Connect with us

Aragtida Indheergaradka

Turkiga meesha laga keeney iyo Sacuudi Carabiya meesha Loo wado!

Maqaalkan waxa ugu talagalay in qaab elektronik ah u baahiyo sidaas darted qofkasta oo u baahan inuu daabacdo maqaalkan wuu daabacan karaa isaga oo illaalinaya lahaanshaha maqaalka. Diyaarintii iyo Qallinkii Cabdiraxman Maxamed Aaden. – Illaahay swc Bey mahad u sugnaatay, kagadaalna Nabigeenna NNKH.

Published

on


Waxaan maqaalkan uga hadlayaa isbadalada ka socda qaar kamid ah wadamada islaamka gaar ahaan labbo wadan oo kamid ah wadamada ugu tunka weyn wadamada islaamka waaana, Turkiga iyo Sacuudi Carabiya. Waxaan labadaa wadan usoo qaatay waa labbo wadan oo sidaan soo sheegey Muraayad u ah Islaamka iyo Taariikh ahaanba huwan Diinta islaamka.

Sidoo kale xogtaan waxa ay ku koobantahay qarnigii tagay iyo kan lagu jiro oo kaliya iyo wadan waliba suu ahaa. Inagoo kusaleyneyna isbadaladaas qoddobada soo socda

· Hormarinta dhinaca dacwada Diinta Islaamka

· Hormarinta iyo garab qabashada Wadmada Islaamka

· Iyo hiigsiga mid waliba hiigsanayo Siduu noqon lahaa marka lafiiriyo Arrimaha la xiriira islaamka iyo guud ahaan caalamul islaami.

Hadaba kusoo dhawaada mowduuceena, Aan ku horeysiiyo Turkiga

Turkigu waxa uu ahaa xaruntii ay ku shaqeyn jirtay dowladii Cusmaaniyiinta ee  u dambeysay Khilaafooyinkii islaamka soo marey. Tukigu waxa uu ahaa markaskii (xaruntii) u dambeysay ee uu ka taliyo taliska guud ee islaamka. Hadaba Turkigii ceynkaas ahaa awwoodiisii waa ay daciiftay bilowgii Qarnigii 18aad. Gaaladu waxa ay isku deydey inay inqilaabto Turkiga, dabcan weyna inqilaabtay.

1924 Mustafe Kamaal Ataaturki ayaa aasaay  jamhuuriyada Turkiga. Reer galbeedku balan bey la galeen oo ahayd inaan dib dambe loo maqal khilaafo islaamiya ah iyo in shareecada islaamka la tirtiro, in lagu shaqeeyo Qaanuunka reer galbeedka Iwm. 1925 waxa uu soo saaray qaanuun mamnuucaya shacaa’irta islaamka sida:

· Gabadhu iney xijaabato

· Cimaamada madaxa lasaarto

· Salaanta Muslimiinta isku salaaman

Sidoo kale 1928 waxa uu mamnuucay:

· In shareecada islaamka labarto

· In afka Carabiga lagu adimo

· Raga iyo dumarka iney dhaxalka kasimanyihiin, Iwm.

Sidaas waxa ay kujireen muddo dheer 20 iyo dhowr sano mamnuuc bey ahayd in qof turki ah Xajka aado. Masaajidka ugu weynaa Turkiga waxaa loobadalay madxaf dadku ay booqdaan. Intaas kadib nin la yiraahdo Cadnaan Madri oo reysal wasaare ka noqday dalkaas oo hoggaaminayey xisbul Cadaala, markasuu isagoo loolan doorasho kujira ayaa diyaarad raacay kadib ayaa Beyloodkii u sheegey iney isdiyaariyaan oo ay diyaaradu dhacayso cilad jirta owgeed.

Cadnaan balan buu Illaahay ka qaaday hadduu uu Illaahay ka badbaadiyo shilkaan oo uu mar hoggaanka Turkiga qabto inuu kuceliyo islaamnimada kadib Illaahay swc kaligiis ayuu nabad galiyey intii kalana wey halaagsantay, shacabka Turkiguna waxay kujireen nolol adag waxeyna u heelanaayeen qof mar qura ka sheekeeya islaamka, dabadeed shacabkii doorashadii coddeeyey waxay u coddeeyeen Cadnaan Madri, wuuna ku guuleystay doorashadii, kadib waxa uu shacabkiisa u sheegey haddii ay dhalato bisha Ramadaan in Gabi ahaanba lagu adimo Afka Carabiga, shacabkiina  aadbey  ugu  riyaaqeen Arinkaas, reer galbeedku aad bey arintaas uga xumaadeen dal ay soo tababa bareen oo  cilmaaniyada bareen inuu xuub siibto wey ka xumaayeen.

Hadaba saas oo ay tahayba Turkiga maanta ma ahan kii hore waa mid kudhisan jaceyl diineed, iyo difaacida dadka muslimka ah, hadda hadaan wax idinkaga taabto Turkiga wuxuu maanta minjaraha u’hayo madexweyne Erdogan waa mid ku faana islaanimadiisa dalkiisa iyo dadkiisaba, Diin jaceyl ku haga. Sidoo kale waa,

· Mid kashaqeeyey sidii ay Turkiga noqon lahaa dal hormuud u ah islaamka

· Sidii loo mideyn lahaa dalalka islaamka oo la is walaalshado

·  Sidii Diinta loo difaaci lahaa loogana soo horjeedsan lahaa islaam naceybka

· Difaacida dadka muslimiinta ee daafaha Adduunka ku dhaqan haddey soo wajahdo dhibaato.

· Turkigu inta badan madexdooda waxaa ka maqalnaa war na farxad galiya sida masjid horey  madxaf u ahaa baa la furey iwm.

· Udoodida qadiyadaha islaaamka sida arrinta walaalaheen reer Falastiin

· Ugudambeyntii Turkiga waa wadan koraya dhaqaala ahaa, ku dhaqanka iyo  barashada diinta iyo dhiirogalintaba waxaan oran karnaa waa horey usocod.

GETTY IMAGES. Dhismaha wuxuu hadda yahay midka ay booqdaan dalxiiseyaasha ugu badan ee Turkiga taga. Madxafka caanka ah ee Hagia Sophia oo ku yaal magaalada Istanbul ayaa markale loo bedalay masjid, kadib go’aan uu gaaray Madaxweyne Recep Tayyip Erdogan.

Dhanka Boqortooyada Sacuudi Carabiya aan u jaleecno

Waa dal ku yaal galbeedka Aasiya oo ka kooban qaybta jasiiradda Carabta. Sacuudi Carabiya ayaa ah gobolka ugu weyn ee madaxa bannaan ee Bariga Dhexe, oo ah juqraafi ahaana kan shannaad ee ugu weyn Aasiya, tan labaad ee dunida Carabta ka dib Aljeeriya iyo 12aad ee adduunka ugu weyn. Sacuudi Carabiya ayaa xuddun u ah Jordan iyo Ciraaq waqooyi, Kuwayt ilaa waqooyi bari, Qadar, Baxrayn iyo Imaaraadka Carabta xagga bari, Cumaan ilaa koonfur iyo Yemen xagga koonfureed. Waxaa laga soocay Israa’iil iyo Masar Gacanka. Waa waddanka keliya ee leh xeebta Badda Cas iyo xeebta Gacanka, oo badi dhulkeeda waxay ka kooban tahay lama degaan, dhul hoose iyo buuro.

Sacuudi Carabiya waa dhaqaalaha ugu weyn ee Bariga Dhexe illaa Oktoobar 2018 iyo 18aad ee adduunka ugu weyn. Sacuudi Carabiya waa wadan muslim ah oo laga soo saaray Nabigeena Naxariis iyo Nabad galyo korkiisa ha ahaato, waa wadan ay ku yaalaan Goobo Nagu weyn haddaan nahay islaam, waxaa kuyaala xaramka.

Waa wadan Islaamku wada illaalsado maadaama uu yahay xaruntii islaamka waa mid nagu khasban inaanu Illaalino sharafta iyo karaamada Sacuudi Carabiya. Hadda Sacuudi Carabiya (dhulka hadda la isku yiraahdo Sacuudi Carabiya ayaan ka hadlayaa) waa wadan taariikh soo maray  oo marxalado kala duwan soo arkay, waa waddan xudun u haa Fatuuxaad badan.

Hadaba ma doonayo inaan ka hadlo taariikhdii ay soo martay Sacuudi Carabiya balse xog yar oo kooban oo kusaabsan ayaan iftiimineynaa ee ila soco. Sacuudi Carabiya mucaasirka ahaa waxa uu ahaa,

· Wadan ku dhaqma Diinta islaamka iskuna xukuma, dhammaan shacaa’irta islaamka ahna ilaaliya oo dhowra.

· Wadan lagu barto shareecada islaamka, wadamada islaamkana ka saacida xaga faafinta dacwada islaamka

· Waxa uu ahaa wadan xudun u ah mabda ah Salafiga.

· Waxa uu ahaa wadan mar waliba isku arka kan ugu sareeya marka laga hadlaayo wax yaabaha ku saabsan Islaamka.

· Waxa uu ahaa wadan ka qeyb qaata caawinta dadka tabaaleysan ee ku dhaqan wadamada danyarta ah ee islaamka.

· Waxa uu siin jiray Waxbarasho lacag la’aan ah ardeyda islaamka ah ee daafaha dunida kala joogta.

· Waxa uu ka qeyb qaadan jirey hormarada wadamada faqriga ah, Iwm

Hadaba ayaamahaan warar aan fiicneyn baa kasoo baxaya aan dhagaha islaamka u fiineyn, taasoo maqaamkiisii hoos udhigeysa iyo sumcadii islaamku uhayeen hoos udhigeysa, micnaheeduna ma’ahan in wanaaggii Sacuudiga oo burburay ee aan qaarkood soo sheegnay balse waa loobaqayaa.

Waxaa inta uu yimid wiilkan dhaxal sugahaa ah ee Maxamed binu Salmaan inta laga dhigey dhaxal sugaha waxa uu la soo ban baxay dagaal uu kuhaayo kudhaqankii shareecada islaamka isagoo ay marwaliba kasoo daahirayaan waxyaabo aan lagu farxin.

Arrimihii u dambeyey oo uu sameeyey haddaan wax kataabano waxaa kamid ah

– Inuu furey meelo lagu ciyaaro iyo goobo  koob-ka-ciyaar lagu sameeyo

– In ikhtilaadkii (isdhexgalka raga iyo dumarka ajanabiga kala ah) ay iskumeel lagu qoobka ciyaarayo.

– Inuu hoos u dhigey dacwadii hay’ada Fariqada kheyrka iyo kareebida munkarka ee ka shaqeyn jirtay Sacuudi Carabiya.

– In xittaa uu bedelay boor ku dhaganaa wadada aada Medina Al-munawara oo ku qorneyd ‘Waxaa gali kara dadka muslimka oo dowladiisu fujisay loona bedelay aaga xaramka.

– In la sameeyey xarumo shaneemooyin oo la iskugu yimaado.

– Inuu mamnuucay in makarafoonka Salaadda kor loo qaado oo ay diideen in banaanka laga maqlo Quraanka Salaada marka la tukanayo.

– In ay ku dadaleyso in wadanka laga dhigo wadan loosoo dalxiis tago, dabcan waxa ka dhalan karana waad dareemi karnaa.

– In culumadii laftirkoodii wax isbida Ciqaab la kulmayo

– In Qadiyadihii Islaamka ee guud aad moodid inuu ka xuub-siibanayo Sacuudi Carabiya, xittaa markaan looga baqayo afka inuu juuqda xittaa ka gabo iyo arrimo kaloo badan.

Hadaba arrinkaas dib u socodka ee wadanka ugu sharafta badan arlada ay maamulka haya ku dhaqmayaan waa arrin nawada saameyneysa oo loo bahanyahay in loo duceeyo.

Ujeedadeyduna waxa ay ahayd bal inaad ila aragtiin halka Turkiga laga keeney iyo halka loowado, sidoo kalana halka Sacuudiga joogi jirey iyo halka loo wado inaan arragno. Hadaba waxaa muhiim ah arrimaahaas oo dhan in si fiican loo darso adduunyada aan maanta ku noolnahay iyo isbadalada ka socda inaan la socono waa muhiim. Xillaga lagu jiro oo ah xilli adag waxaa muhiim ah inaan Diinteena gows dambeedka ku qabsano oo ku dhaqankeedana ku dadaalno lana isku soo duceeyo in Illlaahay mideeyo umadeena islaamka.

Illaahay iimaanka hanagu sugo, Khaatumadana Allaha noo wanaajiyo.

Facebook Comments Box

Waa qoraa katirsan, waxna ka qora majaladda Somalism, waxa uu inta badan kusoo bandhigaa qoraalada luuqadiisa Hooyo ee af soomaaliga, daneeyana inuu qeyb lixaad leh ka qaato hormarinta garaadka bulshadiisa, wuxuu wax ka qoraa arimaha diinta, dhaqaalaha, ganacsiga ,wadaniyada, iyo arimaha bulshada. Heerkiisa waxbarasho waa heer jaamacadeed wuxuuna bartay cilmiga Dhaqaalaha, Xisabaadka Ganacsiga, Diploma Maaraynta Shaqaalaha Aadanaha iyo Sayniska Kombuutarka.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Advertisement Somalism>
Bariga dhexe17 hours ago

Warbixin: Israa’iil waxay ku guul-darraysatay inay baarto dilka Falastiiniyiinta loogu geystay dibadbaxyada Qaza

Afrika3 weeks ago

Koonfur Afrika: Madaxweynihii ugu dambeeyay ee midab-takoorka Frederik Willem de Klerk ayaa geeriyooday

Siyaasadda Soomaaliya3 weeks ago

Masiibada Ayaxa: Maxaa qorshe ah ay sameyn kartaa dowladda Soomaaliya si loo badbaadiyo dalagyada beeralayda?

Afrika3 weeks ago

Dagaalka Sokeeye ee Itoobiya: Maxaa ka jira cabsida laga qabo in ciidamada TPLF ay dhawaan gaaraan magaalada Addis Ababa?

Afrika3 weeks ago

Dagaalka Sokeeye ee Itoobiya ayaa cabsi ka abuuray Kenya iyo Koonfurta Suudaan

Yurub3 weeks ago

Maxay ahayeen Soomaalida ku dhibaateysan xuduudda Belarus iyo Poland?

Afrika4 weeks ago

Dagaalka Sokeeye ee Itoobiya: Siday Itoobiya ku gaartay halkaan iyo doorka Qowmiyadaha kala duwan?

Afrika4 weeks ago

Sannad ka dib, Itoobiya ma waxay kusii baaba’aysaa dagaal sokeeye?

Sirdoonka & Militariga4 weeks ago

Maamulka Joe Biden ayaa ansixiyay $650m oo hub ah oo laga iibinayo Sacuudiga – hubkaan ma Yemen ayaa lagu baabi’inayaa?

Afrika4 weeks ago

Hogaamiyihii afgambiga ku qabsaday dalka Suudaan ayaa Maraykanka kula heshiiyey in la dedejiyo dhismaha dawlad cusub

Diblomaasiyadda & Dunidda1 month ago

Waa maxay sababta uu Turkiga ugu qeybgali doonin shirka Paris ee looga hadlaayo Liibiya, oo ay ka qeyb galayaan Giriiga, Israa’iil, Giriiga Qubrus’?

Afrika1 month ago

Dagaalka Sokeeye ee Itoobiya: Ciidamada Tigreega ayaa sheegtay inay gacanta ku hayaan magaalada Kombolcha ee dalka Itoobiya

Dhaqaalaha iyo Siyaasadda1 month ago

Britain ayaa u qabatay Faransiiska 48 saacadood inay ka laabato hanjabaadaha ka dhanka ah kalluumeysiga

Dhaqaalaha iyo Siyaasadda1 month ago

Shir Madaxeedka G-20 oo ka bilaabmay Rome iyadoo diirada lagu saaray isbedelka Cimilada iyo cudurka Faafa ee Korona Fayrus

Bariga dhexe1 month ago

Xiisadda Diblomaasiyaddeed ee Sacuudiga iyo Dowladda Lubnaan ayaa ka sii daraysa markii ergayga la eryay, lana mamnuucay soo dejinta

WARBAAHINTA1 month ago

Mucaaradka Dowladda Itoobiya oo sheegtay in ay la wareegtay magaalada muhiimka ah ee Dessie

Sirdoonka & Militariga1 month ago

Maxay ka dhigan tahay hadalka Mareykanka ee ku aadan ciidamada Danab?

WARBAAHINTA1 month ago

Itoobiya ayaa duqayn cirka ah ka fulisay waqooyiga galbeedka Tigray

WARBAAHINTA1 month ago

Weerar nooca magaaladda Kongsberg ka dhacay ayaa mar kale dhici doona, sirdoonka Norway ayaa sidaas leh

WARBAAHINTA1 month ago

Turkiga ayaa Israa’iil ku cambaareeyay qorshe ay ku dhiseyso guryo cusub oo sharci darro ah

WARBAAHINTA1 month ago

Austaria waxay dejisay qorshayaal sharciyaynta isdilka – sharcigaas oo caawinaayo qofka raba inuu isdilo

Sirdoonka & Militariga1 month ago

Kuuriyada Waqooyi ayaa dhaleeceysay taageerada Mareykanka ee Taiwan, waxayna taageertay Shiinaha oo xulafo la ah

Afrika1 month ago

Amni iyo xasillooni ayaa looga baahan yahay ku-meel-gaarnimada dawladda nabdoon: Liibiya W. Arrimaha Dibedda

Dhaqaalaha iyo Siyaasadda1 month ago

Aramco waxay hiigsaneysaa inay hawlgallada qiiqa eber ka dhigto marka la gaaro 2050, ayuu yiri agaasimaha guud

Dhaqaalaha iyo Siyaasadda1 month ago

Turkiga ma wuxuu indhaha ku hayaa istaraatiijiyada ku saleysan ‘horumar-guul oo xiriir la leh Afrika?

Siyaasadda Soomaaliya1 month ago

Wadahadaladda Farmaajo iyo Rooble: RW Rooble ma waxaa loo magacaabay inuu dalka khilaafka siyaasadeed ka saaro mise?

Diblomaasiyadda & Dunidda1 month ago

Turkiga oo u yeeray safiirada 10 dal oo soo saaray qoraal ka careysiiyey – Xariirka Hab-dhaqameed ee Turkiga iyo Reer galbeed

Sirdoonka & Militariga2 months ago

Ku noqoshada Ruushka ee Afrika: Faransiiska, Maali, iyo qodobka Wagner

koonfurta Bari Aasiya2 months ago

Bangladesh ayaa qorshaynaysa inay 81,000 Rohingya u rarto jasiirad, kadib heshiis ay la gashay Qaramada Midoobay

Afrika2 months ago

RW Abiy Axmed wuxuu dhisanayaa Xukuumaddiisa cusub, iyadoo xisbiyada ugu waa weyn dalka ay Qaadaceen doorashada

WARBAAHINTA2 months ago

Muxuu yahay heshiiska ka careysiiyey Turkey ee ay galeen France iyo Greece?

WARBAAHINTA2 months ago

Aljeeriya ayaa dib ugu yeertay ergaygeeda Paris kadib tallaabadii fiisaha ee Madxaweyne Macron

Afrika2 months ago

Dadka Itoobiyaanka ah ayaa u dareeraya goobaha codbixinta, oo ah wareegga ugu dambeeya ee doorashada – xisbiyada Soomaalida?

WARBAAHINTA2 months ago

Ayeeyo Falastiini ah ayaa waxay heshay shahaadada jaamacaddeed ee bachelor-ka iyadoo 85 jir ah

WARBAAHINTA2 months ago

Madaxweynihii hore ee Faransiiska Nicolas Sarkozy ayaa la xukumay – maxaase lagu xukumay?

WARBAAHINTA2 months ago

Hay’adda WHO ayaa ka argagaxday xadgudubka galmo oo ay sameeyeen shaqaalaheeda gargaarka ee Koongo

WARBAAHINTA2 months ago

Madaxweynaha Tunisia ayaa Najla Bouden Romdhane u magacaabay haweeneydii ugu horreysay ee dalkaas ka noqota RW

Dhaqan, Af, iyo Taariikhda2 months ago

Xiddigga fanka Soomaaliyeed ee Aar Maanta wuxuu ka caawiyaa carruurta Soomaaliyeed ee Minneapolis inay ogaadaan dhaxalkooda

Diblomaasiyadda & Dunidda2 months ago

Iiraan iyo Sacuudi Carabiya: Maxaa kusoo kordhay wada-hadallada u socda?

WARBAAHINTA2 months ago

Madaxa xisbiga Green Party ee Kanada ayaa iscasishay, iyada oo ku tilmaamtay ‘wakhtigii ugu xumaa’ ee nolosheeda

Xul