Connect with us

Siyaasadda Arrimaha Dibadda

Xariirka Diblomaasiyadeed ee Soomaaliya iyo Mareykanka – aqoon intee la’eg ayay isu leeyihiin?

Mareykanka wuxuu safaarad ku leeyahay magaalada caasimada ee Muqdisho halka Soomaaliya ay iyaduna safaarad ku leedahay magaalada Washinton D.C. Laakiin aqoon intee la’eg ayay isu leeyihiin labadan wadan?

Published

on

Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud iyo Xoghayaha Arrimaha Dibadda ee Mareykanka John Kerry oo ku sugan Wasaaradda Arrimaha Dibadda (Sebteember 2013).

Maraykanku waxa uu Qunsuliyad-guud ka furay Muqdisho 1957-kii, oo ah caasimadda ummada Soomaaliyeed, oo ahayd wakiilka Qaramada Midoobay ee hoos yimaada maamulkii Talyaaniga. Qunsuliyaddan waxaa loo dalacsiiyay darajada safaaradda luulyo 1960-kii, markaasoo Mareykanku uu aqoonsaday madax-bannaanida Soomaaliya, loona magacaabay safiir.

Soomaaliya waxay xiriir taariikhi ah la lahayd Mareykanka xilligii Saldanada Geledi. Sannadkii 1776-kii. Suldaanadii Geledi waxay ahayd dawladdii ugu horreysay ee xor ah oo Afrika ka tirsan oo aqoonsata Maraykanka, waxaana xiriir diblomaasiyadeed la aasaasay sannadkii 1777-kii. Sannadkii 1897-kii, Suldaanadii Geledi waxay u dirtay magaalada New York wafdi heersare ah oo uu hoggaaminayo wasiirkoodii arrimaha dibadda Khalid Aden Maxammed waxayna saxiixeen Heshiiskii Badweynta Hindiya ee lagula dagaalamayey ganacsiga addoonta ee Zanzibar.

Dabayaaqadii 1970-meeyadii iyo horraantii 1980-aadkii, dawladdii Hantiwadaaga Soomaaliya ee waagaas waxay ka baxday isbahaysigii ay la wadaagi jirtay Midowga Soofiyeeti sababo la xiriira dagaalkii Ogaadeeniya. Sababtoo ah Midowga Soofiyeeti wuxuu xiriir dhow la lahaa dawladda Soomaaliya iyo Itoobiya oo markaasi ka talinaysay shuuciga cusub ee Dergue, waxay ku qasbanaadeen inay doortaan dhinac ay ku heshiiyaan. Isbeddelkii Midowga Soofiyeeti ee taageerada Itoobiya ayaa ku kallifay dowladdii Siyaad Barre inay xulafo ka raadsato meelo kale.

Ugu dambayntii Mareykanka kadib dagaalkii qaboobaa ee Midowgii Soofiyeeti. Maraykanku waxa uu in muddo ah u shukaansanayay dawladda Soomaaliya sababo la xiriira mawqifka istaraatiijiga ah ee Soomaaliya ee ku yaal afka Bab el Mandeb ee laga soo galo Badda Cas iyo kanaalka Suweys. Saaxiibtinimadii ugu horreysay ee Soomaaliya ay la lahayd Midowgii Soofiyeeti iyo markii dambe taageerada milateri ee Mareykanka ayaa u sahashay in ay dhisto ciidanka ugu badan qaaradda.

Burburkii dowladdii Siyaad Barre ka dib iyo biloowgii dagaaladii sokeeye ee Soomaaliya horaantii sagaashamaadkii, waxaa la xiray safaaradii Mareykanka ee Muqdisho. Si kastaba ha ahaatee, dawladda Maraykanku marnaba si rasmi ah uma jarin xiriirkii diblomaasiyadeed ee kala dhexeeyay Soomaaliya.

Ka dib markii la asaasay Dowladda Federaalka Ku Meel Gaarka ah (TFG) 2004-tii, Mareykanku wuxuu sidoo kale aqoonsaday oo uu taageeray DFKMG ee caalamku aqoonsan yahay inay tahay hay’adda maamulka qaranka ee dalka. Waxa ay sidoo kale ku hawlan tahay maamul goboleedyada Soomaaliya, sida Puntland iyo Somaliland, in ay xaqiijiyaan ka mid noqoshada hannaanka nabadda.

Dowladda Federaalka Soomaaliya waxaa la dhisay Agoosto 20, 2012, iyadoo ku beegan markii uu dhammaaday waqtigii KMG ahaa. Waxay ka dhigan tahay dawladdii dhexe ee ugu horreysay ee joogto ah ee dalka tan iyo markii uu bilaabmay dagaalka sokeeye yeesho.

September 10, 2012, Baarlamaanka cusub ee Federaalka ayaa sidoo kale Xasan Sheekh Maxamuud u doortay inuu noqdo Madaxweynaha hadda xilka haya ee Soomaaliya, kaasoo ku yimid nidaamka caddaalad darada ku dhisan ee 4.5. Doorashada waxaa soo dhaweeyay mas’uuliyiinta Mareykanka, kuwaas oo dib u xaqiijiyay in Mareykanka uu sii wadi doono taageerada uu siinayo dowladda Soomaaliya, madax-banaanideeda dhuleed iyo madax-banaanideeda.

Bishii Janaayo 2013, Mareykanka ayaa ku dhawaaqay inuu qarka u saaran yahay inay waraaqo diblomaasiyadeed is dhaafsadaan dowladda dhexe ee cusub ee Soomaaliya, dib u soo celiyaan xiriirkii rasmiga ahaa ee dalka markii ugu horreysay muddo 20 sano ah. Sida laga soo xigtay Waaxda Arrimaha Dibedda ee Maraykanka, go’aankan ayaa lagu qiimeeyey horumarka baaxadda leh ee ay maamulada Soomaaliya ka gaareen dhinacyada siyaasadda iyo dagaalka. Tallaabadan ayaa la filaayay inay dowladda Soomaaliya u ogolaato inay hesho ilo cusub oo dhaqaale horumarineed oo ay ka helaan hay’ado Mareykan ah iyo sidoo kale hay’adaha caalamiga ah sida hay’adda lacagta adduunka ee IMF iyo Bankiga Adduunka, si loo fududeeyo dib u dhiska socday wakhtigaas.

Codka dowladda federaalka Soomaaliya iyo Mareykanka, oo ay ku jiraan jilayaasha kale ee caalamiga ah, Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa si wadajir ah u ansixiyay Qaraarka Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ee tirsigiisu yahay 2093 intii lagu jiray shirkii 6-dii Maarso 2013 ee lagu laalay cunaqabateynta hubka ee Soomaaliya saarneyd 21-sano. Ansixinta ayaa si rasmi ah u qaadaysa mamnuucista iibka hubka fudud muddo ku meel gaar ah oo hal sano ah, laakiin waxa ay haysaa xaddidaadyo gaar ah oo ku saabsan soo iibinta hubka culculus sida gantaalada hawada-ilaa-hawo, kuwa fudfudud iyo madfac.

Abriil 9, 2013, dawladda Maraykanku waxay sidoo kale ansixisay bixinta qodobbada difaaca iyo adeegyada ay dawladda Maraykanku siiso dawladda federaalka Soomaaliya. Codsi ka yimid madaxda Soomaaliya iyo AMISOM oo hadda loo yaqaano (ATMIS), ciidamada Mareykanka ayaa dabayaaqadii 2013-kii waxa ay sidoo kale Muqdisho ka sameeyeen koox yar oo la-taliyayaal ah si ay taageero la tashi iyo qorsheyn u siiyaan ciidamada huwanta.

Maay 5, 2015 Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud (4.5), Ra’iisul Wasaare Cumar Cabdirashiid Cali Sharma’arke iyo mas’uuliyiin kale oo ka tirsan dowladda Soomaaliya ayaa magaalada Muqdisho kula kulmay xoghayaha arrimaha dibadda ee Mareykanka John Kerry. Kulankan laba geesoodka ah ayaa ahaa kii ugu horeeyay ee uu Soomaaliya ku yimaado Xoghaye Arrimaha Dibadda Mareykanka oo xilka haya. Waxay astaan u noqotay xaaladda siyaasadeed iyo amni ee dalka oo soo hagaagtay. Saraakiisha ayaa diiradda saaray halbeegyada ku qeexan qorshaha siyaasadda Soomaaliya ee Hiigsiga 2016-ka, iyo sidoo kale wadashaqeynta laamaha amniga.

Bishii Janaayo 2017 ka dib markii madaxweyne Donald Trump uu la wareegay xafiiska, muwaadiniinta Soomaaliyeed waxaa si ku meel gaar ah looga mamnuucay inay soo galaan Mareykanka amarka fulinta ee “Ka ilaalinta Qaranka Gelitaanka Argagixiso Shisheeye ee Mareykanka.” Tani waxa kale oo ka mid ah qaxootiga Soomaaliyeed ee doonaya in ay dib u dajin loogu sameeyo Maraykanka iyaga oo u maraya barnaamijka ogolaanshaha qaxootiga ee Maraykanka.

Kadib markii loo doortay Madaxweynaha Soomaaliya Maxamed C/llaahi Maxamed Farmaajo (4.5) oo ah muwaadin Soomaaliyeed oo haysta dhalasho Mareykan ah, Xoghayaha Arrimaha Dibadda ee Mareykanka Rex Tillerson ayaa u hambalyeeyay madaxweynaha la doortay, waxaana uu rajeynayaa in la xoojiyo xiriirka ka dhaxeeya Soomaaliya iyo Mareykanka iyo in doorashadii wakhtigaas dhacday ay muujineyso Guul muhiim ah oo ka soo baxday isbeddelka socda ee Soomaaliya ee nabadda, xasilloonida, iyo barwaaqada.

Ganacsiga iyo iskaashiga

Mareykanka ayaa weli ah mid ka mid ah dowladaha sida weyn u siiya hubka Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed (SNA). Bishii Juun 2009, XDS oo dib loo dhisay ayaa 40 tan oo hub iyo rasaas ah ka helay dawladda Maraykanka si ay uga caawiyaan la dagaallanka argagixisada. Maamulka Mareykanka ayaa sidoo kale ballan qaaday qalab ciidan oo dheeri ah iyo agabyo si ay uga caawiyaan maamulada Soomaaliya adkeynta amniga guud.

Intaa waxaa dheer, labada dal waxay ku lug leeyihiin ganacsi yar iyo maalgashi. Mareykanka ayaa Soomaaliya u dhoofiya digirta, badeecooyinka la dubo, badeecooyinka deeqaha ah iyo mashiinada. Soomaaliya ayaa iyaduna Mareykanka u dhoofisa dhagxaan qaali ah iyo shixnado ay siisato qiimo yar.

Ergada diblomaasiyadeed

Soomaaliya waxay safaarad ku leedahay Washington, D.C. Intii u dhaxaysay bilihii Luulyo iyo Diseembar 2014, ergada diblomaasiyadeed waxaa hoggaaminayay Cumar Cabdirashiid Cali Sharma’arke, oo noqday danjirihii ugu horreeyay ee Soomaaliya u fadhiya Mareykanka tan iyo 1991-kii.

Laga bilaabo Abriil 2015, Faaduma Cabdullahi ayaa noqotay safiirka Soomaaliya ee Mareykanka. Gobolka Somaliland oo ka tirsan dowladda federaalka wuxuu xafiis xiriiriye ku leeyahay Washington,D.C, balse waxaa loo aqoonsan yahay maamul gobolleed ka tirsan Soomaaliya, waxayna helaan deeqaha loo soo mariyo dowladda dhexe sida maamulalada kale ee dalka.

Safaaradda Mareykanka ee Soomaaliya waxa la xiray Janaayo 1991, ka dib markii uu bilaabmay dagaalkii sokeeye.

Bishii Juun 2014, xariirka ay leedahay Soomaaliya, Mareykanka waxa uu ku tilmaamay calaamad muujinaysa xiriirka qotada dheer ee ka dhexeeya Washington iyo Muqdisho iyo rumaysashada dadaallada xasilinta Soomaaliya, Ku-xigeenka Xoghayaha Arrimaha Dibadda ee Mareykanka Wendy Sherman ayaa ku dhawaaqday in Mareykanka uu dib u furi doono howlihiisa diblomaasiyadeed ee Muqdisho.

Bishii Febraayo 2015, Madaxweynaha Mareykanka Barack Obama ayaa u magacaabay Ruug-caddaa Adeegga Dibadda Katherine Simonds Dhanani inay noqoto Safiirka cusub ee Mareykanka u fadhin doona Soomaaliya. Katherine Simonds ayaa markii dambe ka noqotay magacaabisteeda bishii Maay ee sanadkaas, iyadoo sabab uga dhigtay arrimo shaqsi ah.

Bishii Maay 2015, iyadoo la aqoonsanayo horumarka siyaasadeed ee laga gaaray Soomaaliya iyo dib u soo celinta dowladnimo taabagal ah, ayuu xoghayaha arrimaha dibadda ee Mareykanka John Kerry ku dhawaaqay qorshe horudhac ah oo dib loogu dhisayo safaaradda Mareykanka ee Muqdisho. Waxa uu tilmaamay in inkasta oo aanu jirin jadwal go’an oo dib loogu soo celinayo dhismahaasi, haddana dawladda Maraykanku waxa ay si degdeg ah u bilaawday in ay cusboonaysiiso matalaadda diblomaasiyadeed ee dalka. Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud (4.5) iyo Ra’iisul Wasaare Cumar C/rashiid Cali Sharma’arke ayaa sidoo kale Kerry u gudbiyay warqadda hantida maguurtada ah ee dhulka loogu talagalay dhismaha cusub ee safaaradda Mareykanka. Bishii Nofeembar 2015, Soomaaliya waxay dib u furtay safaaradeedii Washington, DC.

Bishii Diseembar 2018, Mareykanka wuxuu dib uga furay Muqdisho “joogitaanka diblomaasiyadeed ee joogtada ah”. Howlgalka cusub ayaanan noqon safaarad dhameystiran, waxayna sheegeen in diblomaasiyiinta qaar ay ku sii sugnaadaan safaaradda Mareykanka ee magaalada Nayroobi ee dalka Kenya. Safiirka Mareykanka ee Soomaaliya ee hadda waa Larry Andre Jr oo asigana la beddeli rabo, waxaana lagu bedeli rabaa Richard H. Riley.

Facebook Comments Box

Xafiiska Falanqeynta ee Diblomaasi.com waa xafiiska u qaabilsan dabagalka wararka, baarista qotoda dheer, xaqiiqo raadin, iyo ka warbixinta arrimaha danta guud, soo bandhigida xogta qarsoon ama daahsoon sida musuq maasuqa ama arrimo laga yaabo in aan si kale loo ogaan. Xafiiska Falanqeynta ee Diblomaasi.com wuxuu door muhiim ah ka ciyaaraa la xisaabtanka dawladda, ganacsatada iyo shakhsiyaadka iyaga oo xafiiskan soo bandhigaya sheekooyin muhiim ah oo saamayn ku yeelan kara bulshada. Ujeedada waa abuurista xaddaarad cusub.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Siyaasadda Arrimaha Dibadda

Maxay kawada hadleen Madaxweyne Xassan iyo Ra’isul wasaaraha Norway?

Maxaa ka soo baxay safarka madaxweyne Xassan uu ka tagay dalka Norway – qodobada ugu muhiimsan halkaan hoose ka akhriso.

Published

on

Villa Somalia

Madaxweyne Xassan Sheekh Maxamuud ayaa safar shaqo ah ku jooga caasimada dalka Norway ee Oslo, wuxuuna la kulmaayey Ra’iisul Wasaaraha Norway Jonas Gahr Støre.

Imaanshaha madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud ee wakhtigaan waxaa ka horreeyey wasiirkii horre ee Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib u heshiisiinta ee xukuumadda federaalka ee Soomaaliya mudane Axmed Macalin Fiqi oo hadda ah Wasiirka Arrimaha Dibedda isla dowladdan Xassan Sh. Maxamuud. Xukuumadda Xassan Sh. Maxamuud waxay sameysay iskudayo aan lagu guulaysanin ee lagu xoojinaayo xariirka labada dal.

Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa Boqortooyada Norway uga warbixiyay horumarka ay Soomaaliya ku tallaabsaneyso iyo sida dowladda federaalka ee Soomaaliya ay uga go’an tahay ka lib keenidda dagaalka ka dhanka ah Al-shabaab balse waxaa hadalkiisa ka reebanaa inuusan sheegin guuldarooyinka dowladdiisa ee ku aadan la dagaalanka Al-shabaab iyo sidoo kale in dalka dagaallo beeloodyo ay ka jirraan wakhtigaan uu ku sugan yahay dalka Norway iyo muddooyinkii dambe oo dhan.

Ciidamada xoogga dalka Soomaaliya, daraawiishta Galmudug iyo xoogaggii dib u xoreynta shacabka ayaa isaga baxay dhulkii ragga badan ay ku dhinteen ee laga xoreeyey Al-shabaab ee koonfurta gobolka Mudug, gaar ahaan degmooyinka Camaara iyo Bacaadweyne.

Xaaladdaan ayaa gilgishay halgankii dalka looga xoreynayey Khawaarijta oo ah ‘magaca ay dowladda federaalka Soomaaliya u taqaano’ Al-shabaab ee labada sano soo socday, waxayna dad badan ka niyad jabeen sida ay wax u socdaan, eedda ugu badan waxay dul hoganeysaa taliska ciidanka xoogga dalka.

Sidoo kale, waxaa si gaar ah diiradda loo saaray xadgudubka Itoobiya ee ka dhanka ah madaxbannaanida Soomaaliya iyo xasiloonida gobolka. Madaxweynaha ayaa uga warbixiyey Ra’iisul Wasaaraha Norway dhibaatada ka dhalatay xadgudubka Itoobiya iyo dadaallada dowladda Soomaaliya ee ku aaddan ilaalinta madaxbannaanida iyo midnimada dalka.

Kulanka ayaa ku soo dhammaaday jawi isfaham iyo is-afgarad ah, iyadoo labada dhinac ay ku heshiiyeen inay sii wadaan wada shaqeynta iyo iskaashiga dhow ee labada dal. Mudane Xassan Sh. Maxamuud ayaa sidoo kalle ka mahad-celiyay taageerada dhinacyada kala duwan ee Norway u fidineyso Soomaaliya, taasi oo kaalin weyn ka qaadaneysa dib u dhiska iyo dib u soo kabashada Soomaaliya.

Ra’iisul Wasaaraha Boqortooyada Norway Mudane Jones Gahr Støre ayaa bogaadiyay horumarka ay Dowladdiisa sameyneyso, waxaana uu ballan-qaaday in dalkiisu sii wadi doono iskaashiga iyo taageerada Soomaaliya.

Madaxweyne Xasan Sheekh oo Norway ku jooga booqasho shaqo oo muddo saddex maalmood ah, ayaa sidoo kale waxa uu qasriga boqortooyada Oslo kulan kula qaatay Boqorka Norway, Boqor Harald V, iyo dhaxal suge Haakon Magnus.

Safarkan ayaa noqonaya midkii ugu horreeyey ee madaxweyne Xasan Sheekh uu ku tagay dalka Norway tan iyo markii dib loo doortay ee 15-kii Maay 2022, wallow uu safaro kala duwan ku tagay qaar ka mid ah dalalka qaaradda Yurub. Hal bil gudaheeda madaxweynaha ayaa u safray dalal badan oo caalamka kamid ah asigoo leh wasiir arrimo dibadeed – waxay dad badan iswaydiin karaan aaway shaqadii wasiirka arrimaha dibedda!

Norway ayaa sanadihii ugu dambeeyey qeyb libaax leh ka qaadatay dib u dhiska dowladnimada Soomaaliya, laakiin nasiib-xumada jirta ayaa ah siyaasiyiinta Soomaaliyeed ayaanan wali u bislaanin inay shacabkooda samata-bixiyaan.

Madaxda kalle marka ay yimadaan Norway waxaa loo soo dhaweeyaa si heer sarre ah oo maamuus leh, balse kuwa Soomaalida waa lagu bahdilaa. Marka ay yimadaan hoteel ayay degaan waxaana soo dhaweeya kooxda qabiilka ugu dhow madaxweyne ama wasiir.

Sababta waxaa ugu wacan mida koowaad malahan wax ajende ah, midda labaad waa madax ku timaaday 4.5 sidaas awgeed waxaa jira dad aan madaxweyne ahaan u aqoonsaneen madaxda Soomaaliya madamaa lagu dulmiyey nidaamka dowladnimo ee meesha lagu haayo. Sidoo kale, dowladaha kalle ee caalamka sida reer Yurub waa ay ogyihiin in madaxda Soomaaliyeed ay ku yimadaan nidaamkaas loona baahan yahay in wax laga beddelo – loo gudbo doorasho dadweyne.

Inta badan malahan ajendo qaran ee ay xambaarsan yihiin waxaana ugu wacan nidaamka dalka ka jirra. Tusaalle: Madaxweynaha Tansaaniya Samia Suluxu Hassan oo booqasho ku joogtay Norway, ayaa doonaysa in Norway ay maalgashi ku sameyso Tansaania waxayna sheegtay inay rabto iskaashiga ganacsi ee ma aha gargaar waxa ay doonayso. Sidoo kalle iskama aysan imaanin Norway illaa loo diray casuumad rasmi ah.

Arrimaha ka qeyb-galka Diblomaasiyadda Norway 

Norway waxay si firfircoon ugu hawlan tahay taageeridda Soomaaliya iyada oo adeegsanaysa Qaramada Midoobay iyo Midowga Afrika. Bishii Maajo 2021, Ergeyga Joogtada ah ee Norway u fadhiya Qaramada Midoobay, Danjire Mona Juul, ayaa muujisay taageerada ay u hayso wada-hadallada dib u soo noolaynta ee Soomaaliya ee uu hoggaamiyo Ra’iisul Wasaare Rooble.

Waxaa horey u jiray tuhun ah in Norway ay faragelin ku lahayd arrintii muranka badda ee u dhaxeysay Kenya iyo Soomaaliya, balse Norway ayaa horey u cadeysay doorka ay ku leedahay muranka soohdinta badda ee Kenya iyo Soomaaliya. Wasiirka Arrimaha Dibadda Norway, Espen Barth Eide, ayaa carabka ku adkeeyay mowqifka dalkiisa intii ay socotay dacwadda dhanka sharciga ah ee Maxkamadda Caalamiga ah ee Cadaaladda (ICJ) ee uu ku taageerayo dooda Soomaaliya.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Arrimaha Dibadda

Madaxweyne Xassan Sheekh oo safar Norway ah u ambabaxay – waa maxay ujeedka safarka?

Waa sidee xaalka wakhtigaan ee xiriirka diblomaasiyaddeed ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Norway?

Published

on


Madaxweyne Xassan Sheekh Maxamuud ayaa maanta u ambabaxay safar uu ku tagaayo dalka Norway, halkaas oo uu ku tagi doono booqasho shaqo muddo saddex maalmood ah, waa sida ay xaqiijisay xafiiska Villa Somalia.

Xassan Sheekh Maxamuud ayaa inta uu ku sugan yahay caasimadda Oslo ee dalka Norway, waxa uu wadahadallo laba geesood ah uu la yeelan doonaa Ra’iisul Wasaaraha Norway Jonas Gahr Støre. Imaanshaha Xassan ee wakhtigaan waxaa ka horreeyey wasiirkii horre ee Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib u heshiisiinta ee xukuumadda federaalka ee Soomaaliya mudane Axmed Macalin Fiqi oo hadda ah Wasiirka Arrimaha Dibedda isla dowladdan Xassan Sh. Maxamuud. Xukuumadda Xassan Sh. Maxamuud waxay sameysay iskudayo aan lagu guulaysanin.

Norway ayaa sanadihii ugu dambeeyey qeyb libaax leh ka qaadatay dib u dhiska dowladnimada Soomaaliya, laakiin nasiib-xumada jirta ayaa ah siyaasiyiinta Soomaaliyeed ayaanan wali u bislaanin inay shacabkooda samata-bixiyaan.

Madaxda kalle marka ay yimadaan Norway waxaa loo soo dhaweeyaa si heer sarre ah oo maamuus leh, balse kuwa Soomaalida waa lagu bahdilaa. Marka ay yimadaan hoteel ayay degaan waxaana soo dhaweeya kooxda qabiilka ugu dhow madaxweynaha. Sababta waxaa ugu wacan mida koowaad malahan wax ajende ah, midda labaad waa madax ku timaaday 4.5 sidaas awgeed waxaa jira dad aan madaxweyne ahaan u aqoonsaneen madaxda Soomaaliya madamaa lagu dulmiyey nidaamka dowladnimo ee meesha lagu haayo.

Tusaalle: Madaxweynaha Tansaaniya Samia Suluxu Hassan oo booqasho ku joogtay Norway, ayaa doonaysa in Norway ay maalgashi ku sameyso Tansaania waxayna sheegtay inay rabto iskaashiga ganacsi ee ma aha gargaar waxa ay doonayso. Sidoo kalle iskama aysan imaanin Norway illaa loo diray casuumad rasmi ah.

Boqorada Sonja (bidix) iyo Madaxweynaha Tansaaniya Samia Suluhu Hassan ayaa intii lagu guda jiray casho-sharafta ka dhacday qasriga boqortooyada ee lagu sharfay madaxweynaha oo la xidhiidha booqashadiisa rasmiga ah ee Norway. Sawirka: Annika Byrde / POOL / NTB Sawirka: Annika Byrde / POOL / NTB

Inta uu xukunka haayay madaxweyne Maxamed Cabdullaahi Farmaajo xariirka Norway iyo Soomaaliya ayaa xoogsaday, waxaana u istaagay xoojinteeda waa Xassan Cali Kheyre oo wax ku bartay dalka Norway. Haddana, iyadoo ay sidaas tahay Farmaajo waligiisa ma booqanin Norway intii uu xukunka haayey, maxaa yeelay wuxuu diidanaa habka loolla dhaqmo madaxda Soomaalyeed marka ay yimadaan Norway.

Xiriirka Soomaaliya iyo Norway

Xiriirka diblomaasiyadeed ee Norway iyo Soomaaliya waxaa gacanta ku haya safaaradda Norway ee Nayroobi. Norway wax safaarad ah kuma lahan gudaha Soomaaliya balse waxaa u jooga wakiilo ku xaraysan gudaha xarunta Xalane ee magaaladda Muqdisho.

Norway waxay weli taageertaa dib-u-habaynta dowlad dhiska Soomaaliya. Wakhtigaan la jooga taageerada Norway waxay lagama maarmaan u tahay xasilloonida iyo midnimada Soomaaliya si loo kobciyo soo kabashada dhaqaalaha, dib u habeynta waaxda amniga, iyo ka hortagga ururka laf-dhuun-gashay ku noqday dowladda Soomaaliya ee Al-Shabaab.

Arrinta xiisaha lihi waxay tahay in Soomaalida ku dhaqan dalka Norway ay yihiin dadka ugu badan ee Afrikaanka ah ee kunool Norway, iyadoo qaar badan oo ka mid ah ay qaxooti ahaan ku yimaadeen dagaalladii sokeeye ee Soomaaliya.

Fursadaha aysan ka faa’idaysanin Soomaaliya waxaa kamid ah isbeddelka cimilada iyo in Soomaaliya lagu soo darro dalalka horumarkooda socda lagana saarro dalalka gargaarka u baahan. Khibrad la’aan diblomaasiyaddeed ee haysata masuuliyiinta ku heeraarsan dowladda Xassan Sh. Maxamuud ayaa keentay in aan laga faa’idaysanin fursadaha jirra.

Soomaaliya aad bay ugu nugushahay saamaynta isbeddelka cimilada iyo cimilada oo aad u daran. Waxay saamaynaysaa hab-nololeedyada, waxay kordhisa barakaca, waxayna sii hurin kartaa xiisadaha dagaaladda sokeeye oo wali meelo badan oo dalka ka jirra, waxayna carqaladayn kartaa dadaallada xallinta khilaafaadka ee socda. Si wax looga qabto dhibaatooyinka bini’aadantinimo ee soo noqnoqda ee Soomaaliya, dalka wuxuu baahannahay aqoonyahano diblomaasiyaddeed oo wax ka keeni kara iskaashiga lala yeelano caalamka intiisa kalle si wax loogu qabto dhibaatooyinkaas iyo khataraha amni ee la xiriira cimilada.

Arrimaha ka qeyb-galka Diblomaasiyadda

Norway waxay si firfircoon ugu hawlan tahay taageeridda Soomaaliya iyada oo adeegsanaysa Qaramada Midoobay iyo Midowga Afrika. Bishii Maajo 2021, Ergeyga Joogtada ah ee Norway u fadhiya Qaramada Midoobay, Danjire Mona Juul, ayaa muujisay taageerada ay u hayso wada-hadallada dib u soo noolaynta ee Soomaaliya ee uu hoggaamiyo Ra’iisul Wasaare Rooble. Wadahadalku wuxuu ujeedkiisu ahaa in wax laga qabto caqabadaha siyaasadeed iyo sidii xal loogu heli lahaa heshiiskii 17kii Sebteembar.

Norway ayaa horey u cadeysay doorka ay ku leedahay muranka soohdinta badda ee Kenya iyo Soomaaliya. Wasiirka Arrimaha Dibadda Norway, Espen Barth Eide, ayaa carabka ku adkeeyay mowqifka dalkiisa intii ay socotay dacwadda dhanka sharciga ah ee Maxkamadda Caalamiga ah ee Cadaaladda (ICJ) ee uu ku taageerayo dooda Soomaaliya.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Arrimaha Dibadda

Kenya ayaa soo jeedisay in xal laga gaaro xiisada ka dhex aloosan Soomaaliya iyo Itoobiya ee ku saabsan heshiiska dekedda

Kenya ayaa madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud usoo jeedisay in xal laga gaaro xiisada ka dhex aloosan asiga iyo Itoobiya taasoo ku saabsan heshiiska dekedda, si ay Itoobiyadana u heli karto dekad. Laakiin, yaa iswaydiiyey maxay helayaan Soomaalida?

Published

on


Kenya ayaa madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud usoo jeedisay in xal laga gaaro xiisada ka dhex aloosan asiga iyo Itoobiya taasoo ku saabsan heshiiska dekedda. Talaabadan ay Kenya ku dhiiratay inay kala hadasho Madaxweynaha aan doorasho shacab ku imaanin ee Xassan Sh. Maxamuud (4.5) ayaa lagu soo waramayaa in ay u ogolaan doonto Itoobiya aan bad lahayn in ay hesho dhul baddeed aan la carqaladayn iyada oo la ixtiraamayo midnimada dhuleed ee Soomaaliya.

Mas’uul sarre oo ka tirsan dowladda Kenya ayaa khamiistii sheegay in Kenya ay soo jeedisay in heshiis dhinaca badda ah ay galaan dalalka IGAD, si loo qaboojiyo xiisadda u dhaxeysa Itoobiya iyo Soomaaliya ee ka dhalatay heshiis u ogolaanaya Itoobiya inay saldhig ciidan ka sameysato badda, isla markaana ay hesho deked ku taalla xeebaha Somaliland ee Soomaaliya.

Kenya ayaa u soo jeedisay madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud in la heshiisiiyo asiga iyo Abiy Axmed ee kala dhaxeeyo muranka madax bannaanida dal oo lagu xallinaayo arrimaha gobolka oo sii xoogaysanaya muddooyinkan dambe, kaasoo u dhexeeya Itoobiya iyo Soomaaliya. Murankaan ayaa bilawmay kadib markii Itoobiya ay soo hunguriyeysay badda Soomaaliya.

Kadib, markii Itoobiya ay soo hunguriyeysay dekkada Soomaaliya horeyna dekkada Berbera ay ugu lahayd boqolkiiba 19%, ayaa haddana waxay heshiis kale la gashay Madaxweynaha maamulka Somaliland Muuse Biixi Cabdi oo dekkadiisa loogu beddelanayo aqoonsi inay Itoobiya siiso, ayaa u gogol xaaraya in Itoobiya ay sameysato howlgal ganacsi oo dhanka badda ah, si ay u hesho saldhig millatari oo ay ka maamusho Badda Cas, Redwaan Xusseen, ayaa yirri oo ah la taliyaha amniga ee RW Abiy Axmed.

Waxa kale oo heshiiskaas ka mid ahaa in Somaliland loo aqoonsado qaran ka madax-bannaan Soomaaliya. Somaliland waxa kale oo ay heli doontaa saami qaybsiga diyaaradda Itoobiya Airlines ee dawladdu leedahay, sida uu sheegay Redwaan Xusseen. Soomaaliya waxay ugu baaqday Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay, Midowga Afrika, Jaamacadda Carabta, Ururka Iskaashiga Islaamka, iyo urur gobolaadyada inay taageeraan xaqa ay Soomaaliya u leedahay difaacista dhulkeeda, ayaa lagu yirri war-saxaafadeedka dawladda Soomaaliya oo uu akhriyey af-hayeenka xafiska Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya Farxaan Jimcaale.

Madaxweynaha Soomaaliya ayaa sheegay in is-afgaradka looga dhowaaqay Addis Ababa uusan “sina dhaqangal u noqon doonin.” Waxa uu sheegay in tallaabada uu qaaday Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya ay fursad u siinayso al-Shabaab inay qorato dad cusub, xilli dawladda Soomaaliya ay dagaal kula jirto dagaalka Al-Shabaab, guulana ka gaartay.

Dowladdo iyo ururo caalami ah ayaa Soomaaliya ku taageeray. Madaxweynaha Masar, Cabdulfataax Al-siisi, ayaa muujiyay sida uu u taageersan yahay Soomaaliya khilaaf ka dhashay dalab ka yimid maamulka Waqooyiga ee Somaliland, kaasoo ahaa in Itoobiya oo aan bad lahayn la siiyo xeebaheeda si ay u aqoonsato madaxbannaanideeda oo ay muddo raadinaysay.

Kulanka dhex maray labada madaxweyne: William Ruto iyo Xassan Sh. Maxamuud

Wakaaladda wararka oo soo xiganaysa Korir Sing’oei, oo ah xoghayaha arrimaha dibadda ee Kenya ayaa sheegay in qorshahan oo lagala tashanayo Jabuuti iyo urur goboleedka IGAD ee bariga Afrika, lagu maamuli doono sida dalalka gobolka ee aan badda lahayni ay awood ugu yeelan lahaayeen ganacsi u helida dekedaha.

Kenya William Ruto (M) iyo Xassan Sh. Maxamuud (B). Taariikhda waxay ahay 12.04.2024

“IGAD waxay awood u yeelan kartaa inay dejiso heshiis lagu wadaagayo kheyraadka badda,” Sing’oei ayaa yiri.

Soomaaliya oo wali u aragta in Somaliland ay ka tirsan tahay dhulkeeda inkasta oo gobolkaasi uu xornimadiisa qaatay 1991-kii, waxa ay cambaaraysay heshiiskaas oo ay ku tilmaantay dhul-qabsi iyo meel-ka-dhac ku ah midnimada dhuleed. Todobaadkii hore ayay ahayd markii dowladda Soomaaliya ay Muqdisho ka eriday safiirka Itoobiya Muqtaar Maxamed Waare, iyadoo sabab looga dhigay tallaabooyin ay Addis Ababa ku sheegtay inay ku xad-gudbi doonto arrimaha gudaha ee Soomaaliya.

Ra’iisul wasaare Abiy Axmed oo dalkiisa uu ku tiirsanaa dekadda Jabuuti inta badan ganacsiga badda in ka badan sodon sano, ayaa ku tilmaamay heshiiska mid muhiim u ah baahida dhaqaale ee Itoobiya. Si kastaba ha ahaatee, waxa uu beeniyay hadal ka soo yeeray Muqdisho oo ay taageertay Masar, kaasi oo ahaa in dowladiisa ay isku dayeyso inay qabsato dhulka Soomaalida.

Khamiistii, xoghayaha arrimaha dibadda ee Kenya ayaa lagu soo waramayaa in uu sheegay in heshiiska Nayroobi ee la soo jeediyay uu siin doono Itoobiya “helitaanka kheyraadka badda xasilloon oo la saadaalin karo” haddii la ansixiyo. Tani waxay u ogolaanaysaa dalka labaad ee ugu dadka badan Afrika inuu si xor ah u sameeyo ganacsi isagoo sidoo kale ixtiraamaya midnimada dhuleed ee Soomaaliya, ayuu yirri Sing’oei.

“Waxaan sii wadeynaa inaan la shaqeyno dhammaan dhinacyada anaga oo ujeedadeenu tahay inaan hubinno in gobolku uu ugu dambeyntii si buuxda u helo xasilloon,” ayuu yiri Singwe.

Hadalka Sing’oei ayaa imaanaya kadib markii madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud uu magaalada Nayroobi kula kulmay dhiggiisa Kenya William Ruto oo ay ka wadahadleen sidii xal diblomaasiyadeed loogu heli lahaa khilaafka u dhaxeeya Soomaaliya iyo Itoobiya.

Si kastaba ha ahaatee, wasiiru dowlaha arrimaha dibadda Soomaaliya Cali Cumar ayaa Jimcihii sheegay in wararka sheegaya “heshiiska badda ee Soomaaliya iyo Itoobiya uu yahay mid aan waxba ka jirin.”

“Soomaaliya waxay ku adkaysanaysaa midnimada dhulkeeda. Waxaan ku baaqaynaa in diiradda la saaro nabadda iyo xasilloonida gobolka,” ayuu ku soo qoray X (hore Twitter-ka).

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Arrimaha Dibadda

Maxay ka dhigan tahay in Soomaaliya ay cayrisay safiirka Itoobiya, islamarkaana xirto qunsuliyado?

Dowladda Itoobiya ayaan weli ka hadal go’aanka dowladda Soomaaliya.

Published

on


Dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay inay xirtay qunsuliyadaha ay dowladda Itoobiya ku leedahay magaalooyinka Garoowe iyo Hargeysa, ayada oo Addis-Ababa ku eedeysay inay faro-gelin ku hayso arrimaha gudaha ee Soomaaliya.

Qaraar kasoo baxay Golaha Wasiirada Soomaaliya ayaa lagu yiri “Laga billaabo maanta oo taariikhdu ay tahay 04 Abriil 2024, Dowladda Federaalka Soomaaliya waxa ay xirtey islamarkaana oggolaanshihii hawlgalka oo ay dalka uga furnaayeen kala noqotay qunsuliyadaha ay Dowladda Itoobiya ku lahayd magaalooyinka Garoowe iyo Hargeysa, waana in ay muddo todobaad gudahiis ah ku xirtaa labadaasi qunsuliyadood.”

Dowladda ayaa sidoo kale amartay inay toddobaad gudihiis dalka uga baxaan diblomaasiyiinta Itoobiya. “Diblomaasiyiinta iyo shaqaalaha Dowladda Itoobiya uga howlgala labada qunsuliyadood ee ka furnaa magaalooyinka kor ku xusan waa in ay dalka uga baxaan muddo todobaad gudahiis ah.”

Qaraarka ayaa sidoo kale lagu sheegay in diblomaasiyiinta Dowladda Itoobiya ee u hoggaansami waaya qaraarkan “ay galayaan xadgudub ka dhan ah Qaranimada Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya” lagana qaadi tallaabooyin dheeri ah oo waafaqsan xeerarka diblomaasiyadda caalamka, sida lagu yiri qoraalka.

Dhinaca kale, qoraal kasoo baxay wasaaradda arrimaha dibedda Soomaaliya ayaa lagu amray safiirka Itoobiya Mukhtaar Maxamed Waare inuu dalka uga baxo 72 saac gudahood.

Dowladda Itoobiya ayaan weli ka hadal go’aanka dowladda Soomaaliya.

Qaraarkan ayaa imanaya ayada oo shalay bayaan kasoo baxay wasaaradda arrimaha dibedda Itoobiya lagu sheegay, in wasiirka arrimaha dibadda Itoobiya, Danjire Mesganu Arga uu xafiiskiisa si diirran ugu soo dhaweeyay, wafdi uu hogaaminayo wasiirka maaliyadda ee Puntland Maxamed Farax Maxamed oo booqday Addis-Ababa.

Itoobiya iyo Soomaaliya ayaa waxaa horey uga dhaxeeyey xiisad ka dhalatay is-afgaradkii Somaliland iyo Itoobiya ee dhigayey in Somaliland ay Itoobiya ka kireyso dhul badeed ay ka sameysato saldhig ciidamada badda ah iyo dekad, halka Itoobiya ay aqoonsaneyso Maamulka Somaliland.

Faragelinta Itoobiya ee Soomaaliya

Faragelinta aan kala joogsi lahayn ee taariikhda Itoobiya ay ku leedahay Soomaaliya ayaa ah arrin laga argagaxo heer mid kamid ah dalalka deriska ah ee geeska Afrika, Eriteriya ay ahayd sababta ay ugu baxday ururka IGAD. Yemane Gebreab, oo sidoo kale ah madaxa arrimaha siyaasadda ee Jabhadda People’s Front for Democracy and Justice (PFDJ), ayaa sheegay in Eriteriya ay joojisay xubinimadeedii ururkaas, kaddib markii lagu xad-gudbay madax-bannaanida dal xubin ka ah, oo ay ula jeedo Soomaaliya.

Xaaladda gobolka Geeska Afrika oo sii xumaatay kadib markii ay Itoobiya heshiis ay ku tilmaamtay is-afgarad dhexmaray iyada iyo Somaliland. Soomaaliya ayaa si kulul uga hadashay heshiiska dekedda ay Itoobiya la gashay Somaliland. Kadib shir deg deg ah oo ay yeesheen, golaha wasiirada Soomaaliya ee ku yimid nidaamka 4.5 ayaa sheegay in heshiiska u ogolaanaya Itoobiya in ay isticmaasho dekedda Berbera ee Badda Cas uu yahay mid aan waxba ka jirin. Kulanka uu yeeshay Golaha Wasiirrada ee Soomaaliya, ayaa dawladda Soomaaliya ay sheegtay in is-afgaradkaasi uu yahay “waxba kama jiraan.” Waxay sheegtay dawladda Soomaaliya in tallaabada Itoobiya ay qaadday ay gardarro iyo xadgudub ku tahay madaxbannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Arrimaha Dibadda

MD Xassan Sh. Maxamuud oo booqasho ku jooga Sacuudi Carabiya – Maxaa loogu yeeray?

Waa maxay ujeedka loogu yeeray Madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud? ma waxay u dhawdahay in tallo bixin laga siiyo xaaladda dalka?

Published

on


Madaxweyne Xasan Sh. Maxamuud iyo wafdi uu hoggaaminayo ayaa maanta ka degay magaalada Riyaadh ee caasimadda dalka Sacuudi Carabiya kadib markii uu martiqaad ka helay boqorka dalkaasi, Boqor Salmaan Bin Cabdulcasiis.

Qaybta warbaahinta ee madaxtooyada Soomaaliya ayaa sheegtay in booqashadaas ay tahay mid shaqo, mana sheegin muddada uu halkaasi joogi doona. Labada hoggaamiye ayaa la sheegay inay ka wada hadli doonaan xoojinta iskaashiga, istaraatijiyadeed iyo xiriirka labada waddan.

Booqashadan ayaa imanaysa saacado uun kadib markii madaxqeynuhu uu kasoo laabtay safar uu ku tagay magaalooyinka Xarardeere iyo Ceeldheer oo uu kula kulmay ciidamada difaacaya labadaas magaalo. Ujeedka uu u aaday magaalooyinka Xarardeere iyo Ceeldheer waa mid kamid ah qorshahiisa la dagaalanka Al-shabaab.

6-da Agoosto 2023, hal sano kadib markii Madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud uu ku dhawaaqay dagaal ka dhan ah al-Shabaab, ciidamada Soomaaliya waxa ay ku dhawaaqeen in la bilaabay wejigii labaad ee ololahan oo diiradda lagu saarayo sidii maleeshiyada looga saari lahaa meelaha ay Soomaaliya kaga sugan yihiin. Tani waxay timid wax yar uun ka dib markii qof naftii hure ah uu dilay in ka badan labaatan askari oo Soomaali ah, lixdan kalena ay ku dhaawacmeen weerar lagu qaaday dugsiga tababarka ciidamada ee Muqdisho 25-kii Luulyo.

Ciidamada xoogga dalka Soomaaliya, daraawiishta Galmudug iyo xoogaggii dib u xoreynta shacabka ayaa isaga baxay dhulkii ragga badan ay ku dhinteen ee laga xoreeyey Al-shabaab ee koonfurta gobolka Mudug, gaar ahaan degmooyinka Camaara iyo Bacaadweyne.

Xaaladdaan ayaa gilgishay halgankii dalka looga xoreynayey Khawaarijta oo ah ‘magaca ay dowladda federaalka Soomaaliya u taqaano’ Al-shabaab ee labada sano soo socday, waxayna dad badan ka niyad jabeen sida ay wax u socdaan, eedda ugu badan waxay dul hoganeysaa taliska ciidanka xoogga dalka.

Furinta ugu dambeysa ee askari Soomaaliyeed uu difaac uga jiro waa degmada Baxdo ee gobolka Galgaduud iyo degmada Wisil ee gobolka Mudug, ciidan u badan kuwii lagu soo tababaray dalka Eriteriya oo dhawaan la geeyey halkaas iyo guutada Abuu-dujaana ayaa baneeyey deegaanadaas.

Waa maxay ujeedka loogu yeeray Madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud?

Sida ay sheegtay qaybta warbaahinta ee madaxtooyada Soomaaliya, Madaxweyne Xassan Sheekh Maxamuud iyo Boqor Salmaan Binu Cabdicasiis ayaa ka wadahadli doona xoojinta xiriirka diblomaasiyadeed ee u dhexeeya labada dowladood, amniga, ganacsiga iyo iskaashiga miro-dhalka ah ee ay labada dal wadaagaan.

Iyadoo dalka uu ku jiray xaalad qatar ah oo amni xumo ah ayaa haddana waxaa soo kordhay deganaansho la’aan siyaasaddeed oo ka timid xagga wax ka beddelka dastuurka dalka oo ay ansixiyeen baarlamaanka Soomaaliya.

Baarlamaanka Soomaaliya ayaa cod aqlabiyad leh ku ansixiyay soo jeedinta dib u habeynta hanaanka doorasho ee dalka si dib dalka loogu soo celiyo doorashada guud ee dalka lahaan jiray burburkii kahor, qorshahaas oo ay dhaliileen qaar ka mid ah siyaasiyiinta waaweyn ee Soomaaliya.

Bishii Maarso ee la soo dhaafay, Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud oo ah madaxweyne ku yimid nidaamka 4.5 waxa uu ballanqaaday in la soo afjari doono nidaamka qalafsan ee ku dhisan hab-beeleed doorasho dadban oo muddo ka badan nus qarni ka socday dalka qalalaasaha ku haya Geeska Afrika.

Dowladda dhexe iyo afar gobol oo federaal ah ayaa markii dambe ku dhawaaqay heshiis ah in nidaamka hal qof iyo hal cod lagu soo bandhigo doorashada deegaanka ee loo qorsheeyay Juun 2023, laakiin soo jeedinta ayaa ahayd inay ansixiyaan baarlamaanka.

Sabtidii lasoo dhaafay ayay xildhibaanadu ansixiyeen afar ka mid ah 12-ka cutub ee dastuuriga ah ee wax ka bedelka lagu sameyn doono taasoo qeyb ka ah dib u habeynta dastuurka.

Xildhibaanada labada gole ee baarlamaanka Soomaaliya ayaa cod aqlabiyad leh ku ansixiyay wax ka beddelka dastuurka ee 1aad-4aad, arrintaas oo mugdi sii gelisay xaaladda siyaasaddeed ee Soomaaliya.

“Xildhibaannada labada aqal waxay si wadajir ah u ansixiyeen cutubyada dastuurka ee wax laga bedelay,” ayuu yiri Sheekh Aadan Maxamed Nuur, guddoomiyaha golaha shacabka.

11-ka cutub ee haray ayaa dib loogu codeyn doonaa, sida uu sheegay Mahad Waasuge oo ah madaxa hay’adda Ajendaha guud ee Soomaaliya.

“Marka 11-ka cutub ee haray uu baarlamaanka wax ka beddelo, dastuurka waxaa u codeyn doona dadweynaha,” ayuu yirri.

Markii dowladda dhexe ay ku dhawaaqday qorshaha dib u habeynta doorashada sanadkii hore, madaxweyne hore iyo afar ra’iisul wasaare hore ayaa ka mid ahaa siyaasiyiintii caanka ahaa ee ka soo horjeestay, sababtoo ah waxaa ka mid ah, in dhammaan dowlad goboleedyada xubnaha ka ah federaalka aysan ka qeybgalin wada-hadallada.

Ka hor codeynta Sabtidii dhacday, madaxweynihii hore ee Soomaaliya Maxamed Cabdullaahi Farmaajo ayaa dhaleeceeyay. “Dastuurkan, oo lagu fulinayo hannaan sharci-darro ah oo aysan bulshadu aqbali doonin, marnaba looma aqoonsan doono inuu yahay Dastuur sharci ah,” ayuu ku yirri hadal uu soo saaray Jimcihii.

“Ma matalo xaaladda siyaasadeed ee uu dalku marayo iyo tiirarkii udub dhexaad u ahaa dib u heshiisiinta siyaasadda Soomaaliya iyo awood qeybsiga,” ayuu yiri.

Cumar Mahmood, oo ah falanqeeye sare oo bariga Afrika u qaabilsan kooxda xasaradaha caalamiga ah, ayaa sheegay in wax ka bedelka ay “u badan tahay in ay sare u qaaddo xiisadaha siyaasadeed” iyo “in ay sii kala qaybiso siyaasadda Soomaaliya marka ay kooxaha mucaaradka ahi isu soo baxaan” iyaga oo ka soo horjeeda.

Dhanka kale, maamul-goboleedka Soomaaliyeed ee Puntland ayaa Axaddii sheegtay inaysan aqoonsan doonin hay’adaha federaalka kaddib markii baarlamaanka uu taageeray qorshahaas.

Waxay ahayd tillaabadii ugu dambeysay ee sheekooyinka soo jireen ku ah siyaasadda Soomaaliya, mararka qaarna xamaasad leh, iyadoo Puntland ay dhowr jeer soo saartay bayaan kan la mid ah sannadihii u dambeeyay oo ay ku muujinayso khilaafka dowladda dhexe ee Muqdisho.

Puntland, oo ku taal waqooyi-bari Soomaaliya, ayaa sheegtay maamul-goboleedka 1998-kii, taas oo leh kheyraadka dabiiciga ah oo ay ku jiraan shidaalka iyo dekedda Boosaaso.

“Maamulka Puntland wuxuu kala noqday aqoonsiga iyo kalsoonida hay’adaha dowladda federaalka ah ilaa laga helayo hannaan dastuuri ah oo toos ah oo la isku raacsan yahay,” ayaa lagu yirri war kasoo baxay Puntland.

Sidaas darteed, “Puntland waxay yeelanaysaa awood dawladeed oo dhamaystiran inta laga helayo nidaam dawladeed oo federaal ah, iyadoo la helayo dastuur Soomaaliyeed oo la wada ogol yahay, kaas oo loo qaadi karo afti dadweyne”.

Maamulka Puntland ayaa ku eedeeyay madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud inuu ku tuntay dastuurka dalka, islamarkaana uu waayay sharcinimadiisa madaxweynimo.

Ujeedka Sacuudiga

Dowladda Sacuudiga oo muddooyinkan dambe saluugsaneed heshiiska shidaalka ee ay Soomaaliya la gashay dowladda Turkiga haddana waxay heshay fursad kale oo ay ugu yeeri karto madaxweynaha Soomaaliya madamaa xaaladda dalka maanta cakiran yahay. Waxayna u dhawdahay tallo bixin in la siiyo madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud.

Facebook Comments Box

Continue Reading
Advertisement
Sirdoonka & Militariga1 day ago

Wadamada hubka nukliyeerka ku hubaysan oo kor u qaadaya awooda hubkooda arsenalka – cilmi baaris

Wararka3 days ago

Xujeyda Muslimiinta ah ayaa isugu tagay Buurta Carafa si ay u cibaadeystaan ​​maalinta oo dhan

Siyaasadda Soomaaliweyn3 days ago

Xogta saraakiishii lagu dilay deegaanka Awdiinleh iyo degmada Bardaale

Siyaasadda Soomaaliweyn7 days ago

Ciidamada Mareykanka ee AFRICOM ayaa beeniyey eedeynta Al-Shabaab ee dilkii dhaqaatiirta Kuubba

Afrika7 days ago

Madaxweyne ku xigeenka Malawi Saulos Chilima iyo sagaal kale ayaa ku dhintay shil diyaaradeed, sida ay xaqiijisay dowladda

Siyaasadda Arrimaha Dibadda1 week ago

Maxay kawada hadleen Madaxweyne Xassan iyo Ra’isul wasaaraha Norway?

Diblomaasiyadda1 week ago

Mareykanka wuxuu u baahan yahay caawinta Japan si kor loogu qaado wax soo saarka militariga, ayuu yiri danjire Rahm Emanuel

Wararka1 week ago

Maroodiyaasha Afrika ayaa midba midka kale ugu yeeraa magacyo gaar ah, daraasad cusub ayaa muujisay

Yurub1 week ago

Xisbiyada Midigta fog ayaa guullo waaweyn ka gaaray doorashada Midowga Yurub

Bariga dhexe1 week ago

Golaha Illaalada kacaanka Iiraan ayaa waxay doorashada ka xayireen madaxweynihii hore ee Axmadinejad

Bariga dhexe1 week ago

Wasiirka arrimaha dibadda Turkiga oo dalka Qadar kula kulmay hogaamiyaha Xamaas

Gumeysi iyo isir sifeyn1 week ago

Khaliijka ayaa cambaareysay weerarka Israa’iil ay ku qaaday Nuseirat, waxayna ku tilmaantay fal dambiyeed aad u fool xun oo argagaxiso ah

Siyaasadda Arrimaha Dibadda1 week ago

Madaxweyne Xassan Sheekh oo safar Norway ah u ambabaxay – waa maxay ujeedka safarka?

Yurub2 weeks ago

Nin ayaa la xiray ka dib markii uu weeraray ra’iisul wasaaraha Denmark

Siyaasadda Soomaaliweyn2 weeks ago

Ururka Al-shabaab oo weeraray magaalada Ceel-dheer

koonfurta Bari Aasiya2 weeks ago

Narendra Modi ayaa ku soo laaban doona ra’iisul wasaaraha Hindiya mar saddexaad

Afrika2 weeks ago

Dhaqdhaqaaqayaasha Suudaan ayaa sheegay in illaa 40 qof ay ku dhinteen duqeymo ka dhacay meel u dhow Khartuum

Bariga dhexe2 weeks ago

Xuutiyiinta Yemen ayaa xiray shaqaale gargaar, oo ka tirsan Qaramada Midoobay

Siyaasadda Soomaaliweyn2 weeks ago

Soomaaliya ayaa ku biirtay Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay in ka badan 50 sano kadib

Gumeysi iyo isir sifeyn2 weeks ago

Ku dhawaad ​​40 qof ayaa ku dhintay weerar ay Israa’iil ku qaadday iskuulka Nuseirat

Afrika2 weeks ago

Wafdi ka socda Difaaca Ruushka ayaa wadahadal la yeeshay dalalka Maali iyo Niger

Diblomaasiyadda2 weeks ago

Spain ayaa doonaysa inay ku biirto kiiska xasuuqa ka dhanka ah Israa’iil

Sirdoonka & Militariga2 weeks ago

Qorshaha Soomaaliya ay ku doonayso in ciidamada Itoobiya loogu saarro dalka waa sababo la xariira ‘Badda Cas’

Bariga dhexe2 weeks ago

Bashaar Al-asad iyo Ra’iisul wasaaraha Ciraaq ayaa ka wada hadlay isku-duwidda amniga, warbaahinta dowladda Ciraaq ayaa sheegtay

Buuggaag2 weeks ago

Ogaal yar oo ku saabsan buugga Saacadihii Badbaadada

Siyaasadda Soomaaliweyn2 weeks ago

Waa maxay ujeedka K. Galbeed Soomaaliya ay ugu hortimid qorshaha ay Dowladda Soomaaliya kaga saareyso ciidamada Itoobiya?

Afrika2 weeks ago

Xisbiga ANC ayaa lumisay aqlabiyaddiisa 30-ka sano ee Koonfur Afrika

Gumeysi iyo isir sifeyn2 weeks ago

Hay’adda CAIR ayaa dhaleecaysay madaxa difaaca ee Maraykanka in uu dafiray xasuuqa Gaza ee Israa’iil

Sirdoonka & Militariga2 weeks ago

Shirkadaha Israa’iil ee hubka ayaa laga mamnuucay bandhiga carwada difaaca ee ka dhici doonta Faransiiska

Siyaasadda Soomaaliweyn2 weeks ago

Maamulka Khaatumo ‘oo si gaar ah’ ula macaamileysa dowladda Turkey – dhaqan siyaasaddeed cusub

Afrika2 weeks ago

Xisbiga talada haya ayaa hogaaminaya codadka iyadoo ay socoto tirinta codadka doorashada Koonfur Afrika

Sirdoonka & Militariga3 weeks ago

Iiraan ayaa Xuutiyiinta Yemen siisay gantaallada ballistic ah oo badda laga rido

Afrika3 weeks ago

Midowga Yurub oo soo afjaraya howlgalkii militari ee ay ka waday Niger

Wararka3 weeks ago

Xuutiyiinta ayaa sheegtay in ay gantaal ku garaaceen markab laga leeyahay dalka Mareykanka

Diblomaasiyadda3 weeks ago

Dowladaha Ireland, Norway iyo Spain oo u aqoonsaday Falastiin dowlad madax-bannaan

Siyaasadda Soomaaliweyn3 weeks ago

Ergayga Gaarka ah ee Xoghayaha Guud ee QM u qaabilsan Soomaaliya James Swan oo Muqdisho soo gaaray

Wararka4 weeks ago

Midnimada Afrika: Waa maxay sababta ay dunida ugu dabaal degto 25-ka Maay?

Diblomaasiyadda4 weeks ago

Madaxweyne Joe Biden wuxuu Kenya ku sheegay inay tahay saaxiibka ugu weyn ee aan NATO ka tirsaneen

Diblomaasiyadda4 weeks ago

Madaxweyne Putin iyo boqorka Baxreyn waxay ku heshiiyeen inay sii xoojiyaan iskaashiga labada dal

Arrimaha Bulshada iyo Qoyska4 weeks ago

4-taan qoddob ku illaali noloshaada haddii ay dhab kaa tahay horumar inaad gaarto

Xul