Connect with us

Sirdoonka & Militariga

Waa kuwee jilayaasha caalamiga ah ee ku lugta leh rabshadaha Suudaan?

Imaaraadka, Sacuudiga, Masar, Israa’iil, Ruushka, iyo Mareykanka ayaa dhammaantood xiriir la yeeshay jeneraalada dagaalka ee Suudaan, Burhaan iyo Hemedti kuwasoo horseed u ah dagaalka hadda socda.

Published

on


Dagaalada ka socda dalka Suudaan ee u dhaxeeya ciidamada dalkaasi iyo xoogaga awooda badan ee Ciidamada Taageerada Degdega ah – Rapid Support Forces (RSF) ayaa horseeday walaaca sii kordhaya ee gobolka iyadoo quwadaha caalamka ay ku baaqayaan in si degdeg ah loo joojiyo dagaalka.

Dagaalkan ayaa waxa uu ahaa mid ay isaga horyimaadeen labada mas’uul ee ugu awooda badan dalka Suudaan – Jeneral Cabdel Fattah Al-Burhaan oo hogaaminaya ciidamada iyo Jeneral Maxamed Hamdan ‘Hemedti’ oo madax ka ah RSF, waxaana dagaalkaasi ku dhintay ugu yaraan 350 qof, halka 1,800 ay ku dhaawacmeen.

Dagaalka u dhexeeya RSF iyo ciidamada Suudaan ayaa qarxay Sabtidii, taasoo meesha ka saartay qorshihii caalamku taageeray ee loogu guuri lahaa dimuqraadiyad rayid ah afar sano kadib markii xukunka laga tuuray Cumar Al-Bashiir oo ahaa mudaaharaadyo waaweyn iyo laba sano ka dib afgambi militari.

Shacab badan ayaa lagu barakiciyey, lagu dilay loolanka dhanka awoodda ah oo u dhexeeya laba hoggaamiye oo hore isbahaysi u ahaa xukuumaddii militariga ee talada dalka haysay, kuwaas oo kala ah taliyihii ciidanka Burhaan iyo hoggaamiyaha RSF Jeneraal Maxamed Xamdaan Dagalo.

Xoghayaha guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres ayaa khamiistii codsaday xabbad-joojin si loogu ogolaado dadka rayidka ah inay gaaraan goobaha amniga ah.

Imaraatka iyo Sacuudi Carabiya

Imaaraatka Carabta iyo Sacuudiga ayaa dhowrkii sano ee lasoo dhaafay isku dayay inay xoojiyaan saameyntooda gobolka Badda Cas ee Afrika.

Imaaraatka Carabta ayaa mudooyinkan waday balaarinta doorkeeda Geeska Afrika. Iyada oo ay weheliso quwadaha kale ee Khaliijka, waxa ay sii ballaarinaysaa xiriirka ay la leedahay gobolka. Loolanka istaraatiijiyadeed, oo ay ku jiraan kuwa ka tirsan Golaha Iskaashiga Khaliijka ee isku haya Imaaraadka, Sacuudiga iyo Qatar, ayaa inta badan dhiirigeliya saameynta sii kordheysa ee quwadaha Khaliijka.

Markii hore oo ay taageerayeen Madaxweynihii hore Cumar Al-Bashiir – oo dalka soo xukumayay 30 sano ka hor inta aan la ridin 2019 – Imaaraadka iyo Sacuudi Carabiya waxay dhabarka u riteen Golaha Militariga ee Ku Meel Gaarka ah ee dalka la wareegay ka dib kacdoon dadweyne oo looga soo horjeeday kaligii-taliyihii muddada dheer.

Golahan ayaa waxaa hogaaminayay taliyaha ciidamada Jeneral Cabdel Fattah al-Burhaan iyo hogaamiyaha RSF Hemedti oo hadda dagaal dhexmaraya. Labada jeneraalba waxay caan ka noqdeen xukunkii Cumar Al-Bashiir, iyadoo Hemedti RSF ay ka soo baxeen maleeshiyada Janjaweed oo lagu eedeeyay dambiyo dagaal oo ka dhacay Daarfuur.

Labada dal ee Khaliijka ayaa ku yaboohay deeq lacageed oo dhan 3 bilyan oo dollar kadib afgambigii Cumar Al-Bashiir. Imaaraatka iyo Sacuudiga ayaa u arkayay xilliga kala guurka ka dib xukunkii dheeraa ee Cumar Al-Bashiir fursad ay dib ugu soo celin karaan saameynta Islaamiyiinta Suudaan iyo guud ahaan gobolka oo ay ku xoojiyaan saameyntooda.

Kaligii-taliyihii hore waxa uu xulufo la ahaa kooxaha Islaamiyiinta waqtiyo kala duwan oo xukunkiisa, waxaana inta badan lagu tilmaami jiray Islaami.

Hemedti ayaa Isniintii u muuqday mid ku ciyaaraya khaliijka iyo cabsida caalamiga ah ee laga qabo in Islaamiyiinta Suudaan la wareegaan, isagoo ku eedeeyay Burhaan inuu yahay “Islaam xagjir ah” qoraal uu soo dhigay bartiisa twitter-ka.

Iyadoo ay u badan tahay inay run tahay inay jiraan xubno ka tirsan ciidamada qalabka sida ee Suudaan oo lala xiriirinayo dhaqdhaqaaqii Islaamiyiinta ee xilligii Cumar Al-Bashiir, haddana taasi maahan sababta khilaafkooda, ayuu yiri Mat Nashed, oo ah wariye iyo falanqeeye arrimaha Suudaan.

“Hemedti uma eka mid aad u dhiban taas markii uu sidoo kale ahaa ilaaliyaha Cumar Al-Bashiir. Si gaar ah uma uusan danayn markii uu ku biiray militariga si uu u abaabulo afgambi 25 Oktoobar 2021,” ayuu yirri.

“Sababta uu khilaafka ugu dhexeeyo ayaa ah in xubnahan militariga ah ee ku xirnaa xisbiga Cumar Al-Bashiir iyo kuwa daacadda u ah Bashiir ay ka baqayaan in isbedel cusub oo rayid ah uu dhaawaco awoodooda dhaqaale iyo kuwa siyaasadeed.”

Labada Imaaraadka iyo Sacuudiga ayaa loo maleynayaa inay si gaar ah ugu dhow yihiin RSF wuxuuna Hemedti isku dayay inuu xiriir dhow la yeesho labada waddan. Tusaale ahaan, wuxuu u diray ciidamo la dagaallama Xuutiyiinta Yemen ee xulafada la ah Iiraan si ay ugu adeegaan danaha Sacuudiga, iyo Liibiya si ay ugu adeegaan kuwa Imaaraadka.

Baaritaan dhawaan la sameeyay ayaa lagu ogaaday in mid ka mid ah maamulayaasha maamula bogga Facebook ee Hemedti loo maleynayo inuu joogo Imaaraadka.

Masar

Masar ayaa muddo dheer ka walaacsaneyd xasillooni darrada siyaasadeed ee ka jirta dalka ay deriska yihiin ee koonfurta, waxayna taageertaa milateriga Suudaan si ay u ilaaliyaan xasilloonida Khartoum.

“Waxaa hubaal ah in ay aad u caddahay in Masar – oo ku eedaysay dagaallada ka socda Suudaan inay ka dambeeyaan RSF-ta Jaamacadda Carabta – ay muddo dheer taageerto ciidamada qalabka sida ee Suudaan. Xubno ka tirsan milateriga Suudaan ayaa tababar ku qaadan jiray Masar,” ayuu yiri Mat Nashed.

“Masar waligeed…arrinteeda waa mid aad u waaqici ah oo xagga dibadda ah kuwaas oo doonaya in ay abuuraan hay’ad ciidan”.

Jeneral Burhaan ayaa xiriir dhow la leh Qaahira, isagoo la tababaray jeneraalo badan oo Masar ah oo kuliyada ciidamada ah.

Intii uu socday dagaaladii ugu dambeeyay, askarta Masar waxaa gacanta ku dhigtay ciidamada RSF ee Suudaan Sabtidii. Ciidanka Masar oo ka jawaabayay arrintan ayaa sheegay in ciidamadoodu ay Suudaan u joogaan “si ay tababar ula qaataan dhiggooda Suudaan, ayna ka shaqaynayaan sidii ay ammaankooda u sugi lahaayeen.

Qaahira waxay sidoo kale u soo baxday dhexdhexaadiye suurtagal ah intii lagu jiray rabshadihii dhawaa. Si wada jir ah Imaaraatka, Masaarida ayaa ka shaqeynaya sidii xabad joojin loo dhex dhigi lahaa ciidanka iyo RSF.

Israa’iil

Israa’iil waxay u soo bixi kartaa dhexdhexaadiye aan macquul ahayn oo u dhexeeya dhinacyada isku haya rabshadaha Suudaan.

Diblomaasiyiinta Israa’iil waxay la xiriirayeen Burhaan iyo Hemedti, sida uu sheegay sarkaal Israa’iil ah, ujeedaduna waxay ahayd in la dejiyo xaaladda si loo horumariyo dhismaha dawlad rayid ah.

Suudaan iyo Israa’iil waxay caadiyeeyeen xiriirkooda bishii Oktoobar 2020 ka dib cadaadis ballaaran oo ka yimid jeneraalada Suudaan ee maamulkii madaxweynihii hore ee Mareykanka Donald Trump.

Ruushka

Sidoo kale Ruushku waxa uu si weyn u xiiseeyaa horumarka ka socda Suudaan. Waxa ay damacday in ay saldhig ciidan ka samaysato badda cas, halkaas oo shirkado badan oo Imaaraadka laga leeyahay ay aad u doonayaan in ay maalgashadaan.

Waxa kale oo jira calaamado su’aal ah oo ku saabsan doorka kooxda Wagner – koox shirkad calooshood u shaqeystayaal Ruush ah oo uu madax u yahay nin aad ugu dhow Vladimir Putin. Ciidamada Wagner ayaa ku lug yeeshay dagaalo dhowr ah oo ka dhacay qaarada Afrika, sida Liibiya iyo Maali, waxaana lagu eedeeyay inay galeen dambiyo dagaal.

Lama oga inay hadda ka dagaalamayaan Suudaan, laakiin kooxda caanka ah waxay u badan tahay inay “ay u badan tahay inay ku hawlan yihiin dagaalka hadda socda si ay u sii joogaan dalka oo ay u ilaashadaan danahooda ganacsi ee waaweyn”, Ashok Swain, madaxa waaxda cilmi-baarista nabadda iyo khilaafaadka Jaamacadda Uppsala ee dalka Iswiidhan, ayaa Aljazeera ka soo xigatay in uu yirri.

Madaxa RSF Hemedti ayaa xiriir dhow la leh Ruushka, isaga oo u duulay Moscow horraantii 2022, maalin kadib markii Kremlin-ka uu billaabay duullaanka buuxa ee Yukrayn.

Maraykanka

Dawladaha reer galbeedka – oo uu ugu horeeyo Maraykanku – ayaa muujiyay taageerada ay u hayaan u wareejinta dawlad dimuqraadi ah ka dib afgambigii Cumar Al-Bashiir, kaas oo ay garab istaageen afgambigii Oktoobar 2021 ee ay hogaaminayeen Burhaan iyo Hemedti.

Tan iyo markaas waxay hakiyeen taageeradii maaliyadeed waxayna taageereen qorshayaasha loogu talagalay kala-guurka cusub ee loo qaadayo dowlad rayid ah.

Koox diblumaasiyadeed oo Mareykan ah ayaa lagu soo waramayaa in ay rasaas ku fureen dagaalyahano xiriir la leh RSF Talaadadii. Xoghayaha arrimaha dibadda ee Mareykanka Antony Blinken ayaa xaqiijiyay in dhammaan shaqaaluhu ay bad qabaan, balse waxa uu weerarka ku tilmaamay mid “ka-fiirsasho la’aan ah” iyo “mas’uuliyad darro”. Blinken wuxuu si toos ah ugu digay Hemedti taleefoonkii xigay ee ahaa in khatar kasta oo ku wajahan diblomaasiyiinta Mareykanka ay tahay mid aan la aqbali karin.

Facebook Comments Box

Waa bare, qoraa, cilmi-baare, iyo hogaamiye fikir iyo aragti xambaarsan oo wax ka dhiga kuliyada dowladnimada iyo difaaca ee Jaamacadda Ramaas 'Ramaas University'. Waa falanqeeye ka tirsan Diblomaasi.com. Qoraaga waa qoraa dhawaanahan qoray buuggaag iyo qoraallo kala duwan oo aan dhanka wax tarka kala dhicin.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Diblomaasiyadda

Madaxweyne Joe Biden wuxuu Kenya ku sheegay inay tahay saaxiibka ugu weyn ee aan NATO ka tirsaneen

Talaabadan ayaa u ogolaan doonta Washington in ay xoojiso xiriirka dhanka amaanka ah ee ay la leedahay Kenya marka ay ciidamadeedu ka baxaan Niger.

Published

on

WilliamsRuto (Biddax) Joe Biden (Middig)

Madaxweynaha Mareykanka Joe Biden ayaa isbuucaan Kenya siiyay maqaamka xulafada ugu weyn ee aan NATO ka tirsanayn, halka madaxweynaha dalka Kenya, William Ruto, uu ku sugan yahay Washington oo uu booqasho ku joogo, wakaaladda wararka ee Associated Press, oo soo xiganaysa laba sarkaal oo Maraykan ah oo aan la garanayn.

Tani waxay Kenya ka dhigi doontaa waddankii ugu horreeyay ee ka hooseeya Saxaraha Afrika iyo qaaradda afaraad ka dib Masar, Marooko, iyo Tunisiya si ay u helaan magacaabistan.

Cinwaanka maqaamkaas waxay Washington siisay wadamada xidhiidhka shaqo ee istiraatijiga ah la leh Ciidanka Maraykanka balse aan xubin ka ahayn NATO. Waxay u ogolaataa dowladaha la siiyo maqaamkaas inay hub aad u casrisan ka helaan dawladda Maraykanka iyadoo sidoo kale kobcinaysa iskaashi amni ee dhow.

Talaabadan ayaa kusoo beegmeysa xili xukuumada Washinton ay isku diyaarineyso inay ciidamadeeda kala baxdo dalalka Chad iyo Niger xili ay hoos u dhaceyso saameynta ay ku leedahay Afrika.

Sida laga soo xigtay Politico, mansabka astaanta u ah MNNA waxa uu kor u qaadi doonaa xidhiidhka Kenya iyo Maraykanka, taas oo suurtogal ka dhigaysa in Washington ay saamayn badan ku yeelato Bariga Afrika. Kenya, si la mid ah dalal badan oo Afrikaan ah, waxay xiriir dhow la leedahay Shiinaha iyo Ruushka, taasoo walaac ku abuurtay Mareykanka iyo xulafadiisa oo ay ku jiraan Faransiiska iyo Jarmalka.

“Haddii waddan kasta oo Afrika ku yaal oo aan hore u lahayn maqaam uu leeyahay kiis hore oo ah in loo aqoonsado saaxiib weyn oo aan NATO ahayn, waa Kenya,” ayuu Politico ka soo xigtay Peter Pham, oo ah sarkaal hore oo Afrika ugu sarreeya maamulka Trump, isagoo leh. .

“Horumarinta sida aan ula wadaagno Afrika waxay ahayd mid muhiim ah oo loo maro khadka inta lagu jiro maamulkayaga,” Judd Devermont, oo ilaa sanadkan hogaaminayey Afrika oo ka shaqeysa Golaha Amniga Qaranka ee Biden, ayaa sidoo kale yiri, sida laga soo xigtay barta.

Madaxweyne Ruto ayaa Arbacadii booqasho saddex maalmood ah ku tagay magaalada Washinton, isagoo kala hadlay arrimo kala duwan oo ay ka mid yihiin ganacsiga, cafinta daymaha, 1,000 askari oo ka tirsan booliska Kenya oo la qorsheeyay in la geeyo dalka Haiti iyo colaadda Suudaan.

“Kenya iyo Mareykanka waxay wadaagaan mawqifyada guud ee nabadda iyo xasilloonida caalamka. Waxaan rajeyneynaa inaan sii xoojino xiriirka iyo iskaashiga aan la leenahay Mareykanka ee xallinta khilaafaadka iyo wax ka qabashada amni-darrada, gaar ahaan Geeska Afrika,” Ruto ayaa ku soo qoray X (hore Twitter-ka).

Dhanka kale, Benedict Wachira, oo ah qareenka maxkamadda sare ee Kenya, ayaa u sheegay wargeyska dowladda Ruushka maamusho ee RT kaasoo siiyey wareysi gaar ah oo la daabacay Khamiistii in muwaadiniinta dalka Bariga Afrika ay ka soo horjeedaan go’aanka dowladda ee ah in booliska loogu diro Haiti.

Maamulka madaxweyne Joe Biden ayaa Kenya ku ammaanay muujinta hoggaan caalami ah oo ay Qaramada Midoobay taageerto, laakiin Wachira ayaa sheegtay in Ruto “uu u sameynayo lacag dartiis.”

Madaxweyne William Ruto ayaa horay dhaleecayn kala kulmay dadka siyaasadda falanqeeya, oo uu ku jiro cilmi-baaraha Kenya, Kimanzi Nicholas, oo u sheegay RT sannadkii hore in dowladda Mareykanka ay madaxweynaha u adeegsaneyso sidii ay u sii wadi lahayd maamulidda dalal badan oo Afrikaan ah.

Reer Galbeedka ayaa u isticmaalaya madaxweynaha Kenya William Ruto si ay u riixaan ajandahooda taas oo qayb ka ah dadaallada lagu doonayo in lagu sii hayo dowlado badan oo Afrikaan ah, falanqeeye siyaasadeed iyo cilmi-baare Kimanzi Nicholas ayaa sheegay.

Sida laga soo xigtay Nicholas, Ruto waa “ka ugu fudud ee loo isticmaalo oo loo wajaho” madaxda Afrika, sidaas darteedna Maraykanku wuxuu isku dayayaa inuu siiyo “xitaa saameyn dheeraad ah gobolka.”

Wadashaqeynta Mareykanka iyo Kenya runtii waa qeyb ka mid ah ajande “danayste ah” oo ay leedahay Washington, ayuu falanqeeyaha sheegay, isaga oo ku tilmaamay “hab isku day lagu gaaro macdanta… , halkaas oo ay ku jirto saliid badan. Waa hab la isku dayo in lagu gaaro Itoobiya… in la isku dayo in la gaaro Burundi iyo Ruwaanda iyo xitaa Zambiya.”

Ruto ayaa la kulmay xoghayaha arrimaha dibadda ee Mareykanka Antony Blinken intii lagu guda jiray shirkii 78-aad ee Qaramada Midoobay oo sanadkii hore ka furmay magaalada New York, kaasoo ay labada dhinac uga wadahadleen xaaladda Suudaan, Haiti, iyo Bariga Afrika.

Blinken waxa uu Kenya ku ammaanay inay tahay “saaxiibka xooggan ee Maraykanka ee arrimo badan,” oo ay ku jiraan ammaanka gobolka iyo kan caalamiga ah. Diblomaasiga ugu sarreeya Mareykanka ayaa sheegay in Washington ay “si qoto dheer u qiimeyneyso” “tallaabooyinka xooggan” ee uu qaaday Ruto si loo “xoojiyo dimuqraadiyadda Kenya” iyo dhaqaalaha.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Sirdoonka & Militariga

Soomaaliya ayaa xabsiga u taxaabtay askar uu Mareykanku tababaray oo looga shakiyay inay xadeen raashin

Dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay in ay baarayaan xatooyo lagu eedeeyay cutubyo ka tirsan ciidamada xoogga dalka, kuwaas oo la dagaalama kooxda argagixisada ah ee Al-Shabaab.

Published

on


Soomaaliya ayaa xirtay oo shaqada ka joojisay dhowr xubnood oo ka tirsan ciidamadeeda gaarka ah ee uu Mareykanku tababaray ee sida gaarka ah u tababaran ee loo yaqaano Danab, kuwaasoo lagu eedeeyay inay leexsadeen deeq raashin ah oo ay siin jirtay dowladda Mareykanka.

Wasaaradda difaaca ee dowladda Soomaaliya ayaa bayaan ay soo saartay goor dambe oo Khamiistii ah ku sheegtay in baaritaan lagu sameeyay eedeymaha musuqmaasuqa la bilaabay iyo in saaxiibada shisheeye lagu wargeliyay tuuganimada looga shakisan yahay.

Mas’uuliyiinta Soomaaliya ayaa sidoo kale la tashaday dowladda Mareykanka “waxayna qaadi doonaan mas’uuliyadda raashinka la siinayo ciidamada Danab,” ayaa lagu yirri qoraalka.

Guutada Danab, oo ah cutub ka tirsan ciidamada Kumaandooska Soomaaliya (CKS), ayaa ah kuwa ugu horreeya ee ka hela kaalmada amniga ee Mareykanka, taasoo qeyb ka ah howlgalka ka socda Soomaaliya oo ay colaadaha sokeeye aafeeyeen haddana dagaal kula jirto kooxda Al-Shabaab ee xiriirka la leh Al-Qaacida.

Tan iyo sanadkii 2017, ku dhawaad 3,000 oo askari ayaa lagu soo waramayaa in ay ku guulaysteen in ay dib ula wareegaan gacan ku heynta dhul badan oo ay ka talinayeen kooxda Al-shabaab, kuwaas oo si joogta ah u duqeeya goobaha ay dadku ku badan yihiin ee Geeska Afrika.

Xukuumadda Washington ayaa bishii Febraayo ku dhawaaqday inay lacag ka badan 100 milyan oo dollar ku bixinayso dhismaha ilaa shan saldhig oo cusub oo ay ku sugan yihiin ciidamada gaarka ah, iyadoo ay sii kordhayaan hanjabaadaha Al-shabaab iyo xilli howlgalka nabad-ilaalinta Midowga Afrika ee Soomaaliya uu sii yaraanayo joogitaankooda.

Khamiistii, sarkaal Mareykan ah oo magaciisa qariyay ayaa u sheegay wakaaladda wararka ee Reuters in Washington ay si dhab ah u qaadaneyso dhammaan eedeymaha musuqmaasuqa ee ka dhanka ah qeybta cunto-bixinta ee ciidamada Danab.

“Waxaan rajeyneynaa inaan kala shaqeyno Danab abuurista ilaalinta lagama maarmaanka ah iyo tillaabooyinka isla xisaabtanka si looga hortago shilalka mustaqbalka ee saameyn kara gargaarka mustaqbalka,” ayuu yiri sarkaalku, isagoo aan sheegin in Mareykanku uu joojiyay nooc kasta oo gargaar ah oo uu siin jiray ciidanka.

Telefishinka Shabelle TV, ayaa warbixin uu Sabtidii soo xigtay ka soo xigtay sarkaal sare oo ka tirsan safaaradda Mareykanka, isagoo sheegay in Washington ay joojisay sahaydii cunnada ee qeybta milateriga ee sarsare, taasoo jawaab u ah eedeymaha xatooyada ah.

Eelka qarashka argagaxisa-la-dirirka iyo tababbarka Maraykanka ee Soomaaliya

Maraykanku wuxuu sheegaa in ujeeddada uu Soomaaliya u joogaa ay tahay in uu soo afjaro al-Shabaab, nabaddana horumariyo. Laakiin waxaa la sheegaa siyaasadaha argagaxisa-la-dirirka ee Maraykanku ay tahay eel lid ku ah raadkii loo dan lahaa, ee ay dabka khilaafka u sii hurinayaan, ayuu yirri qoraa Ẹniọlá Ànúolúwapọ́Ṣóyẹmí.

Aqoonyanakan ayaa aaminsan in ‘hannaanka ay maraan tababbarka ciidanka Maraykanka iyo kaalmadiisa Soomaaliya oo ah mid kor-ka-soo-dhis (top-down) ahi wuxuu u eexday xukuumadda dhexe ee maamulku ku urursan yahay ee Muqdisho fadhida, iyadoo siyaasadda—iyo dhibaatada—Soomaaliya ay debci ahaan tahay mid daadegsan oo waayaha ay ku fushaana uu yahay mid aad isu gedgeddiya.

Hannaanka Maraykanku kolka uu taageerayo xukuumadda dhexe, wuxuu lamahuraan ka dhigayaa khilaaf qarxa, maaddaama oo weliba qaabdhismeedka kor-ka-soo-dhiska ahi uu lid ku yahay waayaha gudeed ee Soomaaliya ee is gedgeddiya, oo sida ay u badan tahay uu sii jiri doono xataa kolka uu Maraykanku ka faraxasho tababbarka ciidan ee rasmiga ah. Isla markaa, saamayska aan miisaannayn ee Maraykanku leeyahay wuxuu meesha ka saarayaa nidaamyada gun-ka-tolidda (bottom-up) ah ee xallinta khilaafyada iyo siyaasadda dibuheshiisiinta ee ka hanaqaaday qaybo ka mid ah gobolka (gaar ahaan Soomaalilaan).

Baaxadda maalgelinta argagaxisa-la-dirirka—gaar ahaan maalgelinta Wasaaradda Arrimaha Debaddu ku bixiso Hawlgalka Midawga Afrika ee Soomaaliya (AMISOM) iyo Ciidanka Xoogga Soomaaliyeed iyo cutubyadiisa gaarka ah (khaas ahaan, Danab)—wuxuu eel xun kaga tegay xidhiidhadii caalamiga ahaa iyo kuwii mandiqadda ee Soomaaliya, iyadoo lacagta ay Dawladda Federaalku ka hesho cashuuruhu ay aad uga yar tahay qarashka la shaaciyay ee argagaxisa-la-dirirka ku baxa sannaddii, marka lagu xisaabtamo dhammaan sannadaha xogtoodu kaydsan tahay ee la isku hallayn karo. Intaa waxa dheer, maaddaama qarashka argagaxisa-la-dirirka ee Maraykanku ku bixiyo Soomaaliya debci ahaan aanu banyaal ahayn, waxa cid kasta—xataa haayadaha qaabbilsan korjoogtaynta hawlaha argagaxisa-la-dirirka ee Maraykanku ka wado Soomaaliya—ku adkaanaysa in ay fahanto oo u qiildaydo ficillada Maraykanka.

Ciidamada Mareykanka ee ku sugan gudaha Soomaaliya waa kuwa aad u hubaysan, waxayna gudaha Soomaaliya galeen sanadkii 2007-dii, howshooda ugu weynna waxay ahayd in ay ciidamada dowladda federaalka ka caawiyaan dhinaca tababarka militariga.

Dagaalada Soomaaliya ee Al-shabaab lagula jirro

Intii lagu jiray 2016 iyo 2017, arday ka qalin jabiyay Akadeemiyada Militariga Royal ee Sandhurst iyo xubin 23-sano ah oo ka tirsan ciidamada Ingiriiska ayaa u adeegay agaasimaha Istaraatiijiyadda iyo Agaasinka Qorshayaasha ee CJTF-HOA.

Waxa uu door muhiim ah ka qaatay dagaaladii ka dhacay Soomaaliya, sida “qorsheynta howlgalkii Dooxada Jubba” ee halkaasi ka dhacay.

In kasta oo abaal-marin lagu xusay in sarkaalka Biritish-ka ah uu “saamayn wanaagsan oo guulaystay ku yeeshay… xasiloonida gobolka”, haddana waxaa xusid mudan in sannadkii 2017-kii warbixin ka soo baxday wasaaradda arrimaha dibadda Maraykanka lagu sheegay in “al-Shabaab ay sii wadatay gacan ku haynta Dooxada Jubba, ayna sii wadaan hawlgalkooda. Xoriyada dhaqdhaqaaqa meelo badan oo kale oo ka tirsan koonfurta iyo bartamaha dalka.

Marka laga soo tago intaas, sanadka soo socda, dhimashada ka dhalatay weerarrada Al-Shabaab ee Soomaaliya ayaa dhab ahaantii gaaray heerkii ugu sarreeyay oo dhan 5,224.

“Dowladda Soomaaliya ee uu madaxweynaha ka yahay Xasan Sheekh Maxamuud ayaa dagaal geesinimo leh kula jirta al-Shabaab iyadoo kaashanaysa tiro ka mid ah taageerayaasha gudaha iyo dibadda, oo ay ku jirto Boqortooyada Ingiriiska,” ayuu yirri taliyaha Africom Jeneral Langley horaantii sanadkan.

Laakiin inkasta oo labaatan sano oo weerarro ah ay ciidamada kumaandooska Maraykanku qaadeen, hawlgallada iskaashatooyinka ah, dagaalka wakiillada, iyo duqaymaha cirka – oo ay taageerayaan UK iyo xulafada kale – Soomaaliya “waxa korortay dhimashada boqolkiiba 157 oo lala xiriirinayo Al-Shabaab sannadkii la soo dhaafay, taasoo keentay 7,937 dhimasho ah,” waa sida laga soo xigtay Xarunta Afrika ee Daraasaadka Istaraatiijiyada, machad cilmi baaris oo Pentagon ah.

“Tani waxay ka dhigan tahay heerkii ugu sarreeyay ee dhimashada Soomaalida 17-kii sano ee ay jirtay”, ayay xustay.

Iyadoo dhawaanahan ay soo baxayeen warbixino ku saabsan horumarka Mareykanka iyo isbaheysiga ay ka sameeyeen Soomaaliya, iyo guulo laga gaaray milateriga Soomaaliya intii lagu jiray duullaanka la qaaday 2022, dowladda Soomaaliya ayaa weli awoodin in ay xitaa caasimaddeeda ka difaacdo weerarrada Al-Shabaab, waxaana dhawaan lagu wareejiyey amniga xarunta madaxtooyada iyo baarlamaanka. 

Facebook Comments Box

Continue Reading

Sirdoonka & Militariga

Hogaamiyayaasha Afrika ayaa ku dadaalaya in qaab cusub loo wajaho la dagaalanka argagixisada

Rabshadaha xagjirka ah ee ka socda qaaradda ayaa waxaa ku dhintay in ka badan 7,000 oo rayid ah sannadkii hore oo kaliya, sida laga soo xigtay xogta qaaradda.

Published

on


Midowga Afrika (MA) ayaa ku baaqaya in la sameeyo istaraatiijiyad adag oo ka dhan ah argagixisada, oo ay ku jirto in la diro ciidamo heegan ah oo suga ammaanka si ay wax uga qabtaan rabshadaha xagjirka ah ee ka socda qaaradda.

Khudbad uu ka jeediyay shir madaxeedka amniga ee caasimadda Nayjeeriya ee Abuja Isniintii, ayuu madaxweynaha guddiga Midowga Afrika Moussa Faki Mahamat ku sheegay in weerarada sii kordhaya ee kooxaha hubeysan ee dhammaan gobollada Afrika ay lagama maarmaan tahay dadaallo nabad ilaalineed oo maxalli ah oo ballaaran.

Sida laga soo xigtay madaxweynaha guddiga Midowga Afrika Moussa Faki Mahamat, tirada weerarrada maalinlaha ah ee xagjiriinta qaaradda ayaa kordhay celcelis ahaan sideed sannadkii hore, marka la barbar dhigo afar kaliya intii u dhaxaysay 2017 iyo 2021. Celcelis ahaan tirada dhimashada maalinlaha ah ayaa gaartay 44, iyada oo 18 ay ahayd 2017-2021.

“Nasiib darrose, dadka rayidka ah waxay sii wadaan in ay qaadaan dhibaatada ugu daran ee falalkan foosha xun, iyadoo in ka badan 7,000 ay ku dhaawacmeen 2023 oo keliya. Waxaa intaa dheer, Amniga iyo Waaxyaha Millateriga lagama badbaadin, iyadoo ay la kulmeen 190.8% khasaaraha shaqaalaha ah, oo gaaraya in ka badan 4,000 oo dhimasho ah,” ayuu yiri Faki.

Waxa uu ku eedeeyay xaaladda ammaanka in ay sabab u tahay afgambiyadii ugu dambeeyay ee ka dhacay qaar ka mid ah dalalka xubnaha ka ah Midowga Afrika, gaar ahaan Galbeedka Afrika, halkaas oo Burkina Faso, Maali, iyo Niger ay dhammaan afgembiyeen dowlado rayid ah oo lagu sheegay in ay ku guuldareysteen in ay damiyaan tobaneeyo sano oo fallaago jihaad ah inkastoo ay joogaan ciidamo shisheeye.

Dhammaan saddexda dowladood ee uu militarigu maamulo ayaa dalka ka saaray ciidamada Faransiiska, iyagoo ku eedeeyay Paris inay faragelin ku heyso. Niger waxa kale oo ay dhawaan joojisay heshiis iskaashi oo dhanka difaaca ah oo ay la gashay Washington 2012 kaas oo u ogalaaday ku dhawaad 1,000 askari oo Maraykan ah iyo qandaraasleyaal rayid ah in la dejiyo dalka aan bad lahayn.

Qodobkaasi korre haddii aan nahay Soomaali waxay ka dhigan tahay in ciidamada shisheeye aysan Soomaali amni u keeni karrin, waxayna gudaha Soomaaliya ku sugan yihiin in ku dhow 20 sano.

Kooxaha falaagada ah ee xiriirka la leh Al-Qaacida, gaar ahaan Al-Shabaab, ayaa weeraro joogto ah ka geysta dhowr dowladood oo Afrikaan ah, oo ay ku jiraan kuwa gobolka Saaxil – Burkina Faso, Maali, iyo Soomaaliya ee Bariga Afrika. Ugu yaraan 7,800 oo qof oo rayid ah ayaa lagu dilay todobadii bilood ee ugu horreysay sanadkan 2023 gobolka Saaxil oo keliya, sida lagu sheegay tirooyinka ay soo tebiyeen Mashruuca Xogta Goobta iyo Dhacdooyinka Colaadda (ACLED).

Soomaaliya marka aad tusaalle usoo qaadato dhibaatada ugu weyn ee dowladaha Afrikaanka kale ay kala mid tahay waa nidaam nin jeclaysi, masuq-maasuq balse intaasi waxaa inoo dheer ciidamada goobaha ay qabsadaan ma jirto istiraatijiyad lagu xaqiijinayo sii joogitaanka iyo amniga magaladdii lagal wareegay Al-shabaab.

Haddii aan tusaalle fiican usoo qaadano: Bishii maarso ee lasoo dhaafay ciidamada xoogga dalka Soomaaliya, daraawiishta Galmudug iyo xoogaggii dib u xoreynta shacabka ayaa isaga baxay dhulkii ragga badan ay ku dhinteen ee laga xoreeyey Al-shabaab ee koonfurta gobolka Mudug, gaar ahaan degmooyinka Camaara iyo Bacaadweyne.

Xaaladdaan ayaa gilgishay halgankii dalka looga xoreynayey Khawaarijta oo ah ‘magaca ay dowladda federaalka Soomaaliya u taqaano’ Al-shabaab ee labada sano soo socday, waxayna dad badan ka niyad jabeen sida ay wax u socdaan, eedda ugu badan waxay dul hoganeysaa taliska ciidanka xoogga dalka.

Furinta ugu dambeysa ee askari Soomaaliyeed uu difaac uga jiro waa degmada Baxdo ee gobolka Galgaduud iyo degmada Wisil ee gobolka Mudug, ciidan u badan kuwii lagu soo tababaray dalka Eriteriya oo dhawaan la geeyey halkaas iyo guutada Abuu-dujaana ayaa baneeyey deegaanadaas.

Siyaasiyiinta reer Galmudug ayaa isku eedeynaya qorshaha bixitaanka ciidamada soo baneeyey furimihii dagaalka ee koonfurta gobolka Mudug, gaar ahaan deegaano muhiim ah oo waqti badan iyo dhiigga rag qaali ah lagu bixiyey sidii loo xoreyn lahaa.

Halgankii ka socday Galmudug ayaa u muuqda mid ku biyo shubtay olole doorasho, koox taageersan Taliyaha NISA Mahad Salaad oo madaxweynaha Galmudug u hanqal taagaya ayaa Madaxweyne Axmed Cabdi Kaariye ‘Qoor Qoor’ ku eedeyneya inuu ka dambeeyo bixitaanka ciidanka, iyagoo sheegaya in madaxweynuhu uu ka shaqeynayo in lasoo baneeyo deegaano hor leh. Koox kale oo taageersan Qoor Qoor ayaa buun buuninaya war sheegaya in Madaxweyne Axmed Cabdi Kaariye uu ku wajahan yahay deegaanada ay joogaan ciidankii ka soo baxay furimaha dagaalka, si khilaafaadka jira uu u xaliyo, ciidankana ugu celiyo deegaanada ay ka soo baxeen.

Waa dhaqan soo jireen ah oo sida dhaxalka leh ay ugu tageen siyaasiyiinta Soomaaliyeed marka ay doonayaan xil. Waana sida muuqato maanta ee madaxweynaha maamulka Galmudug Axmed Cabdi Kaariye ‘Qoor Qoor’ iyo taliyaha NISA oo isku raba xilkaas. Laakiin waxay dhabar jab ku tahay qorshaha madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud oo kasoo shaqeynayay hawshaan hawlgalka ee la dagaalanka Al-shabaab.

Madaxweynaha Togo Faure Gnassingbe ayaa sheegay in iyadoo Saaxil ay la kulmaan weerarrada ugu badan, gobollada xeebaha sida Togo ayaa sidoo kale wajahaya khataro isa soo taraya taasoo ay ugu wacan tahay awood la’aanta hay’adaha tobaneeyo sano jiray inay si wax ku ool ah uga jawaabaan dhibaatada.

Madaxweynaha guddiga Midowga Afrika Moussa Faki Mahamat ayaa sheegay in loo baahan yahay dhaqaale dheeraad ah si looga hortago fiditaanka argagixisada.

“Habka cusubi waa muhiim sidaan irri. Waa in lagu daraa qaab cusub oo lagu maalgelinayo dagaalka lagula jiro Argagaxisada, ka qayb galka ballaaran ee hay’adaha Afrikaanka ah iyo jilayaasha bulshada rayidka ah,” ayuu yirri.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Sirdoonka & Militariga

Markab dagaal oo Turkigu leeyahay oo kusoo xirtay dekadda Muqdisho: Dhaqan-gelinta heshiiska iskaashiga difaaca labada dal

Markab kuwa dagaalka ah oo laga leeyahay dalka Turkiga ayaa maanta kusoo xirtay dekadda magaalada Muqdisho. Arrintan ayaa imanaysa toddobaadyo uun kadib markii Soomaaliya iyo Turkigu ay kala saxiixdeen heshiiska Iskaashiga Difaaca iyo Dhaqaalaha ee labada waddan.

Published

on


Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud oo ay wehelinayaan Wasiirro ka tirsan Xukuumadda Soomaaliya iyo Danjiraha dowladda Turkiga ayaa kaga qeyb-galay dusha markab dagaal oo ay leeyihiin Ciidamada Difaaca Turkiga munaasabad ku saabsan dhaqan-gelinta heshiiska iskaashiga difaaca Labada dal.

Heshiiskan oo ay ku jiraan iskaashiga ka dhanka ah argagixisada, ayaa ku soo beegmaya iyadoo Geeska Afrika ay ka taagan tahay xiisad ka dhalatay heshiiskii Itoobiya iyo maamulka goonida isu taagay ee Somaliland ay weli cirka isku sii shareerayso.

Madaxweynaha ayaa xusay taariikhda faca-weyn ee ka dhaxaysa Turkiga iyo Soomaaliya, gaar ahaan doorka wanaagsan ee ay ka qaadanayaan dowlad-dhiska, gargaarka iyo garab istaagga dadka Soomaaliyeed, iyagoo xilli adag ku soo dhiirraday in ay soo gaaraan Soomaaliya.

“Dowladda aan walaalaha nahay ee Turkiga oo heshiiskani inaga dhexeeyo waa dal iyo dad aan naqaanno, marar badan hiil inoo muujiyay. Waa waddan saaxiib iyo walaal ah oo aan ku aamini karno iskaashigan muhiimka u ah difaaca qarannimadeeenna iyo midnimadeenna dhuleed” ayuu yiri madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud.

Madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud oo mahadcelin iyo bogaadin u diray Madaxweynaha Turkiga, ayaa shacabka Soomaaliyeed ugu bishaareeyey in dhaqan-gelinta heshiiskan ay suurta gelinayso dib u soo celinta Ciidamadda Badda Soomaaliyeed oo awood u yeesha in ay kaligood sugaan difaaca badaheenna, muddo dhow kaddib, haddii Alle idmo.

Xiriirka Soomaaliya iyo Turkiga ayaa sii xoogeysanayay tan you markii madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan uu booqday Soomaaliya, oo xilligaas ay abaar ba’an ka jirtay sanadkii 2011-kii. Heshiiskan milatari ee ay kala saxiixdeen Soomaaliya iyo Turkiga ayaa ku soo beegmaya xilli uu muran ka dhaxeeyo Soomaliya iyo Ethiopia. Kaasi oo ka dhashay heshiis is-afgarad ah oo ay Ethiopia la saxiixatay Somaliland billowgii bishii January ee sannadkan. Heshiiska qaab dhismeedka difaaca iyo iskaashiga dhaqaalaha ayaa waxaa wada saxiixday wasiirka gaashaandhigga Turkiga Yasar Guler iyo dhiggiisa Soomaaliya Cabdulqaadir Maxamed Nuur oo booqasho rasmi ah ku tagay magaalada Ankara.

“Heshiiska aan maanta saxiixnay waxa uu ku saabsan yahay in la iska kaashado dagaalka ka dhanka ah argagixisada iyo iskaashiga ciidamada iyo dhaqaalaha,” ayuu yiri wasiirka difaaca Soomaaliya mudane Cabdulqaadir Maxamed Nuur oo ka hadlayay shir jaraa’id oo ay si wadajir ah u qabteen. “Waxaan aaminsanahay in heshiiska uu wax weyn ku soo kordhin doono Soomaaliya.”

Wasiirka gaashaandhigga Turkiga Yasar Guler, oo ku tilmaamay kulanka labada hogaamiye ee difaaca mid midho dhal ah, ayaa sheegay in heshiisku “uu sii wanaajin doono” xiriirka milatari ee labada dal. “Soomaaliya waa saaxiib muhiim ah oo uu Turkiga ka leeyahay Afrika,” ayuu hadalkiisa ku daray, isagoo ku celceliyay taageerada uu dalkiisu u hayo madaxbannaanida dhuleed ee Afrika iyo madax-bannaanida.

Booqashada Nuur ee Turkiga uu ku tagay Ankara ayaa ku soo beegantay iyadoo Geeska Afrika ay ka taagan tahay xiisad ka dhalatay heshiiskii ay Somaliland iyo Itoobiya kala saxiixdeen 1-dii Jannaayo, kaasoo Addis Ababa loogu ogolaanayo inay gasho Badda Cas si ay u aqoonsato Somaliland oo ka go’day.

Soomaaliya, oo aan Somaliland u aqoonsan maamulka kamid ah maamulada dalka ayaa heshiiskaas ku tilmaantay mid xad-gudub ku ah madax-banaanideeda. Ankara waxay si cad u taageertay midnimada dhuleed ee Soomaaliya oo ay xiisado ka jiraan. Soomaaliya – oo ka mid ah dalalka fara ku tiriska ah ee martigeliyay saldhigga millatari ee Turkiga – waxay wadashaqeyn dhow la leedahay Turkiga.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Sirdoonka & Militariga

Madaxweynaha Shiinaha Xi Jinping ayaa ku dhawaaqay dib u habeyn ballaaran oo militariga dalkiisa ah

Ciidanka cusub ee Taageerada Macluumaadka Ciidanka ayaa gacan ka geysan doona “tartanka dagaalka casriga ah,” hogaamiyaha Shiinaha ayaa yirri.

Published

on


Hoggaamiyaha Shiinaha Xi Jinping ayaa ku dhawaaqay dib u habeyn ballaaran oo lagu sameynayo ciidamada, isaga oo abuuraya ciidan cusub oo taageera xogta ciidanka kaas oo mas’uul ka noqon doona la tacaalidda dagaalka isku-dhafka ah.

Arrintan ayaa laga sheegay xaflad ka dhacday magaalada Beijing Jimcihii. Xi ayaa sheegay in Shiinuhu ay tahay in ay mudnaan siiyaan horumarinta ciidankooda xilligan casriga ah, iyo sidoo kale in ay kor u qaadaan awooddooda iyada oo loo marayo dib-u-habeyn, sayniska, iyo karti cusub.

Hogaamiyaha Shiinaha ayaa ku tilmaamay garabka cusub ee la abuuray ee ciidanka inuu yahay ‘xoog istaraatiiji ah’ kaas oo bixin doona taageero aan laga maarmi karin ee isku xirka iyo isticmaalka shabakadaha nidaamka macluumaadka. “Waxay door muhiim ah ka ciyaari doontaa horumarinta tayada sare ee ciidamada Shiinaha ee horumarinta iyo tartanka dagaalka casriga ah,” ayuu yirri, sida laga soo xigtay bogga dawladda Shiinaha.

Jeneral Bi Yi ayaa loo magacaabay taliyaha laanta cusub ee militariga, iyadoo Jeneral Li Wei loo magacaabay komishanarka siyaasadda. Ciidanka Xoraynta Dadka, komishanarka waxay u adeegaan sidii taliyaha labaad waxayna inta badan mas’uul ka yihiin hawlaha maamulka iyo waxbarashada siyaasadda.

Madaxweyne Xi ayaa sidoo kale xusay in ay muhiim tahay in loo “hoggaansamo xogta ay hogaamineyso iyo guusha wadajirka ah, isku xirka macluumaadka fudud, ilaha macluumaadka ee isku dhafan,” iyo sidoo kale xoojinta ilaalinta macluumaadka.

Dhanka kale, Beijing waxay kala dirtay Ciidankeeda Istiraatiijiyadeed ee Taageerada, oo la abuuray 2015 si kor loogu qaado khibradda Shiinaha ee hawada, internetka, dagaalka siyaasadeed, iyo elektiroonigga, oo ay ka caawiso inay la dagaallamaan “isku dhacyada macluumaadka.”

Isagoo ka hadlaya dib-u-habaynta, afhayeenka Wasaaradda Difaaca Wu Qian ayaa sheegay in Shiinuhu hadda leeyahay afar adeeg oo milatari – Ciidanka, Ciidanka Badda, Ciidanka Cirka, iyo Ciidanka Gantaalka, iyo afar u qaabilsan hubka – Ciidanka Hawada, Ciidanka Internetka, Ciidanka Taageerada Macluumaadka, iyo Ciidanka Taageerada Saadka Wadajirka ah. .

Dib u habeynta milateri, oo ay Bloomberg ku tilmaantay tii ugu ballaarneyd tan iyo 2015-kii, ayaa daba socota xil ka qaadis lagu sameeyay sagaal sarkaal oo sare oo militari ah oo ka tirsanaa baarlamaanka bishii Diseembar, oo ay ku jiraan afar ka mid ah ciidamada gantaallada.

Tani waxay sidoo kale timid ka dib markii taliyihii hore ee difaaca Li Shangfu la ceyriyay bishii Oktoobar. Beijing ma aysan bixin wax sharraxaad ah oo ku saabsan isku shaandheyntan, laakiin wararka warbaahinta reer galbeedka ayaa tilmaamaya in Li uu ku socdo baaritaan la xiriira musuqmaasuq.

Shiinuhu wuxuu si joogto ah u qaaday tillaabooyin uu ku xoojinayo awoodiisa ciidan iyada oo uu xifaaltanka kala dhaxeeyo Maraykanka, kaas oo sii xoogaystay sannadihii la soo dhaafay iyada oo ay ugu wacan tahay ismaandhaafka ka taagan Taiwan. Iyadoo Shiinuhu uu u arko jasiiradda iskeed isu maamusho inay ka mid tahay dhulkeeda madax bannaan, Washington waxay oggolaatay iibinta agabka milatariga ee Taipei, iyadoo madaxweyne Joe Biden uu ballan qaaday inuu difaaci doono haddii ay soo gasho Beijing.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Xul