Connect with us

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska

Waa Siddee Maaraynta Nolosha Iyo Hoggaaminta Habboon?

Published

on

 


Waxay dad badan ku fashilmeen in ay maareeyaan socdaalka ay nolosha ugu jiraan. Waxaa qofka laga rabaa in uu leeyahay hididiilooyin iyo yool uu hiigsanaayo. Tusaale marka aad rabto in aad gaadho Xidigaha waa in aad leedahay hadaf. Sidii aad ku gaari lahayd xidigaha, waana in aad samaysataa jaran jarooyin aad umarto socdaalka aad ugu jirto gaaritaanka aad hiigsanayso ee Xidigaha. Haddii aad go’aankaas fuliso, kana miro dhaliso hadafkaaga, waxaa kuu soobaxaya maxsuul ah in aad gaarto xidigaha haddii ay dhici weydo waa in aad gaarto meel udhow. Qofka bini-aadamka ah waxaa laga rabaa in uu noloshiisa ka leeyahay mow qif adag iyo sida looga taxadaro hab dhaqanka bulshada iyo maaraynta waqtiga. Dad badan waxay ku guuleysteen in ay hogaamiyaan naftooda iyagoo u haya hogaanka ay ku gaari karaan masiirkooda mustaqbal. Soomaalidu waxay dhahdaa nimaan maanta ka talin waxa yaal biri kama taliyo waxa imaan doona.

Qofka aadanaha ah waxa uu masuul ka yahay naftiisa, ehelkiisa, dadkiisa, diintiisa, wadankiisa iyo guud ahaan dadka Islaamka ah. Haddii uu ku guul daraysto taas waa in laga helaa qayb ka mid ah in uu xaqiijiyo khaasatan naftiisa sidii uu umaarayn lahaa.

Ruuxkasta waxaa saaran xil, waxa uu masuul ka yahay waxa uu gacanta ku hayo, waana la waydiin doona. Balse waxaan oran karaa hogaaminta marka laga hadlaayo, waxaa loola jeedaa habkii aad hogaamiye ugu noqon lahayd naftaada iyo dhammaan bulshada kugu xeeran, sababtoo ah qof aan aqoon hogaaminta kuma guulaysan karo in uu ka gun gaaro aayatiinka noloshiisa iyo bulshada uu ku dhex nool yahay. Qof walba oo ka dhaca nolosha waxa sababa waa fulitaan la’aanta qorshihiisi udegsanaa. Haddii aad maqasho hebel waa dhacay ama waa guul daraystay waxa ugu weyn ee soowajaha qofka aadanaha ah waa qorshe la’aan ama isagoo aan lahayn aragti fog iyo mustaq bal la’aan iyo isagoo aan udegsanayn hadaf uu ku gaaro aayaha guushiisa.

Waxaa eegtaan wiilkaan yar, waxa uu usoo maray noloshiisa iyo caqabadaha soo wajahay iyo heerkii uu ka gaaray noloshiisa iyo ka miro dhalinta yoolkiisii mustaqbal. Waxa uu ku dhashay degmada Eyl ee gobolka nugaal, waxa uu ahaa ku ray yaraantiisii waxa uu joogi jiray baadiyaha ku dhow Eyl. Inankaan waxa uu ku soobarbaaray yaraantisa baadiyaha iyo magaalada Eyl. Kadib waxa uu u soowareegay magaalada Garoowe. Waxa uu bilaabay dugsiga qur’aanka ka riimka ah, waxa uu gaaray heer aad u fiican. Waxa uu ahaa shakhsi aad u fahmad badan. Waxa uu    jeclaa in uu waxbarto kana miro dhaliyo hadafkiisa iyo yoolka udegsana.

Wiilkaan yar waxa uu jeclaa in uu galo iskuul kuna biiro ardada isku ayniga yihiin si uu ugaaro waxa uu hiigsanaayo.

Wiilka yar waxa uu ku guul daraytay in uu galo iskuulka sababta oo ah waaridkiis oo aan ahayn dad fahansan aqoonta iyo muhiimada ay leedahay. Balse waaridkiis waxa ay inbadan isku dayeen in ay geeyaan tuulooyinka iyo miyiga. Waxaa uu inbadan diiday in la geeyo tuulo iyo baadiyaha, laakiin nasiib daro waxa uu ku guuldaraystay in uu gaaro hadafkiisa ah in uu dhigto iskuulka waxbarashadiisana siiwato. Asii wiilkaan ahaa inan yar oo aan ismaamuli karin, hadafkiisana kamiro dhalin karin. Waxa ay sababtay in waalidkiis ay ka xeeyaan, ayna geeyaan baadiyaha iyo tuulooyin. Waxa uu nacay joogitaanka tuulooyinka iyo baadiyaha inbadan waxa uu isku dayay in uu safar usoogalo magaalooyinka waaweyn laakiin waa lacelin jiray oo waxa loo diidi jiray in uu soo aado magaalooyinka. Waxay waaridkiisa uga biqi jireen in uu ku biiro ciyaalada magaalada qasa iyo kuwa habeenkii dadka furta ee gaangiska ah. Maadaama uusan lahayn caqli ku filan iyo waayo aragnimo uu naftiisa ku xakameeyo.

Taas waxa ay keentay in uu ku abaado baadiyaha, waxa uuna la qabsaday nolosha tuulooyinka iyo baadiyaha. Laakiin nasiib wanaag waaridkiisa waxa ay isku dayeen in ay macalin u qabtaan si uu ubarto qur’aanka kariimka ah.

Waxaa loo qabtay macalin, isaga iyo caruur ka yar yar balse wiilkaan yar waxa uu ahaa inan fahmad badan oo ku kalsoon naftiisa iyo in uu meel walba ku guulaysan karo. Waxa uu guul weyn ka gaaray in uu barto qur’aanka kariimka ah, iyo barashada diinta islaamka. Sababtoo ah waxa uu wiilka ka soojeedaa reero asal ahaan diinta ku xeel dheer ama lagu tuhmo in ay yihiin reero xagga diinta looga dambeeyo. Waxa uu bilaabay wiilka yar in uu dhalinta ay is le’egyihiin uu baro qur’aanka kariimka ah iyo micnihiisa. Waxa uu aad ujeclaa in uu noqdo macalin sifiican wax uga yaqaan xagga diinta iyo macnihiisa. Sidoo kalena waxa uu jeclaa in uu siiwato aqoontiisa ilaa uu ka gaaro heer uu umadda unoqdo indho. 

Laakiin ma aysan dhicin in uu siiwato tafsiirkiisa iyo barashada diinta islaamka guud ahaan. Waxa u badan oo taas keentayna waxay ahayd waalidka oo aan aqoon durugsan ulahayn cilmiga kale waxayna aamin sanaayeen in wax walba ay tahay keliya qur’aanka oo la barto bes. Wiilka yar taas uma cuntamin waaridkiisna ma aysan garan in uu wiilku hadaf iyo yool leeyahay. Waxa uu in badan isku dayay in uu barto farta soomaaliga sida wax loogu qoro nasiib wanaag inanka ayaa ku wanaagsanaa xagga qorida farta carabiga ah maadaama uu bartay qur’aanka iyo yeeriska taas waxay u fududaysay in uu si sahlan u barto farta soomaaliga ah. 

Waxa uu bartay sida loo qoro magaciisa, balse waa ku guulaystay isagoo aan macalin wax uyeerin in uu qoro farta soomaaliga ah. Maadaama uu bartay sida wax loo qoro waxna loo akhriyo waxa uu isku dayay in uu siiwato dadaalka uu ugu jiro barashada soomaaliga iyo sida loo qoro. Nasiib daro ma uusan helin qof caawiya kana caawiya sida loo kobciyo qoraalka iyo sida wax loo akhriyo. Wiilka aabbihiis, waxa uu ahaa nin ka shaqaysta badda, xirfad aad u dheerna oo la xirirta badda wuu lahaa. Aabbihii maadaama uu ka shaqaysan jiray badda iyo magaalooyinka waaweyn sida Boosaaso iyo Garoowe, waxa uu ahaa nin wax akhriya waxna qora aabbihiis. Waxa uu aabbihiis lahaa ganacsi shakhsiyeed, maadaama uu lahaa ganacsi waxa uu qorijiray deymaha iyo kharashaadka baxa iyo lacagaha soo xarooda iyo dadka magac yadooda. Taas wiilka yar waxay u hayd guul aan la soo koobi karin waayo waxa uu akhriyi jiray qoraalkaa maalin walba. Waxa uu awood uyeeshay in uu noqdo qof wax walba qori kara waxkastana akhriyi kara. 

Wiilkaan waxaa haleelay xanuun, midkaas oo sababay in looqaado magaalooyinka laakiin waxa uu isku dayay in uu joogo magaalada. Nasiib daro waxa u diiday aabbihii in uu joogo magaalada.

Ka dib waxa loo qaaday baadiyaha, waxa uu joogay muddo halkaas. Wiilka yar waxa soo gaaray niyad jab, waxayna sababtay in uu waxkasta ilaawo. Xataa in uu ilaawo qur’aankii uu bartay iyo micnihiisii. Waxaa soo wajahay nolol adag maadaama uusan raali ka ahayn in uu ku noolaado baadiyaha sababtuna tahay aqoon la’aanta. Waxa uu aaminsana inanka yar in aqoontu tahay sheyga keliya ee anfacaya qofka iyo bulshada oo dhan. Waxa uu inbadan ka maqlaa idaacadaha waxaa qalin jabshay intaas arday leeg. Waxa uu jeclaystay in uu ka mid noqdo dadkaa qalin jabshay inkastoo uusan fahansanayn aqoonta la sheegayo. Maxaa yeelay ma uusan arag ruux la dhahaayo hebel waa aqoon yahan laakiin waxa uu garowsanaa in ay ka maqan tahay wax weyn oo noloshiisa ka mid ah.

Waxa uu arki jiray doonyaha badda gooshaya, saxiimadaha iyo foolfayaasha yar yar oo oradka dhaadheer. Waxaa ka siiyaabshay maraakiibta waaweyn ee badda dul sabaynaya oo ka dhisan yihiin guryaha ayna ku nool yihiin dad isaga la mid ah. Waxaa kaloo ka yaabshay waa magaalo soconaysa oo meeshii ay rabto maraysa. Waxaa wada dad kala jaad ah oo aan isku afku hadlayn. Waxa uu la yaabay siday isku fahmayaan iyo sida ay kuwada xiriirayaan. Waxaa mucjiso la noqotay sida loo sameeyay iyo qaabka loowado iyo sida ay shidaal la’aan usocon karin. Waxay la noqotay wax filan waa ah. 

Waxa uu ka fakaray sidii loo sameeyay iyo sida loogu dulnool yahay maraakiibta iska saaran badda. Waxa uu is weydiin jiray xaggee bay ka helaan cunnada ay cunayaan maadaama ay badda iska saaran yihiin. Waxa kaloo uu isweydiiyay xaggee bay biyo ka helaan dadkaan? Miyaysan haraadin? Iyo meesha ay u xaajo tagaan? Waxaa maskaxdiisa ka guuxi jirtay haddii ay xanuun sadaan xaggee dhakhtar u aadayaan? Xaggee dawo ka helayaan?

Waxa uu fakaraba waxa uu go’aan saday in ay waxaan sal u tahay aqoon, sidoo kalena ay jirto farsamo waxaan lagu wado. Waxa uu xaqiiqsaday in noloshu sidaas oo kale u baahan tahay aqoon iyo farsamo wax lagu wado.

Waxa uu utagay Aabbihii waxa uu ku yiri:

Wiilkii yara: Aabbe sidee loo sameeyay markab ka?

Odayga: Wiilkaygiyow waxaa sameeyay warshad.

Wiilkii yaraa: Aabbe warshadu yaa sameeyay?

Odayga: Wiilkaygiyow waxa sameeyay rag khuburo ah oo aqoon u leh.

Wiilkii yaraa: Aabbe raggaan maxaa u sahla in ay sameeyaan warshad, warshaduna ay samayso Markab?

Odaygii: Wiilkaygiyow raggu waxa ay barteen aqoonta, waxayna ubaxsheen in ay waxbartaan waqti, juhdina ku baxsheen in ay ka salgaaraan. Taasna waxay usahashay in ay sameeyaan maraakiibta aad aragtay, doonyaha, foolfayaasha, guryaha, diyaaradaha iwm.

Wiilkii yaraa: Aabbe maxaa sahlay in ay doonyaha, maraakiibta, gawaarida iska socdaan?

Odaygii: Wiilkaygiyow waxa u sahlaya oo fure u ah waa shidaal, shidaalkuna waa naafto ama baasiin waxa ayna taas suuragal ka dhigaysaa in markabka uu socdo isagoo isaga gooshaya qaarad ka qaarad, wadan ka wadan iwm.

Wiilkii yaraa: Aabbe dadka sidee ugu nool yihiin maraakiibta dushooda? Xageese ka helaan cunnada ay cunayaan? Haddii ay xanuun sadaan xaggee dhakhtar ka helaan? Xaggeese dawo ka helaan? Biyose yaa siiya?

Odaygii: Aabbe waxa ay ku noolol yihiin nolosha dadka ay ku nool yihiin, waxay haystaan cunnaddi, biyihii, daawadi, dhakhtaraddii, guryihii, dharkoodi, matoorki biyaha umacaanaynaayay, makiinadii ay cunnada ku karsanaayeen, qalabkii ay kula soobixi lahaayeen libaaxa badda, kaambaha “aargoosato”, kaluunka, dahabka, dheemanka, canbarka, dhammaan khayraadka badda laga helo oo dhan.

Wiilkii yaraa: Aabbe diyaarada sidee bay hawada ku gashaa?

Yaase wada, mase lagu nool yahay?

Odaygii: Wiilkaygiyow waxaa la dhaho diyaarad sida markabka uu badda ugu dulsocdo ayuu isna ugu dulsocdaa hawada, inta uu markabku ubaahan yahay ayuu isna ubaahan yahay, sida loogu nool yahay markabka ayaa iyadana loogu nool yahay diyaarada. Waana waxa dadku sameeyaan sheyga keliya oo ugu dheereeya. Waxa uu isaga gudbaa qaarado saacado iyo maalmo kooban. Waxa ay sahashaa meel markabku isaga socon lahaa maalmo iyo bilo in ay saacado kooban isaga gooshto.

Wiilkii yara: Aabbe ani ma samayn karaa diyaaradaas oo kale.

Odaygii: Wiilkaygiyow waxay kaaga baahan tahay in aad barato aqoonta, makaanikada, birbir iyo bool bool ubarato , luuqada barato, sida loo sameeyo barato, sida loo wado barato, waxayna kugu qaadanaysaa intaas nus qarni. Laakiin waad samayn kartaa ileen iyadaba dad baa sameeyay.

Wiilkii yaraa: Oo aabbe ma bartaa aqoontaa si aan u sameeyo diyaarad?

Odaygii: Wiilkaygiyow iska samee ma ahan, aqoona micno maleh, waxaa ka wanaagsan in aad barato badda iyo duunyada iyadaa ah sheyga keliya oo aan ku faano hadaanahay soomaali. Anagu aqoon umalihin waxaan. Inta badan waxa sameeya gaalada iyagaana ujeedooyin ka leh ee ina kadaa aabbe waxaas yaanan mar danbe kaa maqale.

Wiilkii yaraa: Ayaa la soobooday aabbe anna aan sameeyo diyaarada ee igee meesha lagu barto?

Odaygii: Aabbe waxaas haku mashquulin, wadanka lagu sameeyo soomaali ma joogto, waxaa jooga dadkale oo aynaan af aqoon.

Wiilkii yaraa: Aabbe dadkaan kala midabka ah yaa bara luuqadaha? Sidee isku fahmaan?

Odaygii: Wiilkaygiyow waxaan waa cilmi labarto, ma ahan iska baro, waxay u baahan tahay xeelad iyo maamul laakiin adi waad yartahay walina ma aadan qaan gaarin. Waxaadna baratay qur’aanka kariimka ah. Wax ka fiican oo la barto ma jiraan.

Wiilkii yaraa: Aabbee waa sax wax ka fiican ma jiraan in la barto qur’aanka kariimka ah iyo tafsiirkiisa laakiin haddii kawaran aan xanuun sado ama dhaawac isoo gaaro sidee isku dawayn ?

Odaygii: Waxaa laguu gayn dhakhtar, isagaa ku dawayn?

Wiilki yaraa: Aaabbe dhakhtarku sidee u bartay in la daweeyo dadka?

Odaygii: Waxaa uu galay iskuul, kadibna jaamacad, ka dibna waxa uu   doortay ama door biday in uu daraaseeyo caafimaadka. Markii uu bartay barashada caafimaadka iyo sida dadka loo daweeyo, waxa uu bilaabay in uu cilmigii uu bartay uga faa’ideeyo dadkiisa.

Wiilkii yara: Oo aabbe haddii uu ninkaasba bartay maxaa ii diiday in aan barto?

Odaygii: Wiilkaygiyow waxaas oo kale waqti laguma lumiyo, haddii aad magaalo aado yaa haynaya reerka? Ma cid kale oo haysa buu leeyahay?

Wiilkii yaraa: Aabbe waxa jira dad badan oo iga waawen iyagaa haynaya aabbe, anna waxbaa baran.

Odaygii: Waxaas ma kaa yeeelaayo, reerka ka tagi maysid waad joogaysaa. Ani saw kuma dhalin warkayga maqal mardanbe yaanan hadalkaa kaa maqal.

Wiilkii yaraa: Waxaa soogaaray niyad jab, waxa uu aad uga xumaaday hadalka uu aabihiis yiri, waxa uu dhahay aabbe ani haddii aan waxbarto saw dalkayga iyo dadkayga ugu adeegi maayo?

Odaygii: Wiilkaygiyow u adeeg reerkiina oo haysta xoolihiina iyagaa idiin ah hanti aad ku faantaane.

Wiilkii yaraa: Aabbe xooluhu way dhammaan karaan laakiin aqoontu ma dhammaato.

Odaygii: Aabbe waxaas waa been ani saw kaama weynin, nin gu’ kaaweyna il guruxeed kaa weyn, wiilkaygiyow ma maqali waxaan ku dhahay.

Wiilkii yaraa: Inta uu yare murugooday ayuu dhahay haye aabbe siddii kheyr Allaan ka barine. Laakiin ani waa iga balan in aan mar un waxbarto dadkayga, diintayda iyo dalkayga ugu adeegi doono insha Allaah.

Inankii waxa uu qabsaday dhafoorada, murugo ayuu dareemay, waxa uu maskaxdiisa ka dhaadhiciyay in uu mar un cilmiga barto si uu    bulshada uga faa’iideeyo. Nasiib daro ma uusan helin garab iyo gaashaan uu ku socdo kuna taagtaagsado, asii uu aaminsanaa in uu gaari doono hadafkiisa. Waxa uu damcay in uu qabto meel magaalo ah si’ uu halkaas wax ugu barto diini iyo maadiba. Laakiin waa uu ku guul daraystay in uu meel qabto markuu damco in uu dhaqaaqoba waa la qabtaa, taasna waxa keenay wiilka oo ahaa inan aad u da’yar aan lahayn caqli uu isku maareeyo aan ka ahayn waxbaro un. Waxaa uu ahaa mid ka baqa bahalada maadaama uusan ahayn kuray weyn.

Galab ayuu yimid meel bad ah, waxa uu fariistay raasiga dhagax badu garaacayso oo mowjaduhu ku soojabayaan. Waa uu ku dul fakaray waxa uu layaabay sida ay mowjaddu u dhacayso, biyuhu isku daba marayaan, noole yar yar oo ku dhex nool badda gudaheeda waxaas oo dhan ayuu iska daawaday ka dib ayuu dhahay:-

Allahayow adduunyadu

Ninkii doon doon is yiraahda

Isagoon hadaf lahayn

Hididiiliyo hal abuur lahayn

Awaamiir cad lahayn

Awood iyo tacab lahayn

Xeelad iyo aqoon lahayn

Noloshiisa in ay halis gashaa

Talaabuu u jirsadaa.

Muddo markuu cabaar fadhiyay ayuu kacay isagoo leh noolahaa yaryarka ah waxa ay maareeyaan noloshooda iyagoo iska ilaalinaya nooleyaal ka waaweyn kana awood badan. Iskuna dayaan in ay cunaan balse tabartiisa iyo taagtiisa inta uu adeegsado isaga carara.  Waxa uu hoosta ka xariiqay in uu la yimaado go’aano iyo hididiilooyin cusub isagoo kaa shanaya talasaarashada Alle iyo xiribtiisa uu Alle ugu deeqay. Waxa uu soo aaday dhanka iyo xaafadii waxa uu tagay gurigii, isagoo dhuumanaya, nasiib wanaag cidna ma arag, guriguu galay ka dibna waxa uu la soobaxay dharkiisii, isagoo la dareemin jidka ayuu laba ka dhigay.

Wiilka yar ma yaqaan meesha uu usocdo halka ay ka jirto iyo barta loo maro. Waxa uu socdaba ugu danbayn dad ayaa qabtay oo gartay inanka inuu safar yahay, ka dibna si xeeladaysan ayay ugu soocesheen gurigiisa maadama uusan dalka kala aqoon ilma yarna uu ahaa. Waxa uu in badan ku jiray xaalad adag iyo welwel iyo walbahaar, noloshii ayuu nacay isagoo hiifay dadka la noolaa oo dhan. Laakiin nin qoyani biyo iskama dhowro waxa uu ku jiraa bad weyn murugo ah balse waxa uu talo saartay Allihii uumay.

Muddo kadib waxa u suuro gashay in uu yimaado magaalada isagoo loo keenay xaalad caafimaad. Nasiib wanaag waxa uu bilaabay in uu waxbarto Aabihiisna waxa uu ka codsaday in uu waxbarasho galaayo.

Inkastoo uu ka diiday markii hore, ugu dambayntii inankii waxa uu ku adkaystay in uu waxbarto. Hadal dheer ka dib, inankii waxaa loo ogolaaday in uu waxbarto maadaama uu in badan ku fakaraayay.

Wiilkii waxa uu yiri isagoo u mahadnaqaya Allihii urumeeyay riyadiisii:

Daa’inow Allahayow

Dunida kii abuurow

Duunyadiina soo raacshow

Diin iyo awaamiirna

Dadkuna ay ku dhaqmaan

Ruuxii darajadaa hela

Waakan daa’inkii mahadiya

Qofkii diinta bartee

Ku dara maadigiyo cilmiga

Dayaxa in uu dego

Daah igama saarnee

Allahayow guul dariyo

Iga daah hadimada

Kii dalkiisa anfaca

Diintiisa kor yeela

Dadkiisa wanaaja

Qalinkiisa ku difaaca

Xaqa u dirira

Dulmiga diida

Jahliga la dirira

Aqoonta u degdega

Daa’inow iga mid yeel

Markii uu ducaystay ayuu go’aansaday in uu la yimaado xeelad cusub oo uu ku maareeyo noloshiisa iyo sida uu wax ku baran lahaa. Maanta waxa uu haystaa jaanis uu asaagiis kula tartamo aqoonta, wanaaga iyo waxkasta oo horumar ah. Waxaa uu haystaa waqti uu ku maareeyo noloshiisa geedi socodka ah, sidoo kalena waxa aan qorshaha ka maqnayn taageerada uu heli karo maadaama uu safar ugalaayo in uu barto cilmiga, loona baahan yahay dhaqaale iyo cid taageerta. Waxa uu bilaabay in uu waxbarto, dadaal dheer ka dib waxa uu magaalada Boosaaso ka galay waxbarashada. Waxa uu ka soo wareegay magalada Boosaaso isagoo dugsi hoose ah. Waxa uu yimid magaalada Garoowe, halkaas ayuu ka siiwaday waxbarashadii dhexe iyo sareba.

Balse waxa la soodarsay inta uu kuguda jiray waxbarashadiisa nolol adag. Waxa uu quutal daruurigiisa kula soo bixijiray si adag, waxa uu galay waardiye. Habeenkii waxa uu waardiye ka ahaa meherad, galabtiina waxa uu gadi jiray meherad, galinka horena waxa uu aadi jiray waxbarashada. Xili ay ku beeg nayd 2011, waxa Inanka soogaaray dhaawac dhanka madaxa ah, ayna ku dhufteen tuugo aan haybtooda la aqoon isagoo ku jira waardiye, gudanayana shaqadiisii loo igmaday. Waxa uu ahaa inanka wiil Alle ka cabsi badan, kuna dheereeya xagga diinta, waxa uu ahaa mid ilaasha shanta salaadood oo faralka ah iyo sunooyinkooda.

Saqda dhexe habeenkii waxa uu u kici jiray salaatul laylka, waxa uu ahaa mid barya Allihiis kuna xiran markasta.

Habeen habeenada ka mid ah ayuu soojeed ku soodaahay isagoo aad ugu dheeraaday akhris buuggaag kala duwan akhrintooda maadaama uu ahaa wiil aad ujecel akhriska. Waxa dhacday in uu gam’ay isagoo dul fadhiya kursigiisii akhriska. Waxa uu kacay salaadii subax oo lagu jiro, masaajidda qaarna laga baxay qaybna lagu jiro. Nasiib daro subaxaas waxaa dhacaayay qabow aad udaran oo laamiga dad ma aysan marayn luuqyaduna way furnaayeen, tuugtuna waxay ku jireen jaanis gaad iyo xeelado cusub si ay ugaadaan dadka meheradaha ka soo baxaya iyo kuwa dagan oo suuqa u jarmaado ah.

Inta badan inankaan waxa uu kici jiray xili hore salaada subax isagoo banaanka hore qolka uu jiifo ku wasaysta, laakiin subaxaas waxa ka cadaatay salaadi wuxuuna ka dib dhacay xiligii uu kici jiray. Isagoo lamoodo qof argagaxsan ayuu sare kacay oo caagad banaanka ula baxay si uu uweeso qaato. Waxa uu furay albaabka guriga, mana wada balaqin balse waxa uu isku dayay in uu baxo isagoo gacanna ku haysta caagad gacanna ku haysta albaabka ayuu damcay bax. Waa meel ay wax ka jiraane waxa albaabka ku lamaan niman tuugo ah oo wata baangado iwm. Waxa ay isku diyaarsheen in ay qudha ka jaraan kuraygaan yar ka dibna dhacaan meesha waxa yaal. Balse inanku belo bowdka kama filan waxa uu islahaa salaada ka gaar. Madaxa ayuu la soobaxay markii uu keenay fooda hore ayay qabad siiyeen bir asii uusan garanayn waxa ay tahay ma faasbaa mise baangad mise wax kale. Waxay kaga dhufteen Xiska si xoog leh. Wiilkii yaraa waa diyaamay waxaana ka luntay jihaddi, isagoo wareersan laakiin aan garanayn meesha looga yimid iyo sida ay wax ugaareentoona ayaa dhulka ku dhacay. Nasiib wanaag waxaa dhacday in tuugtii ay carareen ayna umaleeyeen in uusan wiilku waxba gaarin uuna doontay qori iwm.

Meeshiiba waa ka carareen iyagoo ka baqaya in la arko ama la qabto maadaama ay ahayd aroortii. Hadday ogaan lahaayeen in wiilku dhacay ayna la heleen nabar halis ah. Waxa usuuro gali lahayd in ay qudha ka siijaraan oo dabada iska raacshaan laakiin tiisaan dhammaan oo caysh baa udhinnaa. Wiilkii waxa uu kala garan waayay in uu nabar ku dhacay iyo in uu riyo ku jiro oo waxba kala saari waayay. Nasiib wanaag waxa uu wacay nambar isagoo ku yiri hebel waxa i haleelay jug madaxa ah waxna waan kala garan la’ ahay ee iga soogaar.

Cabaar ka dib waxaa sooduulay dhiig tiro badan ilaa ugu dambeyn uu dhulka ku dhacay oo miyir beelay. Waxa uu galay koomo ilaa muddo dhowr iyo labaatan saac ah.

Waxaa la geeyay isbitaal oo loola cararay si dhiig joojin loogu sameeyo sidoo kalana loo tolo dhaawaca soogaaray kuraygaan. Waxaa la tolay madaxii, waxaana la siiyay daawooyin laakiin wiilka waxa ka luntay xusuustii dheerayd oo waxba waa uu kala garan waayay. Muddo Saddex bilood ah ayuu ku jiray haad iyo waraf, waxa uu ilaaway magaciisii iska dhaaf wax kale. Sidoo kale waxa ka ma saxmay wixii uu soo bartay oo dhan. Waxay xaaladi sidaa ahaataba waxa uu helay xooggaa caafimaad ah, xusuusti ayaa usoonoqotay asii uusan ahayn sidii hore looga bartay. Wiilku waxa uu aad ujeclaa akhriska waana lagu kuunyi jiray dhankaas balse hadda ay isdaayeen. Sababtana waa dhaawaca soogaray awgiis.

Markii uu helay xusuusta ayuu dib ubilaabay waxbarashadii isagoo ka bilaabay meel hoose, wuxuuna galay macaahid iyo barayfado si uu udhiso heerkiisa aqooneed. Wuxuuna ahaa xiligaa fasalka sagaalaad oo waxa uu ugud baayay fasalka tobnaad. Dadaal dheer iyo dhib badan ka dib waxa uu socdaal ugalay sidii uu ugaari lahaa riwaayadiisii hore. Waxaa soo wajahay xaalad caafimaad oo liidata, waxa uu dhaawicii madaxa ka gaaray ku noqday Neerfe iyo dhiikar.

Waxa uu qaban waayay oo ku adkaatay in uu wax akhriyo, sidoo kalena waxaa dhibtay cimilada gobolka oo aad u kululayd. Waxaa uu   ku sigtay in uu isaga haro waxbarashada sababtoo ah waxaa dhib ku noqotay in uu soo xadiro xiisadaha iyo guud ahaan imaatinka iskuulka. Laakiin waxa uu muujiyay dulqaad, xilkasnimo sidoo kalena dhabar adayg uu u adaygay waxbarashada iyo nolol maalmeedkiisa.

 Wiilkaan ayaa ahaa inan dabci adag oo waxa uu aaminsanaa in uu gacantiisa maalo, isagu isdabiro cidna uusan waxba waydiin. Go’aankaas adag uu qaatay waxay keentay in uu wax walba isku koobo, noloshiina ay ku adkaato. Waxaa suurawday in uu saddexda waqti uu wax cuno hal xili ama uusanba waxba cunin. Muddo ayuu sidaa ku jiray, waagii danbese habeenkii ayuu qadi jiray sababtoo ah kharashka uu qaato ayaa ahayd mid yar oo aan ku filnayn.

Waxaana sugaayay fiiga iskuulka, macaahidda uu dhigan jiray, bareefado, sidoo kalena koobiyadii iwm. Laakin waxa uu ahaa mid aan laga dareemin in uu qaday habeeno ama habeenkaa seexday isagoo aan afkiisa wax saarin. Wiilkaan ayaa ahaa mid aamin ah, waxaa dhici jirtay in loo dhiibo 100,000 oo doolar habeenkaasna uu ku seexdo gaajo. Balse waxa uu aaminsanaa in wax walba ay noqon doonaan hagaag, loona baahan yahay in uu dhabar adaygo si uu uga gudbo marxaladaas adag. Waxa ku adkaatay in uu wado iskuulka, xaaladiisa caafimaad awgeed, balse waxa dhici jirtay in uu xiisadaha hore qaato kuwa dambena ka tago. Nasiib wanaag kuma liidan xagga waxbarashada oo waa ku fiicnaa daraja sarena waa keeni jiray. Waxa uu saa ku jiraba waxaa la soo gaaray fasalkii ugu dambeeyay ee iskuulka, xaaladiisii caafimaadna waaba ka soodartay oo maalinba maalinta ka dambaysa waxa uu galaa xaalad xun, waxayna keentay in uu naco iskuulka.

Ragba waa ku raqeed, waxa uu muujiyay kelyo adayg, wuxuuna naftiisa ka dhaadhac shay in uu guulaysan doono mar un. Balse isaga looga baahan yahay siddii xeerona loo xagan lahaa ilkona unabad gali lahaayeen.

Waxa uu ku guulaystay in uu galo imtixaankii shahaadiga ahaa ee dugsiga sare, wuxuuna ku baasay darajada A. Taas oo ay dad badan la yaabeen inankii aan waxba akhrin jirin haddana iskuulka imaan jirin sidoo kalena xanuunsanaa in uu si dhibyar ku helo daraja sare. Waxa uu umahad naqay Allihiis u suuro gashay in uu ka gudbo marxaladii adkayd ee waxbarashadii dugsiga sare. Waxaa u bilaabatay waa cusub, wuxuuna maanta ugud bay heerkii jaamacada, loogana baahan yahay in uu la yimaado xeelado cusub oo uu ku maareeyo noloshiisa iyo waxbarashadiisa jaamacadeed. Muddo waxa uu ka fakaraayay sidii uu isaga bixin lahaa fiiga jaamacadda oo ka duwan kii dugsiga sare, su’aalo badan uu waydiiyo naftiisa ugu dambayn waxa uu hoosta ka xariiqay in uu jaamacadda dhigto Allihiisna uu ku xirnaado, talana saarto isaga. Maalmo ka dib waxaa uu mid ka mid ah warbaahinaha ka maqlay in jaamacadaha mid ka mid ah ay xayaysiinayso kuliyad, qofkii helana uu    bilaash ku dhiganaayo. Waxa uu hoosta ka xariiqay in uu galo imtixaan kaas waana ku guulaystay in uu ka mid noqdo ardada minxada ku dhiganaysa.

Waxa uu ku showray habeen habeenada ka mid ah in uu bulshada wax ugatago wax un Alle haka dhigee, nasiib wanaag waxa uu hoosta ka xariiqay in uu qoro qormooyin ku saabsan arrimaha bulshada.Waxaana ku xirmay boggiisa uu ku leeyahay facebooka bulsho badan, isagoo usoo ban dhigi jiray sheekooyin ka turjumaya dhinacyo badan, kuwo waaqici ah iyo kuwo mala awaal ah.

Waxay arrini ku soo uruudhay, talooyin badan ka dib in sheekooyinkaa iyo mowduucyadaa qiimaha badan uu ka sameeyo buuggaag ay bulshadu marjac ugu noqoto una akhristaan. Taladaas loo soojeediyay ayuu ku dhaqaaqay inankii, wuxuuna bilaabay in uu qoro buug cilmiyeed. Laakiin waxa ku adkaatay sidii uu uqori lahaa buug sababtoo ah ma uusan helin cid kala talisa arrintaa, sidoo kalena ma uusan helin cid waxaan uga horeysay. Qofkii uu is dhaho utag oo u sheego arrintaa waa ku qoslaa, wuxuuna ku dhahaa waad riyoon, ma waxaad qori kartaa buug, dad adi kaa aqoon badan oo kaa maskax badan oo kaa waayo aragsan baa qori waayay adna waxaa leedahay waxbaan qoraya oo hadana waxaa leedahay halaygala taliyo waxaas macquul ma ahane waxkale sheeg.

Waxa uu la kulmaayay niyad jab balaaran qofkasta uu la kulmo. Qayb badan waxay isku dayayeen in ay ku jeesjeesaan, kuna qoslaan, waxayna hoos iskula faqayeen in ay mooralka laga dilo. Balse nin qoyan biyo iskama dhowro waxa uu bilaabay in uusan dheg jalaq usiin, howshiisana uu siiwato ilaa uu ka gaarayo hadafkiisa. Waxa uu yeeshay cadaw badan, laakiin waxa uu garwaaqsaday in qofka ku kaca in uu gaaaro mid ka mid ah hadafkiisa ay la soo gudboonaanayso caqabado ay ka mid yihiin kuwa aan ka soo sheekaynay laakiin looga baahan yahay in uu dulqaad muujiyo kana guulaysto cadawgiisa.

Muddo waxa uu sidaa ku jiraba waxa u bilaabay qoridda buugga, nasiib wanaag waa ku guulaystay balse markii hore waa ku adkaatay in uu wado buugga maadaama uusan lahayn aqoon, waayo aragnimo iyo xirfad uu wax ku kala hago. Dulqaad badan ka dib waa ku guulaystay buuggiisii ugu horeeyay uu    qoro, waana ku farxay taas waxayna sii galisay hididiilo cusub. Balse waxa uu guda galay in uu tifatiro, howl badan ka dib waxa uu daabacay daabacaadii ugu horeysay buugiisii, laakiin waxa ka soowajahday dhib badan waayo aqoon uma lahayn qaabka wax loo daabaco iyo cabiradda ay kala leeyihiin buugaagta. Waxaa kaga baxay kharash badan in uu daabaco buugaas ugu yaraan 8 jeer ayuu ku baxshay lacag badan si uu u helo nashqadii ugu wacnayd. Dhib iyo rafaad badan ka dib waa ku guulaystay buugaas. Wuxuuna bilaabay buuggii labaad, waxaana u fududaatay in uu qoro buugaas waayo marakan waxa uu cashar ka bartay buuggii hore, waxa uu iska dhowray in uu ku dhaco godki uu horay ugu dhacay.

Nasiib wanaaag muddo laba bilood ah ayuu ku guulaystay in uu ku dhameeyo buuggii labaad. Sidoo kalena waxa uu bilaabay buuggii saddexaad waana ku guulaystay si ka howl yar kuwii ka horeeyay. Howl kasta marka lagu dhaqaaqayo waxay leedahay dhib iyo rafaad. Waatii la yiri inkastoo la raagsado lagu sugo rafaad badan rajadii la dhowraa mar uun bey rumowdaa. Waxa dhacday habeenada qaar in uusan seexan jirin waaguna ugu baryi jiray, marmarna uu ku dul gam’i jiray maankaabkiisa (Kumbiyuutirkiisa), isagoo is ogayn ayuu kici jiray aroortii. Haddana marna kuma dhalin in uu is dhiibo isagoo waxaas oo rafaad ah soomaray. Waxa uu ka midnoqday wiilkaas da’da yar qorayaasha soomaaliyeed, wuxuuna ahaa mid ku caan baxay arrimaha bulshada ka hadalkooda iyo waxka qoriddooda. Dad badana uu ku kasbaday wanaagiisa iyo dulaaadka uu leeyahay.

Qof walbaana haddii uu go’aansado in uu wax ku dhaqaaqo waa gaarayaa, Allihiisna tala saarta waana hubaal taas.

Haddaba ninkaa aan ka soo sheekaynay miyaad taqaanaa?

–       Waa qoraaga maqaalkaan aad akhrinayso.

 

Qoraa Maxamuud Axmed Muuse (Toolmaan), Aabihiisna waxaa lagu naynaasaa Dhagawayne Muuse Gaban. Taariikhdiisa ma ahan mid halkaan lagu sookoobi karo. Laakiin sida dhabta ah qoraagu waxa uu sooqaatay taariikh kooban oo ku saabsan dadaalkii uu ugu jiray halgankii noloshiisa.

Facebook Comments Box

Waa qoraa ka tirsan bahda Diblomaasi. Wuxuu wax ka qoraa arrimaha bulshada sida wacyigelinta bulshada, dhiirigelinta da’yarta, jaceylka iyo dadka tabaalaysan. Dhinaca kale qoraaga ayaa wax ka qora ganacsiga, siyaasadda, dhaqanka, kheyraadka dalka, Af-soomaaliga, isbedelka cimilada, suugaanta, arrimaha qoyska iyo taariikhaha dalka. Qoraa Maxamuud ayaa mar walbo u taagan sidii uu geed-dheer iyo geed-gaabanba ugu fuulilahaa sidii uu usoonoolayn lahaa dhaqankii iyo sooyaalkii ay lahayd ummadda Soomaaliyeed.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska

Muhiimada ay inoo leedahay aqoonta ama waxbarashada

Waxbarashadu waa sheyga ugu muhiimsan nolosha, si aan guul u gaarno waxaan u baahanahay in aan wax badan barano si nolosheenu ay u noqoto mid ku dhisan aqoon iyo cilmi.

Published

on


Sidda nolosheena ay ugu baahan tahay inaan helno cunno iyo cabitaan ayaa sidoo kale maskaxdeenana waxay u baahan tahay inaan helno aqoon ama waxbarasho si ay u kobacdo maskaxdeena.

Dadka ayaa si kala duwan u gaarto aqoonta ayadoo waqtiga hadda la joogo ay tahay heerkii ugu sareysay aqoonta iyo sidda ugu fudud ee loo raadiyo balse dad badan ayaan helin ama aysan gaarin sidda ay ku heli karaan aqoontii ka maqneyd.

Bulshada aan ku dhex nool-nahay iyo qaar kale oo la mid ah ah ayaan helin aqoontii loo baahnaa ayadoo bulshada dhexdeeda ka jiro waxyaabo ay ka mid yihiin tayo yarida aqoonta iyo baahida ay bulshada u qabto inay helaan aqoon tayo leh.

Soomaalida iyo qaar kale oo badan ayaa jecel inay helaan aqoon tayo leh,  ayadoo nolosha dadkan  noloshooda ay ku tiirsan tahay waxbarshada ayaa haddana jirin aqoontii loo baahnaa. Dalal badan oo ka mid ah qaarada Africa ayaan ka jirin nidaam waxbarasho oo sal adag leh taas oo meesha ka saartay inay in bulshada kunool qaarada Africa ay helaan waxbarasho tayo leh.

Soomaaliya, tan iyo markii ay burburtay dowlladii dhexe ee Soomaaliya waxaa meesha ka baxay nidaamkii waxbarshada oo aas aas u ahaa bulshada Soomaaliyeed taasoo ka dhigtay in waxbarashada dalka ay gacanta ku hayaan shaqsiyaad ama ganacsato kuwaa soo alifay nidaamka waxbarashao ee hadda jira – qaab isxilqaan ah. Nasiib darro, waxaa jira waxyaabo badan oo ka dhashay nidaamkan waxbarasho ee ka jira Soomaaliya taasoo meesha ka saartay tayadii loo baahnaa inay yeelato waxbarashadeena kana dhigtay mid u furan qof weliba.

Faa’iida ay leedahay waxbarashada

Waxbarashadu waa sheyga ugu muhiimsan nolosha, si aan u guul gaarno waxaan u baahanahay in aan wax badan ka barano si nolosheenu ay u noqoto mid ku dhisan aqoon iyo cilmi.

Waxbarashadu waa mid ka mid ah waxyaalaha fursadaha u beddela guulo waaweyn. Sidoo kale, waxaa jira dad badan oo ay dhibaato kala kulmaan  faa’idada ay leedahay barashada sida loo aqoonsado waxyaabaha qaarkood. Aqoontu waxa ay ka mid tahay waxyaabaha ay ummaddu ku faanto oo ay tixgalin gaar ah siiyaan, waayo waxa aynu aaminsanahay in wax-barashadu tahay waxa nafaqeeya garaadkeena nololeed.

Siddeed ku bilaabi kartaa waxbarasho

Dad badan ayaa jecel inay waxbartaan ayadoo u jeedadooda tahay inay heelaan aqoon ay ku maamulaan noloshooda balse aan helin sabab kasto ha ahaatee. Haddaba si aad wax u barato marka hore ka tanaasul caadooyinkaagii hore ama sidda aad maleyneyso waxyaabaha qaar.

In badan oo ka mid ah noolaha waa uu isku raacay in qof weliba uu yahay wixii uu maanka ku heysto ama uu u maleynaayo inay noloshiisa tahay. Haddaba tani waxay ka mid tahay caadooyinii kuu keenay inaad ka harto waxbarashada kana dhigtay mid ku guul dareystay noloshiisa oo dhan.

Si aad u hesho aqoon ama waxbarasho waxaad u baahan tahay inaad qaado talaabooyinkan soo socda

Inaad yeelato manhaj wax-barasho: waxaa laga yaabaa inay wax badan kusoo dhacaan niyadaada balse aadan maamuli Karin xiligan la joogo, waayo waxaa horey u araktay manhajyo badan oo lagu dhigo iskuulada iyo meelo kale balse manhajka aad wax ku baraneyso hakuu noqdo mid aad adigu dooratay kaasoo kaa dhigi kara qofka aad rabto inaad noqo.

Yeelo waqti kuu xadidan: waxaa wanaagsan waxweliba oo aad qabaneyso inay kuu yeeshaan waqti xadidan sababtoo ah haddii waqtigaada uusan xadidneyn ma go’aamin kartid howsha aad qabaneyso, waxaana kugu dhamaan doono waqtiga adigoo aadan meel gaarin.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska

Raxmo-yarey yaa uureeyay?

“Gabarnimadeeydii adaa ku dheeshay, nin kale oo sidan igu rabana ma leh, ee waa ku aamminaa, yaa?”

Published

on


Qolalka fadhiga waxaa goglan furshaan iyo barkimooyin debecsan, halkaas ayaana hurdo iyo soojeedba lagu danaystaa. Dhawr nin oo isyaqaan ayaa joogto ku ah, laakiin dumarka maalin maalin ayaa loo beddelaa. Ta keliya ee ku raagtay waa Raxmo-Yarey oo adeegto ku magacaaban si walba se looga muraadsaday.

Fillada cad macaamiishu rag iyo dumarba aad ayay u jecel yihiin. Waxaana u badan rag ka tirsan xafiiska Villada ee maamulka Madaxweyne Xassan Sheekh Maxamuud. Waa guriga mooshinada lala damacsan yahay madaxweyne Xassan iyo ra’isul wasaarada Xamse loogu hortago. Waxay ku dhex taal xaafad u dhow xafiiska loogu arrimiyo dalka, ahna meel deggan kana durugsan indhaha foqorada ee xaasidka ah ee maamulka neceb. Waxay ula baxeen Fillo Adduun. Fureheeda dhawr nin oo isku kalsoon baa haysta. Waa lagu wada danaystaa laguna ka la danaystaa. Kharashka tumashada la isku ma riixriixo ee hadba ninka ay gacantiisu jeebka u horrayso ayaa bixiya. Khamri, qaad, heeso, cunto iyo galmo ayaa lagaga haqab la yahay. Dumarka meesha lagu quutaa waxay u badan yihiin gabdho aad u yaryar oo dhaylo loola baxay oo faqrigu ka hiiliyay. Waxay sheegtaan rag Ilaahay wax siiyay, balaayo ayaa se wax siisay.

Gabdhaha qaarkood ee Fillada cad yimaada waa kuwa jirkooda ku bedeshay shaqo inay xafiisyada dowladda ee maamulka ka helaan daruuftana ay ka hiilisey. Fillo Adduun waxaa ku meegaaran derbi saddex mitir dhulka ka kacsan, waxayna lee dahay beer qurux badan oo dhir, doog iyo ubax ah. Ganjeelo cas oo bir ah ayaa laga soo galaa, dabadeed wadiiqo jay ah la raacaa ilaa albaabka looxa ah ee guriga la gaadho. Wuxuu ka kooban yahay kijo weyn, laba musqulood oo qubays leh, fadhi weyn, qol cunto iyo shan qol oo kale.

Raxmo waxay ugu dambaysay gabdho badan oo adeegto ka soo noqday Filla Adduun, kuwaas oo ay mid waliba maalmo yar gudahood shaqada ka cararaan. Dhammaan waxay ka argaggaxeen xayodarrada meesha ka socota, iyo isla markaas ragga aan xishoodka aqoon ee Cabdulle iyo Qorane ugu horreeyo, kuwaas oo inta ay kijada ugu galaan kor iyo hoos meesha ay gacantoodu gaadhi kartaba gaadhsiiya, wax aanay u soo shaqo teginna ka qalqaashada. La ma tirin karo inta gabdhood ee sababtaas shaqada kaga tagtay. Laakiin Raxmo waa ay ugu miskiinsanayd ama ugu dulqaad badnayd.

Da’deedu waxay ahayd toddoba iyo toban jir, laakiin ka ma ay dheerayn mitir iyo afartan, culayskeeduna afartan wuu ka hooseeyay. Waxay ku dhalatay Afgooye, waxayna kasoo jeedaa qabiilada lagu sheego .5 (4.5 qabiilada laga tirada badan yahay oo dowladnimada soomaaliya xaqirtay) waxay kas iyada oo sagaal jir ah markii ay hooyadeed dhimatay ayuu aabbaheed Xamar ku guursaday naag kale oo Raxmo aad ugu darrayd. Nolol silic leh oo guriga aabbaheed ee aan laga jeclayn iyo ka habaryarteed ee faqiirka ah u dhaxaysa ayay ku soo kortay. Weligeed dugsi ma ay dhigan, iyada oo kow iyo toban jir ah ayayna markii ugu horreysay adeegto noqotay taas oo ay habaryarteed u soo heshay. Markaa ka dib dad ka la duwan ayay xirfaddaa ugu soo adeegtay, kuwaas oo ay qaarkood ka soo martay waayo’aragnimo xun.

Qurux lagu ammaano ma leh, laakiin dadkeeda waa ay iskaga dhex jirtaa. Gaabnaanta iyo lafo yaraanta dartood jeer wejigeeda la arko waxay u eg tahay ilmo yar. Waxay nolosha kaga riyootaa oo keliya nin jeclaada oo guursada kana saara adeegtonimada. Laakiin nin gol qabateeya mooyee mid guur ka la hadla waxaa ka jiray oday lixdan jir ah, kaas oo ay qoyskiisa beri adeegto u ahayd. Isagana shaqadiiba waa ay uga carartay iyada oo leh: “Duqaan quxuubka ah fiiri! Aniga qof oo isnacday maas ii malaynaa?”

Guriga waxa ka dhaca iyo dadka isku roorsada iyadu ma jecla laakiin dan ka ma gasho. Iyada oo heeso hindi ah iyo kuwo banaadiri ah marba mid qaadaysa ayay shaqadeeda si daacad ah u gudataa, taas oo ka kooban cunto kariska, nadaafadda iyo u adeegga dadka halkaa ku laacdama. Habeenka ay shaqada ku daahdo ama aad u daallan tahay waxay isaga hoyataa qolkaa kijada ku xiga oo ay kuwii iyada ka horreeyayna seexan jireen. Hawsha gurigu ha iska dhib badnaato, jawigana ha ku diiqadooto, laakiin dhaqaale ahaan raalli ayay ka tahay oo mushaharkeedu adeegto ku ma xuma, dadka guriga ku tuntana dhacdhac ayay ka heshaa. Iyaguna Raxmo-Yarey ayay u la baxeen oo waxay ku jecel yihiin daacadnimada iyo dhego nugaylka.

Maanta martidu waa ay badnayd, hawshuna waa ay cuslayd. Saqdhexe ayay Raxmo iyada oo aan daal isqaadi karin furaashkii qolkeeda dhulka yaallay isku tuurtay. Iyada oo aan dhinaceedu gogosha gaadhin ayay gama’day. Laakiin dadkii iyagu weli waa ay bulaamayaan oo cawayskooda fari ka ma qodna. Goor dambe iyada oo hurdo mayd uga dhow, ilayskuna u dansan yahay, ayay ku toostay gacmo waaweyn oo jidhkeedii yaraa dhan walba u xulaya, timo qodxo la moodo oo dhabanka ka mudmudaya iyo neef ay sigaar iyo khamri ka buuxaan.

“Yaa waaye?… Yaa waaye?…” ayay ku qaylisay iyada oo argaggaxsan.
“Usuus! Raxmo, waa Qorane ee aamus!”

“Adiga ma waalatay, Qorane? I dhaaf, i dhaaf, iga kac aniga gurigaaga haddaan kaaga baxaaye…”

“Ramxo, miskiinnimada iska daa, kaniba waa gurigaagii ee xaggee baad ka aadaysaa”, ayuu ku yidhi, isaga oo isla markaa yartii sidii libaax sagaaro qabtay laabta gashaday dharkii yaraana midba dhan uga tuuray.

“I dhaaf aniga, i sii daa aan ku dhahay. Iga kac! Waa i xoogee miyaa? Alla aaboow!…”

Iyada oo sidaas u cataabaysa ayuu ka dan dhammaystay. Kuwii kale markaas waa ay wada hurdeen, haddii se ay qaylada iyo baroorta Raxmo ku toosi lahaayeen sakhrad iyo qaaddiro ayay la daateen oo dadka xabaalaha ku jira ka ma duwana.
Markaa ka dib wuxuu bilaabay in uu maslaxo oo ku yidhaahdo: “Raxmo, maxaad la ooyaysaa, wax naag lagu sameeyo wax ka badan miyaan kugu sameeyay? Waan ku jecel ahay, haddii aad rabtidna waan ku aroosaa, gurigan aad ka shaqaysana adiga ayaa yeelanaya.”

“Arooskaagana ma rabee i dhaaf aniga”, ayay tidhi oo sii ooyday. Raxmo-Yarey caawa ayaandarro u dhimani ma jirto. Nolosheeda wax qiimo u leh oo ay ilaashato waxaa ka jiray gabadhnimadeeda oo ay aad ugu soo faro adaygtay, cadaw badanna ka soo badbaadisay, tiina waa taa caawa balaayo hurdada ku miratay. Habaryarteed iyo aabbaheed haddii ay u dacwooto maxay u qaban karaan? Muraayada yar ee ka burburtay miyaa ay u soo kabkabi karaan? Dawlad loo dacwoodaa ma jirtaa? Oo dawlad aan Negeeye ahaynba ma iyadaa taqaan. Ilaahayoow aniga sidee yeelaa? ayay ku calaacalaysaa. In ay mustaqbal la’aan tahay, cid wax dambe ku falaysaana jirin, ayay hubtaa. Qalanjadii hindiga ahayd ee webiga isku ridday ayay soo xasuusatay. Anigana in webi isku rida waaye, nolol maa ii hartay? ayay ku fekeraysaa.

Aroortii xigtay dadkii qolka cuntada u soo quraac doontay waa ay ku hungoobeen. Raxmo-Yarey sidii xalay ayay sariirta uga ooyaysaa. Qorane ayaa iyada oo halkii duuban u soo galay, oo inta uu sariirta dacal kaga fadhiistay mar kale sabaalin u galay.

“Raxmo, sidaas ayaad ii neceb tahay miyaa? Qoftaadii jacaylkeedu iga batay, ee aan rabay in aan arooso, ee aan iyada darteed naagihii kale oo dhan u la hadli waayay, miyaa sidaas ii neceb?”

“Jeceelkaagana ma aqaane ammaan lee aan kaa helo. Jeceel ku lahaa! Xoog maa jeceel eh?”

“Raalli ahow, Raxmo. Ii sheeg abbaayo wax aan kuu qabto. Maxaan kuu soo gadaa? Waxaad rabto maanta afkaaga ka sheego.”

“Waxaan kaa rabo ma leh ee mar leh ammaan i sii.”

“Bes waaye, anigaa haddaba wax fiican kuu soo gadaya oo kaaga farxinaya, naag aan adiga ahayna ma guursanayo. Okeey?”

Maalintaas gelinkii dambe markii uu Qorane guriga ku soo noqday Raxmo-Yarey geed beerta ku yaal ayay hooskiisa fadhiday oo dhabanka iyo gacanta isku haysay. Taa wuu ku farxay, waayo awal wuxuu ka baqayay in ay aabbaheed iyo habaryarteed u cararto oo fadeexadayso. Maxay carartaa in ay nooshahayba ma iyadaa isu haysata. Wuxuu mar kale bilaabay in uu maslaxo, wuxuuna siiyay

iskujoog uu u soo iibiyay oo ka kooban garbosaar, guntiino iyo kabo.

Cabbaar kale ayuuna sii maslaxay.

“Wax ma ku warsan karaa?” ayay goor dambe u tidhi si lamafilaan ah.
“Haa, waad i warsan kartaa.”
“Waa ku aroosaa ma dhihinoo?”
“Haa, i ma rumaysnid miyaa?”
“Shimee hee?”

“Marka aan hawlo iga ka la daadsan isku hagaajisto.” “Habaryartay Iisho ma u sheegi karaa?”

“Raxmo, adiga maxaad dabbaal isaga dhegee? Dadka aan gabadhooda guursanayo in aan anigu u tago oo lacag u geeyo oo wayddiisto ma ahoo? Marka aan diyaar noqdo aniga ayaa si sharaf leh ugu tegaya ee adigu cidna ha la soo qaadin, yaa?”

“Gabarnimadeeydii adaa ku dheeshay, nin kale oo sidan igu rabana ma leh, ee waa ku aamminaa, yaa?”
“Bes waaye, i aammin, boqolkiiba boqol.”

Weli beerta ayay joogeene inta uu laabta ku qaatay ayuu sariirta qolkiisa la tegay, oo isaga oo in uu ninkeedii yahay ku sasabaya ka haqab beelay.

Maalintaas ka dib sidii ay xaas u tahay ayuu marka uu doono ku jimicsan jiray. Iyaduna far ma dhaqaajiso oo haddii ay diidi lahayd waxay ka baqday guurkii uu u ballan qaaday in uu kaga baxo. Ma ku rabee bax haddii i dhaho intee aadaa? Qof oon gabar eheen yaa rabo? Maya, ma ku dhahaayo. Ilaahoow ha i ceebeen! ayay mar kasta ku fekertaa. Sidaas ayay rajo ku nool u ahayd, markaa ka dibna shaqada guriga adeegto ahaan u ma gudato ee gurigeedii ayay ka dhigtay.

Qaybta ay jimanku ku xeroodaan in ay shaqo u tagto mooyee wax kale ku ma darsato, marka ay wax geynaysana albaabka ayay garaacdaa oo ka dhiibtaa. Wax walba se waa ay la socotaa oo marar badan ayay indhaheedu la kulmeen rag iyo dumar candhooyin qaawan isla dhex fadhiya oo Negeeye ka mid yahay, dabadeed yaxyax dib u la carartay.

Waa ay ka masayrtaa naagaha uu Negeeye wadwado, marka ay isaga ka la hadashana sidii qof dhaandhaamad ah ayuu ugu sheegaa in ay wada qayilaan keliya ee aan wax kale ka dhexayn. Iyadu runta waa ay og tahay ee in ay ku qayliso ama canaanato ayaanay ku dhicin. In uu ku xanaaqo dabadeed guriga ka eryo guurkana kaga baxo ayaa wax walba kaga daran.

Waa ay la yaabban tahay dadkan aan isqabin ee habeen iyo maalin sidaas isu dhex fadhiya. Dadkaan yaab waaye! Noloshooda dhan saan miyaa? Dad oo waaweyn waayee ma isku sheexaanoo? Jaad leh cunoowyiin, beesadooda wax kale ma ku gataanoo? Heesahooda dhanna af baadiye waaye oo wax ma laga fahmooyo. Kan oo Cabdulle la dhahaayo aaba iigu daran. Faras aa tahay ku ma lahoo! Faras Alle kaa dhig, ree baadiye waaxid! Qof dhan oo bani’aadan eh aas faras ku sheegaa! Waxay ujeeddaa Cabdulle oo isaga oo doonaya in uu ammaano maalin ku yidhi: “Waxaad tahay faras.”

Qorane marmar ayuu Raxmo isku maaweeliyaa ama marka aanu wax dhaamo haysan ayuu naf ka dhigtaa ee macne kale uguma fadhido. Laakiin iyadu waa ay isu dhiibtay oo marka uu waqtigu sii durkaba rajada guurka ayaa u soo durkaysa. Maalin iyada oo qado karinaysa ayay madax wareer iska dareentay, haddana yalaalugo, ka dib hunqaaco ka wareegtay. Waxay yeelatay uur. Iyada oo welwel iyo baqdin la kurbanaysa, dhanka kalena rajaynaysa xaaladda cusubi in ay guurka u soo dedejiso, ayay arrinta Negeeye u sheegtay. Isaguna shiddaba isma uu gelin ee wuxuu bishaaro uga dhigay:

“Waxba ma aha, berri ayaan dhakhtar kuu geynayaa oo lagaa soo tuurayaa.”

“Lagaa soo tuuraa? Maxaa jira, ilmaheennii maa hinoo maxaan isaga tuureeynaa? Hore lee maan iska aroosno?”

“Maya, Raxmo, hadhow labaatan ilmood haddii aad rabtid dhal, laakiin hadda inaga dhaaf. In aan diyaar garoobo oo aroos fiican oo la isu sheego inoo dhigo ayaan rabaa.” “Bes waaye, waa ku aamminaa.”

Subax subaxyaasha kamid ah ayay Raxmo-yarey soo gashay shaqadeedii Fillo Adduun oo ay ku horreysay markii ay ganjeelada garaacday waxaa ka furay laba nin oo aanay weligeed hore u arag. Waxay malaysay in ay yihiin madaxdii uu Qorane xalay sheegayay ama waardiyahoodii.

“Haye, yaad rabtay?” ayay wayddiiyeen.

“Guriganaan degganahee, Qorane weli madaxdii maas la joogto?”

“Madax maxay ah?”

“Qorane ma joogoo?”

“Qorane ma joogo, gurigana waa laga gataye, adigu tumaad tahay?”
“Waa laga gatay? Yaa ka gatayna? Isagii aaway?”

“Annaga ayaa ka gadannay, isaguna meel uu jiro ma naqaane, adigu tumaad tahay?”

Raxmo in kasta oo xaaladda loo sharxay haddana waa ay fahmi wayday. Habeenkii ay gabadhnimadeeda wayday si aan ka yarayn ayay u naxday. Markaas ayay isku soo daysay gurigan Cabdulle oo ay taqaannay. Isaga oo sidii sariirta u daadsan ayay wayddiisay:

“Cabdulle, abboo Qorane ma aragtay?” “Qorane ma arage, waan jirranahaye iga bax.” “Gurigii waas gadaa la dhehee run miyaa?” “War u ma hayo.”

“Afkana maxaa kaaga dhacay? As maa isdagaasheen?”
“Isaga ayaanu isdagaallay, haddii aad aragtidna xabbad baan ku dhufanayaa ee u sheeg.”

Hadalkaas wuxuu uga dan lahaa in aanay Raxmo mar dambe ku soo noqon oo Qorane wayddiin, iyadu se waa ay rumaysatay oo iskaga tagtay. Dhawr cisho ayay ku qaadatay in ay fahamto xiriirkii iyada iyo Qorane in uu ahaa ruwaayad ay iyada qudheedu qalanjo ayaandaran ka ahayd. Waxay ka fekertay in ay Afgooye aaddo oo Webi Shabeelle isku riddo, sidii ay hindiyaddii filinka ka aragtay.

____

Sheekadan waxaa laga soo dhan-balay buugga Aanadii Nageeye ee uu qoray Ibraahin Yuusuf Axmed Hawd sheekadani inay xittaa waaqiga maanta ee dalkeena ay taabanayso, horeyna dhowr gabdhood oo aan aqaano ayaa iigaga sheekeyey waxyaabaha ay kala kulmeen wasaaradaha dowladda iyagoo shaqo raadis ah.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska

10 Talo oo ku saabsan sida loo helo guusha nolosha

Waa qodobo kuu sheegaayo sida guusha loo qeexay iyo sida aad ku gaari karto. “Sida aad u aragto guusha iyo sida lagaa rabo inaad u aragto, waa mid kamid ah halxiraalayaasha ugu adag ee ku horyaallo inta aad dunida joogto.”

Published

on


Guusha waxaa inta badan lagu qeexaa kartida aad ku gaari karto yoolalkaaga nolosha, wax kasta oo hadafyadaasi ay noqon karaan. Siyaabaha qaarkood, kelmadda ugu wanaagsan ee guusha waxay noqon kartaa guul, ama horumar aad gaartay. Waa safar aad u baahan tahay inaad hesho waxyaabo kaa caawin karro horumarinta xirfadaha iyo agabka aad u baahan tahay si aad u horumarto.

Sababtoo ah yoolalka waa kuwo si gaar ah loo abuuro, dadku sida ay u arkaan guusha way kala duwanaan karaan iyadoo ay ku xiran tahay baahidooda, hadafkooda, iyo xaaladahooda nololleed.

Waxaa jira habab badan oo kala duwan oo loo maro sida aad nolosha ugu guulaysan lahayd, laakiin qaabka ugu fiican ee u shaqaynaysa guushaada waxa ay ku xiran tahay waxa ay guushu adiga kuu tahay iyo aragtida aad ka qabto. Haddii aad u malaynayso in guushaada tahay inaad shaqadaada ku wanaagsanaato ama aad kasbato mushahar sare, waxaad mudnaanta koowaad siin doontaa kor u qaadista yoolalkaaga xirfadeed.

Waxay kala yihiin labo shey oo kala duwan, sida aad u aragto guusha iyo sida lagaa rabo inaad u aragto, waa mid kamid ah halxiraalayaasha ugu adag ee ku horyaallo inta aad dunida joogto.

Waxay kala yihiin labo shey oo kala duwan, sida aad u aragto guusha iyo sida lagaa rabo inaad u aragto, waa mid kamid ah halxiraalayaasha ugu adag ee ku horyaallo inta aad dunida joogto. (Qoys, xiriir jaceyl, tacliin, iyo iwm ayaa ah kamid ah guulaha qaar ee ku horyaallo).

Nooc kastaba ha noqoto guusha aad raadinayso, maxaa kor u qaadi kara fursadaha gaarista guushaada? Waa maxay qaar ka mid ah caadooyinka dadka guuleysta? Ma jirtaa waddo keliya oo sax ah oo lagu guuleysto?

Marwalbo shuruudaha guushu waxay ku xiran tahay macnaha guud ee aad ku qeexi karto. Hal qof ayaa laga yaabaa inuu u tixgeliyo guul waxa uu qof kale u arko inay tahay guuldarro.

Waxaa laga yaabaa inaysan jirin su’aalo isku-dhafan oo dammaanad qaadi kara guushaada. Weli, waxaa jira tallaabooyin aasaasi ah oo aad raaci karto kuwaas oo hagaajin kara fursadahaaga inaad ku guulaysato noloshaada iyo shaqada.

1. Ku dedaal korriimaha maskaxdaada

Cilmi-baaris ay sameysay aqoonyahanka cilmi-nafsiga Carol Dweck ayaa soo jeedinaysa in ay jiraan laba maskaxood oo aasaasi ah oo saameeya sida ay dadku uga fikiraan naftooda iyo kartidooda: maskaxda go’an iyo maskaxda koritaanka. Waxay muujisay in saadaalinta guusha aysan dhib lahayn haddii qof hibo leeyahay iyo in kale. Waxa muhiimka ahi waa in qofku aaminsan yahay in uu guulaysan karo.

Dadka leh maskax go’an waxay aaminsan yihiin in waxyaabaha ay ka mid yihiin naftooda aysan isbeddelayn. Dadka leh maskax go’an waxay aaminsan yihiin in guushu aysan ahayn natiijo shaqo adag lagu gaaro – ee ay tahay in si fudud iyo nasiib lagu gaari karo.

Sababtoo ah waxay aaminsan yihiin in hibada noocaas ahi ay tahay wax ay dadku ku dhasheen, waa dad si fudud uga tanaasula caqabaddaha horyaalla. Waxay joojiyaan hawlaha horyaallo marka arrimuhu si sahal ah ku imaan waayaan sababtoo ah waxay aaminsan yihiin inay ka maqan yihiin xirfadda dhalanteedka ah ee looga baahan yahay inay sare u qaadaan.

Kuwa leh maskax korriin leh, dhanka kale waxay dareemayaan inay bedeli karaan, kori karaan, waxna ku baran karaan dadaal joogta ah. Dadka aaminsan inay awoodaan inay kori karaan waxay u badan tahay inay gaaraan guul. Marka arrimuhu adkaadaan, waxay raadiyaan habab ay ku horumariyaan xirfadahooda oo ay u sii wadaan ka shaqaynta guusha.

2. Rumayso naftaada
Talaabada koowaad ee guushu waa in aad rumaysato naftaada iyo kartidaada aad ku gaari karto hadafyadaada. Haddii aadan adigu aaminsanayn, cid kale ma rumaysna.

3. Deji yoolal aad gaari karto

Dadka guulaysta waxay ogyihiin inay u baahan yihiin inay ku bilaabaan hadafyo la gaaRi karo si ay u gaaRaan hadafka nolosha. Hadafyadani maaha kuwo fudud in la gaaro, laakiin markaad haysato wax aad hiigsanayso, waxaad si fiican u awoodi doontaa inaad hore u socoto oo aad ka gudubto caqabadaha.

4. Bilow ficil

Ha fadhiisan oo kaliya ha sugin inay wax walbo kuu qabsoomaan. Maalin kasta ka shaqeey yoolalkaaga hadaf ee aad leedahay.

5. Xoogga saar tamartaada

Ha isku dayin inaad wax badan samayso hal mar. U fiirso tamartaada waxyaabaha ugu muhiimsan ee kaa caawin doona inaad gaarto yoolalkaaga.

6. Samee xiriir wanaagsan

Xidhiidhku waa lama huraan guusha. La dhis xiriir adag dad ku taageeri kara oo kaa caawin kara inaad gaarto hadafyadaada.

7. Wax ka baro khaladaadkaaga
Qof kastaa wuu qaldamaa. Muhiimadu waa inaad wax ka barato khaladaadkaaga oo aad horay u sii wado halgankaaga.

8. U dabaaldeg guulahaaga

Waqti u qaado si aad ugu dabaaldegto guulahaaga inta aad safarka ku jirto. Tani waxay kaa caawin doontaa inaad isdhiirigeliso oo aad horay u socoto.

9. Ku adkaysta dib u dhaca

Qof kasta waxa uu la kulmaa dib u dhac wakhti ka waqti. Ha ka niyad jabin yoolalkaaga marka arrimuhu adkaadaan. Ku adkayso dib u dhaca oo hore u soco.

10. Naftaada dhiirageli marwalbo

Inaad marwalbo firfircooni lahaato way adag tahay sababtoo ah waxaa kugu heeraarsan bulsho iyo asxaab kala duwan oo adiga ku niyad jebin kara. Qof walba waxa dhexdiisa ku loollama dabeecado badan oo iska soo horjeeda, iskuna liqdaaran oo ay kala doorashadoodu adag tahay haddii aanay ruuxdu noolayn.

Waxaana xaqiiq ah in qofwalbaa inta uu ku nool yahay koonkaan wuxuu ku hammiyaa shey, sheygaas ha yaraado ama ha weynaado. Tusaalle ahaan dad ayaa waxay ku hamminayaan inay helaan guryo qurux badan, lacag badan, iyo shirkado waaweyn. Dadka qaar waxay ku fikirayaan inay helaan qofka ay nolosha ugu jecel yihiin. Shaqsiyaadka qaarkiis waxay ku fikiraan inay noqdaan madaxweyne ama jecel inay qof walba caawiyaan. Dadka qaarkiis ayaa maskaxdooda waxaa ka guuxa kaliya sidii uu u guursani lahaa. Nin baa wuxuu ka fikiraa sidii 5 cunug uu dhalay iyo hooyadooda wax ugu keeni lahaa.

Dhiirogelinta naftaada, sida ugu wanaagsan ee aad ku heli karto dhiirogelin dhammeystiran waa inaad doorato hadaf aad adiga jeceshahay sida inaad wariye noqoto, siyaasi ana barafasoor, dhaqtar iwm. Marka aad u xiisayso waxa aad samaynayso, waxa aad u badantahay in aad guulaysato. Soo hel shay aad xiisaynayso oo qalbigaaga oo dhan ku daba gal.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska

Maxaan sameyn karaa si aan ugu guuleysto nolosha?

Qoraalkan gaaban waxaan kusoo gudbin doonnaa sameynta waxyaabaha kuu jiheenaaya inaad gaarto horumar iyo guul la taaban karo waa haddii aad joogteeso wax qabadaka noloshaada

Published

on


Ugu horeyn guushu ku timaado cayaar iyo hurdo ee guushu waxay dadaal iyo waqti dheer oo aad geliso hadafkaaga iyo himilooyinkaaga.

Haddaba si aad u guuleysato waa inaad yeelaa hadaf aad ku socdaashu si uu kuugu hago wadada guushaada, nolosha waxna fudeed laguma helo ee waxay u baahan yihiin inaad juhdi geliso si aad ugu danbeyn ugu guuleysato.

Markasta oo aad gurigaaga kasoo baxdo meel ayaad u socdaaleysaa si aad u gaarto amuurahaaga gaarka ah. Bal ka waran haddii aad gurigaaga kasoo baxdo adiga oo aadan aqoonin halka aad u socdaaleyso.

Inaad hadaf yeelato waa waxa kuu sahli kara inaad guuleysato adigoon ku wareerin, haddii aadan hadaf laheyn codowgaa hortii ayaad jabeysaa.

Nuxurka aan ula jeedo ayaa ah subbax weliba oo kuu dhasho inay tahay qeyb ka mid ah cimrigaaga kaasoo lagaaga baahan yahay inaad aqbasho qeyr iyo shar.

Maskaxdu waa mashiin ay maalinttiiba kasoo baxaan fikrado badan oo aan tiro laheyn. Fikradahan ayaa isugu jira kuwa qeyr sheeg ah iyo kuwa shar sheeg ah, haddii aad maskaxdaada usoo bandhigto fikir waxaa is hardin doonno labadan ficil kusiin doono jawaaba kala duwan.

Tusaale ahaan, waxaa tahay qof muddo shaqeynaayay oo uruur saday lacag tiro badan waxaad go’aan satay inaad yeelato ganacsi wax ka badala noloshaada, haddaba inta aadan ku dhaqaaqin go’aankan ayaa maskaxdaada laga yaabaa inay kuu sawirto adigoo ganacsi sameystay sidoo kalena guul aad ka gaarto noloshaada.

Si taa la mid ah maskaxdaada ayaa laga yaabaa inay kuu sawirto adiga oo khasaaray siddaa darteedna ay kugu gaba gabeyso inaad ganacsi aqoon u laheyn aadna iska dhaafto.

Waad aragtaa hardanka ka jira maskaxdeena haddii aad aaminto in aadan guuleysan Karin waa sax oo ma guuleysan kartid, laakiin haddii aad aminto inaad guuleysan karto waa sax oo waa guuleysan kartaa kalliya aqbal inaad uso jeedo dhibaatooyinka ku horyaala.

Qoraalkan gaaban waxaan kusoo gudbin doonnaa sameynta waxyaabaha kuu jiheenaaya inaad gaarto horumar iyo guul la taaban karo waa haddii aad joogteeso wax qabadaka noloshaada.

Dhiiri geli naftaada

Waa inaad ku kalsoonaataa naftaada oo aad wax weliba hagaagjin karto maalinba maalinta ka danbysa. Waa in aadadan isyareysan, iskana dhaafto ereyada naftaada duminaayo.

Waa inaad ogaataa inaad tahay qof bani’aadam ah, wax soo kordhin kara oo aan ciyaar loo abuurin. Waan inaad noqoto qof saamaxaad badan oo haddii gef laguu geysta cafin kara, hana noqon ruux uruuriya xumaha.

Waa inaad aqbali karto haddii adhaliil aguu jeediyo, hana u qaadan qof kasta oo ku dhaliilaayo inuu yahay cadowgaaga, waxaanad aamintaa haddii uu jiro qof ku dhaliilaya siddoo kale inuu jiro qof ku aaminsan.

Waa inaad noqotaa qof u fikira si qoto dheer. Qo kasta wuu u fikiri karaa si qoto sheer waa haddii auynu ilowno wax-yaabaha yar-yar ee aan ku mashquulineyno nolosheena.

Ciladaha ugu waaweyn aan guusha ka gaari weynay ayaa ka mid ah adigoo aqoon saneyn halkii uu hadaf kaaga yahay, haddii aad aqoonsato hankaaga cillada kale waa adiga oo aadan sameyn. Haddii aadan aqoonsaneyn hadafkaaga meel weliba aad tagtay kuuma lahaaneyso muhiimad gaar ah.

Haddaba si guul la taaban karo u gaarto waxaad u baahan tahay inaad iska ilaaliso cabdisa badan, waayo cabsida badan waa sheyga ugu badan ee inaga hortaagan inaan guuleysano.

Cabsida faraha badan daciifnimo, marka noqo qof xoogan oo ku qanacasan nolosha. Sidda caadiga ah cabsida waxaa ka dhasha dhibaatooyin badan oo ay ka mid yihin xasilooni daro, nabad la’aan iyo kalsooni darro

Weli waxayna ku dhex jirnaa buugga 5-tiir guusha, oo uu qoray qoaraa Cabdi Jabaar Sheekh Axmed.

La soco qeybaha labaad ee buuga.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska

Dhowr qodob oo kuu horseedi kara inaad horumar ka sameyso noloshaada

Dadka intooda badan isma oga’ waana sababta keentay inuu dhowr jeer qofka fashilmo, fashilka ma ahan wax xun balse waxaa haboon inaad ogaato meesha aad ku fiican tahay ee aad isleedahay guul waad ka keeni doontaa.

Published

on


Horumar ka qofka mar weliba wuxuu ku xeran yahay qofka waxa uu diirada saaraayo, haddaba si aan horumar u gaarno waxaan baahanahay inaan raacno sidda ay ku haboon tahay nolosheena.

Horumar inaad nolosha ka sameyso waxay kaaga baahan tahay dadaal iyo inaad u heelan tahay inaad ka dhabeyso hadafkaaga.

Si kastaba hanoqotee waxaa jira waxyaabo badan oo nolosheena badala annaga oo rabno inaan horumar wanaagsan sameyno, si aan u qaadno talaabooyin wanaagsan ugu horeyn waa inaan aaminaa inaan gaari karno horumar wanaagsan.

Shaqo weliba aad qabaneyso waxay kaaga baahan tahay waqti iyo daal tiro badan, balse muddo ka dib waxaad noqon doontaa qof ku faana noloshiisa.

Qalad weliba oo naga dhaca waa muraayad aan ka dhex arki karno wixii nasoo maray, balse waxaa haboon inaan fikir wanaagsan ka qaadano sababtoo ah haddii aadan waxba isku dayin ma’ aadan guul dareysteen.

Haddaba guusha iyo guul darada waa wax sokeeye oo kaaga baahan maalmo cayiman, laakiin xaqiiji wadada horumarkaaga si aadan marar badan ugu shalaaynin.

Muhiim kuuma ahan inaad baar baarto ciladahaaga waayo waxay ka mid yihiin waxyaabaha dib kuu celin kara, iskana ilaali inaad u shalaaydo noloshaada.

Qof weliba wuxuu jecel yahay inuu helo nolol wanaagsan balse marka aynu isweydiino maxaa inaga hortaagan inaan horumar sameyno?! Dadka intooda badan kuma baraarugsana inay nolosha tahay wareegto oo waxaa laga yaabaa inuu ku dhegan yahay waxyaabo horey usoo maray guul iyo guul daraba mida uu doonto ha noqotee.

Waxaan jeclaan lahaa inaan halkaan kusoo koobo dhowr qodob oo naga caawin kara inaan horumar wanaagsan sameyno, balse ugu horeyn waa inaan isla garano waxa ka qaldan nolosheena.

Intaa aanan guda galin maqaalka waxaa jirto sheeko yar oo aan jecleystay inaan idin la wadaago, waxaan waqti la qaadan jiray adeerkeey oo ku nool qurbaha wuxuu igaga sheekeen jiray nolosha dadka horumar ka sameeyay.

“Waxaa jirtay nin aad u xikmad badan ayaa u yimid wiil yar oo raba inuu wax ka barto noloshiisa, haddaba wuxuu yiri ina keen oo waxaan galeynaa safar. Muddo ka dib markii ay socdeen ayay la kulmeen qoys ka koobad dhowr qofood waxaa guri ay ku xanaaneeyaan hal sac oo mid kastaa wuxuu ka qabtaa shaqo si loo ilaaliyo ama loo xanaaneeyo.”

“Intaa ka dib waa berigii ayaa ninkii xikmada badnaa ayaa u booday xeradii ay ku xerneed saca wuuna ka gowracay wiilkii yaraa ayaa la booday qeylo oo yiri maxaad ugu gowracday oo ma heystaan wax kale ay noloshooda ku maareeyaan.”

“Wiilkii iyo ninkii xigmada badnaa ayaa isaga tagay tuuladii, ka dib markii ay muddo maqnaayeen ayaa ay kusoo laabteen tuuladii waxay arkeen guri ka duban gurigii hore oo waxay dhisteen guri ka sameysan dhagax halka markii hore ay daganaayeen guri ka sameysan cowshad.”

“Wilkii yaraa ayaa la yaabay sidda ay noloshoodu isku badashay, ka dib ninkii xigmada badnaa ayaa u sheegay sababta ka danbeysa noloshooda.”

Haddaba xigmada ku jirta sheekada waxaan filaa inaad ila fahamteen, xigmada ku waxay tahay in qof weliba horumar kiisa uu ka hor taagan yahay saca, si uu horumar u gaarana waa in uu gowracaa saca u diidan noloshiisa.

Sheekadan waxaa igaga sheekaayay adeerkee oo ku nool qurbaha, waxaana la heli karaa ayadoo qoraal ah buugga 5-ta Tiir ee guusha.

Halkaan ka aqriso qodobada soo socda.

Dooro Hadaf: hadafka waa salaanka sare ee guusha halka yoolkuna uu yahay dhamaad guushasha, -xigasho 5-Ta tiir ee guusha.

Hadaf ka wuxuu kaa caaabinaa inaad guul la taaban karo gaartno adigoo aana ka wel welin, haddaba haddii aad rabto inaad guul gaarto waa inaad raacdo hadafkaaga si aad u xajiiso horumarkaaga.

Haddii aadan laheyn Hadaf kuu gaar ah, ma xaqiijin kartid yoolkaaga waadna ku daali doontaa ilaa aad garato halka uu ku dhamaanaayo yoolkaaga.

Qiimeey noloshaada: qof weliba noloshiisa si ayuu u arkaa, dadkana si ayay u arkaan noloshaada. Haddaba isweydii adiga siddeet u araktaa noloshaada, waa innaad ogaato sidda aad naftaada u arakto.

Waxbadan ayay kaaga baahan tahay inaad ogaato sidda aad naftaada u arakto iyo qofka aad tahay, balse mar weliba iswedii sababta aad u nooshahay iyo waxa laguu keenay aduunyada.

Dadka intooda badan isma oga’ waana sababta keentay inuu dhowr jeer qofka fashilmo, fashilka ma ahan wax xun balse waxaa haboon inaad ogaato meesha aad ku fiican tahay ee aad isleedahay guul waad ka keeni doontaa.

Haddaba baar oo raadi meesha aad ku fiican tahay iyo meesha aad ku liidato, ka dib isku day inaad dhaqaajin karto shaqo weliba oo khabasho kaaga baahan waxaadna gaari doontaa guul insha allah.

Dhiiragali naftaada: Haddii aad isticmaalayso ereyo naftaada duminaya ama dib u dhigaayo lagama yaabo inaad gaarto guusha aad fileyso.

Tussaale ahaan; haddii aad aaminsan tahay inaad ku guul dareysan doonto fikirkaaga ama aad isleedahay ma qaban kartid shaqadaan si kasto oo aad u daasho lagama yaabo inaad guul weyn ka keento.

Inaad naftaada dhiira geliso ma ahan inaad waxyaabo badan aad isku dul furto muddo ka dibna aad faraha ka qaado. Haddaba si taasi ay u dhicin waa inaad doorato shaqada aad naftaada ku dhiira gelineyso, adigoo u jeedadaadu tahay inaad horumar ka sameyso shaqadaada.

Haddii aad ku dhiiran tahay naftadaa waxaad ka hortagi kartaa wax kasta oo kuu diidaayo inaad iska nacdo shaqadaada, ogsoonow Haddii aad guul dareysato ma ahan inaad meel fariisato oo isku day weli waxaad haysaa talaabo kale aad isku muujin karto.

Ha aqbalin in lagu niyad jebiyo sababtoo dad badan ayaan jecleyn horumarkaaga, balse maalin ayay ku weyn doonaan sirta guushaada.

 

Facebook Comments Box

Continue Reading
Advertisement
Yurub16 hours ago

Norway ‘waxay diyaar u tahay’ inay aqoonsato madax-bannaanida Falastiin: Ra’isul Wasaaraha Norway

Bariga dhexe21 hours ago

Waa maxay sababta ay Israa’iil halis usii gelinayso xiisadda Bariga Dhexe?

Bariga dhexe22 hours ago

Maxaa kasoo cusboonaday weerarkii ugu dambeeyey ay Iiraan ku qaadday Israa’iil?

Ameerika2 days ago

Victor Manuel Rocha, safiir hore oo Mareykanka ah – Safiirkii u basaasayay Cuba tobanaan sano, waxaa lagu xukumay 15 sano

Bariga dhexe2 days ago

Iiraan iyo Israa’iil oo lagu booriyay in ay xiisadda u dhexeeya qaboojiyaan

Siyaasadda Arrimaha Dibadda2 days ago

Kenya ayaa soo jeedisay in xal laga gaaro xiisada ka dhex aloosan Soomaaliya iyo Itoobiya ee ku saabsan heshiiska dekedda

Sirdoonka & Militariga2 days ago

Jabhada Xoraynta Oromada – afka Oromada: Waraanna Bilisummaa Oromo

Geeska Afrika3 days ago

Mid ka mid ah mucaaradka Itoobiya oo toogasho lagu dilay

Gumeysi iyo isir sifeyn4 days ago

Kumanaan shaqaale Hindi ah oo imanaya Israa’iil – mas’uuliyiin dowladda

Afrika6 days ago

Dunidu waxay ku fashilantay Ruwaanda 1994-tii – madaxweyne Paul Kagame

Geeska Afrika1 week ago

Kenya: Isbitaalka Qaranka ee Kenyatta ayaa ku dhawaaqay in la tuuri doono haraaga 541 qof, oo ay ku jiraan 475 carruur ah

Dhaqaalaha1 week ago

Zimbabwe waxay soo saartay lacag ‘dahab’ ah oo ay ku beddeshay dollarka

Sirdoonka & Militariga1 week ago

Maraykanka oo isu diyaarinaya weerar ‘aan laga fursan karin’ oo kaga imaan kara Iiraan – warbaahinta

Sirdoonka & Militariga1 week ago

Sida ay Iiraan u samaysatay giraangirta cadawga ee ku xeeran Israa’iil

Dhaqan, Af, iyo Taariikhda1 week ago

Yurub waxay xaday dhaxalkii Afrika ee Cadaaladu ma guulaysan doontaa?

Diblomaasiyadda1 week ago

Yukreyn ‘waxay noqon doontaa xubin ka tirsan NATO’ – Xoghayaha Arimaha Dibada ee Mareykanka Antony Blinken

Siyaasadda Arrimaha Dibadda1 week ago

Maxay ka dhigan tahay in Soomaaliya ay cayrisay safiirka Itoobiya, islamarkaana xirto qunsuliyado?

Diblomaasiyadda2 weeks ago

Ergeyga Mareykanka ee QM ayaa uga digay Iiraan inaysan weerar ku qaadin dadka Mareykanka ah ee weerarka qunsuliyada Suuriya

Sirdoonka & Militariga2 weeks ago

Waa kuma taliyihii ciidamada Iiraan ee lagu dilay duqeynta Dimishiq?

Falsafada iyo Siyaasada Arrimaha Bulshada2 weeks ago

Nibirowga Dhititaalka: Qalaalasaha digitaalka iyo loollanka caqlaaniga ah

Siyaasadda Arrimaha Dibadda2 weeks ago

MD Xassan Sh. Maxamuud oo booqasho ku jooga Sacuudi Carabiya – Maxaa loogu yeeray?

Wararka2 weeks ago

Waa maxay sababta doorashada Istanbul ay u tahay doorasho aad indhaha loogu hayo ee Turkiga?

Gumeysi iyo isir sifeyn2 weeks ago

Ciidamada Israa’iil ayaa isbitaalka Qaza ee Al-Shifa ku dilay 400 oo Falastiini ah

Gumeysi iyo isir sifeyn2 weeks ago

Qaza waxaa ka socda weerarro, iyadoo ay jiraan warar sheegaya in wadahadallada xabbad joojinta ay dib u bilaabmeen

Falsafada iyo Siyaasada Arrimaha Bulshada2 weeks ago

Waa Maxay Nidaamka Boqortooyo?

Siyaasadda Soomaaliweyn2 weeks ago

Cutubyada 1aad illaa 4aad ee dastuurka Soomaaliya oo la ansixiyay – sidee loogu falceliyey?

Wararka2 weeks ago

QM: Burcad Haiti ah waxay dileen 1,500 qof saddex bilood gudahood

Aasiya3 weeks ago

Iscasilaadii Madaxweynihii Vietnam waxay muujinaysaa khilaaf ka dhex jira xisbiga – Falanqeeyayaasha

Gumeysi iyo isir sifeyn3 weeks ago

Madaxa Qaramada Midoobay ayaa ku booriyay Qaza in la gaarsiiyo gargaar bini’aadantinimo oo ballaaran

Siyaasadda Soomaaliweyn3 weeks ago

Banaanbax uu soo abaabulay guddoomiyaha gobolka Banaadir Yuusuf Madaale oo lagu taageerayo wax ka beddelka dastuurka

Siyaasadda Soomaaliweyn3 weeks ago

Haddii ‘Soomaali oo heshiis ah la rabo dastuurka yaanan la siyaasadeynin’ – Xisbiga Qaransoor

Sirdoonka & Militariga3 weeks ago

Mareykanka ayaa burburiyay iskaashigii la dagaalanka argagixisanimada – Safiirka Ruushka Anatoly Antonov

Sirdoonka & Militariga3 weeks ago

Doorka ciidanka iyo daryeel la’aantooda

Afrika3 weeks ago

Kacaankii Liibiya: Sida NATO ay u burburisay dowlad tobanaan sano la soo dhisaayey

Bariga dhexe3 weeks ago

Xiriirka Israa’iil iyo Sacuudi Carabiya oo isbeddel horumar leh laga gaaray

Gumeysi iyo isir sifeyn4 weeks ago

Maxbuus Falastiini ah ayaa ku dhintay xabsiga Israa’iil ka dib caafimaad xumo iyo jirdil loo gaystay: warbixin

Diinta Islaamka4 weeks ago

Fanaanka caanka ah ee u dhashay dalka Maraykanka Lil Jon ayaa qaatay diinta Islaamka

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska4 weeks ago

Muhiimada ay inoo leedahay aqoonta ama waxbarashada

Islaam Naceybka4 weeks ago

Qaramada Midoobay ayaa si aqlabiyad ah u meel marisay qaraar la dagaallanka Islaam Naceybka

Sirdoonka & Militariga4 weeks ago

Dowladda Niger oo joojisay xiriirkii militari ee kala dhaxeeyay Mareykanka

Xul