Connect with us

Siyaasadda Soomaaliweyn

Soomaaliya ayaa u magacawday aasaasihii al-Shabaab wasiirka diinta

Aasaasihii hore ee kooxda al-Shabaab Mukhtaar Roobow oo Ra’iisul Wasaare Xamza Cabdi Barre u magacaabay Wasiirka Diinta iyo Awqaafta Soomaaliya, maxaa laga filan karaa magacaabistan?

Published

on


Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya Xamza Cabdi Barre ayaa Talaadadii u magacaabay wasiirka arrimaha diinta ee Soomaaliya nin ka mid ah aas aasayaashii iyo afhayeenkii ururka Al-Shabaab, tallaabadaas oo noqon karta mid gacan ka geysan karta xoojinta dagaalka lagula jiro kooxaha nabad-diidka ah ama hurinaya dagaal beeleedyo kale, waa sida ay aaminsan tahay xukuumada RW Xamse Cabdi Barre.

Mukhtaar Roobow ayaa madaxiisa la dul dhigay lacag dhan 5 milyan oo doolarka Mareykanka ah, kadib markii uu ka mid ahaa aas aasayaashii Al-Shabaab ee xiriirka la leh Al-Qaacidda, isagoo noqday afhayeenka kooxda.

Falaagada Al Shabaab ayaa dagaalo iyo qaraxyo ku dishay dad badan iyagoo ujeedkoodu yahay inay doonayaan inay ku afgambiyaan dowladda dhexe ee Soomaaliya oo ay reer galbeedku taageeraan, isla markaana ay hirgeliyaan tafsiirka shareecada Islaamka.

Roobow ayaa sanadkii 2013 ka go’ay kooxda, waxaana uu si cad u cambaareeyay Al Shabaab markii uu soo galay dhanka dowladda sanadkii 2017-kii.

Laakiin xidhiidhku wuu xumaaday ka dib markii uu aad u kordhay dhaqdhaqaaqiisa siyaasaddeed. Dowladdii hore ee Soomaaliya ayaa Mukhtaar Roobow soo xirtay bishii Diseember ee sanadkii 2018-kii, xilli uu u ololeynayay doorashada madaxweynaha maamulka Koonfur Galbeed.

Ciidamada ammaanka ayaa toogasho ku dilay ugu yaraan 11 qof dibadbaxyada xigay, taasoo dhaleeceyn uga timid Qaramada Midoobay.

Guddoomiyaha Baarlamaanka oo ka hadlay xariga Robow

Guddoomiyihii hore ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya Maxamed Mursal Shekh Cabdiraxmaan oo shir jaraa’id ku qabtay magaalada Muqdisho ayaa dowladda ugu baaqay iney degdeg u sii deyso Shekh Mukhtaar Rooboow Cali Abu-Mansuur.

Guddoomiyaha ayaa sidoo kale sheegay: ”Muwaaddin kasta wuxuu xaq u leeyahay in la dooran karo waxna uu dooran karo, Mukhtaar Rooboowna waa muwaaddin Soomaaliyeed oo buuxiyey shuruudaha looga baahan yahay Musharraxa sida ay caddeeyeen guddiga doorashada ee Koonfur galbeed isla-markaana guddoonsiiyey shahaada musharraxnimo oo ah inuu u tartami karo doorashada ka dhaceyso Koonfur Galbeed.

Shaqada cusub ee Mukhtaar Roobow

Magacaabistiisa ayaa gacan ka geysan karta xoojinta ciidamada dowladda ee ku sugan gobolka Bakool oo uu asal ahaan ka soo jeedo, halkaasoo kooxaha nabad diidka ay heystaan dhul baaxad leh balse Mukhtaar Roobow ka amar qaato. Mise waxa ay dab ku sii shidi kartaa madaxweynaha maamulka Koonofur Galbeed oo u arka in uu yahay nin ay isku hayaan siyaasad.

“Waan soo dhaweynaynaa magacaabistiisa, tallaabadan waxay hor-u-maraysaa dib-u-heshiisiinta, waxayna tusaale wanaagsan u noqon doontaa kooxaha kasoo goosta Al-shabaab,” ayuu yiri Maxamed Maxamuud oo ah falanqeeye siyaasadeed.

“Xubnaha Al-shabaab ee laga yaabo inay ku fikiraan inay isa soo dhiibaan… waxay ku riyoon karaan inay dalkooda ugu adeegaan heerarka ugu sarreeya.”

Madaxweynaha cusub ee nidaamka qabaliga lagu soo doortay ee 4.5 Xasan Sheekh Maxamuud oo bishii Maay ay doorteen xildhibaanada baarlamaanka ayaa ballan qaaday in uu dagaal ku qaadi doono kooxaha nabad diidka ah kadib saddex sano oo madaxweynihii isaga ka horeeyay oo uu ku dhammeystay wakhtigiisa khilaaf siyaasadeed uusan wax tallaabo ah ka qaadin Al Shabaab.

Taasi waxay u ogolaatay muqaawamada inay dhistaan kayd lacag ah oo aad u badan oo ay weeraro ka geystaan dhul ballaaran oo Soomaaliya ka tirsan. Todobaadki hore tiro badan oo ka tirsan dagaalyahanada al-Shabaab iyo ciidamada amaanka ee Itoobiya ayaa lagu dilay iska horimaadyo ka dhacay xadka ay wadaagaan labada dal.

Xaalada amni ee geeska Africa

9 sano kadib weerarkii lagu qaaday suuqa ganacsiga ee Westgate Mall ee magaalada Nayroobi, Al-Shabaab ayaa u muuqata in ay ka go’an tahay in ay beegsato bartilmaameedyada guud ee Bariga Afrika. Hawlgallada amnigu waxa ay wiiqday awooddeedii ay ku qaadi lahayd weerarro joogto ah, laakiin raalli-gelintu waxay dib u soo celin kartaa guulahaas, sidoo kale waxay ku guul-darraysatay inay la macaamilto bulshooyinka ay kooxdu qorto.

Al-Shabaab ayaa ujeeddadeedu tahay in ay cadaadis ku saarto dowladaha Geeska Afrika in ay ciidamadooda kala baxaan Soomaaliya, halkaas oo howlgalka Midowga Afrika uu kula dagaallamayay mintidiinta tan iyo 2007-dii.

Inkastoo ay lumisay dhul ka mid ah Soomaaliya ayna joojisay shaqaalaysiinta Kenya oo ay cadaadis kala kulmeen maamullada, haddana Al-shabaab waxay la qabsatay inay hesho goobo cusub oo ay ka howlgalaan, oo ay ku jirto inay xiriir la sameysatay dagaalyahannada Koonfurta Tanzania iyo Waqooyiga Mozambique.

Sagaal sano ka hor, September 21, 2013, afar ka tirsan Al-Shabaab ayaa gudaha u galay dhismaha ganacsiga Westgate Mall ee magaalada Nairobi, halkaasoo ay ku dileen 67 qof afartii maalmood ee la soo dhaafay. in xarakadu ay gaartay meel ka baxsan Soomaaliya.

Rabshadaha aan loo meel dayin ee ay ku kaceen mas’uuliyiinta Kenya ee daba socday ayaa sii huriyay carada muslimiinta iyo kordhinta askareynta. Si kastaba ha ahaatee, 2015-kii, mas’uuliyiintii ugu sareysay waxay beddeleen xeelado, iyagoo si wanaagsan uga qayb-qaatay hoggaamiyeyaasha bulshada dadaallada ka dhanka ah Al-Shabaab.

Dhaqdhaqaaqa ayaa ka fal celiyay dib u dajinta, waxaana ka mid ahaa in xiriir dhow lala sameeyay mintidiinta Tanzania, waxaana qeybo ka mid ah dalkaasi ka dhacay weeraro kale. Maamulka Tanzania ayaa bilaabay olole iyaga u gaar ah, iyagoo ku celceliyay qaar ka mid ah khaladaadka Kenya. Taariikhda labada dal waxay soo jeedinaysaa in xadhiga bustaha ah iyo axmaqnimada bilaysku ay inta badan dib u dhacaan. Waxtarka badan ayaa ah in la isku daro tillaabooyin caqabad ku ah qoritaanka kooxaha xagjirka ah iyo siyaasadaha loogu talagalay in lagu xalliyo cabashooyinka ka faa’iideysanaya dacaayadda, gaar ahaan Muslimiinta siyaasad ahaan iyo dhaqaale ahaanba.

Uganda sidoo kale, in kasta oo al-Shabaab aysan soo gelin weyn, haddana si xun ula dhaqma ciidamada ammaanka Muslimiinta ayaa halis ugu jira in ay abuurto dhibaatooyin halkaas oo ay ku yar yihiin ilaa hadda.

Iyadoo al-Shabaab ay weli diiradda saarayso dib u soo celinta awoodda iyo ku dhaqanka shareecada Islaamka ee kala duwan ee Soomaaliya, waxay muddo dheer ka hawlgalaysay meelo kale oo Bariga Afrika ah. Markii hore waxay dhistay shabakado si ay dhaqaale u soo saaraan oo ay u qortaan, iyaga oo inta badan iska ilaalinaya weerarada. Taasi waxay isbedeshay Maarso 2007, ka dib markii la keenay Hawlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya (AMISOM) ee maanta loo yaqaano ATMIS, ciidan goboleed loo diray si ay u xoojiyaan hay’adda markaas loo aqoonsaday inay tahay dawladda Soomaaliya. Kooxdan ayaa marar badan weeraro ku qaaday dalalkii ciidamada u soo diray AMISOM.

Kadib weerarkii ugu weynaa ee ay qaadeen, go’doominta Westgate, ayaa maamulka Kenya waxa ay xireen shabakadihii mintidiinta, taas oo ku qasabtay qaar in ay guuraan oo ay la qabsadaan xeeladaha. Laakin markii ay tuureen shabag ballaaran, waxay sidoo kale sii xoojiyeen niyad-jabka Muslimiinta ee ku sugan gobolka waxayna gacan ka geysteen qoritaanka Al-Shabaab.

Weerarada Al-shabaab ayaa kor u kacay intii u dhaxaysay 2013 iyo 2015, inta badan waxay ku hanjabeen inay isku dhacaan qoomiyad ama diin balaadhan. Bartamihii sanadkii 2015-kii, weerar culus oo lagu qaaday jaamacadda Gaarisa ayaa sababay in ciidamada ammaanka ay qalqal galiyaan oo dib looga fikiro.

Dhanka xeebta Kenya, saraakiisha maxalliga ah ayaa hormuud ka ah dadaallada ka dhanka ah mintidiinta, oo ay bulshada ku lug leeyihiin bixinta amniga. Waqooyi bari, meel kale oo kulul, dadka deegaanka waxay u qaateen meelo caan ah oo laamaha ammaanka ah. Isla markaana, Nayroobi waxay awood iyo dhaqaale u wareejisay dawladaha hoose iyadoo loo eegayo dastuurkii la ansixiyay 2010, qayb ka mid ah ayaa wax ka beddelaya sinnaan la’aanta iyo xanaaqa dawladda dhexe ee ay xagjiriintu ku ciyaareen. Ururinta sirdoonku way soo hagaagtay, in kastoo xadgudubyada booliisku ay sii socdaan, waxaa hoos u dhacay weerarrada xagjiriinta.

Facebook Comments Box

Xafiiska Falanqeynta ee Diblomaasi.com waa xafiiska u qaabilsan dabagalka wararka, baarista qotoda dheer, xaqiiqo raadin, iyo ka warbixinta arrimaha danta guud, soo bandhigida xogta qarsoon ama daahsoon sida musuq maasuqa ama arrimo laga yaabo in aan si kale loo ogaan. Xafiiska Falanqeynta ee Diblomaasi.com wuxuu door muhiim ah ka ciyaaraa la xisaabtanka dawladda, ganacsatada iyo shakhsiyaadka iyaga oo xafiiskan soo bandhigaya sheekooyin muhiim ah oo saamayn ku yeelan kara bulshada. Ujeedada waa abuurista xaddaarad cusub.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Siyaasadda Soomaaliweyn

Xogta saraakiishii lagu dilay deegaanka Awdiinleh iyo degmada Bardaale

Kooxda Al-Shabaab ayaa maanta agga Bardaale qarax miino kula beegsatay kulanyadii ku jirtay howlgalka, ilaa 3 gaari ayaa la sheegay inay isku mar miinooyinku haleeleen, kuwaas oo goobta ku basbeelay, waxaana ku dhamaatay askar iyo saraakiil badan.

Published

on

Gaashaanle Maxamed Nuur

Warar kala duwan ayaa kasoo baxaya khasaaraha ka dhashay qarax maanta ka dhacay inta u dhexeysa deegaanka Awdiinleh iyo degmada Bardaale ee gobolka Baay, kaas oo lagu dilay sarkaal sare oo lagu magacaabi jiray Gaashaanle Maxamed Nuur oo loo yaqiinay (Maxamed Dheere) iyo ciidamo kale oo la socdey.

Marxuumka ayaa hadda ahaa taliyahii guutada 8-aad, qeybta 60-aad ee ciidanka Xoogga dalka, waxaana xilliga la dilayay uu kasoo laabtay howlgal ka dhacay halkaasi.

Allaha u naxariistee Maxamed Dheere ayaa hoggaaminayay howlgallo waddo furis ah oo ay ciidamada dowladda iyo kuwa Koonfur Galbeed ka wadaan halkaasi, kuwaas oo uu ujeedkoodu yahay in la’isugu furo gobollada Baay, Balool iyo Gedo ee koonfurta Soomaaliya.

Xaaladda ayaa haatan ah mid aad u kacsan, waxaana weli socda dhaq-dhaqaaqyo iska soo horjeedo oo ay wadaan labada dhinac. Gobollada Baay iyo Bakool ayaa waxaa weli ku xoogan maleeshiyada kooxda Al-Shabaab oo inta badan weeraro culus ka fuliya gobolladaas oo haatan ay howlgallo ka wadaan ciidamada dowladda iyo kuwa Koonfur Galbeed Soomaaliya.

Muddooyinkaanba waxay dowladda Soomaaliya la kulmaysay iska caabin xooggan oo xagga Al-shabaab kaga imanaya sidoo kale ciidamada xoogga dalka Soomaaliya, daraawiishta Galmudug iyo xoogaggii dib u xoreynta shacabka ayaa isaga baxay dhulkii ragga badan ay ku dhinteen ee laga xoreeyey Al-shabaab ee koonfurta gobolka Mudug, gaar ahaan degmooyinka Camaara iyo Bacaadweyne.

Xaaladdaan ayaa gilgishay halgankii dalka looga xoreynayey Khawaarijta oo ah ‘magaca ay dowladda federaalka Soomaaliya u taqaano’ Al-shabaab ee labada sano soo socday, waxayna dad badan ka niyad jabeen sida ay wax u socdaan, eedda ugu badan waxay dul hoganeysaa taliska ciidanka xoogga dalka.

Wasiirka Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya Cabdulqaadir Maxamed Nuur ayaa war ka soo saaray geerida Taliyihii guutada 8-aad ee qeybta 60-aad oo maanta lagu dilay qarax miino.

Gaashaanle Maxamed Nuur Sheegow (Mad Dheere), iyo saraakiisha kale oo la shahiiday ayaa maanta duhurkii lagu dilay inta u dhaxeysa degmooyinka Aw-diinle iyo Berdaale ee Koonfur Galbeed, xili ay ku jireen howlgal sifeyn ah.

“Qoyska, ehelada, Ciidanka Xoogga Dalka iyo guud ahaan Shacabka Soomaaliyeed, waxaan uga tacsiyeynaynaa Geerida shahiid Maxamed Nuur Sheegow, Taliyahii Guutada 8-aad, Qeybta 60-aad iyo saraakiishii Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed ee inaga shahiiday, waxaana Alle uga baryeynaa inuu Janadii Firdowso ka waraabiyo inta dhaawaca ahna uu alle caafiyo,” ayuu yiri Wasiirka Gaashaandhigga XFS.

Allaha u naxariistee Taliyahii Guutada 8-aad, Qeybta 60-aad ee Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed G/le Maxamed Nuur Sheegow iyo saraakiisha kale ee la socotay iyo guud ahaan naftood hurayaasha CXDS ee horay inooga Shahiiday waxa ay naftooda u hureen in Dalka, Dadka iyo Diinteenna suuban ay ka badbaadiyaan Cadowga Khawaarijta ah.

Guddoomiyihii hore ee degmada Diinsoor oo ahaa sarkaal ciidan iyo tiro kale oo saraakiil ah ayaa qaraxaas lagu laayey, sidoo kale askar badan ayaa geeriyootay maanta, in kalena dhaawacyo culus ayaa soo gaaray. Ciidankaan waxay ku jireen howlgal muddo 3 maalmood ah, waxayna ku howlanaayeen inay isku furaan wadooyinka ay Shabaab go’doomiyeen ee isaga kala goosha gobollada Bay, Bakool iyo Gedo.

Kooxda Al-Shabaab ayaa maanta agga Berdaale qarax miino kula beegsatay kulanyadii ku jirtay howlgalka, ilaa 3 gaari ayaa la sheegay inay isku mar miinooyinku haleeleen, kuwaas oo goobta ku basbeelay, waxaana ku dhamaatay askar iyo saraakiil badan.

Madaxweynaha K/Galbeed iyo guddoomiyaha golaha shacabka oo maanta war ka soo saaray dilka Taliyaha iyo saraakiisha kale ayaa uga tacsiyeyey dhamaan umadda Soomaaliyeed, geeridaan ayaa maanta aad u taabatay dadka Soomaaliyeed ee rajada weyn ka qaba in laga adkaado kooxaha argagixisada ah.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Soomaaliweyn

Ciidamada Mareykanka ee AFRICOM ayaa beeniyey eedeynta Al-Shabaab ee dilkii dhaqaatiirta Kuubba

AFRICOM waxay sheegeen in qiimayn iyo dib u eegis kadib aan Maraykanku wax hawlgal ka samaynin waqtiga iyo meelaha la cayimay.

Published

on

SAWIRKA: Taliyaha xilka ka degaya ee Taliska Afrika ee Mareykanka Jeneral William Ward (2-aad) iyo Jeneral Carter Ham (Middig) ayaa ka qeyb qaadanaya munaasabadda beddelka taliska AFRICOM ee Sindelfingen ©Mandel Ngan-Pool / Sawirada Getty

Milatariga Maraykanka ayaa sheegay inaysan mas’uul ka ahayn dilka la sheegay in loo gaystay laba dhakhtar oo u dhashay Kuubba oo al-Shabab ay soo jeediyeen eedayn ah inay ku dhinteen duqayn uu gaystay Maraykanku 15-kii Febraayo ee sannadkan.

Taliska Maraykanka ee Afrika AFRICOM waxay qiimaynta saddexdii bilood ee u dambaysay ee ay sameeyeen ay ku xaqiijiyeen in duqayn ay ka gaysteen nawaaxiga Jilib 15-kii Febraayo, hase yeeshee waxay sheegeen in qiimaynta iyo dib u eegista ay sameeyeen kadib ay go’aamiyeen in duqaynta ay ciidamada Mataykanku gaysteen 15-kii Febraayo aysan sababanin wax dhimasho oo rayid ah.

AFRICOM ayaa sidoo kale sheegtay inay dhammaystireen qiimaynta laba dhacdo oo kale oo kala dhacay Janaayo 25-keedii iyo Febraayo 22-keedii sannadkan, oo ka kala dhacay nawaaxiga Galhareeri iyo Kurtunwaarey, iyadoo loo jeediyey eedayn ah in duqaymaha Maraykanku gaysteen ay waxyeello kasoo gaartay rayid.

Maraykanku waxay sheegeen in qiimayn iyo dib u eegis kadib aan Maraykanku wax hawlgal ka samaynin waqtiga iyo meelaha la cayimay.

AFRICOM waxay sheegtay inuu jiro kiis furan oo weli qiimayntiisa ay wadaan, kaasi oo macluumaadkiisa lagu dari doono qiimaynta tan xigta. Labada dhakhtar oo la kala yiraa Assel Herrera iyo Landy Rodriguez ayaa Al-Shabaab ay kasoo afduubeen bishii April 2019-kii Waqooyi Bari Kenya.

Ciidamada Mareykanka ee Afrika AFRICOM

Joogitaanka ciidamada Mareykanka ee Afrika, waxaa hogaaminaya ujeeddooyinkooda amniga qaranka iyo sidoo kale danahooda juqraafiga. Nabadgelyada Afrika waa qayb ka mid ah welwelka ballaaran ee amniga Mareykanka ee adduunka oo dhan. Kor u kaca Ruushka ee jaantuska amniga Afrika – gaar ahaan gobolka Galbeedka Afrika, Jamhuuriyadda Bartamaha Afrika, Liibiya, Saaxil. Intaa waxaa dheer, raadka Shiinaha ee Afrika, ugu horrayn ee horumarinta kaabayaasha iyo amniga, ayaa sidoo kale soo jiidatay dareenka Washington oo kor u qaaday muhiimadda iskaashiga milatari ee Afrika iyo Maraykanka.

Si arrintan wax looga qabto, Maraykanku waxa uu isku dayay in uu dib u qeexo xidhiidhka uu la leeyahay Afrika ee iskaashiga, waxana uu si aan kala go’ lahayn uga digayaa Afrika Ruushka iyo Shiinaha inay qaaradda awood ku yeeshaan.

Dhoolatuska militari ee wadajirka ah ee Afrika iyo Mareykanka ay ka wadaan bariga Afrika ayaa ah labo waji. Marka hore waa ‘Heshiiska Xaqa ah’ ee caafimaadka, isgaarsiinta, ama tababarka saadka. Labaad, “Leyliga Cutlass Express” waxaa loogu talagalay xoojinta amniga badda iyo horumarinta amniga qaranka iyo gobolka ee Bariga Afrika.

Wajiga koowaad waxaa martigeliyay ciidamada difaaca Kenya, waxaana inta badan laga soo qaadaa saldhiga ciidamada Ingiriiska ee Nanyuki ee dalka Kenya. Waxaa xusid mudan in askarta Ingiriiska ee saldhigan ka soo jeeda ay sanado badan ku lug lahaayeen tacadiyo ay ka mid yihiin dil ka dhacay deegaanada ku xeeran.

Bariga Afrika, ciidamada Mareykanka ee AFRICOM waxay ku faantaa “ka go’naanta qoto dheer ee nabad ilaalinta qaaradda, wax ka qabashada dhibaatooyinka iyo kobcinta iskaashi waara oo lala yeesho ciidamada militariga ee gobolka.” Ilaa 1,000 shaqaale ah oo ka kala socda in ka badan 20 waddan oo ka socda gobolka Bariga Afrika ayaa ka qaybqaata tababarradan wadajirka ah, kuwaas oo u diyaarinaya hawlgallada Midowga Afrika (MA), iyo Qaramada Midoobay (QM).

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Arrimaha Dibadda

Maxay kawada hadleen Madaxweyne Xassan iyo Ra’isul wasaaraha Norway?

Maxaa ka soo baxay safarka madaxweyne Xassan uu ka tagay dalka Norway – qodobada ugu muhiimsan halkaan hoose ka akhriso.

Published

on

Villa Somalia

Madaxweyne Xassan Sheekh Maxamuud ayaa safar shaqo ah ku jooga caasimada dalka Norway ee Oslo, wuxuuna la kulmaayey Ra’iisul Wasaaraha Norway Jonas Gahr Støre.

Imaanshaha madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud ee wakhtigaan waxaa ka horreeyey wasiirkii horre ee Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib u heshiisiinta ee xukuumadda federaalka ee Soomaaliya mudane Axmed Macalin Fiqi oo hadda ah Wasiirka Arrimaha Dibedda isla dowladdan Xassan Sh. Maxamuud. Xukuumadda Xassan Sh. Maxamuud waxay sameysay iskudayo aan lagu guulaysanin ee lagu xoojinaayo xariirka labada dal.

Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa Boqortooyada Norway uga warbixiyay horumarka ay Soomaaliya ku tallaabsaneyso iyo sida dowladda federaalka ee Soomaaliya ay uga go’an tahay ka lib keenidda dagaalka ka dhanka ah Al-shabaab balse waxaa hadalkiisa ka reebanaa inuusan sheegin guuldarooyinka dowladdiisa ee ku aadan la dagaalanka Al-shabaab iyo sidoo kale in dalka dagaallo beeloodyo ay ka jirraan wakhtigaan uu ku sugan yahay dalka Norway iyo muddooyinkii dambe oo dhan.

Ciidamada xoogga dalka Soomaaliya, daraawiishta Galmudug iyo xoogaggii dib u xoreynta shacabka ayaa isaga baxay dhulkii ragga badan ay ku dhinteen ee laga xoreeyey Al-shabaab ee koonfurta gobolka Mudug, gaar ahaan degmooyinka Camaara iyo Bacaadweyne.

Xaaladdaan ayaa gilgishay halgankii dalka looga xoreynayey Khawaarijta oo ah ‘magaca ay dowladda federaalka Soomaaliya u taqaano’ Al-shabaab ee labada sano soo socday, waxayna dad badan ka niyad jabeen sida ay wax u socdaan, eedda ugu badan waxay dul hoganeysaa taliska ciidanka xoogga dalka.

Sidoo kale, waxaa si gaar ah diiradda loo saaray xadgudubka Itoobiya ee ka dhanka ah madaxbannaanida Soomaaliya iyo xasiloonida gobolka. Madaxweynaha ayaa uga warbixiyey Ra’iisul Wasaaraha Norway dhibaatada ka dhalatay xadgudubka Itoobiya iyo dadaallada dowladda Soomaaliya ee ku aaddan ilaalinta madaxbannaanida iyo midnimada dalka.

Kulanka ayaa ku soo dhammaaday jawi isfaham iyo is-afgarad ah, iyadoo labada dhinac ay ku heshiiyeen inay sii wadaan wada shaqeynta iyo iskaashiga dhow ee labada dal. Mudane Xassan Sh. Maxamuud ayaa sidoo kalle ka mahad-celiyay taageerada dhinacyada kala duwan ee Norway u fidineyso Soomaaliya, taasi oo kaalin weyn ka qaadaneysa dib u dhiska iyo dib u soo kabashada Soomaaliya.

Ra’iisul Wasaaraha Boqortooyada Norway Mudane Jones Gahr Støre ayaa bogaadiyay horumarka ay Dowladdiisa sameyneyso, waxaana uu ballan-qaaday in dalkiisu sii wadi doono iskaashiga iyo taageerada Soomaaliya.

Madaxweyne Xasan Sheekh oo Norway ku jooga booqasho shaqo oo muddo saddex maalmood ah, ayaa sidoo kale waxa uu qasriga boqortooyada Oslo kulan kula qaatay Boqorka Norway, Boqor Harald V, iyo dhaxal suge Haakon Magnus.

Safarkan ayaa noqonaya midkii ugu horreeyey ee madaxweyne Xasan Sheekh uu ku tagay dalka Norway tan iyo markii dib loo doortay ee 15-kii Maay 2022, wallow uu safaro kala duwan ku tagay qaar ka mid ah dalalka qaaradda Yurub. Hal bil gudaheeda madaxweynaha ayaa u safray dalal badan oo caalamka kamid ah asigoo leh wasiir arrimo dibadeed – waxay dad badan iswaydiin karaan aaway shaqadii wasiirka arrimaha dibedda!

Norway ayaa sanadihii ugu dambeeyey qeyb libaax leh ka qaadatay dib u dhiska dowladnimada Soomaaliya, laakiin nasiib-xumada jirta ayaa ah siyaasiyiinta Soomaaliyeed ayaanan wali u bislaanin inay shacabkooda samata-bixiyaan.

Madaxda kalle marka ay yimadaan Norway waxaa loo soo dhaweeyaa si heer sarre ah oo maamuus leh, balse kuwa Soomaalida waa lagu bahdilaa. Marka ay yimadaan hoteel ayay degaan waxaana soo dhaweeya kooxda qabiilka ugu dhow madaxweyne ama wasiir.

Sababta waxaa ugu wacan mida koowaad malahan wax ajende ah, midda labaad waa madax ku timaaday 4.5 sidaas awgeed waxaa jira dad aan madaxweyne ahaan u aqoonsaneen madaxda Soomaaliya madamaa lagu dulmiyey nidaamka dowladnimo ee meesha lagu haayo. Sidoo kale, dowladaha kalle ee caalamka sida reer Yurub waa ay ogyihiin in madaxda Soomaaliyeed ay ku yimadaan nidaamkaas loona baahan yahay in wax laga beddelo – loo gudbo doorasho dadweyne.

Inta badan malahan ajendo qaran ee ay xambaarsan yihiin waxaana ugu wacan nidaamka dalka ka jirra. Tusaalle: Madaxweynaha Tansaaniya Samia Suluxu Hassan oo booqasho ku joogtay Norway, ayaa doonaysa in Norway ay maalgashi ku sameyso Tansaania waxayna sheegtay inay rabto iskaashiga ganacsi ee ma aha gargaar waxa ay doonayso. Sidoo kalle iskama aysan imaanin Norway illaa loo diray casuumad rasmi ah.

Arrimaha ka qeyb-galka Diblomaasiyadda Norway 

Norway waxay si firfircoon ugu hawlan tahay taageeridda Soomaaliya iyada oo adeegsanaysa Qaramada Midoobay iyo Midowga Afrika. Bishii Maajo 2021, Ergeyga Joogtada ah ee Norway u fadhiya Qaramada Midoobay, Danjire Mona Juul, ayaa muujisay taageerada ay u hayso wada-hadallada dib u soo noolaynta ee Soomaaliya ee uu hoggaamiyo Ra’iisul Wasaare Rooble.

Waxaa horey u jiray tuhun ah in Norway ay faragelin ku lahayd arrintii muranka badda ee u dhaxeysay Kenya iyo Soomaaliya, balse Norway ayaa horey u cadeysay doorka ay ku leedahay muranka soohdinta badda ee Kenya iyo Soomaaliya. Wasiirka Arrimaha Dibadda Norway, Espen Barth Eide, ayaa carabka ku adkeeyay mowqifka dalkiisa intii ay socotay dacwadda dhanka sharciga ah ee Maxkamadda Caalamiga ah ee Cadaaladda (ICJ) ee uu ku taageerayo dooda Soomaaliya.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Arrimaha Dibadda

Madaxweyne Xassan Sheekh oo safar Norway ah u ambabaxay – waa maxay ujeedka safarka?

Waa sidee xaalka wakhtigaan ee xiriirka diblomaasiyaddeed ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Norway?

Published

on


Madaxweyne Xassan Sheekh Maxamuud ayaa maanta u ambabaxay safar uu ku tagaayo dalka Norway, halkaas oo uu ku tagi doono booqasho shaqo muddo saddex maalmood ah, waa sida ay xaqiijisay xafiiska Villa Somalia.

Xassan Sheekh Maxamuud ayaa inta uu ku sugan yahay caasimadda Oslo ee dalka Norway, waxa uu wadahadallo laba geesood ah uu la yeelan doonaa Ra’iisul Wasaaraha Norway Jonas Gahr Støre. Imaanshaha Xassan ee wakhtigaan waxaa ka horreeyey wasiirkii horre ee Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib u heshiisiinta ee xukuumadda federaalka ee Soomaaliya mudane Axmed Macalin Fiqi oo hadda ah Wasiirka Arrimaha Dibedda isla dowladdan Xassan Sh. Maxamuud. Xukuumadda Xassan Sh. Maxamuud waxay sameysay iskudayo aan lagu guulaysanin.

Norway ayaa sanadihii ugu dambeeyey qeyb libaax leh ka qaadatay dib u dhiska dowladnimada Soomaaliya, laakiin nasiib-xumada jirta ayaa ah siyaasiyiinta Soomaaliyeed ayaanan wali u bislaanin inay shacabkooda samata-bixiyaan.

Madaxda kalle marka ay yimadaan Norway waxaa loo soo dhaweeyaa si heer sarre ah oo maamuus leh, balse kuwa Soomaalida waa lagu bahdilaa. Marka ay yimadaan hoteel ayay degaan waxaana soo dhaweeya kooxda qabiilka ugu dhow madaxweynaha. Sababta waxaa ugu wacan mida koowaad malahan wax ajende ah, midda labaad waa madax ku timaaday 4.5 sidaas awgeed waxaa jira dad aan madaxweyne ahaan u aqoonsaneen madaxda Soomaaliya madamaa lagu dulmiyey nidaamka dowladnimo ee meesha lagu haayo.

Tusaalle: Madaxweynaha Tansaaniya Samia Suluxu Hassan oo booqasho ku joogtay Norway, ayaa doonaysa in Norway ay maalgashi ku sameyso Tansaania waxayna sheegtay inay rabto iskaashiga ganacsi ee ma aha gargaar waxa ay doonayso. Sidoo kalle iskama aysan imaanin Norway illaa loo diray casuumad rasmi ah.

Boqorada Sonja (bidix) iyo Madaxweynaha Tansaaniya Samia Suluhu Hassan ayaa intii lagu guda jiray casho-sharafta ka dhacday qasriga boqortooyada ee lagu sharfay madaxweynaha oo la xidhiidha booqashadiisa rasmiga ah ee Norway. Sawirka: Annika Byrde / POOL / NTB Sawirka: Annika Byrde / POOL / NTB

Inta uu xukunka haayay madaxweyne Maxamed Cabdullaahi Farmaajo xariirka Norway iyo Soomaaliya ayaa xoogsaday, waxaana u istaagay xoojinteeda waa Xassan Cali Kheyre oo wax ku bartay dalka Norway. Haddana, iyadoo ay sidaas tahay Farmaajo waligiisa ma booqanin Norway intii uu xukunka haayey, maxaa yeelay wuxuu diidanaa habka loolla dhaqmo madaxda Soomaalyeed marka ay yimadaan Norway.

Xiriirka Soomaaliya iyo Norway

Xiriirka diblomaasiyadeed ee Norway iyo Soomaaliya waxaa gacanta ku haya safaaradda Norway ee Nayroobi. Norway wax safaarad ah kuma lahan gudaha Soomaaliya balse waxaa u jooga wakiilo ku xaraysan gudaha xarunta Xalane ee magaaladda Muqdisho.

Norway waxay weli taageertaa dib-u-habaynta dowlad dhiska Soomaaliya. Wakhtigaan la jooga taageerada Norway waxay lagama maarmaan u tahay xasilloonida iyo midnimada Soomaaliya si loo kobciyo soo kabashada dhaqaalaha, dib u habeynta waaxda amniga, iyo ka hortagga ururka laf-dhuun-gashay ku noqday dowladda Soomaaliya ee Al-Shabaab.

Arrinta xiisaha lihi waxay tahay in Soomaalida ku dhaqan dalka Norway ay yihiin dadka ugu badan ee Afrikaanka ah ee kunool Norway, iyadoo qaar badan oo ka mid ah ay qaxooti ahaan ku yimaadeen dagaalladii sokeeye ee Soomaaliya.

Fursadaha aysan ka faa’idaysanin Soomaaliya waxaa kamid ah isbeddelka cimilada iyo in Soomaaliya lagu soo darro dalalka horumarkooda socda lagana saarro dalalka gargaarka u baahan. Khibrad la’aan diblomaasiyaddeed ee haysata masuuliyiinta ku heeraarsan dowladda Xassan Sh. Maxamuud ayaa keentay in aan laga faa’idaysanin fursadaha jirra.

Soomaaliya aad bay ugu nugushahay saamaynta isbeddelka cimilada iyo cimilada oo aad u daran. Waxay saamaynaysaa hab-nololeedyada, waxay kordhisa barakaca, waxayna sii hurin kartaa xiisadaha dagaaladda sokeeye oo wali meelo badan oo dalka ka jirra, waxayna carqaladayn kartaa dadaallada xallinta khilaafaadka ee socda. Si wax looga qabto dhibaatooyinka bini’aadantinimo ee soo noqnoqda ee Soomaaliya, dalka wuxuu baahannahay aqoonyahano diblomaasiyaddeed oo wax ka keeni kara iskaashiga lala yeelano caalamka intiisa kalle si wax loogu qabto dhibaatooyinkaas iyo khataraha amni ee la xiriira cimilada.

Arrimaha ka qeyb-galka Diblomaasiyadda

Norway waxay si firfircoon ugu hawlan tahay taageeridda Soomaaliya iyada oo adeegsanaysa Qaramada Midoobay iyo Midowga Afrika. Bishii Maajo 2021, Ergeyga Joogtada ah ee Norway u fadhiya Qaramada Midoobay, Danjire Mona Juul, ayaa muujisay taageerada ay u hayso wada-hadallada dib u soo noolaynta ee Soomaaliya ee uu hoggaamiyo Ra’iisul Wasaare Rooble. Wadahadalku wuxuu ujeedkiisu ahaa in wax laga qabto caqabadaha siyaasadeed iyo sidii xal loogu heli lahaa heshiiskii 17kii Sebteembar.

Norway ayaa horey u cadeysay doorka ay ku leedahay muranka soohdinta badda ee Kenya iyo Soomaaliya. Wasiirka Arrimaha Dibadda Norway, Espen Barth Eide, ayaa carabka ku adkeeyay mowqifka dalkiisa intii ay socotay dacwadda dhanka sharciga ah ee Maxkamadda Caalamiga ah ee Cadaaladda (ICJ) ee uu ku taageerayo dooda Soomaaliya.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Soomaaliweyn

Ururka Al-shabaab oo weeraray magaalada Ceel-dheer

Khasaaraha rasmiga ah ka dhashay weerarkan ilaa hadda lama oga, balse dowladda Soomaaliya ayaa sheeganayso in ay jab xooggan lagu gaarsiiyay Al-shabaab gudaha Ceeldheer.

Published

on


Dagaal qaraar ayaa laga soo sheegayaa magaalada Ceel-dheer, kadib markii halkaasi ay weerar kusoo qaadeen maleeshiyada aroortii hore ee Sabtida maanta ah, sida ay xaqiijiyeen ilo wareedyo amniga ah oo ku sugan deegaanka.

Al-shabaab ayaa sheegtay weerar ay ku sheegtay ‘cagmarin’ oo ay ka geysatay xerooyinka ciidamada dawladda ee ku yaala magaaladaas, laakiin sheegashadan si madax banaan looma xaqiijin.

Dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay inay weerarkan ‘jab xooggan’ ugu geystay Al-shabaab, sida lagu sheegay qoraal kusoo baxay warbaahinta dowladda.

“Ciidammada ayaa horey u hayey xogta iney maleeshiyaadku Khawaarijtu qorsheynayeen Weerarkan taasi oo keentay in Ciidammada Xoogga Dalka iyo Ciidammada Deegaanka oo aad u feejigan islamarkaana difaacyo uga jira meel ka baxsan fariisimihii lagu yaqiinay ay qaflad ku qabtaan Maleeshiyaadkii qorshahoodu ahaa iney wax dhagraan taasina ay sahashay in Maleeshiyaad badan halkaasi lagu laayo.” ayay qortay warbaahinta dowladdu.

Sida warbaahinta dowladda Soomaaliya sheegayso, ciidammada ayaa horey u hayey xogta iney maleeshiyaadku Khawaarijtu qorsheynayeen weerarkan taasi oo keentay in Ciidammada Xoogga Dalka iyo Ciidammada Deegaanka oo aad u feejigan islamarkaana difaacyo uga jira meel ka baxsan fariisimihii lagu yaqiinay ay qaflad ku qabtaan Maleeshiyaadkii qorshahoodu ahaa iney wax dhagraan taasina ay sahashay in Maleeshiyaad badan halkaasi lagu laayo.

Khasaaraha rasmiga ah ka dhashay weerarkan ilaa hadda lama oga. Ciidamada dowladda federaalka oo kaashanaya macawisleyda deegaanka ayaa hore Al-Shabaab uga qabsaday magaaladan Janaayo 2023-kii, xilligaas oo ay socdeen howlgallo ciidan.

Ururka Al-shabaab ayaa horey dib u qabsaday 4 magaalo oo istiraaji u ah hawlgalka xoreynta ee dowladda Soomaaliya. Ciidamada xoogga dalka Soomaaliya, daraawiishta Galmudug iyo xoogaggii dib u xoreynta shacabka ayaa isaga baxay dhulkii ragga badan ay ku dhinteen ee laga xoreeyey Al-shabaab ee koonfurta gobolka Mudug, gaar ahaan degmooyinka Camaara iyo Bacaadweyne.

Al-Shabaab waxay kusoo galeen oo si nabad ah kuna qabsadeen deegaanada Caad, Shabeelow, Camaara iyo Bacaadweyne, dadkii ku noolaa dhulkaas ee ka qeyb qaatay soo nooleynta magaalooyinkooda, markii laga dul qaaday Khawaarijta ku dhowaad sanad ka hor ayaa isaga cararay guryahooda, iyagoo cabsi ka qaba ciqaabta iyo arxan-darrada ay kala kulmi donaan Al-Shabaab, arrintaas ayaa keeni karta in markale shacabka ay aamini waayaan dowladda.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Xul