Connect with us

Siyaasadda Soomaaliweyn

Saboolnimo Hoggaamineed

Saboolnimada mar la ammaanay lama sheegin. Daawo waa loo helaa markay gasho dakhliga iyo faa’iidada la filayo.

Published

on


Hodantinnimo waa fiinta ugu saraysa ee hanaqaadka qofeed iyo kan qaran labadaba. Bulshaduna waxay baraare ku naalootaa kolkuu bislaado garaad wadareedkeeda. Haddiise uu kala dhantaalmo hanka ummadda iyo hab fakarka hogaankooda, waxaa dhexdooda fariista qabjab, waxayna qarka u fuulaan iney wax kasta iska mala awaalaan, waxayna la guurguuraan dareenka ay ka helaan wareerka sida qorshaysan amaba fawdada ah loogu soo dhex tuuro marba marka ka dabeysa.

Saboolnimada mar la ammaanay lama sheegin. Daawo waa loo helaa markay gasho dakhliga iyo faa’iidada la filayo. Ummadaha haysta nolol maalmeedkooda waxay dajistaan sidii ay xitaa uga saari lahaayeen waxyaaba la fisho inuu kamid noqdo faqrigu. Waa tan dowladaha qaarkood haddeer meel usii dhigaan jiilal iman doona saddex boqol oo sano keddib dhaqaalihii ay ku deeqtoomi lahaayeen.

Farqi aad u weyn baa u dhaxeeya baahiyaha ay bulshooyinku qabaan. Qaar quutul yoonka bey xal u raadiyaan, qaarna horumar sidii lagu gaari lahaa bey ka fekiraan. Soomaalidu tan hore bey la tacaalayaan, waxaase kasii xanuun badan haddii ay saboolnimada gasho maankii la rabay inuu dajiyo siyaasaddii dalka iyo dadka ay hodantinnimo ku gaari lahaayeen.

Hogaamiyuhu waa inuu lahaadaa fogaan arag xadkeedu yahay inta hankiisu le’eg yahay, waana iney jiraan qorshe hawleed la fulinayo, dadkuna wada arkayaan, kana rajo qabaan in la gaari doono hankaas.

AABBE KAALAY ARAG WAXAY IGU HAYSAY BEY ISKU HAYSAAYE

Dad badan oo Soomaaliyeed baa rumaystay in dowladdii hore ee Madaxweyne Farmaajo ay masuul ka ahayd dib u dhicii doorashada dalka oo si xad dhaaf ah u jiitantay. Dad badan wey xusuustaan in Madaxweynaha khudbad dheer ka jeediyey xaaladdaas, oo si qayaxan farta ugu fiiqay in Madaxweynaha Puntland isagoo fulinayo ajande shisheeye uu mar walba dib u dhigayey doorashada. Ilaahay mahaddiis bacda tacab washidda wey hirgashay doorashadii.

Xaaladda ka taagan Puntland cid walba wey aragtaa, hal qof oo kamid ah hoggaanka siyaasadda ama dhaqanka oo garan kara mustaqbalka soo muuqda ee maamulkaas majiro, waxay maraysaa mugdi iyo mala awaal, waana mid aysan mudneyn shacabka reer Puntland.

Waxaan ogahay qorshaha Madaxweyne Saciid Deni inuu yahay mid loo soo dhiibay oo uusan isagaba xitaa lahayn, waana isla qorshihii kaga fashilmay dhanka Dowladda Federaalka.

Qorshahaasi wuxuu yahay, in awoodda siyaasadeed ee dalka Soomaaliya mar walba hoos loo dhigo, dalkana lagu baahiyo degenaasho la’aan joogta ah. Taasna waa istaraatiijiyad u muuqata dal Carbeed oo aaminay in horumarka iyo degenaashaha Soomaaliya khatar ku yahay jiritaankooda fog ee dhaqan dhaqaale.

Madaxweyne Deni, wuxuu doonayey in Muqdisho dunto, oo dowlad taag daran noqoto ugu yaraan, shir kastana caqabad hor leh ayuu keenayey. Waxaase nasiib darro ah maanta isagoo xilkii ugu sarreeyey Puntland wali ku fadhiyo, oo uusan haysanin cid kale oo eedda kula shirkowda, uuna fulinayo wax kasta oo uu maamulkii Madaxweyne Farmaajo ku eedeyn jiray. Halka su’aal ee ay tahay qof walba inuu is weydiiyo, haddii Madaweyne Deni shalay uu sharxay sababihii ay isku khilaafeen Madaxweyne Farmaajo, bal hanoo sharxo waxay maantana isugu dhaceen Madaxweyne Xasan Sheekh. Sow kuulama eka sheekadii ahayd ‘Aabe kaalay arag, waxay igu haysay bey isku haysaaye. Sow saboolnimo siyaasadeed maahan?’

Isimada iyo wax garadka Puntland haddaysan tallaabo degdeg ah oo wada jir ah qaadin, waxay soo baraarugi doonaan mar uu xalkii sii fogaaday. Haddaad moodaysaan dooddu iney tahay muran doorasho, ama muran siyaasadeed, xog badan baa idin ka maqan ee qorshuhu wuxuu yahay, Puntland iney daciifto ilaa ay dunto, si xeebeeheeda iyo khayraadkeeda looga saxiixdo guddoomiye degmo, oo aanan lahayn cid la xisaabtami karta. Waa sida haddeer Yaman ka socota. Gobol gobol iyo degmo degmo ayaa loo kala jaray oo mid walba maamul iyo ciidan u gaar ah baa loo sameeyey.

XABBADII XASAN SHEEKH IYO XALKII FARMAAJO

Taariikhda dhaw ee dunida casriga ah kuma xusna in Madaxweyne xilka ka dagay, oo waliba si dimuqraadi ah ku wareejiyey, inuu isku baddalo dagaal ooge qori sita oo jabhad furtay, oo ciidankii qaranka kala qaybiyey. Waa dhacdo ugub ah oo taariikhda dunida meel weyn uga qormi doonta.

Madaxweyne Xasan baa subax lagu baraarugay isagoo hub iyo ciidan uu hormuud u yahay oo guri Mirinaayo ku yaalla dagay oo leh, haddaysan doorasho waqtigeeda ku qabsoomin, waxaan ka door bidayaa in dalku dumo oo dowladdu burburto. Haddii hal maalin uu Farmaajo Villada kusii jiro, dadka ayaan qixinayaa, xabbaduna wey soconeysaa. Waliba, waa ficil uu ilaa haddeer ku faano Madaxweyne Xasan Sheekh. Sow lama wada xusuusto hadalkii ahaa Maxamedoow soobax!

Madaxweyne Sheekh Shariif wuxuu maalintaa go’aansaday inuusan sabab u noqon burbur dalka soo gaara, taladiisa ayuu dhiibtay, qorise xal kama raadinin, waayo aqoon buu u leeyahay dagaalka natiijadiisa.

Shacabka Soomaaliyeed waxaan hortooda dhigayaa hal su’aal. Haddii Madaxweyne Farmaajo isagana xukunka isku sii dhajin lahaa oo uu diidi lahaa inuu ka laabto go’aankii Baarlamaanka, ilaahay baan idin ku dhaarshayee maanta xaalka Soomaaliya sow kama sii liidateen siday tahay maanta xaaladda Suudaan? Waad xusuusataano, wuxuu yiri Farmaajo: Xamar barakac uma ogoli, qaxna uma ogoli, waa magaaladii aan ku dhashay. Muranka ka dhasha arrimaha doorashada in qori lala aado waa sunnada uu jideeyey Madaxweynaha haddeer talada haya, dalkana wey ku sii faaftay oo waaba looga wada daydaa.

Laba walba isa saarayoo, laba tagoog marna isma saarin. Maankayga waxaa gali la’ ‘ABKEY DOORASHO DAGAAL U RIDOOW DASTUUR MAW BADDALI RABAA?’ Sow saboolnimo siyaasadeed maahan?

CIMRI TAGAY CEEB HAKU SAGOOTIN

Mudane Cabdi Xaashi, Guddoomiyaha Aqalka Sare. Waxaa tahay hoggaamiyaha kaliya ee laba jeer oo isku xigta la doortay taariikhdeenna siyaasiga ah, mana filayo inaad mar saddexaad rabto amaba aadba heleyso. Haddaad shalay soo saartay warqad aad leedahay dalka lagama hirgalin karo doorasho aanan loo dhammayn. Haddaad shalay tiri, doorashada halagala soo heshiiyo Maamul Goboleedyada oo hay’adaha Federaalka halaga wareejiyo. Haddaad shalay kuraasta Somaliland buuq siyaasadeed jiitamay aad hormuud ka ahayd. Haddaad taariikhda kursi doonka ee dunida oo idil u tahay, qofkii koowaad ee awooddiisa inta isticmaalay isku saxiixay warqad aad kursi doorasho kaligaa isugu xirtay. Haddaad tahay Odayga ugu da’da weyn inta maanta talada qaranka haysa.

Farriintayda hal kalmad unbaan kuugu soo koobayaa. Dastuurka baddelkiisa oo ay Somaliland iyo Puntland aysan kamid ahayn, cimrigaaga siyaasadeed ceeb haku sagootin. Saboolnimo siyaasadeed yeysan kugu dhicin.

ASALBA XAAN KU HAYSTAY XILKA RA’IISUL WASAARENIMADA

Taariikh mucjiso ah baa waayadaan maqalnaa. Ra’iisal Wasaare Xamse baa saxiixay soo jeedintii uu xilkiisa ku waayi lahaa. Wallee tani deeqsinimo ka badan. Marnaba kuma ceebeynayo taas, waayo danta Madaxweynihiisa ayuu ka hormariyey dantiisa shakhsiga ah. Tan kale. Mudane Xamse, kolleyba xantiisa ma moogee, malaha markuu is qiimeeyey, waxaa usoo baxday (ASALBA XAAN KU HAYSTAY XILKA RA’IISUL WASAARENIMADA).

Tan saboonimo siyaasadeed kuma jirto, ee waxaa la dhahaa. SADAQO SIYAASADEED. Mudane Xamse ajar iyo xasanaad Allaha ka siiyo.

BAARLAMAANKII UGU DANBEEYEY SOOMAALIYA

Labada aqal ee Golaha Shacabka iyo Golaha Aqalka Sare, waxaa horyaalla soo jeedinta wax ka baddalka dastuurka. Hadduu sida uu yahay ku meel maro, waxaa tirtirmaya shaqadii labada aqal ay lahaayeen 80% (boqolkiiba sideetan). Nin baa laga sheegay ‘biyo kulul iyo aniga sokor baa isku kaaya keentay.’ Haddii Golaha Shacabka uu ansixiyo wax ka baddalka dastuurka, wuxuu lumin doonaa sababta jiritaankiisa oo idil. Hadduusan xukuumad ansixineynin, hadduusan la xisaabtamaynin Raisal Wasaare iyo qorshe hawleedkiisa, awoodihii dalkana hal qof loo gacan galiyey saboolnimo sagxada ku dillaacday sow maahan?

MAXAA KU XIGA DASTUUR BADDALKA?

Qorsha dhigaalka Madaxweyne Xasan Sheekh, wuxuu yahay;

Koow: In la meel mariyo wax ka baddalka Dastuurka.

Labo: Inuu isagu magacowdo Madaxweyne ku-xigeenkiisa. Qof kaga habboon Xamse yaa meel ku og?

Saddex: In muddo xilikeedka uu shan sano yahay, haddeerna dhaqan gal noqonayo.

Afar: In dalka xaalad deg deg ah la galiyo.

Shan: In la xiro Baarlamaanka gabi ahaantiisa.

Lix: In Xeer Madaxweyne lagu soo saaro dib u dhigista dooradashooyinka dalka oo idil, ilaa iyo inta laga adkaanayo Al-Shabaab.

Qorshayaashaas, sidaas bey ugu diyaarsanyihiin, sidaas bayna isugu xigaan.

NACAB BAAD U GACAN GASHAY

Madaxweyne Xasan Sheekh aqoon durugsan baan u leeyahay. Wuu jeclaan lahaa, dalkoo dhisan oo horumarsan, oo uu isagu madax ka yahay.

Fariin qoraalkayga wuxuu yahay Madaxweynoow, ma ogtahay muddo-xileedkaagii labaad ee xukunka: Inaad kaligaa tahay? Inaad kaligii duul tahay? Inaad kaligii tashade tahay?
Labo kamid ah saddexdaas sifo, go’aan iyo garasho bey kaa tahay. Xikmad baa tiraahdaa ‘ninku markuu kaligii yahay, waa tol laawe’, ama waa tu kaloo aan si kas ah isku ilaawsiinayo haddeer. Ninku hadduu kaligii duul noqdo waa tabar laawe, ama waa tala laawe. Ninku markuu kaligii tashade gaaro kaa maarmay, kuumana baahni baa la yiraahdaa.

Saddexdaas waxaa ka dhalatay in Madaxweyne Xasan dunida hal dal saaxiib kala yahay. Dad iyo duunyana kala dhaqmo labadiisa moobil ee uu gacanta ku sito.

Tan sow saboolnimo siyaasadeed oo taam ah maahan?

DALKAAN CARBEED MUXUU SOOMAALIYA KA RABAA?

Waxaa jira dal Carbeed oo dowladii Madaxweyne Farmaajo col iyo cadaawo la ahayd, oo harsad iyo hoyaad nooga dhaartay. Saboolnimadayda siyaasadeed baa igu dhalisay inaan u maleeyo in qoladaasi ay dalka dano ka leeyihiin, laakiin aysan dowladda Farmaajo ka heleynin oo ay ka quusteen. Haddeer qofkii sidaydoo kale saboolnimu ka haysato qoladaas, hal su’aal ha is weydiiyo. Laga soo bilaabo Muuse Biixi ilaa Axmed Madoobe iyagay la jaal yihiin, bal sidaanna ila arag; Muuse iyo Deni waa col, Deni iyo Madoobe waa col, Xasan iyo Deni waa col, Muuse iyo Xasanna waa kala dan. Intoodaasna hal meel bey u arooraan. Bal adigu ii macnee. Wali maanan arag, dowladdaas oo xitaa halmar isku dayday iney laba kamid ah heshiiyaan. Hal tafsiir bey ii yeelatay. Waa casharadii laga dhaxlay xukunkii Tigreega ee ahaa, Soomaalida wada hayso, haddana kala hayso, iyagana kala haay.

MAJIRO NIN KU TAGAY TALO ISAGA KA TIMID

Xilligii Madaxweyne Xasan Sheekh uu macaaradka afmaalka ahaa, waxaa laga hayaa inuu yiri: Jeclaan lahaayaa inaa iska joogo. Madaxweynoow, dal mideysan oo doorasho midaysan qabtay baad ku guuleysatay inaad xilka kusoo laabato marka kale. Adigoon laba sano dhammaysan baad rabtaa inaad dalka jihadiisa baddasho, iyadoo aadan wada haynin intii Madaxweyne Farmaajo kaaga tagay.

Dadka waxbaad dheertahay, dalkana geeddi caano leh baad u waddaa. Haddaad inta baddasho Dastuurka aad ka dhaxasho dal iyo dad wada jira, waxaan kuu ballan qaadayaa inaan isku qiro damiinnimo siyaasadeed haddaan arko adigoo qibladii siyaasadda inta baddalay, Maandeeq lawada leeyahayna nabad lagu maalayo.

Jikaar kama wado, ee waxaan goobjoog u ahaa dhammaan shirarkii dowlad dhiska loo qabtay, marka laga reebo kii Carta. Sidoo kale, garaadkayga, baa wuxuu itusay, doorasho aan heshiis lagu ahayn ayaa la dhaqaajin waayey, dastuur baan rabaa inaan baddalo anoo kaligay ah, weyna ii hirgalaysaa, taasi intaan naqaanay wey dhaaftay, waana sababta aan isku dhiibayo hadday kuu fusho sidaas. Waxaanse isku hallaynayaa sooyaalka taariikhda ku xardhan, inaanan wali la arag, nin kursi ku fadhiya oo talo tiisa ah xukunka uga dagay. Marka tu kale unbaa iman doontee oo taada joojin doontee, armay ku habboontahay inaad tagtadii wax ka barto?

SIRTAAN FURAN KALIGAA HAYSO

Dowladdii Madaaxweyne Farmaajo ayaa Xukuumaddii Xasan Cali Khayre u gudbisay Golaha Shacabka sharcigii doorashada dalka. Jiitan dheer keddib, Guddoonkii Golaha Shacabka ayaa magacaabay guddi kasoo tala bixiyo sharcigaan. Jabuuti ayay u safreen, maalmo ayeyna u fadhiyeen.

Xildhibaan Nuux oo Habdhawraha Baarlamaanka ahaa baan wacay, oo aan ku iri xagay shaqadii idiin maraysaa? Wuxuu iigu jawaabay hadal aanan ilaawin, uuna diiday inuu ii fasiro, laakiin aan sifiican u fahmay. “Fahadoow, hal kalmad unbaan kuu sheegayaa. Sharcigaan siduu uga yimid Golaha Wasiirada in loo meel mariyo dalka oo dhan hal qof baa daacad ka ah oo raba, waana Madaxweyne Farmaajo.”

Haddeer, Madaxweyne Xasanoow wax ka baddalka Dastuurka kaligaa baa daacad ka ah oo daneynaya. Xildhibaan Nuux ha iga raali noqdo, haddaan xeerkii Saciid Deni kula dhaqmay.

ADIGOO WACAN IYO DALKOO WANAAGSAN

Mudane Madaxweyne, dardaarankaygu wuxuu yahay, geesinnimadaada iyo isku kalsoonidaada waxaad galisaa;

Kow: Sidaad dalka isugu hayn lahayd. Puntland iyo Somaliland oo maqan, Dastuur ah u dhawaan.

Labo: Dadka la tasho, oo ka bilow saaxiibadaadii kusoo dhistay ee dartaa dowladdii kaa horreysay eedo badan uga galay.

Sadex: Guushaada waa guul qaran oo waxaan diyaar u wada nahay inaan ku caawinno oo ku garab is taagno.

Afar: Waxaad ka heli lahayd Madaxweyne Ku Xigeen, haddaadba haysataa, oo waad ka nasiib badan tahay Madaxweynayaashii kaa horreeyey ee hor ilaahay u iimaanso Xamse oo Ra’iisul Wasaare kuu ah.

NABAD IYO NOLOL

Facebook Comments Box

Fahad Yaasiin Xaaji Daahir, waa shaqaale dawladeed iyo siyaasi Soomaaliyeed, iyo sidoo kale wariye hore. Waxa uu sidoo kale ahaa maareeyaha ololaha doorashada Maxamed Cabdullaahi Maxamed “Farmaajo” ee doorashadii 2017. Doorashadii ka dib, waxaa loo magacaabay Taliyaha Ciidanka Asluubta ee Villa Somalia, kadibna waxaa loo magacaabay Agaasimaha Guud ee Hay’adda Sirdoonka iyo Nabadsugidda Qaranka (NISA). Farmaajo ayaa intaa ka dib u magacaabay la taliyihiisa amniga qaranka.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Siyaasadda Soomaaliweyn

Shir Logu hadlaayay horumarinta Arrimaha Garsoorka: Waa sidee Xaalka Caddaaladda iyo Garsoorka Soomaaliya?

Shir Logu hadlaayay horumarinta Arrimaha Garsoorka oo lagu soo gabagabeeyay magaalada Kismaayo. Waa sidee Xaalka Caddaaladda iyo Garsoorka Soomaaliya?

Published

on


Shirkan oo maalmihii ugu danbeeyay ka socday magaalada Kismaayo ayaa looga hadlay horumarinta Arrimaha Garsoorka, waxaana kasoo qeyb galay madaxda Dowlad Goboleedyo iyo Dowlada Federaalka Soomaaliya kaasoo lagu soo saaray war murtiyeed ku aadan Arrimaha Garsoorka.

Intii uu socday shirkan ayaa looga hadlay Arrimaha Garsoorka iyo siddii sare loogu qaadi lahaa Tababarada Machadka Garsoorka Soomaaliya, waxaana kasoo qeyb galay Guddoomiyaha Maxkamada Sare Baashi Yuusuf Axmed iyo Guddoomiyaha Maxkamada Sare Jubbalaan Cabdi Shakuur Maxamed Rashiid.

Shirka oo ugu danbeyntii laga soo saaray war murtiyeed ayaa ugu horeyn Guddoomiyaha Maxkamada Sare ee Jubbalaan Cabdishakuur Maxamed Rashiid oo hadal kooban kasoo jeediyay ayaa sheegay muhiimad gaar uu u leeyahay Garsoorka Soomaaliya:’ marka hore waxaan aad ugu faraxsanahay inaan halkaan imaado ayadoo lagaga wada hadlaayay siddii sarre loogu qaadi lahaa, waxaan kaloo u mahadcelinaa raggaa hoggaaminta sarre leh oo halkaan inoogu yimid gurigoodiina ah in wax badan laga horumariyo Garsoorka Soomaaliya wax badana la isku waafaqay, waxaan kaloo halkaan ugu mahad celinaa dhamaan kasoo qeyb galayaasha shirkaan.

Ka dib markii la kormeeray Garsoorka Maxkamada Sarre Jubbalaan ayaa laga soo saaray war murtiyeed, wuxuuna bogaadiyay howsha adag ay hayaan Garsoorka Soomaaliya gaar ahaan kuwa Jubbalaan oo uu sheegay inay howl adag hayaan wuxuuna yiri “waxaan kaloo aad ugu mahadcelinaa sidda quruxda badan ay u martigaliyeen shirkaan oo si guul ah runtii inoogu soo dhamaaday, waxaan kalloo rabaa inaan boggaadiyo Garsoorka Jubbalaan, marka laga tago shirka waxyaabahii inoo qabsoomay ahaa inaan kormeerno oo u kuur galno xaaladda iyo duruufaha uu ku shakheeyo Garsoorka Jubbalaan runtii waxaa kaloo inoogu muuqatay in dalka intiisa kale ay dhisan yihiin oo howl adagna ka socoto.’

Gabagabada shirka war-saxaafadeed-kii ayaa warbaahinta u aqriyay Xeer Illaaliyaha Guud ee Jubbalaan Maxamed Khaliif.

Waa sidee Xaalka Caddaaladda iyo Garsoorka Soomaaliya?

Xaaladda Caddaaladda iyo Garsoorka Soomaaliya waxay maraysaa marxalad adag oo dib usoo kabasho ah balse nidaamka 4.5 awgeed waxaa hoos u dhac xooggan ku yimid in bulshada caddaalad helaan maxaa yeelay waxaan ogsoonahay in caddaalada ay ka dhalato nabadda. Cilmi-baarayaal ka socda Machadka Heritage ee Daraasaadka Siyaasadda (HIPS) ayaa wareysi la yeeshay in ka badan 24 jileyaal muhiim ah oo ka tirsan waaxda caddaaladda ee heer federaal iyo heer gobol sanadkii 2021.

Waxaa ka mid ahaa mas’uuliyiinta cadaaladda DFS iyo kuwii hore ee cadaaladda, iyo sidoo kale guddoomiyihii hore ee maxkamadda sare iyo xeer ilaaliyaha guud ee qaranka.

Cilmi-baarayaasha HIPS waxay sidoo kale u safreen caasimadaha dhammaan dowladaha xubnaha ka ah federaalka waxayna wareysiyo xog-wareysi ah la yeesheen wasiirrada caddaaladda ee gobolka, garsoorayaal sare iyo khubaro. Waxa kale oo ay waraysi la yeesheen khubaro dhanka dastuurka iyo sharciga ah. Iyadoo la raacayo hab tayo leh oo cilmi-baaristan ah si loo helo faham qoto dheer oo ku saabsan kakanaanta nidaamka caddaaladda ee hadda jira iyo kuwa hore, iyo in la hagaajiyo talooyinka siyaasadda ee warbixinta.

Daraasada ayaa lagu ogaaday in Federaalaynta nidaamka cadaaladdu ay tahay mid ka mid ah dhibaatooyinka ugu daran ee soo wajaha dalka, taasoo la xiriirta qaabka uu hadda ku sugan yahay ilaa dowladdii dhexe ee AUN Maxamed Siyaad Barre. Inta badan sharciga iyo jaahwareerka ayaa xukuma, sida gobolada iyo xaaladaha qaarkood degmooyinka – waxay adeegsadaan qaabkooda cadaalada oo u turjumaan xeerarka ciqaabta sida ay u arkaan inay ku habboon yihiin.

Daraasaddu waxay tirri; Musuqmaasuqu sidoo kale waa dhibaato joogto ah oo heer kasta ah. Muwaadiniinta ayaa lagu qasbay inay lacag bixiyaan si ay u helaan cadaaladda aasaasiga ah iyo sidoo kale inay racfaan u qaataan maxkamadaha sare. Muwaadiniin badan ayaa taa beddelkeeda kiisaskooda u gudbiya maxkamadaha al-Shabaab waxa ay u arkaan cadaalad, si degdeg ah ayayna ku helaan caddaaladooda. Go’aamada ay gaaraan maxkamadaha sharciga ah ayaa si joogta ah layskaga indhatiraa maadaama aysan lahayn awood ay ku meelmariyaan xukunadooda.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Arrimaha Dibadda

Heshiis dastuurka Soomaaliya quseeya oo ay wada galeen Qadar iyo Soomaaliya

Qadar ayaa kamid ah dalalka carbeed ee sida u dhow u taageera Soomaaliya, waxayna sidoo kale dalka ka fulisaa mashaariicyo kala duwan oo horumarineed.

Published

on


Tan iyo damacii Itoobiya ee badda Soomaaliya, ayaa dowladda Soomaaliya waxay gashay heshiisyo kala duwan oo ay la gashay dalalka ay saaxibada dhow yihiin. Halka heshiiskii ugu saameynta badnaa noqday midka ay Turkiga la gashay.

Waxaa magaalada Dooxa heshiis cusub ku kala saxiixday dowladda Soomaaliya iyo Qadar, heshiiskaas oo ay ku tilmaameen ‘Is-afgarad’ kaasoo ku saabsan iskaashiga dhanka sharciga ah oo dhex-maray labada dal, kaas oo taabanaya dastuurka Soomaaliya, waxaana Soomaaliya u saxiixay wasiirka Cadaaladda iyo Arrimaha Dastuurka, Xasan Macallin (4.5) oo haatan booqasho rasmi ah ku jooga dalka Qadar, halka dhinaciisa uu saxiixay Wasiirka Cadaaladda dalkaas, Ibraahiim Bin Cali Almuhannadi.

Heshiiskaan is-afgaradka ah wuxuu ka turjumayaa danaha labada waddan ee is-weydaarsiga macluumaadka iyo khibradaha qaabka diyaarinta, qorista iyo daraaseynta qabyo-qoraallada heshiisyada iyo heshiisyada is-afgaradka. Labada dowladood sidoo kale waxa ay isku aqrin- cilmi-baaris iyo awood ee labada dowladood, shahaadooyinka sharci iyo garsoor, kor-u-qaadidda warbixinta iyo aqoonta sharci-yaqaannada, qareennada iyo nootaayooyinka.

Kulanka heshiiska is-afgaradka kadib labada wasiir oo kulan gaar ah yeeshay waxay uga wada hadleen xiriirka labada dal, ciyaaraha ciyaarta ee labada dal, dhamaystirka dastuurka, dhismaha,da dalka iyo in labada arrimoood iska kaashadaan wadaagga iyo isku xirka.

Dhanka kale, wasiirka ayaa booqday Xarunta Cilmi-dhaqaalaha qaanuunka iyo Garsoorka dalka Qadar, sidoo kale waxaan madaxda xarunta, cilmi-baarayaasha iyo hawlwadeennada warbixin dhamaystiran ka siiyeen shaqada xarumaha iyo goobaha ay u joogaan.

Qadar ayaa kamid ah dalalka carbeed ee sida u dhow u taageera Soomaaliya, waxayna sidoo kale dalka ka fulisaa mashaariicyo kala duwan oo horumarineed.

Xariirka Qadar iyo Soomaaliya

Qadar iyo Soomaaliya ayaa xiriir diblomaasiyadeed sameystay sanadkii 1970-kii, waxaana labada dal ay xubin ka yihiin ururka Jaamacadda Carabta. Labada dal waxa ay kala soocan yihiin oo xidhiidh adag ka yeesheen dhinacyo badan oo ay ka mid yihiin iskaashiga dhaqaalaha, maalgashiga iyo horumarinta.

Mashaariicda horumarineed ee Qadar ay ka waddo Soomaaliya ayaa ujeeddadoodu tahay horumarinta nolosha dadka Soomaaliyeed. Mashaariicdan ayaa wax weyn ka taray dhaqaalaha deegaanka. Wadada isku xirta Muqdisho iyo Jowhar iyo wadada isku xirta Muqdisho iyo Afgooye ayaa isku xirta caasimada iyo magaalooyin dhowr ah. Qadar ayaa sidoo kale gacan ka geysatay dhismaha xarunta wasaaradda qorsheynta iyo maalgashiga, dowladda hoose ee Muqdisho iyo mashaariic kale.

Madaxweynaha Soomaaliya ee aan shacabka soo dooranin Xasan Sheekh Maxamuud (4.5) ayaa sheegay booqashadii uu dhawaan ku tagay dalka Qadar in ay u soo bandhigtay in ay noqoto xudunta dhoofinta Soomaaliya, taasi oo fududeyn doonta, isla markaana fududeyn doonta in Soomaaliya ay hesho ganacsi caalami ah. Waxa uu sheegay in Soomaaliya ay saameyn caalami ah ku leedahay Qadar si ay Soomaaliya ugu soo bandhigto caalamka intiisa kale.

“Qadar waa mid ka mid ah saaxiibadayada istiraatijiyadeed, waxaana Qadar la leenahay xiriir badan oo ay ka mid tahay heerka uu Amiirka Qadar u istaago oo uu yiraahdo “Anigu waxaan u doodi doonaa Soomaaliya.” Tani waa hadiyad naadir ah oo ay heli karaan shacabka Soomaaliya,” ayuu ku daray MD Xassan Sh. Maxamuud.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Soomaaliweyn

Qowmiyada Oromada oo xalay lagu laayay degmada Beledxaawo ee Gobolka Gedo

Dhacdo kale oo cusub oo lagu beegsanaayo qowmiyadda Oromada ayaa xalay sidoo kale ka dhacday degmada Balad Xaawo.

Published

on

Sawirka waa sawir hore - Somailspot.com

Tan iyo damacii guracanaa ee Itoobiya kusoo hunguriyeysay badda Soomaaliya waxaa isa soo taraayo dadka dhibaatooyinka loogu gaysanaayo gudaha Soomaaliya, kuwaasoo kasoo jeeda qowmiyadda Ra’isal Wasaarre Abiy Axmed.

Inta la xqiijiyay 6 qof oo ka soo jeeda qowmiyada Oromada ee dalka Itoobiya iyo qof Soomaali ah ayaa xalay lagu dilay degmada Beledxaawo ee Gobolka Gedo ee Koonfurta Soomaaliya.

Dhakhtar ka tirsan isbitaalka degmada Beledxaawo oo diiday in magaciisa la xigto ayaa BBC-da u sheegay in 6 qof oo oromo ah maydkooda la keenay isbitaalka, halka 6 kalena iyagoo dhaawac ah la dhigay isbitaalka.

Dad ku sugan Beledxaawo ayaa BBC-da u sheegay in rag hubeysan ay xalay galeen guri ay daganaayeen dadka oromada ah halkaasna ay ku dileen 6 qof oo oromo ah oo 3 kamid ah ay ahaayeen rag halka 3 kale ay ahaayeen dumar. Waxa kale oo la xaqiijiyay in qof dumara oo Soomaali ah iyana halkaas lagu dilay.

Gudoomiyaha degmada Beledxaawo Cabdirashiid Caroog oo BBC-du wax ka waydiisay dilka ka dhacay degmadiisa ayuu sheegay in warkaasi jiro, laakiin uusan hadda sheegi karin tiradu inta ay la egtahay, wuxuu kaloo intaa raaciyay in ay ku jiraan hawgal lagu baadi goobayo ciddii ka dambeysay. Faahfaahin dheerada lagama hayo cidda ka dambeysay dilka, mana jirto cid sheegatay illaa hadda.

Magaaladda Dhuusamareeb

Sidoo kale, dadka ka soo jeeda qowmiyadda Oromada ee ku nool magaalada Dhuuso-mareeb iyo guud ahaan Soomaaliya ayaa sheegay in maalmihii la soo dhaafay ay qeybo ka mid ah bulshada Soomaaliyeed kala kulmayeen dhibaatooyin tan iyo markii ay Itoobiya iyo Somaliland ay kala saxiixdeen is-afgaradka badda kaasoo aan weli hirgalin. Halka Soomaaliya ay aad ugu carootay heshiiskaas.

Dhacdadaan ma ahan mid cusub, kuwa lamid ah waxay sidoo kale ka dhaceen magaalooyinka kale ee Soomaalida degto. Laanta afka Oromada ee VOA ayaa wareysatay qaar ka mid ah Oromada kunool magaalooyinka qaar sidda, Hargeysa, Gaalkacyo iyo magaalooyin ka tirsan Puntland, iyagoo u sheegay in dadka diidan heshiiska kala kulmayeen hadallo nacayb ah iyo in ay dalkooda ka baxaan.

Itoobiya iyo Soomaaliya ayaa ka muddooyinkii ugu danbeeyay sii xumaanaya xiriirka labada dal ayadoo uu salka ku haayo heshiis horudhac ah ay dowlada Itoobiya la gashay maamulka somaliland.

Soomaaliya ayaa si kulul uga hadashay heshiiska dekedda ay Itoobiya la gashay maamulka Somaliland. Kadib shir deg deg ah oo ay yeesheen, golaha wasiirada Soomaaliya ayaa sheegay in heshiiska u ogolaanaya Itoobiya in ay isticmaasho dekedda Berbera ee Badda Cas uu yahay mid aan waxba ka jirin.

Ma ahan markii ugu horeysay ee uu khilaaf soo kala dhex galo labada dal, ee khilaafkan wuxuu salka ku haaya damaca Itoobiya oo ah inay hesho dekad iyo xarun milatari. Intii uu bilowday khilaafkan waxaa soo if baxay qaraaro kala duwan oo lagu taageeraayo go’aanka dowlada Soomaaliya, siddoo kale tallaaban ay qaaday dowlada Soomaaliya ayaa taageeray qaar ka mid dowladaha saxiibka dhow la ah Soomaaliya, ee ay ugu horeyso dowlada masar.

Dhawaan ayay aheyd ka dib markii madaxweynaha Soomaaliya uu safar ku tagay dalka Masar kaasoo ay kaga soo hadal qaadeen damaca Itoobiya iyo mowqikiisa kaga aadan taageerida dowlada Soomaaliya.

Duqa magaalada Dhuuso-mareeb oo wareysi siiyay Idaacadda VOA Somali ayaa ka war bixiyay xaalada qowmiyada Oromada ku nool magaalada Dhuusamareeb wuxuu yiri

“dadka Oromada magaalada way joogaan weyna ka tagaan, dadka intooda ugu badan waa dad xamaalato ah oo isuga jira gabdho iyo rag, waa dad ka shaqeeya guryaha iyo mashaariicda kala duwan Mansha’Allah xoogoodana waa loo bogay.”

Duqa magaalada oo hadalkiisa sii watay ayaa sheegay dhacdo asbuuc ka hor ka dhacday magaalada Dhuusamareeb wuxuuna yiri; ‘asbuuc ka hor ayaa dhacdo ka dhacday magaalada Dhuusamareeb, waxayna ku saleysneed nin ka mid ah dadkii loo shaqeynaayay oo waalnaa ayaa tooreey ku duray gabadhii u shaqeyneysay ka dib markii ay dhacday dhacdada ayaa lagu soo wargaliyay saldhiga, nasiib daro gabdhii halkii ayay ku dhimatay markii aan wargelinay reerkii waxay noo idmeen inaan duugno ninkiina hadda waa xiran yahay waa cadaalad suge’.

Hadalkaan kasoo yeeray duqa magaalada Dhuusamareeb ayaa tilaamaamayo ayadoo maalmihii ugu danbeeyay meelo ka mid ah magaalooyinka Soomaaliya oo laga soo sheegyaago dhibaato ka dhan ah labbada shacab.

Duqa magaalada oo su’aashan ka jawaabayo wuxuu yiri; “heshiiskaas hadda la sheegay shacabka Soomaaliyeed meel kastaa oo ay joogaan waxay u arkaan xad gudub iyo daan daansi ay kula kaceyso shacabka Soomaaliyeed adduunkuna wuu arkaa, hase yeeshee waxaa sameeyay waa dowlad ee mahan shacab.”

Dadkaan waa dad deris ah waa dad walaalo ah, Soomaalida qaar waxay ku nooshahay dalka itoobiya ma ogni waxay dowlada Itoobiya kula kacdo shacabkaas balse shucuubta iskuma xirna, waa laka safraa, waa leysla xamaashaa marka arintaas ma ahan wax dhibaato ka dhalin ka ra shacabka labada dal.’

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Soomaaliweyn

Akhriso: muxuu salka ku hayaa wax ka bedelka dastuurka ee baarlamaanka ansixiyey maanta?

Maxay ahayd in marka horre la eego dooda Baarlamaanka ee wax ka Bedelka Dastuurka? arrintaan ma horseedi kartaa khilaaf gudaha ah, iyadoo wakhti horreba arrimaha dibedda uu ka taagnaa khilaaf?

Published

on

Guddoomiyaha Golaha Shacabka Baarlamaanka Soomaaliya Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Madoobe)

Guddoomiyaha Golaha Shacabka Baarlamaanka Soomaaliya Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Madoobe) ayaa maanta shir guddoomiyay Kalfadhiga 4-aad kulankiisa 10-aad ee Labada Aqal ee BJFS. Kulanka oo ajandihiisu ahaa akhrinta 3-aad iyo ansixinta habraaca dib u eegista dastuurka KMG ee Soomaaliya, waxaana looga hadlay habraaca iyo sida ay ugu wada-shaqeyn karaan Baarlaanka labadiisa aqal.

Kooramka guud ee kasoo qeyb galay Golaha maanta waxaa uu ahaa 184 Xildhibaan oo Golaha Shacabka iyo 36 Senator oo Aqalka Sare, Waxaana ogolaaday 201 mudane, waxaana uu Guddoomiyuhu ku dhawaaqay in sidaasi uu ansax ku yahay habraaca wax ka bedelka dib u eegista Dastuurka KMG.

Xeerkan oo ay aad u diidanaayeen xubnaha mucaaradka, sidoo kalena xildhibaannada qaar ay maanta isku dayeen inay hor istaagaan iyaga oo buuq ka sameeyay golaha, balse ugu dambeyn waa la ansixiyay, sida uu ku dhawaaqay guddoomiye Aadan Madoobe.

Habraaca la ansixiyay ayaa waxa uu dhigaya in soo jeedinta wax ka beddelka kama dambeysta ee cutubyada dastuurka soo idlaaday ay si kama dambeys ah ku ansixin karaan saddex meelood laba meel (2/3) tirada guud ee Xildhibaannada Golaha Shacabka iyo saddex meelood laba meel (2/3) tirada guud ee Xildhibaannada Aqalka Sare. Xeerkan oo ay aad u diidanaayeen xubnaha mucaaradka, sidoo kalena xildhibaannada qaar ay maanta isku dayeen inay hor istaagaan iyaga oo buuq ka sameeyay golaha, balse ugu dambeyn waa la ansixiyay, sida uu ku dhawaaqay guddoomiye Aadan Madoobe.

Golaha Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya ee ku yimid awood qeybsiga 4.5

Waxaa ogolaaday habraaca 180 xildhibaan, halka ay diideen 30 mudane, sida uu ku dhawaaqay guddoonka Golaha Shacabka Soomaaliya. Hase-yeeshee waxaa arrintaan hareeyay walaac ay muujinayaan qaar ka mid ah xubnaha labada gole iyo siyaasiin dalka horey xilal uga soo qabtay oo sheegaya in aan la joogin waqti lagu mashquulo u codeyn iyo wax ka badel dastuur maadaama ay taagan tahay xiisad u dhaxeeysa Itoobiya iyo Soomaaliya, dagaalka Al-shabaab iyo arrimo badan oo muhiim ay tahay in dowladdu ay xilligaan diiradda la saarto.

“Waxaan ka digayaa halista ku geedaaman isku-dayga ay Madaxtooyadu ku doonayso in ay ku beddesho Dastuurka Dalka iyadoo aan loo marin habraaca uu qeexayo Cutubka 15aad ee Dastuurka. Waa tallaabo khatar ku ah xasilloonida Dalka iyo wadajirka ummadda, Soomaaliyana u horseedi karta khilaaf hor leh iyo hubanti la’aan siyaasadeed” ayaa ku yiri warsaxaafadeed uu maanta soo saaray ra’iisul wasaarihii hore ee Soomaaliya Xasan Cali Khayre.

Sidoo kale madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Maxamed Cabdullaahi Farmaajo, ayaa qoraal uu soo dhigay bartiisa Facebook wuxuu ku sheegay inay jiraan “khatarro ku xeeran dadka iyo dalka Soomaaliyeed, loona baahan yahay in meel la iska dhigo arrimaha khilaafka gudaha”.

“Waxaan ka walaacsannahay qorshaha Madaxtooyada ee lagu laalayo dastuurka iyo hannaanka maamul ee dalka, kaas oo ay ka dhalanayso qalalaase siyaasadeed oo wiiqaya hannaanka ku saleysan Federaalka iyo wadatashiga ee heshiiska lagu yahay.” ayaa lagu yiri qoraalka.

Muddooyinkii ugu dambeeyay ayaa waxaa siyaasadda Soomaaliya hareeyay khilaafka cusub ee Itoobiya iyo Soomaaliya ee la xiriira heshiiskii is-afgarad ee 1-dii bishan ay kala saxiixdeen Itoobiya iyo Somaliland. Dhanka kale xildhibaan Mursal Maxamed Khaliif oo BBC-da la hadlay ayaa sheegay Codeynta maanta ay ahayd habraaca lagu dhameystirayo wax ka badalka dastuurka.

“Habraaca waxaa in muddo ah ka soo shaqeeynayay guddigii labada aqal ka koobnaa waxa uuna soo maray akhrin koobaad iyo labaad iyo dood kale oo hore intaba, cid walba oo daneeynayso inay aragtana fursad waa loo hayay inay aragtideeda ku biiriso waxa la baddalayo,” ayuu yiri Xildhibaan Mursal.

Waxa uu sheegay in waxa laga dooday ay qayb ahaan ahayd madaxweyne iyo madaxweyne ku xigeen.

“Waxaa kale oo jira wax badan oo kale oo ay ugu muhiimsan tahay in dalka ay ka dhacdo doorasho qof iyo cod ah oo dadka soo doortaan xubnaha ku matalaya aqallada sharci dejinta iyo xubnaha ugu sarreeya xukuumadda oo uu madaxweynaha kow ka yahay.”

Maxay ahayd in marka horre la eego dooda Baarlamaanka ee wax ka Bedelka Dastuurka?

Marka la eego doodda maanta ee ku saabsan wax ka bedelka dastuurka ee la doonayo in looga gudbo nidaamka baarlamaaniga ah, loona gudbo nidaamka madaxweynaha, waxay mas’uuliyiinta qaar qabaan in la tixgaliyo arrimaha qaar, Sida bartiisa X oo horay loo oran jiray Twitter uu ku qoray Diktoor Cali Saciid Faqi oo ah Gudoomiyaha Baarlamaanka maamulka Koonfur Galbeed ee Soomaaliya.

Shuruudaha Sharci iyo Habraaca: “Wax-ka-beddelku waa inuu u hoggaansamaa shuruudaha sharci iyo habraaca ee ku xusan dastuurka. Tan waxaa ka mid ah in la tixgeliyo tirada codadka loo baahan yahay si loo ansixiyo geeddi socodka hababka la dejiyay,” ayuu yiri Diktoor Cali Saciid Faqi. “Waa in qiimayn lagu sameeyaa si loo go’aamiyo in wax ka beddelka la soo jeediyay uu saamayn ku yeelan karo xuquuqda iyo xorriyaadka uu dastuurku dammaanad qaadayo” ayuu sii raaciyey.

“Waa in si taxadir leh loo qiimeeyaa saamaynta uu wax-ka-beddelku ku yeelan karo isu-dheellitirka awoodda hay’adaha kala duwan ee dawladda. Qodobkani waxa uu door muhiim ah ka ciyaaraa ilaalinta nidaam dimuqraadi ah oo caafimaad qaba” ayuu qoraalkiisa ku sheegay, wuxuuna intaa ku daray “waa in la tixgeliyo heerka taageerada dadweynaha ama diidmada wax ka beddelka la soo jeediyay”.

“Waa lagama maarmaan in la falanqeeyo in wax ka beddelka la soo jeediyay uu keeni karo suurtogalnimada isbeddello awoodaha. Fahamka saamaynta siyaasadeed ayaa muhiim u ah dood dhamaystiran. Wax-ka-beddelka la soo jeediyay waa in si fiican loo baaro si loo xaqiijiyo awoodiisa iyo dhaqangelintiisa qaab-dhismeedka sharci iyo kan maamul ee jira”.

Talaabada xigta ayaa la filayaa in ay noqoto sidii dastuurka wax looga beddeli lahaa maadaama la meel mariyey habraacii loo mari lahaa wax ka beddelkaas.

“Ayadoo ajendihii aan la qaybin, habraaciina aan laga wadahadlin ayuu guddoomiyaha golaha shacabka wuxuu ku dhawaaqay in la ansixiyey sharciga. Ilaa hadda waxaan is weydiinaynaa waxa la ansixiyey, sababtoo ah habraaca in naloo qaybiyo oo laga doodo ayey ahayd” ayuu yiri Cabdiraxmaan Cabdishakuur.

Wuxuu ku tilmaamay “sharci darro” qaabkii loo meel mariyey habraaca. “Waxay hor seedi kartaa in baarlamaanka uu shaqayn waayo” ayuu yiri.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Soomaaliweyn

Maxaa ku qasbaya in madaxweyne Mustafe Cagjar taageero is-afgaradkii Itoobiya iyo Somaliland?

Mustafe Cagjar miyuusan ogayn taariikhda xasuuqa bahalnimada leh ee Itoobiya u gaysatay shacabkiisa?

Published

on

madaxaweynaha Maamulka Dowlad-deegaanka Soomaalida Mustafe Muxumed Cumar 'Mustafe Cagjar'

Sida ay tebisay idaacadda VOA-da laanteeda afka Soomaaliga ah oo wareysi ka qaaday madaxaweynaha Maamulka Dowlad-deegaanka Soomaalida Mustafe Muxumed Cumar ‘Mustafe Cagjar’ ayaa sheegay inuu taageersan yahay heshiiska ay wada galeen dowladda Itoobiya iyo Somaliland.

Maamulka Dowlad-deegaanka Soomaalida ayaa Jimcihi shalay marki ugu horreysay ka hadlay halka ay ka taaganyihiin, is-afgaradki ay dhawaan kala saxiixdeen Itoobiya iyo Somaliland, “..dalka Itoobiya waa dal shacab badan ay kunool yihiin illaa 120 milyan, waxayna ku tiirsan yihiin dalalka jaarka inuu wax ka soo dhoofsado. Marka inuu heshiis noocaan oo kale galo dalka uu helo dekad uu isticmaalo iyo waliba saldhig militari uu ku illaalsado danaha siyaasaddeed iyo istiraajiyaddeed uu ku illaalsado waa wax faa’ido badan u leh.” ayuu yiri madaxaweynaha Maamulka Dowlad-deegaanka Soomaalida Mustafe Muxumed Cumar ‘Mustafe Cagjar’

“Deegaanka Soomaaliduna, madamaa uu dalka ka tirsan yahay wixii faa’ido ahna waa kan ugu horreeya ee ka faa’ida madamaa xariirkeena dhaqaalle uu ku xeran yahay dekada.” ayuu hadalkiisa sii raaciyey Mustafe Cagjar.

Mustafe Cagjar miyuusan ogayn taariikhda xasuuqa bahalnimada leh ee Itoobiya u gaysatay shacabkiisa? PDF

Sida ay sheegtay hay’adda UNPO oo kamid ah hay’adaha Qaramada Midoobay hoos-tagga ayaa qortay in ciidamada sida gaarka ah u gumaada shacabka Soomaalida ee maamulka Kililka Shanaad ee Gumaysiga Itoobiya ee lagu magacaabo Liyuu Boolis oo ay maalgeliso, tababarto, isla markaana ay hubayso dawladda Itoobiya ayaa xasuuq ba’an ka gaystay tuulooyinka u dhow degmada Shilaabo ee dalka Ogaadeenya ee ku teedsan xuduudka Soomaaliya, halkaas oo ay ku laayeen boqolaal qof oo rayid ah, tiro kalena ku gubeen.

Sida ay hay’addu sheegtay, dadkii halkaas ku dhintay ayaa waxaa ka mid ah in ka badan 50-qof oo isugu jira haween, caruur iyo dad da’ ah, kuwaasi oo googo’ay. Goobaha Xasuuqaasi ka dhacay ayaa ah Tuulooyinka Lababaar, Xaadh Xaadh, Xindhowreed, iyo Tuulooyinka kale ee dhanka Baarmagoog iyo Xuduudka Soomaaliya ee u dhow Gobolka Gal-Mudug.

Sida ay hay’adda UNPO sheegtay ciidamada Liyuu Booliska oo si joogta ah xasuuqa foosha xun uga gaysta tuulooyinka Ogaadeenya ayaa waxay tageen tuulada Lababaar waxayna ka dalbadeen xoolo inay siiyeen. Dadkan oo aan wax lacag ah haysan ayaa u sheegay taliyayaasha Liyuu Booliska in aysan awoodin lacagaha qaaliga ah ee laga qaado. Taliyaha Liyuu Booliska ayaa amray in la dilo dhowr oday. Dadka ayaa is hortaag ku sameeyay, waxaana la toogtay dhowr qof oo bulshada ka mid ah. Kadibna ciidamada Liyuu Boolisku waxay bilaabeen inay ku rusheeyaan dadkii rayidka ahaa ee soo hadhay.

Dadka ayaa go’aansaday in ay iska caabiyaan, kadibna ay ciidamada Liyuu Boolisku bilaabeen in ay weerar ku qaadaan dhamaan tuulooyinka ay ka kooban tahay deegaanka, waxana ay toogteen qof kasta oo ay arkaan, iyaga oo si gaar ah u bartilmaansanayay haweenka iyo caruurta oo aan isdifaaci karin.

Xukuumada Meles ayaa dagaal bahalnimo ah ku qaaday shacabka Soomaali galbeed. Ciidanka Itoobiya ayaa xidhay isgoysyada u dhexeeya Soomaaliya iyo Ogaadeenya, waxayna ciidamada Liyuu Boolisku ka caawinayaan saanad iyo taakulayn caafimaad, iyagoo dhinaca kale gowracaya oo dilaya dhaawaca iyo dadka rayidka ah ee usoo fakaday dhinaca Soomaaliya si ay u tirtiraan wixii caddaymo ah.

Jabhadda Wadaniga Xoreynta Ogadenya (ONLF) ayaa ugu baaqday Qaramada Midoobay inay baaritaan ku sameyso waxa ay ku sheegtay dambiyada dagaal ee ay ciidamada Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Meles Zenawi ka geysteen dhulka fog iyo dhulka oomanaha ah ee ay deriska yihiin Soomaaliya. JWXO waxay cambaaraynaysay dawladda Itoobiya, waxayna beesha caalamka ugu baaqday inay guddi xaqiiqo raadin ah u soo diraan Ogaadeenya si ay u soo baaraan dhacdooyinkaas iyo hab-dhaqanka guud.

Ciidamada Liyuu Booliska ee gobolka Ogaadeenya waxay gacanta ku hayaan saxaafadda, lamana ogola saxaafad madax banaan oo gudaha ah.

JWXO waxay ku wargelinaysaa shacabka Soomaaliyeed ee ku dhaqan dalka Soomaaliya in ciidamada Liyuu Boolisku ay yihiin ciidamo ay abuurtay gumaysiga Itoobiya oo loo adeegsado in lagu cabudhiyo dhammaan shacabka Soomaaliyeed ee Ogaadeenya, isla markaana aan ahayn ciidan ka tirsan qabiilka Soomaalida Ogaadeenya. Sidaas darteed, waa inay mas’uuliyadda masiibadaas dusha u ritaan taliska Itoobiya.

Ciqaab wadareed

Sida ay cadeynayso warbixinada hay’adda xaquuqul insaanka ee Human Rights Watch, xadgudubyada ay geysteen mucaaradka iyo ciidamada Itoobiya waxay halis toos ah ku tahay badbaadadooda waxayna abuurtay dhaqan cabsiyeed oo baahsan. In kasta oo iskahorimaadku uu sannado badan soo jiitamayay oo lagu eedaynayey xad-gudubyo isdaba joog ah, haddana waxay yeelatay dardar cusub kaddib markii Jabhadda Waddaniga Xoreynta Ogaadeenya (JWXO) ay weerar ku qaadday Shidaal Shiinuhu maamulayeen oo ku yaalla Gobolka Soomaalida bishii Abriil 2007, halkaas oo ay ku dileen in ka badan 70 Shiineys iyo Itoobiyaan ah. Jabhada EPRDF ee uu hogaamiyo Ra’isal wasaare Meles Zenawi ayaa ka jawaabtay in ay olole bahalnimo ah oo ka dhan ah kacdoonka ka bilaabeen shanta aag ee Gobolka Soomaalida ee ay colaaduhu sida aadka ah u saameeyeen ee kala ah Fiiq, Qoraxe, Goday, Wardheer, iyo Dhagaxbuur. Aagagan ayaa si badheedh ah oo isdaba joog ah ciidamada qaranka Itoobiya u weeraray dad rayid ah oo ay ku doonayaan in ay xididada u siibaan kacdoonka.

Cadeymaha ay hay’adda soo bandhigay, ciidamada Itoobiya ayaa si xoog ah ku barakiciyay dhammaan dadkii ku noolaa miyiga, iyagoo ku amray dadka tuulada ku nool inay maalmo gudahood uga baxaan guryahooda, haddii kale ay arkaan guryahoodii oo la gubayo, hantidoodana la burburinayo, isla markaana ay halis ugu jiraan dhimasho. Hay’adda Human Rights Watch waxay diiwaan gelisay xukunno dil ah oo lagu fuliyay in ka badan 150 qof, kuwaas oo intooda badan lagu dilay bannaanbaxyo, iyadoo askarta Itoobiya ay si gooni ah ula baxeen dadkii lagu tuhunsanaa in qaraabadooda ay ka tirsan yihiin ONLF ama qofkasta oo taageero u haayo ururka.

Xukunka dilka ah ayaa mararka qaar waxaa ka mid ah in la ceejiyo, kadibna meydkooda la dhigo meel banaan ah oo si digniin ah, si ay dadka tuuladana ku nool ay u aasaan. Xogta ay xaqiijisay hay’adda xaquuqul insaanka ee Human Rights Watch ayaa ah kuwa bahalnimo ay ku jirto.

Jabhadda Waddaniga Xoraynta Ogaadeenya (JWXO)

In ka badan labaatan sano, Jabhadda Waddaniga Xoraynta Ogaadeenya (JWXO) waxay u halgamaysay sidii aayo-ka-talinta loogu heli lahaa Soomaalida ku nool Dawlad-deegaanka Soomaalida ee Itoobiya (oo sidoo kale loo yaqaanno gobolka Ogaadeenya).

ONLF waxay samaysatay koox wadani ah 1984. Waxay ku guulaysteen doorashooyinkii golaha deegaanka ee ugu horreeyey ee SRS sannadkii 1992 ka dib markii la afgambiyay taliskii milateriga Itoobiya 1991kii oo la keenay nidaamka federaalka qowmiyadaha ee Itoobiya. Kooxdu waxay u jeesatay kacdoon hubaysan 1994, ka dib markii ay isku khilaafeen dawladda federaalka ee ku saabsan xuquuqda aayo-ka-tashiga Soomaalida iyo ka dib markii dhowr ka mid ah hoggaamiyayaashoodii la xiray lana dilay.

Colaadda ayaa ka dhigtay gobolka Soomaalida mid ka mid ah gobollada ugu saboolsan Itoobiya – celcelis ahaan, ku dhawaad laba milyan oo qof ayaa ku tiirsan gargaarka cuntada sannad kasta.

Wadahadalka nabaddeed ee gumeysi-diidka ONLF iyo Dowladda Itoobiya

Wadahadallada nabadeed ee u dhexeeya ONLF iyo Dowladda Itoobiya ayaa bilowday sannadkii 2012-kii, waxaana hoggaaminayay koox ka socotay dowladda Kenya. Ururka Resources Conciliation Resources ayaa lagu casuumay inay taageerto wadahadaladan, iyadoo talo farsamo siinaysa kooxda Kenya iyo dhinacyada isku haya lixdii sano ee wada xaajoodka. Waxaana ka mid ahaa tabbabarka diyaarinta wada-xaajoodyada, ka-talinta geeddi socodka nabadda ee ballaaran iyo gacan ka geysashada diyaarinta heshiiska nabadda ee kama-dambaysta ah.

Heshiiska waxaa lagu saxiixay magaalada Asmara, Oktoobar 2018 Eriteriya. Waxay soo afjartay colaaddii waxayna u gogol xaadhay in ONLF ku soo noqoto gobolka oo ujeeddooyinkeeda siyaasadeed ku fushato hab nabdoon. Madaxda JWXO ayaa hadda isu diyaarinaaya inay u diyaar garoobaan ka guuristooda mucaaradka hubeysan una gudbaan urur siyaasadeed.

Colaadda xadka Oromada iyo Soomaalida iyo colaadaha gudaha ee Soomaalida ee la xiriira xuduudaha, xuquuqda daaqaha, helitaanka iyo xakamaynta ilaha dawladda hoose ayaa ah caqabadaha isasoo taraayo. Hadda se waxaa soo cusboonaaday mid kale oo horleh, gobolka Tigray!

Facebook Comments Box

Continue Reading
Advertisement
Sirdoonka & Militariga9 hours ago

Ciidamada Taageerada Degdegga ah ee Suudaan ma waxay askareysaa caruurta si ay uga dagaalamaan?

Afrika10 hours ago

Dhowr dhimasho ah oo ka dhacay Chad kadib weerar lagu qaaday hay’adda amniga

Afrika2 days ago

Dhinacyada ku dagaallamaya Suudaan ayaa gaysta xad-gudubyo ay ka mid yihiin duqaymo ay ku hayaan dad rayid ah – Warbixinta Qaramada Midoobay

Siyaasadda Soomaaliweyn3 days ago

Shir Logu hadlaayay horumarinta Arrimaha Garsoorka: Waa sidee Xaalka Caddaaladda iyo Garsoorka Soomaaliya?

Siyaasadda Arrimaha Dibadda3 days ago

Xiriirka Turkiga iyo Soomaaliya

Siyaasadda Arrimaha Dibadda4 days ago

Heshiis dastuurka Soomaaliya quseeya oo ay wada galeen Qadar iyo Soomaaliya

Geeska Afrika5 days ago

Damaca weyn ee Itoobiya ayaa khalkhal gelin doona Geeska Afrika – Ficil gurracan oo fashilmay

Afrika5 days ago

Maxay tahay sababta Masar iyo Turkiga ay u soo afjarayaan xiisadda tobanka sano socotay?

Afrika1 week ago

Rabshadaha dhimashada dhaliyey ee Senegal oo ka dhashay dib u dhigista doorashada: Akhriso qodobada aad u baahan tahay inaad wax ka ogaato

Wararka1 week ago

Qaramada Midoobay ayaa uga digtay Britain in muhaajiriinta loo tarxiilo Ruwaanda

Wararka1 week ago

Muxuu salka ku hayaa heshiiska amni ee ay ansixiyeen Golaha wasiirada Soomaaliya?

Afrika1 week ago

Dalka Zimbabwe ayaa ku hanjabay inuu mamnuuci doono deeqaha waxbarasho ee khaniisiinta loogu talagalay

Siyaasadda Arrimaha Dibadda1 week ago

Xiriirka Masar iyo Soomaaliya

Afrika2 weeks ago

Shirkii midowga Afrika maxaa kasoo baxay? – Afgembi, rabshado iyo qalalaase khatar ku ah Afrika

Wararka2 weeks ago

83 Falastiiniyiin ah ayaa lagu dilay Qaza 24-kii saac ee la soo dhaafay, tirada dhimashaduna waxay kor u dhaaftay 28,858

Sirdoonka & Militariga2 weeks ago

Madaxa Xisbullah Xassan Nasrallah ayaa u ballan qaaday in Israa’iil ‘ay caqabad kala kulmi doonto ‘dilka dadka rayidka ah’

Bariga dhexe2 weeks ago

Weerarkii Israa’iil ee koonfurta Lubnaan ayaa lagu dilay 6 xubnood oo ka tirsan ururka Xisbullah

Siyaasadda Arrimaha Dibadda2 weeks ago

Tegida Madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud ee Addis Ababa waa qalad diblomaasiyaddeed

Wararka2 weeks ago

Kaliya Mareykanka ayaa qasab ku keeni kara nabadda Bariga Dhexe waana inuu cadaadiyaa Israa’iil, ayuu yirri Wasiirka arrimaha dibadda ee Lubnaan

Wararka2 weeks ago

“Haddii aad nabad rabto, u diyaargarow dagaal,” – RW Kyriakos Mitsotakis

Wararka2 weeks ago

Sarkaal Kenyan ah oo meydkiisa laga helay hotel ku yaallo Washington

Sirdoonka & Militariga2 weeks ago

Maxaa dan ah ayaa ugu jira Soomaaliya heshiiska is-afgaradka milatari ay kala saxiixatay Mareykanka?

Siyaasadda Arrimaha Dibadda2 weeks ago

Madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud (4.5) oo tagaya Itoobiya – Ujeedka waa maxay?

Aasiya2 weeks ago

Muslimiinta Hindiya ayaa ka cabsi qaba mustaqbalka xukunka RW Narendra Modi ee Hinduuga ah

Gumeysi iyo isir sifeyn2 weeks ago

Dagaalka Qaza: Maxkamad ku taallo Nederland ayaa dowladda ku amartay in ay joojiso diyaaradaha dagaalka ee F-35 ee ay gaynayso Israa’iil

Sirdoonka & Militariga3 weeks ago

Muxuu ku saabsan yahay heshiiska difaaca ee Soomaaliya iyo Turkey?

Afrika3 weeks ago

Colaadda Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Koongo laga soo bilaabo 1996

Wararka3 weeks ago

Weerarada fallaagada ayaa kumannaan kun ku qasbay inay ka qaxaan Koongo

Afrika3 weeks ago

Basaasiinta Israa’iil ayaa u hanjabaya qoyskayga – Wasiiradda Arrimaha Dibedda ee Koonfur Afrika

Buuggaag3 weeks ago

Buugga Haddimada Qabyaaladda PDF

Buuggaag3 weeks ago

Buugga Haddimada Qabyaaladda –Qeybtii 26aad

Siyaasadda Soomaaliweyn4 weeks ago

Qowmiyada Oromada oo xalay lagu laayay degmada Beledxaawo ee Gobolka Gedo

Sirdoonka & Militariga4 weeks ago

Maraykanka ayaa ka digaya aargoosi dheeraad ah haddii maleeshiyaadka ay Iran taageerto ay sii wadaan weeraradooda

Wararka4 weeks ago

Ugu yaraan 10 qof ayaa ku dhintay weerar ay kooxo hubeysan ku qaadeen saldhigga booliska Pakistan

Buuggaag4 weeks ago

Buugga Haddimada Qabyaaladda –Qeybtii 25aad

Dhaqan, Af, iyo Taariikhda4 weeks ago

Xasuuqii Ruwaanda ka dhacay, 1994

Wararka4 weeks ago

Saddex qof ayaa ku dhaawacmay weerar mindi oo ka dhacay magaalada Paris

Buuggaag4 weeks ago

Buugga Haddimada Qabyaaladda –Qeybtii 24aad

Afrika4 weeks ago

Ruwaanda oo heshay xabaalo wadareedyo badan 30 sano kadib xasuuqii Tutsiga, 1994

Geeska Afrika4 weeks ago

Ilhaan Cumar ayaa lagu eedeeyay inay jabisay dhaartii loo dhaariyay maadaama ay sheegtay inay illaalin doonto danaha Soomaaliya

Xul