Ugu yaraan 139 muhaajiriin oo ay ku jiraan 15 carruur ah ayaa dhintay tobannaan kalena weli waa la la’yahay, kaddib markii doon ay saarnayeen ku degtay xeebaha Jabuuti, sida ay sheegtay Hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan arrimaha socdaalka ee (IOM).

Doonta ayaa kasoo ambabaxday Jabuuti kuna sii jeedday dalka Yemen iyadoo ay saaran yihiin 305 qof markii ay ku rogmatay meel u dhow magaaladda dekedda leh ee Obock habeenkii Khamiista. Qiyaastii 82 qof ayaa la badbaadiyay, sida ay sheegtay Hay’adda Caalamiga ah ee Socdaalka (IOM).

Madaxa hawlgalka IOM ee Jabuuti, Alexandre Coissac ayaa musiibadan ku tilmaamay xasuusin cad oo ku saabsan khataraha ay wajahayaan muhaajiriinta marka ay raadinayaan nolol cusub meel kale. “Tobanaan kun oo muhaajiriin ah oo ka yimid Geeska Afrika ayaa sannad kasta gala socdaal sharci darro ah khatarna leh iyagoo rajeynaya inay gaaraan waddamada Khaliijka si ay u helaan badbaado iyo shaqo” – ayay tiri Hay’adda IOM.

Hay’addu waxay wax ka beddeshay tirada dhimashada oo markii hore ahayd 109 Axaddii, kadib markii la helay 30 meyd oo dheeraad ah. “Kani waa khasaare naf oo aad u xun” – ayuu yiri Coissac. “Waxaan dareenkeenna la jirnaa dadka badbaaday iyo qoysaska waayay dadkooda ay jeclaayeen ama kuwa aan weli wax war ah ka haynin ehelkooda.” Mas’uuliyiinta maxalliga ah ayaa sidoo kale diyaarinaya aas loogu sameeyo dadka dhintay, halka dadka badbaaday oo dhammaantood ah muwaadiniin Itoobiyaan ah ay helayaan daryeel caafimaad oo degdeg ah.

Gudaha dalka Yemen waxaa weli ka socda dagaal sokeeye oo ba’an kaas oo socday in ka badan toban sano, inkastoo dagaalkan uu sababay xasillooni darro sii kordheysa oo ka jirta gobolka, haddana muhaajiriintu waxay weli ka gudbaan marinka Babul-Mandab iyagoo u sii gudbaya Yemen, arrintaasi oo ku qasbaysa saboolnimo, amni darro iyo saameynta sii kordheysa ee isbeddelka cimilada.

Tan iyo 10-kii Sebteembar 2026, IOM waxay sheegtay in nidaamkeeda la socodka barakaca (Displacement Tracking Matrix) uu diiwaangeliyay in ka badan 20,000 oo dhaqdhaqaaq oo ka yimid Itoobiya kuna socday Jabuuti. IOM waxay sheegtay inay caawinayso 64 ka mid ah dadka badbaaday xarunteeda gurmadka ee Obock, iyadoo siinaysa adeegyo ay ka mid yihiin daryeel caafimaad iyo taageero lagu dib u bilaabayo xiriirka ay la leeyihiin qoysaskooda.

Hay’adda Qaramada Midoobay waxay sheegtay inay si dhow ula shaqeyneyso mas’uuliyiinta maxalliga ah si ay u caawiso muhaajiriinta ayna uga hortagto dhimashada badda iyo dhulka ayay raacisay. Sida ay sheegayaan xogta hay’adda IOM in ka badan 900 oo muhaajir ah ayaa dhintay ama la waayay iyagoo maraya isla waddadaas sanadkii 2025-kii, xilli ay boqolkiiba 18 korodhay tirada dadka isku dayaya inay safarkaas galaan.

Bishii Maarso ee 2026, sagaal qof ayaa dhintay 45 kalena waa la waayay ka dib dhacdo lamid ah tii dhacday maalintii Khamiista. Colaadda ka jirta Yemen ayaa sidoo kale barakicisay in ka badan 130,000 oo qof oo ku kala nool dalka oo dhan, sida ay bishii hore sheegtay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan qaxootiga.

Kumanaan reer Yemen ah ayaa u qaxay dalka Jabuuti si ay uga baxsadaan dagaalka sokeeye ee u dhexeeya dagaalyahannada Xuutiyiinta iyo xukuumadda Yemen ee ay taageerto Sacuudiga. Jabuuti waa waddan yar oo horey u ahaan jiray gumeysi Faransiis ah, kaas oo ku yaalla dhinaca kale ee Gacanka Cadmeed, kana soo horjeeda dalka Yemen.

Tirada muwaadiniinta Soomaalida ee lagu diiwaangeliyey inay doonyo yaryar kaga gudbeen kanaalka Ingiriiska ayaa si weyn u korortay, iyadoo Soomaalidu ay ka mid noqdeen jinsiyadaha ugu badan ee lagu arkay dadka sidaas ku galay dalka.

Tirakoobkii ugu dambeeyey ee dowladda Ingiriiska ayaa muujinaya in dadka Ereteriyaanka ay ahaayeen kooxda ugu badan iyagoo ka noqday 18% dadka doonyaha yaryar ku taga wadankaasi. Suudaaniyiinta iyo Afgaanistaaniyiinta ayaa midkiiba ahaa 13%, halka Soomaalidu ay ahaayeen 12%.

Dowladda Britain ayaa sheegtay in xogtaasi khuseyso dadka lagu qabtay ama lagu diiwaangeliyey inay doonyo yaryar kaga soo gudbeen kanaalka ayna ka tarjumayn dhammaan noocyada socdaalka sharci-darrada ah ee dalka.

Xogtu waxay muujinaysaa in 3,901 muwaadin Soomaali ah ay doonyo yaryar ku gaareen Britain muddadii u dhaxeeysay bilooyinkii Juun 2025 ilaa Juun 2026, taas oo ah koror 76% ah marka loo eego sannadkii ka horreeyey, isla muddadaas tirada Ereteriyaan-ka ayaa gaartay 5,875, halka dadka kasoo jeeda Suudaan ay ahaayeen 4,191.

Mas’uuliyiinta Britain ayaa sheegay in dad badan oo isku dayaya inay kanaalka ka gudbaan ay marka hore soo maraan dalal ka tirsan Yurub, kahor inta aysan gaarin xeebaha Faransiiska, halkaas oo shabakado dadka tahriibiya ay u abaabulaan iskudayga ay ku gaaraan Britain.

Arrinta tahriibka doonyaha yaryar ayaa noqotay mid si weyn uga dhex taagan doodaha siyaasadeed iyo kuwa bulshada Ingiriiska, iyadoo dowladda iyo dowladaha kale ee Yurub ay wajahaan cadaadis ku aaddan yareynta socdaalka sharci-darrada ah iyo burburinta shabakadaha dadka tahriibiya.

Dadkaan muhaajiriinta ah dhalinyaradaan u badan ayaa waxay ka hayaameen colaadaha iyo shaqo la’aanta baahsan dalalkooda, waxay inta badan Soomaalida ay naftooda ay ku waayaan badaha ay kamid yihiin Liibiya Meditirain-ka halkaasi oo in badan ku dhinteen.

Hay’adda Socdaalka Adduunka ayaa dhowaan warbixin ay soo saartay waxa ay ku sheegtay ku dhawaad dad gaaraya kumanaan qofood inay sanad kastaba ku geeriyoodaan xeebaha dalalka dhaca kaabiya ku haaya dalalka Yurub iyadoo sidoo kale Liibiya ay kamid tahay meelaha ugu daran ee dhibaatooyinkan ka taagan yihiin.

Qaar badan oo kamid ah Soomaalida ku jira ee ku sugan dalka Liibiya ayaa xabsiyo waxay ugu jiraan tahriibiyaal, iyagoo loo haysto in badan oo kamid ah madax furasho oo eheladooda lagu xujeysto. Dowladda ayaa sheegtay in ay qaadayso tallaabo arrintaan kaga jawaabayso maadaama ay sii kordhayaan dhalinyarada in badan oo kamid ah Soomaalida oo ku dhimanaya xeebaha dalalka Liibiya, Talyaaniga, Spain iyo Al-Jeeriya.

Liibiya ayaa muddo dheer ah ahayd marin muhiim ah oo ay maraan muhaajiriin kasoo cararay colaadaha faqriga iyo xaaladaha adag ee ka jira dalalka qaarada Afrika, iyagoo iskudayaya inay gaaraan qaarada Yurub.

Ciidanka Ilaallada Xeebaha dalka Muuriitaaniya ayaa badda sare kasoo badbaadiyay dooni ay siday 110 tahriibiyaal ah oo u dhashay dalalka dhaca Galbeedka iyo bartamaha qaaradda Afrika, kadib markii matoorka uu fashil ku yimid xilli ay ku jireen safar aay ku doonaayeen inay ku gaaraan dalalka qaaradda Yurub.

Doonidaan oo kasoo shiraacday caasimadda dalka Gaambiya ee Banjuula ayaa cilad farsamo ku qabsatay badda sare ee caasimadda Muurtaaniya, bayaan kasoo baxay ciidamada ilaallada ee dalkaasi ayaa lagu xaqiijiyay in hawlgalka samatabixinta uu ku kacay meel 15km u jirta xeebaha dalkaasi iyadoona ay jirtay cilad cimmilo oo aad u adag dadka laga soo badbaadiyay oo ay ku jiraan 12 haween ah iyo seddex carruur ah ayaa ugu badnaa dad u dhashay dalka Maali iyo qaar kamid ah Soomaali oo la sheegay in laga soo badbaadiyay dalalka dadka doonidaan saarnaa ayaa waxaa kamid ahaa, Senigaal, Gaambiya iyo Naajeeriya iyo qaar kamid ah dalka Muuritaaniya.

Dhacdadaan ayaa ka dhacday Badweynta Atlantic ayaa kusoo beegmaysa xilli uu tahriiibka ee marinka Mederian-ka uu sii xoogaysanayaan isla markaan uu wajahaayo musiiboon kasii daraya.

Sanadkaan dhexdiisa xeebaha dalka Liibiya waxaa ka dhacday shil dhowr ah oo ay ku dhinteen boqolaal muhaajiriin ah kadib markii dooni ay saarnaayeen ay badda ku degtay.

Ugu yaraan 17 tahriibiyaal ayaa dhowaan ku geeriyooday kadib markii dooni ay saarnaayeen kusoo caariday xeebaha Galbeed ee dalka Masar sida ay sheegeen masuuliyiinta dalkaasi warbaahinta maxalliga ah.

Xeer ilaalinta gobolka ayaa bilowday baaritaano rasmi ah oo lagu oggaanaayo sababta dhimashada dadkaasi halka doonida ka timid iyo sidoo kale xaaladda ay ku sugnaayeen intii safarka ay ku gudi jireen.

Saraakiisha ammaanka iyo kooxaha caafimaadka ee dalkaasi Masar ayaa sidoo kale wada dadaallo lagu aqoonsanaayo meydadka iyo dhalashada dadka ku geeriyooday iyo halka ay kasoo jeedaan.

Wararka hordhaca ah ayaa waxay tilmaamayaan in doonidaan ay kasoo shiraacatay xeebaha dalka Liibiya iyadoo ay saarnaayeen muhaajiriin ka kala yimid dalal kala duwan oo Soomaali kamid tahay iyo qaar kale oo ku yaalla qaaradda Afrika sida Kaamiruun, Sinigaal iyo sidoo kale Burkiina faaso.

Arrintaan ayaa sidoo kale waxay imaanaysaa xilli xeebaha Liibiya ay wali ay yihiin marin halis ah oo isticmaala dadka doonaya in si sharci darro ah ku gaaraan dalalka qaaradda Yurub halkaasi oo ay ka raadiyaan nolol dhaanta midii ay ku haysteen dalalkooda.

Sida warbaahinta Masar ay sheegtay doonida ayaa markii ugu horreysay lagu arkay aggagaarka magaalada lagu magacaabo City brina halkaasoo dadka deegaanka ay soo sheegeen inay arkeen dooni caag ah oo xeebta kusoo caariday iyagoo ay saarnaayeen tiro dhowr ah oo meydad ah.

Hawlgallo baadigoob ah iyo gurmad ay sameyeen ciidamada illaaladda xeebaha dalkaasi Masar iyo hay’adda gurmadka ayaa lagu helay meydad dheeraad ah taasoo tirada guud ka dhigtay 17 qofood inay ku geeriyoodeen dooni la sheegay inay aheed mid ku safraysay xeebahaasi dalka Masar kuna sii jeeday qaaradda Yurub iyagoo dad tahriibiyaal ah kana soo shiraacday xeebaha dalka Liibiya ay ahaayeen dadkii ku geeriyooday.

Wararka ayaa waxay intaasi ku darayaan dadka dhintay ay ku jireen dhalinyarro iyo carruur, waxaana la rumeysan yahay in qaar kamid ahaayeen muwaadiniin ku dhashay dalkaasi Masar.

Dhacdadaan ayaa sidoo kale waxay sii xoojinaysaa halista sii kordhaysa ee tahriibadda sharci darrada ah ee ka socda gobollada Waqooyi Afrika halkaasi oo kumanaan qofood ay isugu deyaan inay gaaraan dalalka qaaradda Yurub iyagoo isla markaan raacaya doomo aan badbaado lahayn.

Ugu yaraan 17 tahriibiyaal ayaa ku geeriyooday kadib markii dooni ay saarnaayeen kusoo caariday xeebaha Galbeed ee dalka Masar sida ay sheegeen masuuliyiinta dalkaasi warbaahinta maxalliga ah.

Xeer ilaalinta gobolka ayaa bilowday baaritaano rasmi ah oo lagu oggaanaayo sababta dhimashada dadkaasi halka doonida ka timid iyo sidoo kale xaaladda ay ku sugnaayeen intii safarka ay ku gudi jireen.

Saraakiisha ammaanka iyo kooxaha caafimaadka ee dalkaasi Masar ayaa sidoo kale wada dadaallo lagu aqoonsanaayo meydadka iyo dhalashada dadka ku geeriyooday iyo halka ay kasoo jeedaan.

Wararka hordhaca ah ayaa waxay tilmaamayaan in doonidaan ay kasoo shiraacatay xeebaha dalka Liibiya iyadoo ay saarnaayeen muhaajiriin ka kala yimid dalal kala duwan oo Soomaali kamid tahay iyo qaar kale oo ku yaalla qaaradda Afrika sida Kaamiruun, Sinigaal iyo sidoo kale Burkiina faaso.

Arrintaan ayaa sidoo kale waxay imaanaysaa xilli xeebaha Liibiya ay wali ay yihiin marin halis ah oo isticmaala dadka doonaya in si sharci darro ah ku gaaraan dalalka qaaradda Yurub halkaasi oo ay ka raadiyaan nolol dhaanta midii ay ku haysteen dalalkooda.

Sida warbaahinta Masar ay sheegtay doonida ayaa markii ugu horreysay lagu arkay aggagaarka magaalada lagu magacaabo City brina halkaasoo dadka deegaanka ay soo sheegeen inay arkeen dooni caag ah oo xeebta kusoo caariday iyagoo ay saarnaayeen tiro dhowr ah oo meydad ah.

Hawlgallo baadigoob ah iyo gurmad ay sameyeen ciidamada illaaladda xeebaha dalkaasi Masar iyo hay’adda gurmadka ayaa lagu helay meydad dheeraad ah taasoo tirada guud ka dhigtay 17 qofood inay ku geeriyoodeen dooni la sheegay inay aheed mid ku safraysay xeebahaasi dalka Masar kuna sii jeeday qaaradda Yurub iyagoo dad tahriibiyaal ah kana soo shiraacday xeebaha dalka Liibiya ay ahaayeen dadkii ku geeriyooday.

Wararka ayaa waxay intaasi ku darayaan dadka dhintay ay ku jireen dhalinyarro iyo carruur, waxaana la rumeysan yahay in qaar kamid ahaayeen muwaadiniin ku dhashay dalkaasi Masar.

Dhacdadaan ayaa sidoo kale waxay sii xoojinaysaa halista sii kordhaysa ee tahriibadda sharci darrada ah ee ka socda gobollada Waqooyi Afrika halkaasi oo kumanaan qofood ay isugu deyaan inay gaaraan dalalka qaaradda Yurub iyagoo isla markaan raacaya doomo aan badbaado lahayn.

Xilli dhowaan ku dhawaad 17 qofood oo tahriibiyaal Soomaali ah ayaa ku geeriyooday badda u dhexeysa Spain iyo Al-jeeriya kadib markii ay qaribmatay doonidii ay saarnaayeen.

Dhalinyaradaan geeriyootay ayaa isugu jira 5 gabdhood iyo 12 ragga ah waxaana geeridooda la xaqiijiyay kadib markii safiirka Soomaaliya u fadhiya dalka Al-Jeeriya uu tegay Cisbitaalka meydadkooda la dhigay.

Tahriibiyaashaan ayaa sidoo kale qeyb ka ahaa in badan oo kamid ah tahriibiyaal kale oo doonidda la saarnaa, iyadoona la sheegay dadkan dhintay oo haatan gaaraya 17 qof Soomaali ah la xaqiijiyay inay kamid ahaayeen halka dadka kale haatan lagu raadjoogo.

Safiirka Dowladda Federaalka Soomaaliya u fadhiya dalka Al-Jeeriya, Yuusuf Axmed Xasan ayaa ka warbixiyay dhacdadaani isagoo tilmaamay in ay xogo ay helayn kadib ay ku baxeen dadkaani ku geeriyooday doonidii ay saarnaayeen.

Dhacdadaan ayaa sidoo kale waxay sii kordhisaa dhacdooyin kale oo hore ka dhacaayay xeebaha u dhexeeya dalalka Yurub iyo sidoo kale kuwa Afrika oo Soomaali farabadan ku tahriibaan taasi oo dhibaatooyin xooggan kasoo gaaro.

Dhowaan ayay ehayd markii dalka Liibiya 17 ruux oo la rumeysanaa inay qaar kamid ah ay yihiin Soomaali oo laga helay xeebaha dalkaasi Liibiya isla markaana laga soo saaray xeebaha u dhaw magaalo xeebeedka Zuwara ee dhacda Galbeed caasimada dalka Liibiya.

Si kastaba, Dowladda Federaalka Soomaaliya oo dhowaan tallaabo ka qaaday arrintaan ayaa waxa ay sameysay in xayiraad dhowr ah kusoo rogtay dadka ka baxaya Muqdisho ee aadaya dalalka ku yaalla qaaradda Afrika sida Al-Jeeriya iyo sidoo kale Marooko halkaasi oo isla markaana ka tahriibaan si ay u gaaraan dalalka Yurub.

Laamaha ammaanka ee Maamulka Waqooyi Bari Soomaaliya ayaa sheegay in ay baaris dheeraad ah ku hayso Farxaan Faarax Shaaciye oo ku eedeysan kamid noqoshada kooxaha dhallinyarada ka tahriibisa deegaannada Maamulkaasi sida hadalka loo dhigay.

Taliska Booliska Waqooyi Bari ayaa sheegay in ay gacanta kusoo dhigeen Farxaan isla markaana waxa ay soo bandhigeen muuqaallo uu ku dhallinyarada ku dhiirragelinayo in ay tahriibaan sida lagu yiri war kasoo baxay Taliska Booliiska Qeybta Gobolka Sool.

Warka ayaa intaas lagu daray in baaris hordhac ah lagu helay in koox uu ka tirsan yahay Farxaan Faarax ay dhallinyaro badan ka tahriibiyeen deegaannada Maamulka Waqooyi Bari sida Laascaanood iyo Buuhoodle sida bayaanka lagu xusay.

Dhallinyaro badan oo Soomaali ah oo isugu jira rag iyo dumar ayaa ku xiran xabsiyadda ku yaalla dalka Liibiya kuwaas oo ehelkooda laga dalbaday in ay bixiyaan lacagaha ay ka doonayaan kooxaha ka macaasha tahriibinta dadka ee gudaha Soomaaliya iyo Liibiya ku kala sugan.

Dhibaatooyin xooggan ayay la kulmaan dhallinyarada Soomaaliyeed ee ka tahriiba dalkooda kuwaas oo gaara dalalka dhaca Waqooyiga qaaradda Afrika iyagoo u sii jeeda dalalka ku yaalla qaarada Yurub, waxyaabaha ay la kulmaan waxaa kamid ah Jirdil, handaddaad iyo qaar kale badan oo ku dhintay baddaha ku teedsan xeebaha dalalka Liibiya iyo Talyaaniga.

Ku dhawaad 17 qofood oo tahriibiyaal Soomaali ah ayaa ku geeriyooday badda u dhexeysa Isbeyn iyo Aljeeriya kadib markii ay qaribmatay doonidii ay saarnaayeen.

Dhalinyaradaan geeriyootay ayaa isugu jira 5 gabdhood iyo 12 ragga ah waxaana geeridooda la xaqiijiyay kadib markii safiirka Soomaaliya u fadhiya dalka Al-Jeeriya uu tegay Cisbitaalka meydadkooda la dhigay.

Tahriibiyaashaan ayaa sidoo kale qeyb ka ahaa in badan oo kamid ah tahriibiyaal kale oo doonidda la saarnaa, iyadoona la sheegay dadkan dhintay oo haatan gaaraya 17 qof Soomaali ah la xaqiijiyay inay kamid ahaayeen halka dadka kale haatan lagu raadjoogo.

Safiirka Dowladda Federaalka Soomaaliya u fadhiya dalka Al-Jeeriya, Yuusuf Axmed Xasan ayaa ka warbixiyay dhacdadaani isagoo tilmaamay in ay xogo ay helayn kadib ay ku baxeen dadkaani ku geeriyooday doonidii ay saarnaayeen.

Dhacdadaan ayaa sidoo kale waxay sii kordhisaa dhacdooyin kale oo hore ka dhacaayay xeebaha u dhexeeya dalalka Yurub iyo sidoo kale kuwa Afrika oo Soomaali farabadan ku tahriibaan taasi oo dhibaatooyin xooggan kasoo gaaro.

Dhowaan ayay ehayd markii dalka Liibiya 17 ruux oo la rumeysanaa inay qaar kamid ah ay yihiin Soomaali oo laga helay xeebaha dalkaasi Liibiya isla markaana laga soo saaray xeebaha u dhaw magaalo xeebeedka Zuwara ee dhacda Galbeed caasimada dalka Liibiya.

Si kastaba, Dowladda Federaalka Soomaaliya oo dhowaan tallaabo ka qaaday arrintaan ayaa waxa ay sameysay in xayiraad dhowr ah kusoo rogtay dadka ka baxaya Muqdisho ee aadaya dalalka ku yaalla qaaradda Afrika sida Al-Jeeriya iyo sidoo kale Marooko halkaasi oo isla markaana ka tahriibaan si ay u gaaraan dalalka Yurub.

Tallaabadan ayaa sidoo kale waxa ay kusoo beegmaysa xilli shalay ay dowladda federaalka dalka dib ugu soo celiyay tahriibiyaal dhowr ahaa oo muddo xabsi halkaasi kaga jiray.

Dadkaan muhaajiriinta ah dhalinyaradaan u badan ayaa waxay ka hayaameen colaadaha iyo shaqo la’aanta baahsan dalalkooda, waxay inta badan Soomaalida ay naftooda ay ku waayaan badaha ay kamid yihiin Liibiya Meditirain-ka halkaasi oo in badan ku dhinteen.

Hay’adda Socdaalka Adduunka ayaa dhowaan warbixin ay soo saartay waxa ay ku sheegtay ku dhawaad dad gaaraya kumanaan qofood inay sanad kastaba ku geeriyoodaan xeebaha dalalka dhaca kaabiya ku haaya dalalka Yurub iyadoo sidoo kale Liibiya ay kamid tahay meelaha ugu daran ee dhibaatooyinkan ka taagan yihiin.

Qaar badan oo kamid ah Soomaalida ku jira ee ku sugan dalka Liibiya ayaa xabsiyo waxay ugu jiraan tahriibiyaal, iyagoo loo haysto in badan oo kamid ah madax furasho oo eheladooda lagu xujeysto.