay

Yurub5 days ago

Xisbiyada Midigta fog ayaa guullo waaweyn ka gaaray doorashada Midowga Yurub

Bariga dhexe5 days ago

Golaha Illaalada kacaanka Iiraan ayaa waxay doorashada ka xayireen madaxweynihii hore ee Axmadinejad

Bariga dhexe5 days ago

Wasiirka arrimaha dibadda Turkiga oo dalka Qadar kula kulmay hogaamiyaha Xamaas

Gumeysi iyo isir sifeyn6 days ago

Khaliijka ayaa cambaareysay weerarka Israa’iil ay ku qaaday Nuseirat, waxayna ku tilmaantay fal dambiyeed aad u fool xun oo argagaxiso ah

Siyaasadda Arrimaha Dibadda6 days ago

Madaxweyne Xassan Sheekh oo safar Norway ah u ambabaxay – waa maxay ujeedka safarka?

Yurub1 week ago

Nin ayaa la xiray ka dib markii uu weeraray ra’iisul wasaaraha Denmark

Siyaasadda Soomaaliweyn1 week ago

Ururka Al-shabaab oo weeraray magaalada Ceel-dheer

koonfurta Bari Aasiya1 week ago

Narendra Modi ayaa ku soo laaban doona ra’iisul wasaaraha Hindiya mar saddexaad

Afrika1 week ago

Dhaqdhaqaaqayaasha Suudaan ayaa sheegay in illaa 40 qof ay ku dhinteen duqeymo ka dhacay meel u dhow Khartuum

Bariga dhexe1 week ago

Xuutiyiinta Yemen ayaa xiray shaqaale gargaar, oo ka tirsan Qaramada Midoobay

Siyaasadda Soomaaliweyn1 week ago

Soomaaliya ayaa ku biirtay Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay in ka badan 50 sano kadib

Gumeysi iyo isir sifeyn1 week ago

Ku dhawaad ​​40 qof ayaa ku dhintay weerar ay Israa’iil ku qaadday iskuulka Nuseirat

Afrika1 week ago

Wafdi ka socda Difaaca Ruushka ayaa wadahadal la yeeshay dalalka Maali iyo Niger

Diblomaasiyadda1 week ago

Spain ayaa doonaysa inay ku biirto kiiska xasuuqa ka dhanka ah Israa’iil

Sirdoonka & Militariga1 week ago

Qorshaha Soomaaliya ay ku doonayso in ciidamada Itoobiya loogu saarro dalka waa sababo la xariira ‘Badda Cas’

Bariga dhexe1 week ago

Bashaar Al-asad iyo Ra’iisul wasaaraha Ciraaq ayaa ka wada hadlay isku-duwidda amniga, warbaahinta dowladda Ciraaq ayaa sheegtay

Buuggaag2 weeks ago

Ogaal yar oo ku saabsan buugga Saacadihii Badbaadada

Siyaasadda Soomaaliweyn2 weeks ago

Waa maxay ujeedka K. Galbeed Soomaaliya ay ugu hortimid qorshaha ay Dowladda Soomaaliya kaga saareyso ciidamada Itoobiya?

Afrika2 weeks ago

Xisbiga ANC ayaa lumisay aqlabiyaddiisa 30-ka sano ee Koonfur Afrika

Gumeysi iyo isir sifeyn2 weeks ago

Hay’adda CAIR ayaa dhaleecaysay madaxa difaaca ee Maraykanka in uu dafiray xasuuqa Gaza ee Israa’iil

Sirdoonka & Militariga2 weeks ago

Shirkadaha Israa’iil ee hubka ayaa laga mamnuucay bandhiga carwada difaaca ee ka dhici doonta Faransiiska

Siyaasadda Soomaaliweyn2 weeks ago

Maamulka Khaatumo ‘oo si gaar ah’ ula macaamileysa dowladda Turkey – dhaqan siyaasaddeed cusub

Afrika2 weeks ago

Xisbiga talada haya ayaa hogaaminaya codadka iyadoo ay socoto tirinta codadka doorashada Koonfur Afrika

Sirdoonka & Militariga2 weeks ago

Iiraan ayaa Xuutiyiinta Yemen siisay gantaallada ballistic ah oo badda laga rido

Afrika2 weeks ago

Midowga Yurub oo soo afjaraya howlgalkii militari ee ay ka waday Niger

Wararka2 weeks ago

Xuutiyiinta ayaa sheegtay in ay gantaal ku garaaceen markab laga leeyahay dalka Mareykanka

Diblomaasiyadda3 weeks ago

Dowladaha Ireland, Norway iyo Spain oo u aqoonsaday Falastiin dowlad madax-bannaan

Siyaasadda Soomaaliweyn3 weeks ago

Ergayga Gaarka ah ee Xoghayaha Guud ee QM u qaabilsan Soomaaliya James Swan oo Muqdisho soo gaaray

Wararka3 weeks ago

Midnimada Afrika: Waa maxay sababta ay dunida ugu dabaal degto 25-ka Maay?

Diblomaasiyadda3 weeks ago

Madaxweyne Joe Biden wuxuu Kenya ku sheegay inay tahay saaxiibka ugu weyn ee aan NATO ka tirsaneen

Diblomaasiyadda3 weeks ago

Madaxweyne Putin iyo boqorka Baxreyn waxay ku heshiiyeen inay sii xoojiyaan iskaashiga labada dal

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska3 weeks ago

4-taan qoddob ku illaali noloshaada haddii ay dhab kaa tahay horumar inaad gaarto

Diblomaasiyadda3 weeks ago

Norway ayaa si rasmi ah u aqoonsatay Falastiin inay tahay dowlad madax-bannaan

Diblomaasiyadda3 weeks ago

Ireland waxay go’aan taariikhi ah ku aqoonsatay dawlad madax-banaan oo Falastiin ah

Afrika3 weeks ago

Muwaadiniin Maraykan ah oo ku lug lahaa isku daygii afgambi ee Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Koongo

Xul