Connect with us

Diinta Islaamka

Sidee Korona uga hor istaagtay Dadka inay ku dhaqmaan cibaadadooda Ramadaan?

Published

on


Sida wadamada kale ee carabta, bisha barakaysan ee Ramadaan waa munaasabad bulsho iyo mid diimeed oo muwaadiniinta ay ku dhaqmaan cibaadooyinkooda sanadlaha ah, laakiin masiibada Corona ayaa ka hor istaagtay qaar badan oo ka mid ah taas, iyada oo loo eegayo tirada sii kordheysa ee infekshinka iyo dhimashada fayruuska.

Yamaniyiinta, / bulshooyinka carabta badankood, waxay is weydaarsan jireen booqashooyinka habeenada Ramadaan, qoysaskuna waxay is weydaarsan jireen casuumaadaha afurka iyo cashada, halka salaada taraawiixda ee masaajida ay tahay muuqaalka ugu caansan ee xilliga Ramadaanka sanad walba, marka lagu daro howlaha bulshada sida cajaladaha banaanka, gaar ahaan caasimada, Sanca.

Si kastaba ha noqotee, caadooyinkani way maqnaayeen ama si weyn ayey dib ugu noqdeen bishan barakeysan,  faafitaanka “Covid 19”, maadaama dad badani ka gaabsadeen inay ku casuumaan eheladooda iyo kuwa ay garanayaan inay la afuraan.

Issam Axmed, oo ka mid ah ganacsatada ku nool magaalada Sanca, ayaa wareysi uu siiyay warbaahinta uu ku yiri: “Tiro ka mid ah dadkii aan is naqiinay ayaa u dhintay cudurka loo yaqaan Corona virus, kii ugu dambeeyayna wuxuu ahaa mid ka mid ah ilma adeeradeey laba maalmood ka hor. Sidaas darteed, dhowr bilood ka hor, waxaan joojiyay wax kulan ah oo aan la yeelan lahaa dadka aan garanayo iyo kuwa aan qaraabada nahay, waxaana ku xaddidanahay wada xiriirka.

Wuxuu intaas ku daray: “Mar dambe kama baxo guriga mooyee, oo waxaan ku maamulaa shaqadayda taleefanka, nasiib darro, Ramadaan-ka  ayaa yimid sannadkan iyada oo ay jirto mowjado ballaaran oo faafidda fayraska, sidaa darteed dhammaan kulammada bulshada ee dhaca inta lagu jiro habeenada Ramadaan waa la joojiyay. ”

Issam oo sii hadlaya ayaa yidhi: “Ilaa salaadaha aan ku tukado gurigayga oo buuxa, waxaan ku tala jiraa bishan in aan ku guto waajibaadka waajibka ah, shaqo ka joojinta, Taraawiixda iyo tahajjud.”

 Dareen la’aan

Taas badalkeeda dad badan oo ka joogsanaya gudashada caadooyinkooda Ramadaanka, kuwa kale ayaan dan ka lahayn wax kasta oo dhacaya, waxayna sii wadaan inay ku dhaqmaan caadooyinkooda Ramadaanka, iyagoo aaminsan in waxa dhacaya ay yihiin buunbuunin dhinacyada caalamiga ah ama shirkadaha dawooyinka sameeya ama shirqool caalami ah. “Ka-qaybgal kooxeed”.

Muuqaal fiidiyow ah oo ay si weyn ugu faafinayeen dadka u dhaqdhaqaaqa barta xiriirka bulshada, qaarkoodna waxay u arkeen inuu muujinayo mowqifka iyo xaaladda muwaadiniin badan oo aan weli rumaysan “sheekada korona.”

Magaalada Sanca, kooxda “Xuutiyiinta” waxay ka digayaan faafinta wixii hadal ah ee la xiriira faafitaanka Corona ama dhibbanayaasheeda, in kasta oo la diiwaangeliyey dhimashooyin badan oo ka jira aagagga ay gacanta ku hayaan, oo ay ka mid yihiin hoggaamiyeyaasha darajooyinka koowaad iyo labaad sida Wasiirka Gaadiidka Zakariya. Al-Shami, iyo Agaasimaha Baarista Dambiyada, Suldan Zaaben, iyo warar aan la xaqiijin oo ku saabsan Geerida la-taliyihii Golaha Sare ee Siyaasadda, Yaxya al-Shami, iyo geerida xaaskiisa.

Mid ka mid ah hogaamiyaasha Xuuthiyiinta ayaa ku andacooday in “aqoonta caqiidada ay tahay tii doorka koowaad ka laheyd badbaadinta Yamaniyiinta ka imanaya Corona.” Dayaca iyo qarinta xaalada dhabta ah ee musiibada Corona waxay leedahay doorkeeda ku aadan sii wadida tiro muwaadiniin ah si joogto ah ku dhaqmaan caadooyinkooda iyo dhaqankooda Ramadaan, adigoon qaadin taxaddarrada lagama maarmaanka ah sida dhowrista fogaanta Bulshada iyo ka walwalka xiritaanka afka.

Intaas waxaa sii dheer, maamulka Xuutiyiinta kuma qasbayo muwaadiniinta inay qaadaan tallaabooyin ka hortag ah sida xirashada maaska, iyo mamnuucaya isu imaatinnada munaasabadaha bulshada, iyo tiro ka mid ah bulshooyinka ayaa sii waday ku dhaqanka caadooyinkooda inta lagu jiro bisha Ramadaan si dabiici ah iyada oo aan wax tallaabooyin ah ama taxaddar ah la helin.

Facebook Comments Box

Maxamed Mukhtaar waa wariye wax ka qora siyaasadda Soomaaliya, falanqeynta siyaasadda Villa Somalia iyo caalamka intiisa kale. Sidoo kale wuxuu wax ka qoraa arrimaha bulshada, horumarinta nolosha, iyo amniga. Wuxuu shahaadada koowaad ee jamaacadeed ku qaatay cilmiga kombuutarka.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Diinta Islaamka

Diimaynta caadada – Caadooyinka la diimeeyo way badan yihiin

Caadooyinka la diimeeyo way badan yihiin qof walba oo akhriya qoraalkanna tusaale ayuu ina ku biirin karaa, waana ka rajaynayaa in uu ina ku biiriyo, bal se aan hal anigu soo qaato.

Published

on


Diintu waxay leedahay qiyam iyo mabaadi’, sidoo kale waxay leedahay tacaaliim ka kooban wax ay farayso iyo wax ay diidayso, waxay jidaysaa saxda iyo khaladka. Tacaaliimta iyo akhlaaqiyaadka diintu waxay sameeyaan inta badan caadada dadka diintaas aaminsan.

 Diintu waxay u qaabaysan tahay in ay iyadu maamusho caadada bulshada ee aysan caadadu maamulin iyada. Iyada oo ay saas tahay hadana diinta Islaamku waxay ardaaga u fididay caadooyinka bulshooyinka wixii aan deel-qaaf ku ahayn mabaadi’deeda asaasiga ah.

 Caadadu iyada oo dabeecad ahaan adag, ahna shay la dhowro oo sida xeer oo kale ah, ayay hadana bulshooyinku sii kala caadooyin adag yihiin, dhanka ilaalintana ku kala wacan yihiin. Ilaalinta caadada iyo tacaaliimta diinta se farqiga u dhexeeya ayaa ah caadadu inta badan waa xeer bulsho oo aan macaamilkooda dhaafsiisanayn, halka tacaaliimta diintu ay tahay mid masuuliyadeedu kula qabri galayso oo xisaabteedu macaamil kaliya dhaafsiisan tahay.

Waxay se mushkiladdu timaadaa marka caado bulsho oo iska caadi ah, kuna jirta space-kii xorriyadeed ee diintu ogolayd laga dhigo mid diimeed oo masuuliyaddii qabri iyo qiyaamo isla aadka leh. Marka caado diimayntaas cusri iyo culays laga mudanaya na ka sii daran.

 Caadooyinka la diimeeyo way badan yihiin qof walba oo akhriya qoraalkanna tusaale ayuu ina ku biirin karaa, waana ka rajaynayaa in uu ina ku biiriyo, bal se aan hal anigu soo qaato.

 Maalin ayaan soo galnay aniga iyo dhalinyaro soomaali ah masaajid laba dabakh ka kooban dabakhiisa sare, waxaan ugu tagnay rag dhowr ah oo cibaadooyin kala duwan masjidka ku dhex gudanaya iyo gabadh gadaal fadhida oo iyana cibaadooyinkeeda halkeedaa ku wadata.

Waan is waydiinay waxa ay ka soo doontay masjidka waliba si inkiraad ku jirto?!, marna waan la yaabnay! Waxaan la yaabannahay in ay gabadh masjid cibaado usoo aado – waa masjid aan ragga iyo dumarka teed u kala xidhnayn, deel-qaaf diineed shay ah ayayna noola muuqatay marka dareenka arrintaas aan ka haysano la eego.

Marka aan u sii fiirsaday waxaan ogaaday in dareenkaygaasi uu caadaysan yahay anigu se aan diimaynayo. Inta badan safarada waxaan ku kulannaa hablo soomaaliyeed, waxaa dhacda in tuulo yar lagu tukado, masaajid biyo leh cibaada na u diyaarsan uu ku yaal, bal se xaafadaha ay ku adag tahay biyaha lala isticmaalayo (weeso bixin) ama ba ay ku adag tahay habla badan oo wada socda in ay salliyo iyo soodhayn siiyaan, marka aad ku dhahdid masjidka maad ku tukataan masaajid ayaaba halkan ahe fal-celiska dadka qaarki waxay ba la tahay in aad munkar amraysid. Masjid aan kala xidhnayn in lagu tukado rag iyo dumar waa shay caadi ah oo diintu diidanayn laakiin dhaqan soomaaliga kuma habboona hadduusan ba ku xarrimnayn, taasi dhib ma lahaateene waynu diimaynaa.

Kuwa dumarka sida khaldan diinta ugu fasira ma nusqaan ay u maleynayaan bay ka baarayaan mise dan kalay leeyihiin?!


 

Facebook Comments Box

Continue Reading

Diinta Islaamka

Kuwa dumarka sida khaldan diinta ugu fasira ma nusqaan ay u maleynayaan bay ka baarayaan mise dan kalay leeyihiin?!

Published

on


 “من ضلع أعوج”(1)

Horta kuwa dumarka sida khaldan diinta ugu fasira ma nusqaan ay u maleynayaan bay ka baarayaan mise dan kalay leeyihiin?!

Waa su’aasha aan isweydiiyo mar walba oo aan arko qaarka nusuusta dumarka ka hadasha un qalloociya fasirkooda kuwa ragga ka hadlana aan soo qaadin ba!!

Ragga waxaa laga abuuray ciid/dhoobo, dumarka na qeyb kamid ah jirka aadane sharfan oo malaa’ig u sujuuday. Haddaba keebaa labada abuurid yasan haddii sheekada fasirkeedu yasniin yahay?!

Kuwa fasirka nusuusta diinta xumeeya maxay u dhihi waayeen diintu ragga way yastay oo ciid baa laga abuuray bay tidhi oo waa in dulmiga laga dulqaadaa, bal se taa badalkeeda ay dumarka ugu meeraystaan oo u dhahaan diintu dumarka way yastay oo waxay sheegtay in feer qalloocan laga abuuray?! Feertu saw aadane ciidda ka sharaf badan kamid maaha?!

Midda kale yaa yidhi qallooca feertu waa ceeb?! Feertu qallooceeda ayayba shaqadeeda ku qabsataa. Waa tan feereheenu wada qalloocan yihiine wali ma aragtay qof leh halla ii toosiyo feeraha?! Feertu qallooceeda ayay ku samaysaa saabka quruxda badan ee labada dhinac ka kooban, feeruhu qalloocooda ayay ku daboolaan wadnaha oo difaac ugu yihiin!.

Midda kale qallooc iyo toosnaantu waa laba astaan oo marka ashyaada caadiga ah loo isticmaalayo aan xidhiidh la lahayn amaanta iyo ceebta midna. Marka wax la dhisayo boosna shay qallooca ayaa lagu dhisaa, boosna shay toosan, meesha shay qallooca uu galayo mid toosan ma badali karo, marka qallooca iyo toosnaanta ashyaadu waa mid dabiici ah oo mid walba uu booskiisa ku habboon jiritaanka ku leeyahay, ee astaan ceebeed iyo astaan amaaneed midna ma aha. Cilmiga handasada xariiqda toosan iyo xagluhu ma kala fadli badna ee mid walba booskiisa oo midka kale badali karin ayuu leeyahay.

Kulli nusuusta hablaha lagu wareeriyo waa wada noocaa, marka aad caqli fiyow ku eegto wax iin ah maleh, bal se dad dan leh ayaa laxan gaar ah saarta. Midda kale nusuusta ragga ka hadasha ma qalloociyaane maxay midda dumarka ka hadasha u qalloociyaan?! Bal adba is weydii?!

Marka caalamka siyaasadda la joogo waxaa caado ah in siyaasiga mucaaradka ah uu ku dadaalo midka uu mucaaradka ku yahay hadalkiisa in uu u rogo si walba oo tabnaan ah oo uu u rogi karo, si uu u xaqiijiyo hadafkiisa mucaaradnimo. Diintu uma baahna caqli mucaarad in lagu akhriyee waxay u baahan tahay caqli aadane oo fikiraya in lagu akhriyo. Haddaba mushkiladdu diinta ma aha ee waa caqliga akhrinaya noocaddiisa!.


 

Facebook Comments Box

Continue Reading

Diinta Islaamka

Faransiiska: Wuxuu ardaydiisa tusiyey sawir laga sameeyey Nabi Muxamed NNKH asigana waa la gowracay

Published

on


Booliska dalka Faransiiska ayaa afar qof u soo xiray dilka macallin taariikhda dhiga oo xalay lagu gowracay meel u dhow magaalada Paris ee caasimadda dalkaasi. Booliska ayaa sheegaya in weerarkaasi ay rumeysan yihiin in uu ahaa aargoosi kaddib markii macallinkaasi uu ardaydiisa u soo bandhigay sawir gacmeed la sheegay in laga sameeyay Nabi Muxammad naxariis iyo nabad-gelyo korkiisa ha ahaatee.

Ninka weerarka geystay ayaa markii dambe waxaa toogasho ku dilay booliska.

Booliska ayaa xalay baaritaan ku sameeyay hooyga ninka looga shakiyay weerarka waxaana xabsiga loo taxaabay 4 qof oo la sheegay iney xiriir dhow la leeyihiin 18-jirka la aamnisan yahay inuu ku dhashay dalkaasi Ruushka.

Weerarkan oo aad looga hadal hayo faransiiska ayaa la sheegay inuu ka dhashay cashar ku saabsan sawir gacmeedyo muran badan dhaliyay oo laga sameeyay Nabi Muxamed NNK. Macallinka ayaa la sheegay in ardayda Muslimiinta ah uu ka codsaday iney fasalka ka baxaan markii uu ardayda kale tusayay sawir gacmeedyada.

Madaxweynaha Faransiiska Emmanuel Macron ayaa dilka macallinka oo ka dhacay waqooyi-bari ee magaalada Paris ku tilmaamay weerar argagixiso. Macron ayaa sheegay in macallinka oo aan weli la sheegin magaciisa loo dilay sababo la xiriira xoriyatul qowlka.

Madaxweyne Macron oo booqday goobta ayaa macallimiinta u ballan qaaday in naftooda uu dalka difaacayo. Dhanka kale Macron ayaa midnimo ku baaqay, waxa uuna sheegay in marnaba aysan argagixisada ka guleysanayn oo aysan kala qoqobi Karin dadka faransiiska.

Madaxweynaha Faransiiska Emmnauel Macron ayaa si cad ah u caddaystay inuu islaamka ka hortagaayo asigoo qudbadiisa uu jeediyey bishaan 4 oktoobar shaaca kaga qaaday qorshe uu ku doonayo inuu ku meel mariyo sharci adag oo uu sheegay inuu ku xakameynayo waxa uu ugu yeeshay “Muslimiinta gooni u goosadka ah” si uu u difaaco mabaadiida cilmaaniga.

Qorshaha uu madaxweynaha damacsan yahay ayuu ku sheegay iney ka mid yihiin dugsiyada waxbarashada ee ay muslimiinta leeyihiin oo gacan bir ah lagu qabto iyo in la xakameeyo lacagaha dibadaha ka yimaadda ee masaajidda lagu dhiso. Balse hadalka ka soo yeeray madaxweynaha waxaa si weyn u cambaareeyey dadka u dhaqdhaqaaqa xuquuqda muslimka iyaga oo hadalkiisa ku tilmaamay inuu doonayo muslimiinta inuu ku cabburiyo dalka Faransiiska.

Mabaadiida adag ee dalka Faransiiska oo cilmaaniyadda ama laïcité, ku dhisan sharciga wuxuu kala soocayaa dowladda iyo hay’adaha diiniga ah. Fikraddaa ayaana dhigaya dadyowga diimaha iyo caqiidooyinka kala duwan aaminsan iney sharciga hortiisa ka siman yihiin.

Ninka looga shakisan yahay inuu weerarka geeystay ayaa waxaa toogtay booliska. Waxaana la soo weriyay inuu yahay 18 jir ku dhashay dalkaasi Ruushka. Waxaana haatan baaritaanka kiiskan la wareegay dacwad oogeyaal qaabilsan la dagaallanka argagixisada.

Qaabkee ayaa loo gowracay macallinka?

Nin watay mindi weyn ayaa macallinka ku weeraray waddo ku taal xaafad lagu magacaabo Conflans-Sainte-Honorine, isagoona madaxa ka jaray. Ilo booliis ayaa sheegay in markhaatiyaashu ay maqleen qofka weerarka gaystay oo ku dhawaaqaya “Allahu Akbar”, ama “Ilaahay ayaa weyn”, sida ay ku warantay wakaaladda wararka ee Reuters.

Qofka weerarka gaystay ayaa markiiba cararay, laakiin bilayska maxalliga ah oo ay ku wargeliyeen dadwaynuhu ayaa durbadiiba soo gaaray goobta. Saraakiisha ayaa ninkan kaga hortagey degmada u dhow ee Éragny. Waxayna u sheegeen inuu is dhiibo balse waxaa la sheegay badalkii taas inuu u hanjabay booliska taas ayaana horseedday iney toogtaan.

Dalka Faransiiaka ayaa lagu tilmaamaa inuu yahay dal ku yaalla galbeedka Yurub oo ay ku nool yihiin muslimiinta ugu badan. Cabashooyin badan oo muslimiinta ku aaddan oo ay soo jeedinayaan cilmaaniyiinta ayaa waxay mas’uuliyiinta dowladda kaga codsadaan inay si gaar ah u beegsadaan arrimaha muslimiinta sida mamnuucidda xijaabka.

“Diinta Islaamka dunida oo dhan ayey maanta dhibaata ku tahay, mana dooneyno iney taa dalkeenna ku aragno” ayuu yiri Madaxweyne Macron.

Tallaabbooyinka uu madaxweyne Macron la damacsan yahay muslimiinta Faransiiska waxaa la filayaa dabayaaqada sanadkan inuu baarlamaanka dalkaasi horgeeyo. 

Tallaabbooyinka uu Macron damacsan yahay inuu qaado waxaa ka mid ah:

  • In si adag loola socdo ururrada isboortiga iyo ururrada kale ee ay bulshooyinka isugu yimaadaan oo looga mid dhigo barashada islaamiyiinta
  • Joojinta nidaamyada imaamyada ee meela ka baxsan Faransiiska waxbarasha u aado
  • Kormeerka iyo dabagalka dhaqaalaha masaajidda soo galo ama lagu maalgeliyo
  • In la xaddido waxbarashada guriyaha lagu dhigto iwm

Madaxweyne Maccron waxaa kale uu sheegay Faransiiska inuu waxbadan ka qabanayo arrimaha dhaqaalaha iyo arrimaha bulshada ee dadka soo galootiga ah, wuxuuna intaa ku daray iney xagjiriintu ay buuxiyeen fursadihi jiray.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Diinta Islaamka

Maxay Dad Badan oo Masiixiyiin Ah ay Usoo Galayaan Diinta Islaamka?

Published

on


Waxaa xaqiiqo ah in Islaamku si xawli ah ugu koraayo reer galbeedka. Dalka Mareykanka oo keliya tirada muslimiintu si aad ah ayey kor ugu kacday, laga bilaabo qiyaastii 10,000 sanadkii 1900 ilaa 3 milyan ama in ka badan sanadkii 1991 (masuuliyiinta qaar waxay dhahaan 4.5 milyan). Inta badan kobocaani waxaa sabab u ah soogalootiga dhowaan tagay Mareykanka iyo heerka dhalmada ee Muslimiinta (5 carruur ah qoyskiiba celcelis ahaan).

Wali, tirada dadka soo galaya diinta Islaamka waa kuwo aad u tiro badan. Mareykanka dhexdiisa, badidoodu waa Afrikaan-Mareykan (seddex meelood meel dhammaan muslimiinta sida ay qabaan mas’uuliyiinta badankood).

Maxaa dadka ku dhiirrigelinaya inay u soo jeestaan diinta Islaamka?

Maqaal ku qornaa diinta kiristaanka oo la qoray (Agoosto 20,1990) ayaa soo warisay in gudaha Mareykanka, celceliska da’da kuwa soo galaya diinta Islaamka (31) ay qiyaastii labo jeer ka badan tahay marka loo fiiriyo diinta Masiixiga (da’da 16). Maqaalkaan waxaa lagu taxay 5 sababood oo muhiim ah oo loo bixiyey Muslim noqoshada: Caqiidada Islaamku waa mid fudud oo caqli gal ah, dadka rumaysan diinta Islaamka oo dhami waa ay siman yihiin, waa diin “wax ku ool ah”. 

Sawirka waa Keydka Everett Collection: Muslimiinta Madow waxay hor fariisteen dhismaha maxkamadaha dambiyada ee New York halkaasoo ay ahayd in laba xubnood oo ka tirsan Ururka Islaamiga ah ee Islaamiga ah lagu maxkamadeeyo Eedaysanayaashu waxay iibinayeen wargeysyada Nation of Islam, bishii Diseembar 25, 1963

Muslim Mareykan ah oo laga wareystay buug dhowaan si cadaalad ah u soo baxay (Deriska: Muslimiinta Waqooyiga Ameerika. Saxafiyiinta, 1989) (Neighbors: Muslims in North America. Friendship Press, 1989) wuxuu bixiyay sababahan soo socda markii la weydiiyay sababta ay Afrikaanka Mareykanka ah ugu soo jeesanayaan Islaamka. Wuxuu yiri “Marka ugu horeysa liiskiisa waa cunsuriyada kaniisada ka jirta. Takoorka aan dareemeyno ayaa naga dhigaya Islaamka mid soo jiidasho leh maxaa yeelay waa hab lagu diido dhaqanka aan na yeelan doonin.

Marka la fiiriyo cilmiga bulshada waxaan u maleynayaa in mid ka mid ah sababaha ay dad badan oo Afrikaan Mareykan ah ay u aadaan diinta Islaamka kana soo horjeedaan diinta kiristaanka – inbadan oo naga mid ahna waxaa lagu barbaariyay diinta masiixiga – in dadka waxyaalahan nagu sameynaya ay sidoo kale yihiin dad kiristaan ah.”

Sababta labaad ee uu bixiyay ayaa ah, “waxaan aaminsanahay, sidoo kale muhiim inay tahay badalida Anglo-Americans. Arrin kale – tanina waa qayb ka mid ah waxyaabihii igu soo jiitay Islaamka – waa jihaynta iyo anshaxa. Bulshadeenu waxay u kala daadsantahay edeb la’aan, gaar ahaan magaalada. Iyada oo loo marayo qaab-nololeedkeeda edbinta, dad badan Islaamku wuxuu umuuqdaa inuu u ballan qaadayo ballanqaad ah inuu ka caawin doono inay noloshooda dib ugu soo celiyaan si habsami leh.

Ugu dambeyntiina, waxaa jira qodob saddexaad oo aan qofna weligiis si cad u sheegi doonin, sababo jira awgood, laakiin taas, waxaan aaminsanahay, inay haddana muhiim tahay. Tani waa xaqiiqda ah in Islaamku bixinayo waayo-aragnimo beddelaad iyo fursad uu qofka ku helo naftiisa si habsami leh, iyada oo aan loo baahnayn in la qirto kuwa dembiga iyo baahida badbaadada. Xaqiiqdii, diinta islaamku waxay samaysaa qodob aad u beeninaya xaqiiqooyinkan. Waxay u sheegaysaa dadka inaysan u baahnayn badbaado; waxa kaliya ee ay u baahan yihiin waa inay raacaan “hanuuninta” sharciga Ilaah. Taasi waa wax ninka dabiiciga ahi jecel yahay inuu maqlo.”

Waxaa jira sababo badan oo dadka madow ee Mareykanka ah ay u go’aansadaan inay galaan diinta Islaamka, Tusaalle ahaan, Malcolm X inta uusan muslin noqon, wuxuu galay, hadana ka baxay xabsiga, wuu xaday (tuugo-nimo), wuxuu iibiyay xashiish. Kadib markuu ku biiray Nation Of Islam ‘Umada islaamka’ oo uu raacay waxbarista Eliiyaah Muxammad, Malcolm wuxuu ahaa nin cusub oo xor ka ah caqabadaha dabinada bulshada).

Aragtida dadka qaarkood, kuwa ku soo biiray diinta Islaamka waxay qiimeyn karaan in quraanka kariimka ah uu leeyahay qaab fahan qurxoon oo ummada Illaahay loogu talagalay, in dhaqamada soo jireenka ah ee diintu ay ka fiicnaan karto, ama laga yaabo inay ujeedkoodu ahaa inay muujiyaan jacayl shuruud la’aan ah.

“Yoolka guud ee ay 22da Milyan ee Afro-Maraykanka ahi rabaan waa in binu’aadam ahaan loo xushmeeyo, ILLAAH wuxuu siiyey xuquuqda in ay binu’aadam ahaadaan, ujeedkeennu waa in aan soo dhacsano xuquuqdeenii binu’aadamnimo ee ay Maraykanku noo diideen, marnaba ma heli karno xuquuq muwaadin illaa marka hore naloo soo celiyo xuquuqdii binu’aadamnimo ee illaahay na siiyey, waligeedna naloo aqoonsan maayo muwaadiniin, illaa marka hore naloo aqoonsado binu’aadam.” – Waa hadalkii murtida lahaa ee Malcolm X

Umada islaamka (NOI) wuxuu ahaa dhaqdhaqaaq siyaasadeed iyo mid diimeed oo Afrikaan Mareykan ah, oo lagu aasaasay magalaada Detroit, Michigan, ee dalka Mareykanka, oo uu aasaasay Wallace Fard Maxamed July 4, 1930. Hadafyadeeda la sheegay ayaa ah in la wanaajiyo ruuxda, maskaxda, bulshada, iyo xaaladda dhaqaale ee Afrikaanka Mareykanka.

Sababaha kale ee jira waa kuwa iska cad: sababtoo ah saameynta shaqsiyaad caan ah sida Elijah Maxamed, Malcolm X, Louis Farrakhan, Maxamed Cali, Naim Akbar, Mike Tyson oo wada muslimay. Wax badan kama aqaan Nation Of Islam, laakiin waxay u muuqataa in waxbarista Elijah Maxamed ay saameyn weyn ku yeelatay dadka madow ee Mareykanka gaar ahaan, Maxamed Ali, Farrakhan, Malcolm iyo kuwa kale.

Maxamed Cali kalaay magaciisa iyo sharaftiisa uu ku dhex leeyahay bulshada Mareykanka waxay keeni kartaa inuu kusoo jiido dadyow badan gaar ahaan madowga Mareykanka. Maxamed Cali (1942-2016) wuxuu ahaa feeryahan caan ah oo u dhashay dalka Maraykan. Maxamed Cali ayaa taariiikhdu markay aheyd 17. Janaayo 1942 ku dhashay magaalada Louisville ee gobolka Kentucky oo ku yaal Koonfurta Mareykanka. Kalaay oo ka dhashay qoys heysta Diinta Masiixiga (Baptism) ayaa waxay waalidkiisu ugu wan qaleen magaca Cassius Marcellus Clay jr.

Maxamed Cali waxa uu ku guulaystay Tartanka Feerka Miisaanka Culus tiro ka sadex jeer ah. Sidoo kale waxuu muddada 20-ka sanno ah ee uu ku dhex jiray Cayaaraha Feerka ku guuleystay inuu noqdo Horyaalka Adduunka sanadaha 1964, 1974 iyo 1978. Sanadkii 1999 ayaa Kalaay loo aqoonsaday inuu yahay ciyaaryahankii ugu wanaagsanaa ee Caalamka soo mara Qarniga 20aad.

Dhaqdhaqaaqa Xuquuqda Madaniga ee sanadihii 1950-meeyadii iyo 1960-kii ayaa ku yimid baahida iyo rabitaanka sinnaanta iyo xorriyadda Afrikaanka Mareykanka iyo dadka kale ee midabada kale leh.

Dhaqdhaqaaqa xuquuqda madaniga wuxuu ahaa halgan loogu jiro cadaalada bulshada taasoo inta badan dhacday intii u dhaxeysay sanadihii 1950-meeyadii iyo 1960-yadii dadka madow ee Mareykanka ah si ay u helaan xuquuq u wada siman sharciga Mareykanka.

Dhaqdhaqaaqani wuxuu xididdadiisa ku lahaa dadaaladii qarniyadii dheeraa ee addoomada Afrikaanka iyo faracyadooda si ay uga hortagaan caburinta jinsiyadaha, isla markaana u baabi’iyaan hay’addaha addoonsiga.

Diinta Islaamku had iyo jeer waxay soo jiidataa dadka nooc kasta ha ahaadeene ilaa maalintii uu nebi Muxamed NNKH bilaabay inuu dadka ku casuumo. Maaddaama soogalootiga Mareykanka ka yimid dunida Muslimka ay bilaabeen inay yimaadaan Mareykanka tiro aad u badan tan iyo bilowgii qarnigii, waxay la yimaadeen farriinta Islaamka oo ay la wadaagaan muwaadiniintooda kale.

Dad badan oo Mareykan ah ayaa si dhakhso leh u aqoonsaday Islaamka iyo farriinta Quraanka Kariimka ah. Tan iyo waagaas, Mareykanka dad badan ayaa islaamay.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Diinta Islaamka

Sidaas Ayuu Insaanku uga Dhex-muuqday Qur’aanka: كهذا ظهر الإنسان في القرآن

Published

on


Mar kale Insaanku waa suurad qurux badan – فِي أَحْسَنِ تَقْوِيم – balse hoosta ay uga buuxdo xash iyo xanshashaabo – ظلوم – فخور – كنود – suuradaas quruxda badan waxaa uuska hoosta ugu jira ka soo nadiifiya oo kor iyo hoosba ka qurxiya Iimaanka.

Hadaba Qur’aanka iyo Insaanka:

“لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ”.

“وَخُلِقَ الْإِنسَانُ ضَعِيفًا”.

“إِنَّ الْإِنسَانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ”.

“خَلَقَ الْإِنسَانَ مِن نُّطْفَةٍ فَإِذَا هُوَ خَصِيمٌ مُّبِينٌ”.

“وَكَانَ الْإِنسَانُ عَجُولًا”.

“وَكَانَ الْإِنسَانُ قَتُورًا”.

“وَكَانَ الْإِنسَانُ أَكْثَرَ شَيْءٍ جَدَلًا”.

“إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا”.

“إِنَّ الْإِنسَانَ لَكَفُورٌ مُّبِينٌ”.

“إِنَّ الْإِنسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا”.

“قُتِلَ الْإِنسَانُ مَا أَكْفَرَهُ”.

“يَا أَيُّهَا الْإِنسَانُ إِنَّكَ كَادِحٌ إِلَىٰ رَبِّكَ كَدْحًا فَمُلَاقِيهِ”.

“لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِي كَبَدٍ”.

“إِنَّ الْإِنسَانَ لِرَبِّهِ لَكَنُود (6) وَإِنَّهُ عَلَىٰ ذَٰلِكَ لَشَهِيدٌ (7) وَإِنَّهُ لِحُبِّ الْخَيْرِ لَشَدِيدٌ (8)”.

“إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِي خُسْرٍ”.

“إِنَّهُ لَفَرِحٌ فَخُورٌ”.

“وَإِنَّا إِذَا أَذَقْنَا الْإِنسَانَ مِنَّا رَحْمَةً فَرِحَ بِهَا”.

“إِنَّهُ لَيَئُوسٌ كَفُورٌ”.

“وَإِذَا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعًا”.

“وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَإِنَّ الْإِنسَانَ كَفُورٌ”.

“وَإِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ كَانَ يَئُوسًا”.

“وَإِن مَّسَّهُ الشَّرُّ فَيَئُوسٌ قَنُوطٌ”.

“وَإِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعَاءٍ عَرِيضٍ”.

“إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا”.

Aayadahani waa aayadaha uu Qur’aanku ku tilmaamay insaanka, marka aad si qoto dheer ugu fiirsato waxaad ogaanaysaa dhowr arrin:

1- tilmaamahan kala ah:

ضعيف – ظلوم – كفور – كفار – خصيم – عجول – قتور – جهول  – هلوع – كادح – كنود – فرح – فخور – منوع – يئوس – قنوط – جزوع –  ذو دعاء عريض.

Waxay wadaagaan in ay yihiin tilmaamo ku soo arooray siiqooyinka Carabiyada ee faa’iideeya original-nimada iyo sugnaanshaha sifada, waxay ku yimaadeen badankoodu siiqooyinka la yiraahdo: “صيغ المبالغة” iyo “صفة المشبهة” oo tilmaanta ay xambaarsan yihiin ay sheegto tilmaan sugan oo Insaanka dabci iyo asal u ah.

2- tilmaamahan waxay u badan yihiin kuwa negative ah, taas oo cadaynaysa in filashada sharka iyo tabnaantu ay nafsada Insaanka kaga xoog badan tahay filashada khayrka iyo raja wanaaga, mar walba oo khayr iyo shar nafta ay u soo tartamaana waxaa soo jiidasho badan sharka, hadii aad aragto meel waano iyo tala bixin ka socoto waad iska dhaaftaa dadka halkaas joogana iyo waxa ay hayaana inaadan ku habsaamin ayaa dhacda, halka meel buuq iyo sawaxan ka jiro marka aad aragto ay naftu u hanqal taagayso oo in ay waxa socda iyo sida arrimuhu yihiin in ay ogaato maahane ay ku adag tahay in ay u dhaafto si lamid sidii ay u soo dhaaftay majliskii wanaagu ka socday.

3- marka aad eegto siyaaqa (booska) ay ku soo arooreen tilmamahan Qur’aanka dhexdiisa waxaad ogaanaysa halka dawo ee dabeecadahan taban ay leeyihiin in uu yahay Iimaanka iyo Alle ku xidhnaanta, ma jiro wax kale oo hagaajin kara dabeecadaha qallooca ee Insaanka ku tallaalan Iimaan mooyee.

4- labada xaalad ee ugu wayn ee Insaanka dabcigiisa dhabta ah iyo waxa gudaha ugu jira ay dhab u muuqdaan waa xaaladda Faqrinimada iyo xaaladda Qaninimada.

5- tilmaamahan marka aad akhrinayso waxaa dhici karta in malahaagu aado in ay gaalada un ka hadlayaan badidoodu, haseyeeshe marka aad si xeel dheer ugu fiirsato waxay tilmaamayaan dabciga Insaanka, insanow insaan matahay ayayna uga hadlayaan.

Tusaale ahaan marka قنوط uu Qur’aanku ku tilmaamayo Insaanka gaalka oo kaliya uma jeedo ee qof walba waa dabeecad ku xoog badan oo marka uu dhib la kulmo waxa koowaad ee niyadiisa ku soo dhacaya waa quus iyo dareen niyad jab ah, taas oo cadaynaysa inta ay dabeecadaasi ku tallaalan tahay abuurkiisa.

Tusaale kale tilmaanta ظلوم wa dabiicad basharka ku tallaalan mar walba oo qofka ay wax la wada leeyahay la iskugu yimaado qof walba waxaa niyadiisa xaadir ku ah yaan lagaa faa’iidaysan yaan lagaa sadbursan, taas oo ku riixda ficiltan iyo wax garbin, waxaad dareemaysa inta dabeecadani ay ina ku tallaalan tahay, dareenkaas ayuuna dulmigu ka unkamaa, dabeecad kasta iyo tilmaan kasta oo aayadahan ku sugan marka aad eegto hadana aad eegto naftaada waxaad dareemaysaa atom-yada (daraadka) nafta in ay ku tallaalan yihiin tilmaamahani.

Tusaale sadexaad:

“وَإِنَّهُ لِحُبِّ الْخَيْرِ لَشَدِيدٌ”

Marka tilmaantan xeesha dheer Illahay ina siinayo ulama jeedo gaalada oo qudha, maalka in la jeclaado oo waliba si adag loo jeclaado waa dabeecad aad ugu tolan abuurkeena, hayeeshee maal jacaylku in uu xadka dhaafo oo uu xadgudub dhalo ayuu Kufrigu sababaa, Iimankuna taas ayuu baajiyaa oo dabeecada ayuu qurxiyaa oo wuxuu waafajiyaa quruxda sare oo Insaanka dushiisa laga muujiyay.

Kuligeen dabeecado adag dhanka tabnaantana u janjeera ayaan leenahay, hadana waxaan leenahay qaabiliyad sharka iyo khayrkaba yeesha, sidaas ayuuna Insaanku wanaag iyo xumaanba tii uu doorto ula falgali karaa.

“وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ”.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Diinta Islaamka

Falsafadda Nolosha Sida uu Qur’aanku u Dhigay

Published

on


Falsafadda Nolosha sida uu Qur’aanku u dhigay: هكذا فسر القرآن الحياة: Qur’aanku nolosha aynu noolnahay wuxuu u yaqaan: (الحياة الدنيا) nolosha dhow, waqtiga ay jiraysana wuu dhowyahay, martabadeeda iyo macmaheeduna way dhowyihiin (hooseeyaan):

“وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا مَتَاعٌ”.

Marna Qur’aanku wuxuu u yaqaan (الدنيا), tii dhawayd (hoosaysay): “فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ۗ”.

Mar kale Qur’aanku wuxuu ku magacaabaa nolosha aynu noolnahay: (العاجلة), tii dheeraynaysay, yacnii waqtigeedu durba ku dhamaanayay: “مَّن كَانَ يُرِيدُ الْعَاجِلَةَ عَجَّلْنَا لَهُ فِيهَا مَا نَشَاءُ لِمَن نُّرِيدُ”.’

Marka uu Qur’aanku nolosha tilmaamahaan siinayo magacyadanna uu ugu yeerayo waxaa dhinac socda barbardhig uu barbardhigayo Nolosha Akhiro isaga oo mar walba Nolosha Akhiro fadila: “أَرَضِيتُم بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا مِنَ الْآخِرَةِ ۚ فَمَا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا قَلِيلٌ”.

“وَمَا هَٰذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَهْوٌ وَلَعِبٌ ۚ وَإِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوَانُ ۚ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ”.

Waxaa kale oo barbar socda digniin uu inoo ka digayo inaan ku siranno (kadsoono) noloshan hoosaysa ee macnaha yar oo Nolosha Dambe aysan ina hilmaansiin:

“يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ ۖ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا ۖ وَلَا يَغُرَّنَّكُم بِاللَّهِ الْغَرُورُ”.

Sidoo kale waxaa barbar socda talooyin iyo tusaalayn la ina ka siinayo sidii aynu noloshan Aduunka ula fal-galilahayn, uguna noolaan lahayn si waafaqsan sida uu Qur’aanku ina ka doonayo: “وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ ۖ وَلَا تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا”.

Waxyaabaha noloshan yaal Qur’aanku wuxuu u yaqaan: (متاع الحياة الدنيا) ama (متاع الدنيا):

“فَمَا أُوتِيتُم مِّن شَيْءٍ فَمَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ۖ”.

“مَتَاعٌ فِي الدُّنْيَا”.

Mataacdu waa agabka bini’aadanku uu danihiisa u adeegsado waqti kadibna dhamaada, sida agabka jiifka, maacuunta, raashinka la quuto, dharka la xidho, hoyga lagu noolyahay iwm, dhamaan waa agab adeegsi oo waqti kadib duugooba dabadeedna baaba’a, nolosha waxa yaalna waaba sidaas marka aad u fiirsato, Insaanka oo ka atooraa noloshan xitaa waa mid waqti ay noloshiisu ku egtahay, wuu dhashaa, mudo kooban buu jiraa, deetana wuu dhintaa.

Sidoo kale Qur’aanku nolosha waxa yaal wuxuu ku magacaabaa (حرث الدنيـا ): “وَمَن كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِن نَّصِيبٍ”.

Xarthigu waa beerashada, sida muuqata erayganna wuxuu la macna yahay kii hore ee Mataacda ahaa, maxaa yeelay beerashadu waa wax waqti kooban leh deetana dhamaata, waxa ka soo baxana waa agabkii aynu ka soo sheekaynay ee mataacda ahaa, mar walba waxaa ka muuqda macnihii ahaa dhawaanta iyo waqti koobnaanta.

Waxaa jira magac kale oo uu Qur’aanku ugu yeero waxa nolosha yaal, magacani waa (عرض الدنيا): “تُرِيدُونَ عَرَضَ الدُّنْيَا”. Waxaa xusud mudan in Qur’aanku uu kalmadaan isticmaalo oo qudha marka noloshii awalba liidatay lagu raadiyo wasiilooyin (duruq) iyaguna liita:

“وَلَا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا لِّتَبْتَغُوا عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ۚ “.

Caradku wuxuu la macna yahay “Mataac”, hayeeshee wuxuu xambaarsan yahay macna ka sii xeel dheer oo tilmaamaya wax markiiba gudbaya, balse qayma wayn isu muujinaya oo dadka meel dhow-araga ah ka il-duufin kara Qasadkii dhabta ahaa.

Mataacda nolosha oo kooban: “زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْبَنِينَ وَالْقَنَاطِيرِ الْمُقَنطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَالْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَالْأَنْعَامِ وَالْحَرْثِ ۗ ذَٰلِكَ مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ۖ وَاللَّهُ عِندَهُ حُسْنُ الْمَآبِ”.

Hadaba aan u gudubno tilmaanta iyo matalaada uu Qur’aanku siiyay noloshan aynu nool nahay, sadexda aayadood ee soo socda waxay matalaan Falsafadda (Xikmadda) Qur’aanku ina ka siinayo dhabnimada nolosha, si aad u xeel dheer oo farshaxamaysan oo kalmaduhuna ay hadlayaan ayuu u sawiray nolosha, waxaan odhan karnaa kalmadaha ku jira sadexda aayad ee soo socda waa kalmado ay nolol ku jirto dhaqdhaqaaqna samaynaya, film ka turjumaya noloshu waxa ay tahayna khiyaalkeena ka daaraya, waxaan ku tilmaami karaa habka macnaha ay xambaarsan yihiin maskaxda ugu gudbinayaan habka uu sawirka dhaqdhaqaaqa (animation images) uu caqliga uga waraabiyo macnaha uu sido:

1- “إِنَّمَا مَثَلُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاءٍ أَنزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَالْأَنْعَامُ حَتَّىٰ إِذَا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَهَا وَازَّيَّنَتْ وَظَنَّ أَهْلُهَا أَنَّهُمْ قَادِرُونَ عَلَيْهَا أَتَاهَا أَمْرُنَا لَيْلًا أَوْ نَهَارًا فَجَعَلْنَاهَا حَصِيدًا كَأَن لَّمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ ۚ كَذَٰلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ”.

2- “وَاضْرِبْ لَهُم مَّثَلَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاءٍ أَنزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ فَأَصْبَحَ هَشِيمًا تَذْرُوهُ الرِّيَاحُ ۗ وَكَانَ اللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ مُّقْتَدِرًا”.

3- “اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ ۖ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَبَاتُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَكُونُ حُطَامًا ۖ وَفِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَمَغْفِرَةٌ مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٌ ۚ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ”.

Faafaahin iyo sii macnayn dheeri ah oo nolosha uu ka bixiyay Qur’aanku ka dheeho aayadaha soo socda:

1- “كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ ۗ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ۖ فَمَن زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ ۗ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ”.

2- “وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَعِبٌ وَلَهْوٌ ۖ وَلَلدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِّلَّذِينَ يَتَّقُونَ ۗ أَفَلَا تَعْقِلُونَ”.

3- “اللَّهُ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَن يَشَاءُ وَيَقْدِرُ ۚ وَفَرِحُوا بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا مَتَاعٌ”.

4- “وَمَا أُوتِيتُم مِّن شَيْءٍ فَمَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَزِينَتُهَا ۚ وَمَا عِندَ اللَّهِ خَيْرٌ وَأَبْقَىٰ ۚ أَفَلَا تَعْقِلُونَ”.

5- “وَمَا هَٰذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَهْوٌ وَلَعِبٌ ۚ وَإِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوَانُ ۚ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ”.

6- “يَا قَوْمِ إِنَّمَا هَٰذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا مَتَاعٌ وَإِنَّ الْآخِرَةَ هِيَ دَارُ الْقَرَار”.

ِ7- “مَن كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ ۖ وَمَن كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِن نَّصِيبٍ”.

8- “فَمَا أُوتِيتُم مِّن شَيْءٍ فَمَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ۖ وَمَا عِندَ اللَّهِ خَيْرٌ وَأَبْقَىٰ لِلَّذِينَ آمَنُوا وَعَلَىٰ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ”.

9- “إِنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ ۚ “.

10- “قُلْ مَتَاعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ لِّمَنِ اتَّقَىٰ وَلَا تُظْلَمُونَ فَتِيلًا”.

11- “إِنَّ هَٰؤُلَاءِ يُحِبُّونَ الْعَاجِلَةَ وَيَذَرُونَ وَرَاءَهُمْ يَوْمًا ثَقِيلًا”.

12- “مَّن كَانَ يُرِيدُ ثَوَابَ الدُّنْيَا فَعِندَ اللَّهِ ثَوَابُ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ۚ”.

Digniin ku aadan inaynu ku sirmin Aduunyada, kagana mashquulin Nolosha Dambe oo iyadu ah tan dhabta ah, digniinahani waa kuwo aad u dhawaaq dheer si mugwayna u saamaynaya nafsada qofka bini’aadamka ah, waa Allihii adiga ku uumay, noloshanna abuuray oo intuu ku baray waxay tahayna uu kuu sheegay hadana kaaga digaya in aad u nacasowdid muuqaaladeeda wax dagaya:

1- “يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ وَاخْشَوْا يَوْمًا لَّا يَجْزِي وَالِدٌ عَن وَلَدِهِ وَلَا مَوْلُودٌ هُوَ جَازٍ عَن وَالِدِهِ شَيْئًا ۚ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ ۖ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَلَا يَغُرَّنَّكُم بِاللَّهِ الْغَرُورُ”.

2- “يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ ۖ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا ۖ وَلَا يَغُرَّنَّكُم بِاللَّهِ الْغَرُورُ”.

3- “لَا يَغُرَّنَّكَ تَقَلُّبُ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي الْبِلَادِ (196) مَتَاعٌ قَلِيلٌ ثُمَّ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ ۚ وَبِئْسَ الْمِهَادُ (197)”.

4- “وَلَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَىٰ مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِّنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ ۚ وَرِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَأَبْقَىٰ”.

5- “لَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَىٰ مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِّنْهُمْ وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ”.

Noloshii aragnay waxa ay tahay, falsafadda dhabta ah ee noloshana helnay, digniin adagna nala ka sii inaan ku siranno muuqaaladeeda aan waarayn, ee su’aashu waxay tahay nolosha waan nool nahay inaan la fal-galnaana waa daruuri hadaba la-falgalka iyo la-dhaqmidda noloshu caynkee buu noqonayaa marka la raacayo sida uu Qur’aanku doonayo?

Waa su’aal qayma badan, hadalkoo koobanna waatan jawaabtu:

1- “وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ ۖ وَلَا تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا ۖ وَأَحْسِن كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ ۖ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الْأَرْضِ ۖ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ”.

2- “فَمِنَ النَّاسِ مَن يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ (200) وَمِنْهُم مَّن يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ (201) أُولَٰئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِّمَّا كَسَبُوا ۚ وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ (202)”.

3- “قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ ۚ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ ۗ كَذَٰلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ”.

Adiga oo fahankaas dhamaysta tiran haysta, si wacanna u liqay falsafadda nolosha sida uu Qur’aanku u dhigay waxaad ila akhrisaa – dhagaysina ku dar hadii uu kuu fududyahay – Suurada soo socota:

“أَلْهَاكُمُ التَّكَاثُرُ (1) حَتَّىٰ زُرْتُمُ الْمَقَابِرَ (2) كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ (3) ثُمَّ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ (4) كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ (5) لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ (6) ثُمَّ لَتَرَوُنَّهَا عَيْنَ الْيَقِينِ (7) ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ (8)”.

Iskuday in aad ogaato hadda wixii aad ogaan lahayd mar aan ogaal wax kuu tarayn (ثُمَّ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُون), kana ogow aayadaha Eebe ee nolosha ku baraya in badan oo kamid ahna aad soo aragtay.

Facebook Comments Box

Continue Reading
Advertisement Somalism>
Bariga dhexe19 hours ago

Warbixin: Israa’iil waxay ku guul-darraysatay inay baarto dilka Falastiiniyiinta loogu geystay dibadbaxyada Qaza

Afrika3 weeks ago

Koonfur Afrika: Madaxweynihii ugu dambeeyay ee midab-takoorka Frederik Willem de Klerk ayaa geeriyooday

Siyaasadda Soomaaliya3 weeks ago

Masiibada Ayaxa: Maxaa qorshe ah ay sameyn kartaa dowladda Soomaaliya si loo badbaadiyo dalagyada beeralayda?

Afrika3 weeks ago

Dagaalka Sokeeye ee Itoobiya: Maxaa ka jira cabsida laga qabo in ciidamada TPLF ay dhawaan gaaraan magaalada Addis Ababa?

Afrika4 weeks ago

Dagaalka Sokeeye ee Itoobiya ayaa cabsi ka abuuray Kenya iyo Koonfurta Suudaan

Yurub4 weeks ago

Maxay ahayeen Soomaalida ku dhibaateysan xuduudda Belarus iyo Poland?

Afrika4 weeks ago

Dagaalka Sokeeye ee Itoobiya: Siday Itoobiya ku gaartay halkaan iyo doorka Qowmiyadaha kala duwan?

Afrika4 weeks ago

Sannad ka dib, Itoobiya ma waxay kusii baaba’aysaa dagaal sokeeye?

Sirdoonka & Militariga4 weeks ago

Maamulka Joe Biden ayaa ansixiyay $650m oo hub ah oo laga iibinayo Sacuudiga – hubkaan ma Yemen ayaa lagu baabi’inayaa?

Afrika4 weeks ago

Hogaamiyihii afgambiga ku qabsaday dalka Suudaan ayaa Maraykanka kula heshiiyey in la dedejiyo dhismaha dawlad cusub

Diblomaasiyadda & Dunidda1 month ago

Waa maxay sababta uu Turkiga ugu qeybgali doonin shirka Paris ee looga hadlaayo Liibiya, oo ay ka qeyb galayaan Giriiga, Israa’iil, Giriiga Qubrus’?

Afrika1 month ago

Dagaalka Sokeeye ee Itoobiya: Ciidamada Tigreega ayaa sheegtay inay gacanta ku hayaan magaalada Kombolcha ee dalka Itoobiya

Dhaqaalaha iyo Siyaasadda1 month ago

Britain ayaa u qabatay Faransiiska 48 saacadood inay ka laabato hanjabaadaha ka dhanka ah kalluumeysiga

Dhaqaalaha iyo Siyaasadda1 month ago

Shir Madaxeedka G-20 oo ka bilaabmay Rome iyadoo diirada lagu saaray isbedelka Cimilada iyo cudurka Faafa ee Korona Fayrus

Bariga dhexe1 month ago

Xiisadda Diblomaasiyaddeed ee Sacuudiga iyo Dowladda Lubnaan ayaa ka sii daraysa markii ergayga la eryay, lana mamnuucay soo dejinta

WARBAAHINTA1 month ago

Mucaaradka Dowladda Itoobiya oo sheegtay in ay la wareegtay magaalada muhiimka ah ee Dessie

Sirdoonka & Militariga1 month ago

Maxay ka dhigan tahay hadalka Mareykanka ee ku aadan ciidamada Danab?

WARBAAHINTA1 month ago

Itoobiya ayaa duqayn cirka ah ka fulisay waqooyiga galbeedka Tigray

WARBAAHINTA1 month ago

Weerar nooca magaaladda Kongsberg ka dhacay ayaa mar kale dhici doona, sirdoonka Norway ayaa sidaas leh

WARBAAHINTA1 month ago

Turkiga ayaa Israa’iil ku cambaareeyay qorshe ay ku dhiseyso guryo cusub oo sharci darro ah

WARBAAHINTA1 month ago

Austaria waxay dejisay qorshayaal sharciyaynta isdilka – sharcigaas oo caawinaayo qofka raba inuu isdilo

Sirdoonka & Militariga1 month ago

Kuuriyada Waqooyi ayaa dhaleeceysay taageerada Mareykanka ee Taiwan, waxayna taageertay Shiinaha oo xulafo la ah

Afrika1 month ago

Amni iyo xasillooni ayaa looga baahan yahay ku-meel-gaarnimada dawladda nabdoon: Liibiya W. Arrimaha Dibedda

Dhaqaalaha iyo Siyaasadda1 month ago

Aramco waxay hiigsaneysaa inay hawlgallada qiiqa eber ka dhigto marka la gaaro 2050, ayuu yiri agaasimaha guud

Dhaqaalaha iyo Siyaasadda1 month ago

Turkiga ma wuxuu indhaha ku hayaa istaraatiijiyada ku saleysan ‘horumar-guul oo xiriir la leh Afrika?

Siyaasadda Soomaaliya1 month ago

Wadahadaladda Farmaajo iyo Rooble: RW Rooble ma waxaa loo magacaabay inuu dalka khilaafka siyaasadeed ka saaro mise?

Diblomaasiyadda & Dunidda1 month ago

Turkiga oo u yeeray safiirada 10 dal oo soo saaray qoraal ka careysiiyey – Xariirka Hab-dhaqameed ee Turkiga iyo Reer galbeed

Sirdoonka & Militariga2 months ago

Ku noqoshada Ruushka ee Afrika: Faransiiska, Maali, iyo qodobka Wagner

koonfurta Bari Aasiya2 months ago

Bangladesh ayaa qorshaynaysa inay 81,000 Rohingya u rarto jasiirad, kadib heshiis ay la gashay Qaramada Midoobay

Afrika2 months ago

RW Abiy Axmed wuxuu dhisanayaa Xukuumaddiisa cusub, iyadoo xisbiyada ugu waa weyn dalka ay Qaadaceen doorashada

WARBAAHINTA2 months ago

Muxuu yahay heshiiska ka careysiiyey Turkey ee ay galeen France iyo Greece?

WARBAAHINTA2 months ago

Aljeeriya ayaa dib ugu yeertay ergaygeeda Paris kadib tallaabadii fiisaha ee Madxaweyne Macron

Afrika2 months ago

Dadka Itoobiyaanka ah ayaa u dareeraya goobaha codbixinta, oo ah wareegga ugu dambeeya ee doorashada – xisbiyada Soomaalida?

WARBAAHINTA2 months ago

Ayeeyo Falastiini ah ayaa waxay heshay shahaadada jaamacaddeed ee bachelor-ka iyadoo 85 jir ah

WARBAAHINTA2 months ago

Madaxweynihii hore ee Faransiiska Nicolas Sarkozy ayaa la xukumay – maxaase lagu xukumay?

WARBAAHINTA2 months ago

Hay’adda WHO ayaa ka argagaxday xadgudubka galmo oo ay sameeyeen shaqaalaheeda gargaarka ee Koongo

WARBAAHINTA2 months ago

Madaxweynaha Tunisia ayaa Najla Bouden Romdhane u magacaabay haweeneydii ugu horreysay ee dalkaas ka noqota RW

Dhaqan, Af, iyo Taariikhda2 months ago

Xiddigga fanka Soomaaliyeed ee Aar Maanta wuxuu ka caawiyaa carruurta Soomaaliyeed ee Minneapolis inay ogaadaan dhaxalkooda

Diblomaasiyadda & Dunidda2 months ago

Iiraan iyo Sacuudi Carabiya: Maxaa kusoo kordhay wada-hadallada u socda?

WARBAAHINTA2 months ago

Madaxa xisbiga Green Party ee Kanada ayaa iscasishay, iyada oo ku tilmaamtay ‘wakhtigii ugu xumaa’ ee nolosheeda

Xul