Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa gaaray Dowlad Deegaanka Soomaalid ee magaalada Jigjiga, kaddib markii Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed uu ku casuumay munaasabada xarrig jarka xarumaha dalxiiska ee laga hirgeliyay Deegaanka Shabeelow ee ku taalla Gobolka Faanfaan ee Dowlad Deegaanka Soomaalida.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud inta uu ku sugan yahay halkaasi waxa uu booqan doonaa xarunta laga dhaliyo Korontada dabeesha ee ku taalla gobolka City, taasi oo qeyb ka ah mashaariicda horumarineed ee ka socda deegaanka.

Safarkaan ayaa sidoo kale waxaa ka qeybgalaya ra’iisul wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed, Madaxweynha Jabuuti Ismaaciil Cumar Geelle iyo madaxa Hay’adda Sirdoonka ee dalka Kenya Nuuridiin Maxamed Yuusuf Xaaji oo shalay halkaasi gaaray, taasina waxay muujinaysaa muhiimada uu safarkan u leeyahay iskaashigga dalalka gobolka.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa inta uu joogo Dowlad Deegaanka Soomaalida waxa uu kulan la yeelan doonaa madaxda deegaanka, kuwaasi oo diiradda lagu saari doono xoojinta xiriirka iskaashiga amniga, horumarinta dhaqaalaha iyo arrimaha xuduudaha.

Safarka Madaxweynaha ayaa qaadan doono hal maalin oo keliya, iyada oo dib uga soo laaban doono magaalada Muqdisho.

Safarkaan ayaa la filaya inuu xoojiyo wadashaqeynta iskaashiga u dhaxeeya Soomaaliya, Itoobiya, Jabuuti iyo Kenya isla markaan kor u qaado xiriirka dowladaha Geeska Afrika.

Iskaashiga Amniga iyo wax ka qabashada khataraha guud

Labadaba Itoobiya iyo Soomaaliya ayaa wajahaya caqabado dhanka ammaanka ah, gaar ahaan kooxaha xagjirka ah ee sida Al-Shabaab oo kale, kuwaas oo ka howlgala xudduudaha iyo xasiloonida Geeska Afrika iyo Itoobiya oo gudaheeda ka socda dagaallo sokeeye uu Abiy Axmed ku daadiyey dhiig badan sida ay sheegtay warbixin 2022 ay soo saartay ICHREE (Guddiga Qaramada Midoobay) waxay heshay sababo macquul ah oo lagu aamino in dawladda federaalka Itoobiya iyo dawlad goboleedyada xulafada ah ay ‘fuliyeen tillaaboo shacabka Tigrayga si loo baabiyo jiritaankeeda, oo ay ku jiraan daryeelka caafimaadka, hoy, biyo, fayadhowr, waxbarasho iyo cunto. Helitaanka cunto iyo dawo la’aanta ayaa ahayd arrin aad u weyn ee loogu adeegsaday dagaalka. Waxaana dhimashada lagu qiyaasay inay ka badan yihiin 600,000, inta u dhaxaysa 228,000 iyo 356,100 qof ayaa u dhintay macaluul iyo inta u dhaxaysa 124,000 iyo 155,000 waxay u dhinteen daryeel caafimaad la’aan.

Waxa kale oo cad warbixino badan oo sheegaya in tacaddiyada galmada ee haweenka iyo hablaha ay u dhaceen heer aad looga naxo. Guddiga Qaramada Midoobay waxay ogaatay in kufsiga iyo dembiyada tacaddiyada galmda loo geystay si ‘xad la yaab leh’ intii uu socday iskahorimaadka, iyadoo haweenka iyo gabdhaha Tigreega ah lala beegsaday rabshado iyo arxan darro gaar ah oo ay geysteen ciidamada Itoobiya iyo Ereteriya iyo maleeshiyaadka gobolka. Warbixinta Amnesty ayaa sidoo kale tilmaamtay kufsi wadareed ay askarta taabacsan TPLF kufsadeen tobanaan haween iyo gabdho ah oo ku sugnaa laba aag oo ka tirsan gobolka Axmaarada ee waqooyiga Itoobiya.

Ballanqaadka lagu xoojinayo wada-shaqeynta ka dhexeysa hay’adaha amniga ee Soomaaliya iyo Itoobiya ayaa ka tarjumaysa qirashada dabeecadda khataraha ee heer-goboleed. Wadaaggida siraha ee wadajirka ah, hawlgallada milatari ee la isku dubarido iyo dhisidda awoodda waxay u adeegi karaan tallaabooyin wax ku ool ah si loo yareeyo saameynta kooxaha xagjirka ah.

Warar qoraal ah oo kasoo baxay Booliiska Dowlad-Deegaanka Soomaalida ayaa lagu sheegay in hay’adaha ammaanka ay gacanta ku dhigeen nin magaciisa lagu soo koobay Ayuub oo muuqaallo anshax xumo ah ka duubay Gabdho.

Booliiska ayaa sheegay in ninkaan uu ku dhashay magaalada Muqdisho kaddibna tagay qaaradda Yurub gaar ahaan Talyaaniga iyo Austereeliya dumar dacwad ka gudbiyay ninkaan oo Booliiska la wadaagay xogtiisa ayaa suurtagelisay in lagu soo qabto howlgalkaan.

“Booliiska oo ka jawaabaya cabashada Dumarka ayaa kaddib soo qabtay Ninkaan oo teleefannadiisa laga helay muuqaallo uu ka duubay hablo Soomaaliyeed, baaritaan ayaa ku socda, waxa uu muuqaalladaan ku duubay Muqdisho, Hargaysa, Garoowe, Wajaale, Addis Ababa iyo Jigjiga,” ayaa lagu yirri warka kasoo baxay Booliiska Jigjiga.

Xogta uu sida hordhaca ah usoo bandhigay Booliiska Jigjiga ayaa lagu sheegay in ninkaan uu ka tubo-raacayay hablaha baraha bulshada, is faham ku dhisan shukaansi kaddib waxa uu ka wici jiray muuqaal (Video Call) kaddibna uu ka duubi jiray muuqaallada anshax xumada ah sida hadalka loo dhigay.

Booliiska magaalada Jigjiga ayaa intaas ku daray in uu haween badan ku cabsi gelin jiray in muuqaalka uu ka duubay uu soo gelin doonno baraha bulshada si ceebteeda u faafto sida warka lagu yiri, qaarkoodna uga faa’iidaysan jiray duruufaha nololeed sida warka loo dhigay.

Tani ma ahan arrin ugub ah, horay waxaa loo qabtay dad ku eedeysan isla kiisaskaan oo qaarkood dib looga soo celiyay dalka dibaddiisa oo ay u baxsadeen, dad badan ayaa aaminsan in loo baahan yahay baaris dheeraad ah oo lagu sameeyo raggaan si loo ogaado cidda ka dambeysa falalkaan xun.

Tallaabadan ayaa imaanaysa xilli dhowaan Booliska Soomaaliya oo kaashanaya Interpol ayaa dalka Ruwaanda kasoo qabtay Jaamac Cabdi Maxamuud oo ahaa Agaasimihii hore ee Cisbitaalka Qardho, kaasi oo eeddeysanaa kufsi iyo muuqaallo anshax xumo uu ka duubay gabdho Soomaaliyeed oo shaqo doon ahaa, sida hadalka loo dhigay.