Connect with us

Afrika

Waa maxay sababta Aljeeriya ay u doonayso inay ku biirto BRICS?

Falanqayn: Ku biirista isbahaysiga ururka BRICS waxay xoojinaysaa xiriirka Aljeeriya ee Shiinaha iyo Ruushka waxayna furi doontaa fursado kale oo maaliyadeed iyo maalgashi shisheeye ah.

Published

on


Aljeeriya markii ay codsatay in ay ku biirto kooxda BRICS ee ah wadamada dhaqaalahooda soo koraya sanadkii hore, Aljeeriya waxa ay hadda isku dayaysaa in ay dhamaystirto xubinnimadeeda kooxda.

Ka dib booqashadiisa qaran ee Shiinaha bishii hore, madaxweynaha Aljeeriya Cabdelmadjid Tebboune ayaa ku dhawaaqay in dowladdiisu ay si rasmi ah u codsatay ka mid noqoshada Bangiga BRICS, isagoo codsaday inuu xubin ka noqdo saamilayda oo dhan $1.5 bilyan.

Waxaa aasaasay ururka BRICS ee 2015, Bangiga Horumarinta Cusub (NDB) wuxuu u baahan yahay inuu kordhiyo lacag ururinta iyo amaahinta lacagta maxalliga ah, gaar ahaan iyada oo aasaasaha saamiyada Ruushka uu saaran yahay cunaqabatayn caalami ah ka dib duulaankii Ukrayn.

Markii hore waxaa lagu aasaasay $10 bilyan oo raasumaal saami ah oo la bixiyay oo laga keenay waddan kasta oo BRICS-ka kamid ah, NDB waxay ku samayn kartaa maalgelin dheeraad ah, raasamaal xubnaha cusubna waa la soo dhaweeyaa.

Kooxda BRICS ayaa waxay ka kooban tahay Baraasiil, Ruushka, Hindiya, Shiinaha, iyo Koonfur Afrika, ‘BRICS’ waa erey la soo gaabiyey oo uu curiyay dhaqaaleyahan Goldman Sachs. Waqtigan xaadirka ah, ururku wuxuu matalaa 25% dhaqaalaha adduunka iyo 42% dadweynaha adduunka.

Tan iyo markii ku dhawaad 40 waddan ay muujiyeen xiisaha ay u qabaan ku biiritaanka kooxda BRICS, ballaarinteedu waxay noqon doontaa mawduuca ugu kulul ee shir-madaxeedka sannadlaha ah ee Koonfur Afrika toddobaadka soo socda. Si kastaba ha ahaatee, waxaa jirta caddayn la’aan ah in waddamo cusub lagu dari doono xubinnimada asaasiga ah ama la siin doono heerka goobjooge oo ah qaab BRICS+ ah.

“Ilaa 22 waddan ayaa si rasmi ah ula xiriiray BRICS si ay xubin buuxda uga noqdaan, tiro la mid ahna waxay si aan rasmi ahayn wax uga weydiiyeen ku biirista. Musharixiinta caanka ah waxaa ka mid ah Argentina, Iiraan, Sacuudi Carabiya, Itoobiya iyo Imiraatka,” Ashok Swain, oo ah borofisar ku takhasusay cilmi-baarista nabadda iyo khilaafaadka ee Jaamacadda Uppsala ee Sweden, ayaa sidaasi sheegay.

“Kooxda BRICS, oo ka dhigan 31.7% GDP-ga caalamiga ah iyada oo iibsanaysa sinnaanta awoodda, ayaa loo arkaa inay tahay awood xoog leh maadaama ay dhistay bangi oo ay kordhisay ganacsiga xubnaheeda, laakiin fikradaha ku saabsan guulahoodu way kala duwan yihiin.”

Maadaama Shiinuhu yahay dhaqaalaha ugu weyn ee BRICS, ku qancinta Beijing inay u ogolaato Aljeeriya inay ku biirto madasha ayaa laga yaabaa inay ahayd mid ka mid ah ujeedooyinka booqashadii dhawaan ee madaxweynaha Aljeeriya. Dhiirigelin ahaan, MD Cabdelmadjid Tebboune waxaa la siiyay dammaanad maalgashi qiimihiisu yahay $36 bilyan gudaha Aljeeriya xagga wax soo saarka, tignoolajiyada, iyo beeraha. Lahaanshaha iskaashi istaraatiijiyadeed oo dhamaystiran oo lala yeesho Shiinaha tan iyo 2014, Aljeeriyana waxay si toos ah ugu dhex jirtaa saameeynta Beijing.

(M) Ra’iisel wasaaraha Shiinaha Li Qiang oo gacan qaaday madaxweynaha Aljeeriya Cabdelmadjid Tebboune (B) ka hor kulan ka dhacay Hoolka weyn ee dadka ee Beijing 19 Luulyo, 2023. [Getty]

“Xamaasadda ku biiritaanka ee Aljeeriya waxay ugu horreyn ku saabsan tahay xiriirka dhaqaale ee ay la leedahay Shiinaha, taas oo Aljeeriya ay u aragto beddelka muhiimka ah ee wadamada reer galbeedka oo ah isha maalgashiga shisheeye,” ayuu yiri Michael Tachum, oo ah xubin ka tirsan dhaqaalaha iyo barnaamijka tamarta ee Machadka Bariga Dhexe (MEI). Wuxuuna intaas ku daray “Aljeeriya waxay si rasmi ah ula wadaagtay Shiinaha Hindisaheeda Belt iyo Road.”

Sida wax soo saarka muhiimka ah ee bacriminta iyo tamarta, Algjeeriya waxay lahayd wax soo saar GDP $168 bilyan iyada oo heerka kobaca uu ka sarreeyo 8% sanadka 2022.

Laakin Tanchum ayaa leh “Aljeeriya waxay u baahan tahay inay ka booddo arriga si aysan u lumin isku shaandheynta ka dhex jirta dalal badan oo codsaday xubinnimada BRICS. Tani waxay si gaar ah run u tahay kooxda ay xafiiltamaan ee Algjeeriya ee Morookko, iyadoo horumarinta qaybta wax soo saarka ee Aljeeriya ay istaagtay, warshadaha Morookko ayaa si xawli ah u kordhay “.

Waxa uu xusay, “In kasta oo Shiinuhu uu ka taxadarayo inuu dheellitiro xiriirka ka dhexeeya Rabat iyo Algiers, Beijing waxay aad u dooneysaa inay sii xoojiso ku lug lahaanshaha warshadaha baabuurta ee Morookko si degdeg ah u horumaraya sida dhawaanta caddaynta hormuudka Shiinaha ee EV batteriga go’aansaday inuu ka furo warshad cusub gudaha Morookko”.

In kasta oo dib u dhac dhaqaale uu jiro, dalka Waqooyiga Afrika u dhow ee Midowga Yurub iyo Bariga Dhexe, suuqa macaamiisha weyn, iyo shuruudaha wanaagsan ee dhammaan dalalka xubnaha ka ah BRICS.

Horraantii sannadkii hore, Moscow waxay muujisay inaysan wax diidmo ah ka lahayn dalabka xubinnimada Aljeeriya, sidaas darteed waa inay jiraan caqabado yar oo ku saabsan helitaanka xubinnimada.

Maxaa faa’iiddo iyo khasaare ugu jira Aljeeriya inay ku biirto BRICS?

Marka hore, dalka ku yaala waqooyiga Afrika ee Aljeeriya wuxuu awood u yeelan doonaa inuu xoojiyo iskaashiga uu la leeyahay Shiinaha iyo sidoo kale Ruushka, oo madaxweyne Cabdelmadjid Tebboune uu sidoo kale dhowaan booqday. Shir madaxeedka casriga ah ee BRICS ee sanadka 2022, Tebboune wuxuu ahaa martidii ugu horaysay ee khudbad ka jeedisa kulanka wuxuuna ku baaqay “hab cusub oo dhaqaale halkaas oo sinaanta wadamada ay xukumi doonaan”.

“Codsiga Aljeeriya inay xubin ka noqoto BRICS waa qayb ka mid ah istaraatiijiyada ay kula jaanqaadi karto Shiinaha si ay isaga xorowdo cadaadiska reer galbeedka, gaar ahaan Faransiiska,” Swain ayaa u sheegay wakaaladda TNA. Wuxuu intaasi raaciyey “Aljeeriya sidoo kale waa mid ka mid ah dhowrka waddan ee Afrika ee ka soo horjeeda faragelin kasta oo militari oo Niger. Sida 40-ka waddan ee kale, Aljeeriya waxay u aragtaa Shiinaha inuu yahay quwadda kale ee weyn, waxayna doonaysaa inay qayb ka noqoto BRICS, si ay u maareyso inay si wanaagsan uga gorgortanto danaheeda qaran ee quwadaha caalamka.”

Qodobka labaad, amaahda waxaa laga heli karaa NDB mar haddii Aljeeriya xubin ka noqoto kooxda, taasoo siinaysa ikhtiyaar kale oo loogu talagalay Sanduuqa Lacagta Adduunka (IMF) iyo Bangiga Adduunka. Sida MD Tebboune uu ku sheegay wareysi bishii Abriil ee sanadkan, “Ku biirista BRICS waxay ka dhigi doontaa Aljeeriya mid dhaqaale ahaan xooggan”.

Hadii Aljeeriya ay ku guulaysato in ay ku biirto BRICS waxa ay noqonaysaa wadankii labaad ee Afrikaan ah ee ka mid noqda kooxda. Laakiin halka Koonfur Afrika ay lahayd GDP $353.26 bilyan 2021, GDP-ga Aljeeriya wuxuu gaari doonaa kaliya $206 bilyan sanadka 2023, sida ku cad saadaasha IMF.

Dhanka kale, Aljeeriya ayaa sidoo kale afar jibaartay iibinta sarreenka ee Ruushka 2022, marka loo eego sanadkii hore. Si kastaba ha ahaatee, ma jiro mid ka mid ah dalalka ku jira BRICS ee ka qayb qaatay cunaqabataynta ka dhanka ah Ruushka maadaama ay dhamaantood ku tiirsan yihiin heerka dhaqaale ee Moscow.

Ugu dambeyntii, Aljeeriya ayaa laga yaabaa inay rajeyneyso inay ka fogaato dollarka Mareykanka maadaama inta badan dhaqaalaha kooxda BRICS ay u socdeen jihadaas. Raadinta beddelka nidaamka lacag-bixinta SWIFT ee uu Maraykanku xukumo iyadoo la isticmaalayo lacagaha dhijitaalka ah, kooxda BRICS waxay raadinaysaa hab ay uga fogaato khatarta cunaqabataynta.

Dhab ahaantii, in dollar-ka-dhigista aysan suurtagal ahayn inta badan dhaqaalaha BRICS, iyo xitaa xubnahooda mustaqbalka, waxay weli ku tiirsan yihiin doolarka Maraykanka mana jiro beddel dhab ah oo mustaqbalka dhow.

Dhab ahaantii, kooxda BRICS waxay kaliya bixisaa nidaam taageero oo loogu talagalay dhaqaalaha soo koraya ee waqti adag ku qaatay wax ka qabashada barnaamijyada hagaajinta qaabdhismeedka iyo IMF.

Sawirka guud, kooxda BRICS waxay si xooggan u kordhin kartaa awoodda siyaasadeed iyo dhaqaale ee Beijing ee nidaamka caalamiga ah. Afarta waddan ee asalka ah ee ku jira kooxdan – Bsrasiil, Ruushka, Hindiya, iyo Shiinaha – dhamaantood waa suuqyo soo koraya oo leh awood weyn oo kobac warshadeed iyo Shiinaha ayaa hogaaminaya awooda dhaqaale ee ugu weyn.

Facebook Comments Box

Xafiiska Falanqeynta ee Diblomaasi.com waa xafiiska u qaabilsan dabagalka wararka, baarista qotoda dheer, xaqiiqo raadin, iyo ka warbixinta arrimaha danta guud, soo bandhigida xogta qarsoon ama daahsoon sida musuq maasuqa ama arrimo laga yaabo in aan si kale loo ogaan. Xafiiska Falanqeynta ee Diblomaasi.com wuxuu door muhiim ah ka ciyaaraa la xisaabtanka dawladda, ganacsatada iyo shakhsiyaadka iyaga oo xafiiskan soo bandhigaya sheekooyin muhiim ah oo saamayn ku yeelan kara bulshada. Ujeedada waa abuurista xaddaarad cusub.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Geeska Afrika

Dibadbaxyo rabshado wata oo mar kale ka qarxay Kenya

Mudaaharaadyo dalka oo dhan ka dhacay ayaa bil ka hor ka dhashay canshuur kordhin la soo jeediyay.

Published

on

Sunta dadka ka ilmeysiisa ayaa lagu qarxiyey mudaaharaadyo kasoo cusboonaaday magaalada Nayroobi 16-kii Luulyo, 2024. © Tony Karumba / AFP

Kenya waxaa Talaadadii qalalaase hor leh ka dhacay caasimadda, Nayroobi, iyo gobollo kale. Booliska ayaa sunta dadka ka ilmeysiisa ku furay dibadbaxayaal ka soo horjeeda dowladda, kuwaas oo ku adkeysanaya in uu iscasilo madaxweyne William Ruto.

Mudaaharaadyada dalka oo dhan oo bil ka hor ka dhashay canshuur kordhin la soo jeediyay, ayaa si aan kala go’ lahayn u socday xitaa ka dib markii madaxweyne Ruto uu laalay sharciga canshuuraha 26-kii Juun oo uu kala diray ku dhawaad ​​dhammaan golahiisa wasiirada 11-kii luulyo.

Maamul xumada la sheegayo, musuq maasuqa iyo sidoo kale dhimashadii dibed baxayaasha ee isu soo baxyadii hore ayaa ka mid ah walaaca ay qabaan dibadbaxayaasha. Talaadadii, booliisku waxay sunta dadka ka ilmeysiisa u adeegsadeen Kitengela, oo ah degmo u dhow Nayroobi, halkaas oo ku dhawaad ​​200 oo mudaaharaadayaal ah ay gubeen taayaro ayna ku dhawaaqayeen erayo ka dhan ah Ruto. Dibadbaxayaasha bartamaha magaalada Nayroobi iyo Mombasa ayaa sidoo kale la kulmay sunta dadka ka ilmaysiisa.

Weriye ayaa weydiiyay mid ka mid ah dibadbaxayaasha inuu sharaxo sababta muwaadiniintu ay ugu soo baxeen waddooyinka. “Waxaan leenahay jooji musuqmaasuqa ka jira dowladda… Waxaan rabnaa inaan Kenya nadiifinno,” ayuu yiri dibad-baxayaasha. Wakaaladaha wararka ee maxaliga ah ayaa sheegay in mudaaharaadayaashu ay siteen boorar ay ku dalbanayaan in la baaro deynta qaranka. Dibad-baxayaal kale ayaa xiray waddada isku xirta Katarina iyo Nayroobi.

Guddiga qaran ee xuquuqul insaanka ee Kenya ee loo soo gaabiyo (KNCHR) oo ay maalgeliso dowladda ayaa sheegay in ugu yaraan 50 qof lagu dilay ilaa hadda qalalaasaha guud, kaasoo socday toddobaadyo.

Guddiga xuquuqul insaanka ee Kenya ayaa sheegay in ay goob joog u ahaayeen booliska oo toogtay afar qof oo mid ka mid ah uu dilay. “Waxaan si adag u cambaareyneynaa dilka booliska. Falalka noocaan ah waa wax aan la aqbali karin waxayna ka dhigan yihiin xad-gudub weyn oo ka dhan ah xuquuqda aadanaha. Cadaaladda iyo isla xisaabtanka ayaa lama huraan ah. Waxaan si xoog leh ugu riixi doonnaa la xisaabtanka booliiska,” NGO-ga ayaa ku qoray X (hore Twitter-ka).

Sida laga soo xigtay dhowr warbixinood, dadkii badnaa ayaa “ka batay” sharci fulinta oo joogay oo u soo galay sharci-dejinta, qayb ka mid ah dab qabadsiisay. Sidoo kale waxaa la gubay gaari booliis ah, sida uu ku warramay wargeyska maalinlaha ah ee The Star.

“Waxaan dooneynaa inaan xirno baarlamaanka, xildhibaan kastaa waa inuu dego oo is casilaa,” Dibad-baxe lagu magacaabo Davis Tafari ayaa u sheegay Reuters. “Waxaan yeelan doonnaa dowlad cusub,” ayuu yiri.

Isniintii, Ruto wuxuu ku eedeeyay hay’adda Ford Foundation inay maalgelisay mudaaharaadyada, laakiin ma uusan soo bandhigin wax caddayn ah oo taageeraya sheegashadiisa. Ururka cadaalada bulshada u ololeeya ayaa beeniyey eedeymahaas, iyagoo sheegay in aysan maalgalin mudaaharaadyada ayna u hoggaansamaan siyaasad aan xisbi ahayn.

Isku shaandhaynta golaha wasiirada ayaa ahayd tii labaad ee uu sameeyo madaxweynaha Kenya. Horaantii sanadka 2023, Ruto waxa uu bedelay madaxda 8 wasaaradood isaga oo isku dayaya in uu qaboojiyo carada dadweynaha ee ka dhalatay dhibaatooyinka dhaqaale ee qaranka.

Sida lagu sheegay warbixin uu dhawaan soo saaray bangiga dhexe ee Kenya, deynta guud ee gudaha iyo dibadda ee Nayroobi ayaa waxay dhan tahay in ka badan 80 bilyan oo doolar, iyadoo adeegga deynta ay ka dhigan tahay ku dhawaad ​​60% dakhliga dalka.

Madaxweyne Ruto, oo hindise sharciyeedka maaliyadda u dallacsiiyay dib u habeyn lama huraan ah si loo helo maalgelinta IMF loogana fogaado deynta, ayaa sheegay in dowladdiisa ay ka fiirsaneyso tallaabooyin kale oo ay ku jirto dhimista miisaaniyada xafiiskiisa.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Geeska Afrika

Itoobiya oo noqotay dalkii ugu horreeyay ee ajnabi ah oo booqasho ku taga dalka Suudaan tan iyo markii uu bilowday dagaalka sokeeye

Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed iyo Jeneral Cabdel Fattah al-Burhaan ayaa ka wada hadlay colaada taagan iyo waddooyinka nabad lagu gaari karo.

Published

on

Madaxweynaha Golaha Ku-meel-gaarka ah ee Suudaan Jeneral Cabdel Fattah al-Burhan (Dhexda) oo salaamaya Ra'iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed (Xarunta-R), isagoo booqasho rasmi ah ku yimid Garoonka Caalamiga ah ee Port Sudan luulyo 9, 2024. © AFP

Taliyaha guud ee ciidamada Suudaan Jeneral Cabdel Fattah al-Burhan ayaa maanta magaalada Port Sudan ku qaabilay ra’iisul wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed, taasoo noqonaysa booqashadii ugu horreysay ee hoggaamiye ajnabi ah uu ku tago dalkaas tan iyo markii ay dagaallada sokeeye ka qarxeen in ka badan 12 bilood.

Sida laga soo xigtay wakaaladda wararka Suudaan ee SUNA, al-Burhaan waxa uu carabka ku adkeeyay “xariirka qotoda dheer ee laba geesoodka ah ee u dhexeeya Khartoum iyo Addis Ababa, isaga oo tixraacaya xiriirka taariikhiga ah iyo dhaqanka ee ka dhexeeya labada shacab ee walaalaha ah.”

Wada-hadallada labada dhinac ayaa ku qotomay muhiimadda ay leedahay kobcinta iyo horumarinta xiriirka labada dal.

Abiy Axmed ayaa ku nuux nuuxsaday in booqashadiisa ay muujineyso taageerada ay dowladdiisa iyo shacabka Itoobiya u hayaan dalka Suudaan oo ay ka socdaan dagaallo sokeeye tan iyo markii ay bilowdeen colaadda u dhaxeysa Ciidamada Qalabka Sida ee Suudaan iyo Jabhadda Taageerada Degdegga – Rapid Support Forces (RSF) bishii Abriil, 2023.

“Dagaalkani wuu dhammaan doonaa, xiriirka ka dhexeeya labadeenna dal wuxuu ahaan doonaa mid adag oo xooggan,” ayuu yiri, isagoo carrabka ku adkeeyay doorka muhiimka ah ee nabadda oo aasaas u ah horumarka. Hogaamiyaha ayaa sidoo kale ku nuux-nuux saday in ummaduhu ay xaliyaan arrimahooda gudaha iyada oo aysan jirin faragelin dibadeed.

Markii hore loo arkayey in uu aad ula safan yahay Ciidamada Taageerada Degdegga ah (RSF) oo uu ku martigeliyey Hogaamiye Maxamed Xamdaan Dagalo Addis Ababa Diseembertii hore, Abiy Axmed waxa uu booqashadiisa u qaabeeyey qayb ka mid ah dadaal lagu doonayo in xasillooni loogu soo dabaalo Suudaan.

Madaxweynaha Golaha Ku Meel Gaarka ah ee Suudaan Jeneral Cabdel Fattah al-Burhan ayaa ku soo dhaweeyay Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed, xilli uu booqasho rasmi ah ku tagay Port Sudan Luulyo 9, 2024.

Safarka ayaa yimid ka dib markii RSF ay weerartay Sennar, oo ah xarun ganacsi oo ku taal koonfurta-galbeed ee Suudaan, Juun 24, taas oo colaadda ku sii durkisey xadka Suudaan uu la wadaago Itoobiya.

3-dii Luulyo, Qaramada Midoobay ayaa sheegtay in in ka badan 136,000 oo qof ay ka carareen gobolka Sennar ka dib markii ciidamada RSF ay weerarro xiriir ah ka bilaabeen gobolka. Sawirro laga soo qaaday baraha bulshada ayaa muujinayay dad da’ kasta leh oo ku qulqulaya gobolka Blue Nile iyagoo doonaya inay ka baxsadaan isku dhacyada.

Dagaalada ka socda dalka Suudaan ee u dhaxeeya ciidamada dalkaasi iyo xoogaga awooda badan ee Ciidamada Taageerada Degdega ah – Rapid Support Forces (RSF) ayaa horseeday walaaca sii kordhaya ee gobolka iyadoo quwadaha caalamka ay ku baaqayaan in si degdeg ah loo joojiyo dagaalka.

Dagaalkan ayaa waxa uu ahaa mid ay isaga horyimaadeen labada mas’uul ee ugu awooda badan dalka Suudaan – Jeneral Cabdel Fattah Al-Burhaan oo hogaaminaya ciidamada iyo Jeneral Maxamed Hamdan ‘Hemedti’ oo madax ka ah RSF, waxaana dagaalkaasi ku dhintay ugu yaraan 350 qof, halka 1,800 ay ku dhaawacmeen.

Dagaalka u dhexeeya RSF iyo ciidamada Suudaan ayaa qarxay Sabtidii, taasoo meesha ka saartay qorshihii caalamku taageeray ee loogu guuri lahaa dimuqraadiyad rayid ah afar sano kadib markii xukunka laga tuuray Cumar Al-Bashiir oo ahaa mudaaharaadyo waaweyn iyo laba sano ka dib afgambi militari.

Shacab badan ayaa lagu barakiciyey, lagu dilay loolanka dhanka awoodda ah oo u dhexeeya laba hoggaamiye oo hore isbahaysi u ahaa xukuumaddii militariga ee talada dalka haysay, kuwaas oo kala ah taliyihii ciidanka Burhaan iyo hoggaamiyaha RSF Jeneraal Maxamed Xamdaan Dagalo.

Xoghayaha guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres ayaa khamiistii codsaday xabbad-joojin si loogu ogolaado dadka rayidka ah inay gaaraan goobaha amniga ah.

Imaraatka iyo Sacuudi Carabiya

Imaaraatka Carabta iyo Sacuudiga ayaa dhowrkii sano ee lasoo dhaafay isku dayay inay xoojiyaan saameyntooda gobolka Badda Cas ee Afrika.

Imaaraatka Carabta ayaa mudooyinkan waday balaarinta doorkeeda Geeska Afrika. Iyada oo ay weheliso quwadaha kale ee Khaliijka, waxa ay sii ballaarinaysaa xiriirka ay la leedahay gobolka. Loolanka istaraatiijiyadeed, oo ay ku jiraan kuwa ka tirsan Golaha Iskaashiga Khaliijka ee isku haya Imaaraadka, Sacuudiga iyo Qatar, ayaa inta badan dhiirigeliya saameynta sii kordheysa ee quwadaha Khaliijka.

Markii hore oo ay taageerayeen Madaxweynihii hore Cumar Al-Bashiir – oo dalka soo xukumayay 30 sano ka hor inta aan la ridin 2019 – Imaaraadka iyo Sacuudi Carabiya waxay dhabarka u riteen Golaha Militariga ee Ku Meel Gaarka ah ee dalka la wareegay ka dib kacdoon dadweyne oo looga soo horjeeday kaligii-taliyihii muddada dheer.

Golahan ayaa waxaa hogaaminayay taliyaha ciidamada Jeneral Cabdel Fattah al-Burhaan iyo hogaamiyaha RSF Hemedti oo hadda dagaal dhexmaraya. Labada jeneraalba waxay caan ka noqdeen xukunkii Cumar Al-Bashiir, iyadoo Hemedti RSF ay ka soo baxeen maleeshiyada Janjaweed oo lagu eedeeyay dambiyo dagaal oo ka dhacay Daarfuur.

Labada dal ee Khaliijka ayaa ku yaboohay deeq lacageed oo dhan 3 bilyan oo dollar kadib afgambigii Cumar Al-Bashiir. Imaaraatka iyo Sacuudiga ayaa u arkayay xilliga kala guurka ka dib xukunkii dheeraa ee Cumar Al-Bashiir fursad ay dib ugu soo celin karaan saameynta Islaamiyiinta Suudaan iyo guud ahaan gobolka oo ay ku xoojiyaan saameyntooda.

Kaligii-taliyihii hore waxa uu xulufo la ahaa kooxaha Islaamiyiinta waqtiyo kala duwan oo xukunkiisa, waxaana inta badan lagu tilmaami jiray Islaami.

Hemedti ayaa Isniintii u muuqday mid ku ciyaaraya khaliijka iyo cabsida caalamiga ah ee laga qabo in Islaamiyiinta Suudaan la wareegaan, isagoo ku eedeeyay Burhaan inuu yahay “Islaam xagjir ah” qoraal uu soo dhigay bartiisa twitter-ka.

Iyadoo ay u badan tahay inay run tahay inay jiraan xubno ka tirsan ciidamada qalabka sida ee Suudaan oo lala xiriirinayo dhaqdhaqaaqii Islaamiyiinta ee xilligii Cumar Al-Bashiir, haddana taasi maahan sababta khilaafkooda, ayuu yiri Mat Nashed, oo ah wariye iyo falanqeeye arrimaha Suudaan.

“Hemedti uma eka mid aad u dhiban taas markii uu sidoo kale ahaa ilaaliyaha Cumar Al-Bashiir. Si gaar ah uma uusan danayn markii uu ku biiray militariga si uu u abaabulo afgambi 25 Oktoobar 2021,” ayuu yirri.

“Sababta uu khilaafka ugu dhexeeyo ayaa ah in xubnahan militariga ah ee ku xirnaa xisbiga Cumar Al-Bashiir iyo kuwa daacadda u ah Bashiir ay ka baqayaan in isbedel cusub oo rayid ah uu dhaawaco awoodooda dhaqaale iyo kuwa siyaasadeed.”

Labada Imaaraadka iyo Sacuudiga ayaa loo maleynayaa inay si gaar ah ugu dhow yihiin RSF wuxuuna Hemedti isku dayay inuu xiriir dhow la yeesho labada waddan. Tusaale ahaan, wuxuu u diray ciidamo la dagaallama Xuutiyiinta Yemen ee xulafada la ah Iiraan si ay ugu adeegaan danaha Sacuudiga, iyo Liibiya si ay ugu adeegaan kuwa Imaaraadka. Baaritaan dhawaan la sameeyay ayaa lagu ogaaday in mid ka mid ah maamulayaasha maamula bogga Facebook ee Hemedti loo maleynayo inuu joogo Imaaraadka.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

Dowladda Sierra Leone ayaa mamnuucay guurka caruurta ka yar 18 sano

Dowladda Sierra Leone ayaa soo saartay sharci dhigaya in 15-sano oo xabsi ah lagu xukumo dambiilayaasha.

Published

on


Madaxweynaha dalka Sierra Leone Julius Maada Bio ayaa saxiixay sharci mamnuucaya guurka caruurta ee dalka ku yaala galbeedka Afrika, halkaasoo seddex meelood meel gabdhaha ay guursadaan ka hor inta aysan gaarin 18 sano.

Marti-sharaf, oo ay ku jiraan marwooyinka koowaad ee Cape Verde iyo Namibia, ayaa goob-joog ka ahaa xafladda saxiixa mamnuucidda guurka carruurta ee 2024 Talaadadii caasimadda, Freetown. Waxay timid ku dhawaad ​​laba toddobaad ka dib markii sharci-dajiyayaashu ay meel mariyeen cabbirka, taas oo dadka u ololeeya ay ku ammaaneen tallaabo “taarikhi ah”.

“Si wadajir ah, waxaan rabnaa inaan dhisno Sierra Leone awood leh halkaas oo haweenka la siiyo madal siman si ay u gaaraan awooddooda buuxda. Mar walba waxaan rumaysnaa in mustaqbalka Sierra Leone uu yahay dumar,” ayuu madaxweyne Bio ku yiri hadal uu soo saaray.

Sida uu qabo sharciga, nin kasta oo ku lug yeesha guurka gabar ka yar 18 sano waxa uu wajihi doonaa ugu yaraan 15 sano oo xarig ah, $4,000 ganaax ah, ama labadaba. Waxa kale oo ku jira qodobbo lagu ilaalinayo xuquuqda dhibbanayaasha iyo in la hubiyo in carruurta ay saamaysay ay helaan adeegyo waxbarasho iyo taageero.

Sida laga soo xigtay The non-profit Girls Not Brides, ku dhawaad ​​30% gabdhaha Sierra Leone waxay guursadaan iyagoo aan gaarin da’da 18. Ku dhawaad ​​800,000 oo ka mid ah sideed milyan oo qof ee dalka ayaa ah caruur la guursado, iyadoo kala bar ay guursadaan ka hor intaysan gaarin 15, sida ay sheegtay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan carruurta ee UNICEF.

Kooxaha xuquuqul insaanka ayaa xaalada ku xidhiidhiyay faqri baahsan, maadaama qoysasku ay ku dhamaadaan in ay guursadaan gabdhahooda si ay u wanaajiyaan dhaqaalahooda ama ay isaga bixiyaan deymaha. Wasaarada caafimaadka ee dalka Sierra Leone ayaa sidoo kale ku eedaysay guurka caruurta inuu sabab u yahay kor u kaca heerka dhimashada hooyada.

Waddanka Afrika ayaa hore u dejiyay da’da guurka ugu yar ee sharciga ah ee 18 sida waafaqsan Xeerka Xuquuqda Carruurta ee 2007. Si kastaba ha ahaatee, tani waxaa khilaafay Xeerka Guurka iyo Furriinka ee 2009, kaas oo u oggolaanaya carruurta aan qaan-gaarin in lagu guursado ogolaansho waalid.

Fatou Gueye Ndir, oo ah sarkaal sare oo u ololeeya gabdhaha aan guursan, ayaa soo dhaweysay sharciga cusub oo ah “tallaabo muhiim ah oo hore loo qaaday” si wax looga qabto guurka qasabka ah ee Sierra Leone iyo u oggolaanaya gabdhaha inay “ku noolaadaan farxad, ammaan ah, oo ay gaaraan awooddooda buuxda.”

Cilmi-baadhaha Human Rights Watch Betty Kabari ayaa sheegtay in Sharciga Mamnuucidda Guurka Carruurta ee 2024 uu dhigayo “dariiq loo maro waddamo kale oo Afrikaan ah, sida Tanzania iyo Zambia, si ay meesha uga saaraan sharciyada oggolaanaya guurka carruurta iyo in la hubiyo in gabdhuhu ay dhammaystiri karaan waxbarashada aasaasiga ah iyo dugsiga sare.”

Sida laga soo xigtay UNICEF, Galbeedka iyo Bartamaha Afrika ayaa leh heerka guurka ugu sarreeya adduunka, iyadoo ku dhawaad ​​​​60 milyan oo caruur ah oo guursaday.

Bishii Abriil, mas’uuliyiinta Ghana waxay sheegeen inay faragelin ku sameeyeen si ay u ilaaliyaan gabadh yar oo la guursaday wadaad dhaqameed 63 jir ah, in kasta oo da’da guurka ugu yar ee waddanku ay tahay 18 jir.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

Ruushka iyo Maali oo xoojinaya iskaashiga nukliyeerka

Moscow iyo Bamako waxay ku heshiiyeen inay horumariyaan xidhiidhka kaabayaasha tamarta.

Published

on


Shirkadda tamarta Ruushka ee Rosatom ayaa Maali la saxiixatay heshiisyo ku saabsan horumarinta iskaashiga tamarta nukliyeerka iyo meelaha kale ee muhiimka ah, shirkaddu waxay ku dhawaaqday Arbacadii.

Wafdi ka socda Rosatom oo uu hogaaminayo Nikolay Spassky, kuxigeenka agaasimaha guud ee xiriirka caalamiga ah, uuna ka mid yahay Grigory Nazarov, madaxa JSC NovaWind, laanta Rosatom ee ku takhasustay tamarta dabaysha, ayaa u safray dalka Galbeedka Afrika todobaadkan, halkaas oo ay kula kulmeen madaxweynaha ku meel gaarka ah Assimi Goita.

Spassky ayaa siisay Goita warbixin dhamaystiran oo ku saabsan horumarka mashaariicda iskaashiga waaweyn ee ay hormuudka ka tahay Rosatom gudaha dalka.

Safarka ayaa lagu soo gaba gabeeyay, iyadoo lagu kala saxiixday saddex qodob. Bintou Camara, wasiirka tamarta iyo kheyraadka biyaha ee Maali, ayaa saxiixay heshiis ku saabsan horumarinta kaabayaasha nukliyeerka, halka Bourema Kansaye, oo ah wasiirka tacliinta sare, uu saxiixay heshiis ku saabsan iskaashiga tababarka shaqaalaha.

Sida lagu sheegay war-saxaafadeed, wadahadal ayaa sidoo kale lala yeeshay wafdi ka socda Maali oo uu hoggaaminayo wasiirka dhaqaalaha iyo maaliyadda, Alousseni Sanou. Wadahadallada ayaa diiradda lagu saaray mashaariicda tamarta qorraxda iyo sahaminta juqraafiyeed. Qayb muhiim ah oo ka mid ah wada-hadallada ayaa udub dhexaad u ahaa bilaabista suurtagalka ah ee mashruuca istiraatijiyadeed ee lagu dhisayo warshad tamarta Nukliyeerka ah oo uu Ruushku naqdiyay, awood yarna ku leh Maali.

“Dhinacyadu waxay ku heshiiyeen in ay sii wadaan xiriirinta dhow iyo isku-dubaridka jagooyinka xilliyada shaqada wadajirka ah,” adeegga saxaafadda ee Rosatom ayaa sheegay.

Bishii Maarso, dhinaca bandhigga caalamiga ah ee 13 ATOMEXPO iyo forum ee Sochi, Rosatom waxay saxiixday heshiisyo dhowr ah oo ku saabsan horumarinta iskaashiga tamarta nukliyeerka Maali, iyo sidoo kale Burkina Faso, iyo Aljeeriya.

Intii ay socotay munaasabadda, Ryan Collier, oo ah ku-simaha maamulaha guud ee Rosatom Bartamaha iyo Koonfur Afrika, ayaa sheegay in waddamada Afrika ay muujiyeen xiisaha tamarta nukliyeerka ee Rosatom, iyaga oo u aqoonsanaya alaab-qeybiye caalami ah oo la isku halleyn karo iyo “lamaan la isku halayn karo.”

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

Qaraxyo ismiidaamin ah oo ka dhacay dalka Nayjeeriya ayaa waxaa ku dhintay dad badan

Qaraxyo ayaa ka dhacay goob aroos, isbitaal iyo aas, sida ay sheegeen maamulka.

Published

on

Sawirka waa askar ka tirsan ciidamada Nayjeeriya oo la arkayay iyagoo baabuur milatari ku wata Ngamdu, Nayjeeriya, Noofambar 3, 2020. © Audu Marte AFP

Ugu yaraan 18 qof ayaa ku dhintay 48 kalana waa ay ku dhaawacmeen saddex qarax oo bambaano oo ka dhacay magaalo ku taal bariga Nayjeeriya, sida ay sheegeen maamulka deegaanka.

Bayaan ay soo saartay Axaddii, Hay’adda Maareynta Degdegga ah ee gobolka Borno (SEMA) ayaa sheegtay in qaraxii ugu horreeyay uu qabsaday dad isugu soo baxay xaflad aroos oo ka dhacaysay Gwoza, oo u dhow xadka Kaameroon. Booliisku waxay sheegeen in qof dumar ah ay “ku qaraxday walxaha qarxa oo ay ku haysay meel ay dadku ku badnaayeen oo baabuurta la dhigto,” isaga oo intaa ku daray in la arkay iyada oo ilmo dhabarka ku sidata.

Dhowr daqiiqo ka dib, qarax labaad ayaa ka dhacay isbitaal ku yaalla Gwoza, iyo qarax saddexaad – oo sidoo kale uu fuliyay qof isa soo miidaamiyay – ayaa ku dhacay tacsi, ayay hay’addu sheegtay.

Dhimashada ayaa waxaa ku jira dhowr caruur ah, 48 qofna dhaawacyo halis ah ayaa soo gaaray, SEMA ayaa sheegtay in dadka dhaawaca ah ay helayaan dhammaan daweyntii loo baahnaa.

Xubin ka tirsan maleeshiyaatka deegaanka, sida ay soo xigatay wakaaladda wararka ee AFP, ayaa sheegay in labo ka mid ah saaxiibadiisa iyo askari lagu dilay weerar kale oo lagu qaaday goob ay ku sugnaayeen ciidamada ammaanka, sheegashadaas oo aan si rasmi ah loo xaqiijin maamulka.

Madaxweynaha Nayjeeriya Bola Tinubu ayaa dhaleeceeyay weerarradaas, isagoo ku nuux-nuux saday in isaga iyo dowladdiisu ay qaadayaan tallaabooyin lagama maarmaan ah si loo sugo ammaanka muwaadiniinta” wuxuuna wacad ku maray in dembiilayaasha ay wajihi doonaan cadaalad. Ilaa hadda ma jirto koox sheegatay mas’uuliyadda.

Dalka Nayjeeriya ayaa sanado badan waxa uu ahaa meel ay ka dhacaan falal Argagixiso, iyadoo Kooxda Daacish ee Galbeedka Afrika iyo Boko Haram ay weeraro joogto ah ka geystaan. Boko Haram ayaa sanadkii 2009-kii qaaday kacdoon hubeysan oo ay ku dooneysay in ay gobolka uga dhisto dowlad Islaami ah, halkaasi oo ay ku dishay tobanaan kun oo qof, malaayiintana ay ku barakicisay.

Iyadoo madaxweynihii hore ee Nayjeeriya Muxammadu Buhari uu sheegay 2019 in Boko Haram laga adkaaday, haddana kooxdu waxay si joogto ah u bartilmaameedsato dadka rayidka ah iyo shaqaalaha ammaanka. Dabayaaqadii 2023, waxay ku dishay ilaa 40 tuulo laba weerar oo kala duwan oo ka dhacay waqooyi bari ee dalka.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Xul