Connect with us

Afrika

Dowladda Tigray-ga waxay wacad ku martay…

Published

on


Ra’iisul wasaaraha Itoobiya Abiy Ahmed ayaa amar ku bixiyay in guluf militari lagu qaado mas’uuliyiinta gobolka Tigray, kadib weerar la sheegay in lagu qaaday xero ciidan. RW Abiy wuxuu ku eedeeyay xisbiga talada haya ee gobolka, ee TPLF, in ay bilaabeen weerarka.

Weerarka waxaa ka dhashay “Shuhado badan, dhaawacyo iyo bur bur hantiyeed”, ayuu ku yiri khudbad uu ka jeediyey TV-ga dalkaas. Golaha wasiirradu waxay ku dhawaaqeen xaalad deg-deg ah gobolka muddo lix bilood ah.

“Xaaladdan waxay gaartay heer aan laga hortagi karin lagana xakamayn karin iyadoo la adeegsanayo qaababka sharci fulinta ee caadiga ah,” ayaa lagu yiri qoraal kasoo baxay xafiiska ra’iisul wasaaraha.

Masuuliyiinta qaranku waxay kaloo xireen adeega korontada, telefoonka iyo adeega internetka ee Tigray. Xiisadaha udhaxeeya dowlada iyo kooxda TPLF, oo qeyb ka ahaan jirtay isbaheysiga maamulka kahor inta aysan iskhilaafin RW Abiy, ayaa cirka isku shareeray bilihii lasoo dhaafay, iyadoo labada dhinacba midba midka kale ku eedeeyeen inuu qorsheynayay inuu adeegsado awood militari.

Talaadadii, baarlamaanka federaalka wuxuu soo jeediyay in kooxda TPLF loo aqoonsado “urur argagixiso”.

Xiisadaha qowmiyadeed ayaa ah dhibaatada ugu weyn ee Itoobiya haatan haysata, ”Tewodrose Tirfe, oo ah gudoomiyaha Ururka Amxaarada ee Ameerika, oo ah koox u ololeeya una doodda oo fadhigeedu yahay Maraykanka oo kaalin mug leh ka qaatay u ololeynta dowladda Mareykanka inay faafreeb ku sameyso taliskii hore. (Sawirka waxaa leh YONAS TADESSE / AFP)

Rai’sul wasaaraha ayaa xisbiga TPLF ku eedeeyay inay weerareen saldhig militari oo ku yaalla gobolka. TPLF ayaa horey waxay ugu eedeeyeen maamulka Abiy in uu marmarsiiyo ka dhiganayo feyriska korona si uu awoodda u sii hayo maadama waqtigiisu ku ekaa bisha October.

Dowladda dhexe ayaa dhankeeda ku eedeeysay gooni TPLF inay ka dambeeyeen qulqulutooyinka ka dhacay meelo dalka ka mid ah. Sida ay sheegtay shirkadda la socodka xorriyadda internet-ka ee Netblocks- waxaa gobolka Tigrayga ka go’an maanta internetka iyo khadka talefoonada.

Bayaanka uu soo saaray rai’sul wasaaraha ayaa waxaa uu ku yiri “in khadka cas laga tallaabay” islamarkana si dadka iyo dalak loo badbaadiyo uu khiyaarka ugu dambeeyo noqday in awood loo adeeegsado,” TPLF.

Horraantii toddobaadkan gudoomiyaha TPLF Debretsion Gebremichael ayaa ku eedeeyay maamulka rai’sul wasaare Abiy in ay kala shaqeynayaan dowladda dalka Eritrea si loo diyaariyo weerar gobolka lagu soo qaado.

Xisbiga TPLF ayay awoodda dalka itobiya gacanta ugu jirtay ku dhawaad 30 sano markaasi oo uu ak dib Abiy uu xukunka kala wareegay 2018. TPLF ayaa waxay ka baxeen xisbiga talada hay aka dib markii ay diideen inay ku biiraan xisbiga Barwaaqo. Balse TPLF ayaa waxay wali ka taliyaan gobolka Tigrayga.

Arrintan ayaa ku soo beegmaysa xilli muddo bilooyiin ah ay sii kordhaysay xiisadda u dhaxeysa dowladda dhexe iyo maamulka gobolka Tigreega. Waxay sidoo kale arrintani ay ku soo beegmaysaa xilli maalintii shalay ahayd 32 qof oo amxaaro ah lagu dilay gobolka Oromiya.

Hadda halkee xaaladahan ka soo cusboonaaday itoobiya ay ku dambeyn karaan, Xirsi Cabdiqaadir Maxamed oo ka faalooda arrimaha dalka Itoobiya.ka Oromiya.

Muxuu yiri Mr Abiy?

Mr Abiy wuxuu sheegay in kuwa weerarka soo qaaday ay “isku dayeen inay dhacaan” hanti ciidan intii lagu guda jiray weerarkii subaxnimadii Arbacada, wuxuuna intaas ku daray “xariiqa cas ee ugu dambeysay waa la soo gudbay” taas oo ku qasabtay dowladda federaalka inay la gasho iska horimaad militari.

Xafiiska Mr Abiy ayaa sidoo kale ku eedeeyay kooxda TPLF inay u labisatay askarteeda dhar u eg kuwa ay leeyihiin ciidamada dariska la ah Ereteriya si ay “dawlada Eritrea ugu eedeeyaan sheegashooyinka beenta ah ee gardarada ah ee ka dhanka ah shacabka Tigray”.

Ciidamada difaaca qaranka oo kujiray dhufaysyada 20-kii sano ee lasoo dhaafay iyo waliba difaacida dadkooda iyo dalka iyagoo bixinaya allabaryo badan oo dhiigooda iyo hilibkooda ah, ayaa laweeraray, fiidnimadii caawa magaalada Mekelle iyo meelo kale oo badan, khaa’imiin iyo xoog ayay abaabuleen, “Mr Abiy ayaa ku yiri khudbad uu ka jeediyay TV-ga.

“Ciidanka waxaa gadaal ka soo weeraray muwaadiniintiisa inbadanna waa ay shahiideen, dhaawac iyo hanti ayaa la burburiyay,” ayuu raaciyay.

Faahfaahinta weerarka si dhakhso leh looma xaqiijin karin. 

Maxaa ka socda Tigray?

Weriyaha BBC Tigrinya Girmay Gebru ayaa ku soo waramay in dhawaqa rasaasta laga maqlayo caasimada gobolka Tigray ee Mekelle subaxnimadii hore ee Arbacada laakiin xalaada degenaashaha ayaa soo noqotay.

Dadku hadda waxay ku dhex wareegayaan magaalada laakiin gawaarida rakaabka ma shaqeynayaan sababtoo ah maamulka maxalliga ah ayaa xayiraad ku soo rogay dhaqdhaqaaqa waxayna sidoo kale xireen hawada, wariyeha ayaa intaas ku daray.

Bangiyada iyo xafiiska kaliya ee maxalliga ah ee ay leedahay dowladda Ethio Telecom – oo ah shirkadda kaliya ee mobilada ee dalka – ayaa la xiray. Shirkadda diyaaradaha ee Ethiopian Airlines ayaa sidoo kale joojisay duulimaadyadii ay ku tagi jirtay gobolka.

Ma cadda sida ay dawlada federalka ah u fulin doonto xaalada deg degga ah ee ay ku dhawaaqday sababtoo ah hogaamiyaasha gobolka ayaa mas’uul ka ah, wariyeheena ayaa sheegaya in ciidamada Tigreega la geeyay xadka ay la wadaagaan gobolka Amxaarada.

Maxay ka yiraahdeen masuuliyiinta Tigray?

Sarkaal deegaanka ah ayaa sheegtey in ciidamada federaalka ee la geeyey gobolka ay goosteen laakiin lama xaqiijin tan. Toddobaadkii hore hoggaamiyeyaasha Tigreega ayaa ka horjoogsaday jeneraal uu magacaabay Mr Abiy inuu qaato qoraal cusub, iyagoo sheegay inuusan mar dambe awood u lahayn inuu ku dhaqaaqo tallaabooyinka noocaas ah.

Getachew Reda oo ah xubin sare oo ka tirsan kooxda TPLF ayaa usheegay wakaalada wararka ee AFP usbuucii la soo dhaafay in aynaan noqon doonin kuwa ugu horeeya ee wax tooganaya mana noqon doono kuwa ugu horreeya ee birqaya.

Goobaha ganacsiga qaarkood ayaa la xiray magaalada Mekelle

Habeenkii Talaadada, saacado ka hor inta uusan ku dhawaaqin Mr Abiy, Wondimu Asamnew, oo ah sarkaal sare oo ka tirsan Tigreega ayaa u sheegay wakaalada wararka ee AFP in dowlada federaalka ay ciidamo ku uruurineyso xadka koonfureed ee Tigray – sheegashadaas oo aan si madax banaan loo xaqiijin karin

“Waxaan u maleynayaa markay tahay abaabul ciidan, maahan ciyaar caruureed. Waxay dhalin kartaa dagaal dhan … waxa ay sameynayaan waa dab lagu ciyaarayo … dhimbil yar ayaa hurin kara gobolka oo dhan. Marka waxaan qabaa inaan nahay heeganka waxaanan kuu xaqiijinayaa inaan awood u leenahay inaan isdifaacno, ”ayuu yiri Mudane Wondimu.

Arrintaani maxay ku saabsan tahay?

Madaxweynaha gobolka Tigray, Debrestion Gebremichael, ayaa u sheegay wariyeyaasha isniintii in dowladdu weerareyso – isaga oo ku andacoonaya inay ciqaab u tahay abaabulka doorashadeeda baarlamaanka Tigreega bisha Sebtembar, taasoo si toos ah uga hor imaaneysa go’aanka dowladda federaalka iyo guddiga doorashada ee dib loogu dhigay dhammaan doorashooyinka. ka dib markii uu faafay cudurka faafa ee korona.

Dowlada ayaa ku tilmaamtay codbixinta mid sharci daro ah. Guddiga doorashooyinka qaranka ayaa tan iyo markii ay yiraahdeen doorashada guud waa in ay sii socotaa bilaha Maay ama Juun ee sanadka soo socda.

Dowladda Tigray-ga waxay wacad ku martay inay difaaci doonto dhulka ay maamusho

Kooxda TPLF ayaa haysatay inta badan awooda siyaasadeed ee wadanka Itoobiya sanadihii 1991 ilaa 2018, markii Mr Abiy uu yimid xafiiska kadib mudaharaadyo wadanka oo dhan kadhacay oo ay sameeyeen qoomiyada oromada. Tan iyo markaas, awoodoodii way yaraatay.

Mr Abiy, oo la siiyay Abaalmarinta Nobel Peace Prize ee 2019 dib u soo celinta xiriirkii uu la lahaa Itoobiya oo ay muddo dheer cadaw ahaayeen, wuxuu wajahayaa cambaareyn dhinacyo badan ah, iyadoo iska horimaadyo qowmiyadeed ay ka socdaan dhowr meelood oo dalka ah iyo eedeymo loo soo jeediyay oo ah inuu dib uga laabtay qayb ka mid ah dib-u-habeynta siyaasadeed ee uu soo bandhigay, iyadoo hoggaamiyeyaasha mucaaradka mar kale la xiray.

Xiisadda taaga waxay sare u qaadday cabsida laga qabo in xisbiga Tigray-ga ee TPLF uu tallaabo u qaadi karo sameynta maamul u gaar ah oo ka madax bannaan federaalka Itoobiya. Siyaasiyiinta TPLF waxay mar walba ku celceliyaan inay diyaar u yihiin sidii uu gobolkaas – oo xad la wadaaga Eretariya – uu uga sii mid ahaan lahaa Itoobiya. Laakiin waxay hoosta ka xariiqeen in ay difaacan doonaan waxa ay ugu yeereen “ismaamulka iyaga u gaarka ah”.

Waxay Dr Abiy Axmed ku eedeeyeen inuu isku dayayo sidii uu “ku sameysan lahaa dowlad sal adag”.

“Waligeen ma taageeri doonno qof walba oo ujeeddadiisu tahay inuu kala dhantaalo xaqa aan dadaalka dheer usoo galnay ee ah inaan “ismaamulno” iyo inaan “go’aan gaar noo ah lahaanno,” ayuu yidhi hoggaamiyaha gobolkaas, Debretsion Gebremichael, oo hadlay bishii August.

https://afrikaan.so/archives/16460

Facebook Comments Box

Xafiiska Falanqeynta ee Diblomaasi.com waa xafiiska u qaabilsan dabagalka wararka, baarista qotoda dheer, xaqiiqo raadin, iyo ka warbixinta arrimaha danta guud, soo bandhigida xogta qarsoon ama daahsoon sida musuq maasuqa ama arrimo laga yaabo in aan si kale loo ogaan. Xafiiska Falanqeynta ee Diblomaasi.com wuxuu door muhiim ah ka ciyaaraa la xisaabtanka dawladda, ganacsatada iyo shakhsiyaadka iyaga oo xafiiskan soo bandhigaya sheekooyin muhiim ah oo saamayn ku yeelan kara bulshada. Ujeedada waa abuurista xaddaarad cusub.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Afrika

Madaxweyne ku xigeenka Malawi Saulos Chilima iyo sagaal kale ayaa ku dhintay shil diyaaradeed, sida ay xaqiijisay dowladda

Madaxweyne ku xigeenka Malawi, Saulos Klaus Chilima iyo sagaal kale ayaa la helay iyadoo aan la helin cid ka badbaaday, sida uu ku dhawaaqay madaxweynaha dalka Koonfur Afrika, Lazarus McCarthy Chakwera.

Published

on

© X/@Malawi24

Burburka diyaaraddii milatari ee la la’yahay oo uu la socday madaxweyne ku xigeenka Malawi, Saulos Klaus Chilima iyo sagaal kale ayaa la helay iyadoo aan la helin cid ka badbaaday, sida uu ku dhawaaqay madaxweynaha dalka Koonfur Afrika, Lazarus McCarthy Chakwera.

Madaxweyne Chakwera ayaa baajiyay safar la qorsheeyay oo uu ku tagi lahaa Bahamas, wuxuuna amar ku bixiyay howlgal lagu baadigoobayo oo lagu badbaadinayo diyaaradaha ciidamada difaaca Malawi (MDF), taasoo laga waayay raadaarka ka dib markii ay ka tageen caasimadda Lilongwe, subaxnimadii Isniinta.

Sida laga soo xigtay mas’uuliyiinta, ku-xigeenkii hore ee geeriyooday iyo kuwa kale, oo ay ku jirto marwadii koowaad ee hore Shanil Dzimbiri, ayaa u safrayay waqooyiga magaalada Mzuzu si ay dowladda ugu metelaan aaska wasiirkii hore ee cadaaladda, Ralph Kasambara, oo dhintay afar maalmood ka hor. Duulimaadka ayaa lagu waday in uu qaato 45 daqiiqo, balse diyaaradda oo la sheegay in ay ku jirtay cimilo xumo ayaan waligeed soo gaarin halkii ay ku socotay.

Horaantii Talaadadii, Taliyaha MDF Valentino Phiri ayaa u sheegay warfidiyeenka in laga yaabo in diyaarada ay ku burburtay Keymaha Chikangawa, waxaana howlihii baadi goobka iyo samata bixinta ay caqabad ku noqdeen xaalado ceeryaamo ah. Askartu waxay habeenkii iyo subaxdii horeba ka raadinayeen kaynta Chikangawa si ay diyaaradda u helaan.

Isagoo ka hadlayay shir jaraa’id oo uu qabtay Talaadadii, madaxweyne Chakwera ayaa sheegay in uu ku wargeliyay taliyaha MDF in howlgalkii baadigoobka iyo badbaadinta la soo gabagabeeyay, lana helay diyaaradda.

“Aad baan uga xumahay oo aan uga xumahay in aan idin ogeysiiyo dhammaan in ay noqotay masiibo aad u xun. Kooxda baadigoobka iyo samatabbixinta ayaa diyaaradda ka helay meel u dhow buur ku taal kaynta Chikangawa. Waxay ogaadeen in gabi ahaanba burburay iyadoo aysan jirin cid ka badbaaday, maadaama dhammaan rakaabkii saarnaa ay ku dhinteen saameyn,” ayuu yiri madaxweynaha.

Qabanqaabada aaska dadka dhintay ayaa lagu dhawaaqi doonaa gelinka dambe ee maanta, ayuu Chakwera ku daray.

Chilima, oo 51 jir ah, waxa ay soo noqotay madaxweyne ku xigeenka Malawi, oo ah waddan ay ku nool yihiin ku dhawaad ​​20 milyan, tan iyo 2014kii.

Bishii la soo dhaafay, maxkamada Malawi ayaa meesha ka saartay eedeymihii musuqmaasuqa ee lagu soo oogay Chilima sanadkii 2022, ka dib markii agaasimaha dacwad oogayaasha uu gudbiyay ogeysiis lagu joojinayo falka.

Madaxweyne ku xigeenkii hore ayaa la xiray 2022 kadib eedeymo musuq-maasuq ah kadib markii hay’adda la socota musuq-maasuqa ee dalka ay sheegtay inuu lacag ku helay caawinta labo shirkadood oo xiriir la leh ganacsade Ingiriis ah Zuneth Sattar, Xaviar Ltd iyo Malachitte FZE, si ay qandaraasyo uga helaan dowladda Malawi. Chilima waa ay diiday eedeymahaas.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

Dhaqdhaqaaqayaasha Suudaan ayaa sheegay in illaa 40 qof ay ku dhinteen duqeymo ka dhacay meel u dhow Khartuum

RSF ayaa ka dambeysay weerarkii khasaaraha badan dhaliyay ee Khamiistii lagu qaaday Omdurman: ururka gargaarka. Duqeymahan ayaa imaanaya maalin kadib markii RSF lagu eedeeyay inay dileen in ka badan 104 qof oo ay ku jiraan 35 caruur ah.

Published

on

Waa dad dhex socda magaaladda caasimadda Khartuum.

Dadka u ololeeya dimoqraadiyada ee Suudaan ayaa sheegay Jimcihii in ku dhawaad ​​40 qof ay ku dhinteen “rasaas rabshado wata” oo maalin ka hor ay ciidammada militariga ku qaadeen Omdurman, oo ah magaalada mataanaha ah ee Khartuum.

Suudaan waxaa halakeeyay dagaal tan iyo bishii Abriil 2023, markii uu dagaalku dhexmaray ciidammada, oo uu hoggaaminayay taliyaha militariga Cabdel Fattah Al-Burhaan, iyo ciidammada taageerada degdegga ah, oo uu taliye u ahaa ku xigeenkii hore ee Burhaan Maxamed Xamdaan Dagalo.

Guddiga iska caabinta Karari, oo ah mid ka mid ah boqollaal kooxood oo aasaasi ah oo taageera dimuquraadiyadda oo isku dubarida gargaarka guud ahaan Suudaan, ayaa sheegay in RSF ay ka dambeysay weerarkii khasaaraha badan dhaliyay ee Khamiistii ka dhacay Omdurman.

“Ilaa hadda, dhimashadu waxa lagu qiyaasaa 40 qof oo rayid ah, waxaana jira in ka badan 50 dhaawac ah, oo qaarkood ay halis yihiin,” ayay hay’addu ku tiri hadal ay soo dhigtay baraha bulshada.
“Weli ma jiraan tiro sax ah oo tirada dhibanayaasha ah,” ayay tiri, iyada oo intaa ku dartay in meydadkooda ay heleen isbitaalka jaamacadda Al Nao iyo xarumaha kale ee caafimaadka ee gaarka loo leeyahay ama ay aaseen qoysaskooda.

Duqeymahan ayaa imaanaya maalin kadib markii RSF lagu eedeeyay in ay dileen in ka badan 104 qof oo ay ku jiraan 35 caruur ah Arbacadii weerar ka dhacay tuulada Wad Al-Noura oo ka tirsan gobolka Al-Jaziira ee koonfurta Khartuum.

In ka badan hal sano, dagaalku waxa uu galaaftay nolosha kumannaan qof, iyada oo qiyaasaha qaar ay sheegayaan in dhimashadu ay gaareyso 150,000, sida uu sheegay ergeyga Mareykanka ee Suudaan, Tom Perriello.

Tan iyo markii uu bilowday dagaalka, in ka badan toddobo milyan oo qof ayaa ka qaxay guryahoodii iyagoo u qaxay qaybo kale oo Suudaan ah, taas oo ku daraysa 2.8 milyan oo hore uga barakacay colaadihii hore ee waddankaas oo 48 milyan ah.

Dagaallada ayaa maalin walba ka socda guud ahaan dalka, oo ay ku jirto caasimadda, iyadoo labada dhinac lagu eedeeyay dambiyo dagaal oo ay ka mid yihiin beegsiga ula kac ah ee dadka rayidka ah, duqeymaha aan loo meel dayin ee lagu hayo dadka ay deggan yihiin iyo xannibaadda gargaarka bini’aadantinimo.

Carruur la dilay

Ugu yaraan 35 caruur ah ayaa lagu dilay weerarka ka dhacay Wad Al-Nura, iyadoo dhaqdhaqaaqayaasha guddiga iska caabinta Madani ay baraha bulshada ku wadaageen sawiro muujinaya marado cad oo safan oo dhulka la dhigay.

Xoghayaha guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres ayaa si kulul u cambaareeyay weerarka, halka isku duwaha Qaramada Midoobay u qaabilsan Suudaan, Clementine Nkweta-Salami, ay sheegtay in ay “ka naxday warbixinnada weerarrada rabshadaha wata iyo tiro badan oo khasaare ah” oo ka dhacay tuulada waxayna ku baaqday in baaritaan la sameeyo.

“Masiibada bini’aadmigu waxay noqotay astaanta nolosha ee Suudaan. Ma ogolaan karno in isla xisaabtan la’aanta ay noqoto mid kale,” ayay raacisay.

RSF waxaa lagu eedeeyay bililiqo iyo sidoo kale rabshado jinsi iyo isir waxaana ay dhowr jeer weerartay guud ahaan tuulooyinka Suudaan oo dhan. War qoraal ah oo ay soo saareen kooxaha hubaysan ayaa waxa ay ku sheegeen in ay weerar ku qaadeen saddex xero oo ciidan oo ku yaala gobolka Wad Al-Nura oo ay kula dagaalameen “dibadda” aagga la deggan yahay.

Sawirkan waxaa la qaaday Maay 30, 2024, wuxuu muujinayaa dhismo burbursan oo ku yaal Omdurman. – AFP iyada oo loo sii marayo Getty Images.

Khamiistii, taliyaha ciidamada Burhaan ayaa booqday dadka dhaawaca ah. Bayaan uu soo saaray ayuu ku ballanqaaday inuu si adag uga jawaabi doono “dambiyada” RSF-ta.

Madaxa hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan carruurta, Catherine Russell, ayaa sheegtay “in ay aad uga argagaxday wararka sheegaya in ugu yaraan 35 carruur ah lagu dilay in ka badan 20 carruur ahna ay ku dhaawacmeen” weerarka. “Weerarada ka dhanka ah rayidka iyo kaabayaasha rayidka waa wax aan la aqbali karin waana in si degdeg ah loo joojiyo,” ayuu yiri madaxa UNICEF. Russell wuxuu ugu baaqay kuwa dagaalamaya inay u hoggaansamaan sharciga caalamiga ah oo ay joojiyaan dagaalka.

Khamiista, Hay’adda Caalamiga ah ee Socdaalka waxay sheegtay in tirada dadka gudaha ku barakacay ay “ka badan karto 10 milyan” maalmaha soo socda. Macaluul sidoo kale waa khatar sii kordheysa oo ka jirta Suudaan, iyadoo ilaa 18 milyan oo qof ay la il daran yihiin gaajo iyo 3.8 milyan oo carruur ah ay hayso nafaqo darro ba’an, sida ay sheegeen hay’adaha Qaramada Midoobay.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

Wafdi ka socda Difaaca Ruushka ayaa wadahadal la yeeshay dalalka Maali iyo Niger

Saraakiil sar sarre oo ka socotay wasaaradda difaaca ee Ruushka ayaa la kulmay hogaamiyayaasha Maali iyo Niger, sida ay sheegeen maamulada militariga ee labada dal.

Published

on

© Facebook / CNSP

Wafdi heer sare ah oo ka socda Wasaaradda Difaaca Ruushka oo uu hoggaaminayo Wasiir kuxigeenka Yunus-Bek Yevkurov ayaa booqasho ku tagay dalalka Niger iyo Maali, sida ay shaaciyeen dalalka Galbeedka Afrika. Labada dal ee uu horay u gumeysan jiray Faransiiska ayaa xiriirka milatari u jaray Faransiiska, iyagoo ku eedeeyay Paris inay faragelin ku heyso.

Toddobaadkan waxa bilaabmay socdaalkii caadiga ahaa ee wasiirka arrimaha dibadda ee Ruushka Sergey Lavrov uu ku tagay dalalka Afrika. Markan, wuxuu diiradda saaray dalalka ku yaal Saaxil (sida Guinea, Burkina Faso, iyo Chad) iyo Jamhuuriyadda Koongo. Sannadkii hore bishii Maay, waxa uu booqday Bariga Afrika, Diseember, waxa uu ku sugnaa Waqooyiga Qaaradda.

Wasiirka Arrimaha dibedda ee Ruushka Sergey Lavrov waxa uu qiimeeyay xidhiidhka uu la leeyahay gobolka Saaxil ee muhiimka ah. Hoggaamiyaha ku meel gaadhka ah ee Maali, Assimi Goita, ayaa masuuliyiintan ku qaabilay qasriga madaxtooyada ee caasimadda Bamako, Isniintii, dawladdii hore ee milateriga ahayd ee Faransiiska ayaa ku soo qortay X (oo hore u ahaan jirtay Twitter).

Sida ay ku warantay wakaalada wararka ee Bamako, dhinacyadu waxay ka wadahadleen iskaashiga difaaca iyo amniga ee Maali-Ruushka iyo sidoo kale xaalada gobolka Saaxil oo tobanaan sano ay ragaadiyeen qalalaasaha mujaahidiinta.

Kahor kulanka Goita, Yevkurov iyo kooxdiisu waxay wadahadalo la yeesheen Wasiirka Difaaca Maali Sadio Camara iyo madaxa ciidamada cirka Alou Boi Diarra, ciidamada qalabka sida ee gobolka Saaxil ayaa ku sheegay war saxaafadeed lagu daabacay shabakadooda Talaadadii.

Isniintii, Niger ayaa sidoo kale ku dhawaaqday in hogaamiyaheeda ku meel gaarka ah, Abdourahamane Tchiani, uu maalin ka hor la kulmay wakiilada Wasaaradda Difaaca Ruushka ee Niamey oo ay ka wadahadleen iskaashiga milatari, amniga, iyo dhaqaalaha.

“Labada dhinac waxay dib u xaqiijiyeen rabitaankooda wadajirka ah si ay u xoojiyaan iskaashigooda istiraatijiyadeed, oo ku salaysan ixtiraam labada dhinac, kalsoonida iyo raadinta xalalka wadajirka ah ee caqabadaha gobolka iyo kuwa caalamiga ah,” ayay dowladda militariga ku tiri hadal ay soo saartay.

Xidhiidhka Ruushka uu la leeyahay dalalka Saaxil ee Maali, Niger, iyo Burkina Faso ayaa sii xoogaystay sannadihii u dambeeyay, inkastoo ay walaac ka muujiyeen Maraykanka iyo qaar ka mid ah xulafadiisa Midowga Yurub. Saamaynta reer galbeedka ayaa hoos u dhacday dhammaan saddexda waddan ee aan badda lahayn, iyadoo maamulka militarigu uu eryay ciidamadii Faransiiska ee horay u soo farageliyay dagaalka ka dhanka ah jabhadaha jihaad doonka ah ee gobolka Saaxil.

Ciidamada Mareykanka ee ku sugan Niger ayaa sidoo kale lagu wadaa inay baxaan bartamaha Sebtembar ka dib markii hogaamiyaasha Niamey ay baajiyeen heshiis difaac oo u fasaxay joogitaankooda, iyagoo ku eedeeyay Mareykanka inuu isku dayay inuu go’aamiyo cidda ay tahay xulafada Afrikaanka ah.

Bishii Maarso, madaxweynaha Ruushka Vladimir Putin iyo dhiggiisa Maali Goita waxaa ka go’an in ay xoojiyaan iskaashiga dagaalka ka dhanka ah argagixisada ee gobolka Saaxil.

Horaantii bishii Janaayo, dowladda cusub ee Niger, oo xukunka heysay tan iyo markii la afgambiyay madaxweynihii taageersanaa reer galbeedka ee Maxamed Bazoum bishii Luulyo ee la soo dhaafay, ayaa sidoo kale ogolaatay in ay horumariso xiriirka milatari ee Moscow iyo in ay iska kaashadaan xasilinta xaaladda ammaanka ee gobolka.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

Xisbiga ANC ayaa lumisay aqlabiyaddiisa 30-ka sano ee Koonfur Afrika

Natiijadii xisbiga talada haaya ee ANC waxay muujinaysaa hoos u dhac boqolkiiba 17 ah marka loo eego muujinta codbixinta 2019.

Published

on

Xarunta Natiijooyinka Qaranka ee Guddiga Madaxa-bannaan ee Doorashooyinka, Midrand, Koonfur Afrika, Maay 31, 2024. © AFP Michele SpatariAFP

Xisbiga ANC ayaa ku guul dareystay in uu helo aqlabiyadda doorashada guud ee Koonfur Afrika markii ugu horeysay muddo 30 sano ah. ANC ayaa heshay 40.2% kaliya ee codadka, taasoo waajibisay wada xaajoodka isbahaysiga. Nelson Mandela waxa uu xisbiga ku hogaamiyay xukunka 1994-tii intii lagu guda jiray doorashooyinkii ugu horeeyay ee dimuquraadi ah ee qaranka kadib dhicistii Apartheid.

Goobaha codbixinta ayaa albaabadooda loo furay Arbacadii, iyadoo 28 milyan oo codbixiye ay xaq u leeyihiin inay doortaan xubnaha cusub ee Baarlamaanka Qaranka, iyo sidoo kale baarlamaannada gobollada. In ka badan 50 xisbi ayaa ku tartamayey awoodda, oo ay ku jiraan tiro aad u badan oo cusub oo la tartameysa.

Iyadoo tirinta codadka la soo gabagabeeyay 99.9% dhammaan degmooyinka cod bixinta, ANC ayaa ku hogaamineysa 40.21% codadka, waxaana ku xiga xisbiga dhexe ee mucaaradka ee Democratic Alliance oo helay 21.76%, iyo garabka bidix uMkhonto weSizwe oo helay 14.59% codadka.

Natiijadii ANC waxay muujinaysaa hoos u dhac boqolkiiba 17 ah marka loo eego muujinta codbixinta 2019.

Afhayeen u hadlay guddiga doorashada ayaa sheegay in natiijada kama dambaysta ah lagu dhawaaqi doono fiidnimada Axadda. Sida uu qabo dastuurka Koonfur Afrika, baarlamaanka cusub waa in uu shir ku yeeshaa laba toddobaad gudahood oo ay doortaan madaxweyne cusub.

Ku xigeenka xoghayaha guud ee xisbiga, Nomvula Mokonyane ayaa sheegtay in ANC ay “qof walba kala hadlayso” isbahaysiga suurtogalka ah, iyada oo hoggaanka xisbiga laga filayo inay dejiyaan khadadka cas ee wadahadalka “waqtiga ku habboon.”

Dhowr warbaahin ayaa maalmihii la soo dhaafay sheegayay in hogaamiyaha ANC ahna madaxweynaha Koonfur Afrika Cyril Ramaphosa uu wajihi karo cadaadis ah inuu xilka ka dago haddii xisbigu ku guuldareysto inuu helo in ka badan 45% codadka. Si kastaba ha ahaatee, wakiilada ANC ayaa beeniyay wararkaas.

Mucaaradka ayaa ANC ku dhaleeceeyay wax ay ku sheegeen in ay ku guuldareysteen in ay ka soo baxaan ballanqaadkoodii “noloshii ugu wanagsaneyd ee dhammaan”, iyaga oo tixraacaya dambiyada joogtada ah, faqriga iyo heerka shaqo la’aanta oo sarreeya.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Afrika

Xisbiga talada haya ayaa hogaaminaya codadka iyadoo ay socoto tirinta codadka doorashada Koonfur Afrika

Guddiga doorashada ee dalkaas ayaa qorsheynaya in ay ku dhawaaqaan natiijada ugu dambeysa maalinta Axadda ah.

Published

on


Guddiga madaxa banaan ee doorashooyinka qaranka Koonfur Afrika ayaa bilaabay in ay ku dhawaaqaan natiijada hordhaca ah ee doorashada heer qaran iyo heer maamul goboleed ee dalkaasi ka dhacday, iyadoo xisbiga talada haya ee ANC uu ku horeeyo inkasta oo uu hoos u dhac ku yimid taageeradiisa.

Doorashadii guud ee Koonfur Afrika ee Maay 29-keedii ayaa ahayd tii ugu dhawayd ee loogu tartamay soddonkii sano ee dimuqraadiyadda jinsiyadaha kala duwan. Kaliya 20 sano ka hor xisbiga African National Congress (ANC) oo mar hogaaminayay Nelson Mandela ayaa ku guuleystay ku dhawaad ​​70% codadkii la dhiibtay. Tan iyo markaas, si kastaba ha ahaatee, hoos u dhac ayaa ku yimid xisbiga. Doorashadii ugu dambeysay ee 2019 waxay ku guuleysatay 57.5%. Markan waxay u muuqataa in lagu guul darreystay in lagu guuleysto in ka badan 50%, waxaana laga yaabaa inay ku guuldareysato inay hesho aqlabiyadda baarlamaanka.

Marka loo eego natiijooyinka lagu daabacay mareegaha IEC Jimcihii, ANC waxay heshay 41.9% codadka la tiriyey 61.16% ee goobaha codbixinta – hoos u dhac weyn oo ka yimid 57.5% doorashadii hore ee qaranka ee 2019.

Xisbiga Democratic Alliance (DA), oo ah xisbiga mucaaradka ugu weyn Koonfur Afrika, ayaa hadda ku jira kaalinta labaad isagoo helay 22.97%.

Xisbiga cusub ee madaxweynihii hore Jacob Zuma ee Umkonto We Sizwe ayaa galay kaalinta saddexaad isagoo helay 11.66% codadkii la dhiibtay, isagoo ka guuleystay xisbiyo badan oo hore, oo ay ku jiraan Marxist Economic Freedom Fighters (EFF), oo ahaa xisbiga saddexaad ee ugu weyn baarlamaanka. EFF ayaa ilaa hadda helay 9.52% codadka.

Jacob Zuma ayaa laga mamnuucay inuu u tartamo baarlamaanka ka dib markii lagu helay dambi ah inuu diiday maxkamad, balse magaciisa ayaa ku haray codbixinta isagoo ah hogaamiyaha MK.

Goobaha codbixinta ee guud ahaan dalka Afrika ayaa Arbacadii u furmay ku dhawaad ​​28 milyan oo codbixiye ah. Saldhigyada ayaa lagu waday in la xiro 9-ka fiidnimo balse waxaa soo food saartay dib u dhac ka dhashay isku dhacyo, koronto la’aan iyo carqalado kale oo ka dhacay qeybo kala duwan oo dalka ah.

ANC, oo xukunka haysay tan iyo markii uu dhamaaday Apartheid caddaankii tirada yaraa 30 sano ka hor, ayaa lagu dhaleeceeyay inay ku guuldareysatay inay ka soo baxdo ballanqaadkeedii “nolosha wanaagsan ee dadka oo dhan”, taasoo ka caawisay hoggaamiyihii ugu horreeyay, Nelson Mandela, inuu ku guuleysto doorashadii ugu horreysay ee dimuqraadi ah ee dalka ka dhacda. 1994-kii oo uu xukunka sii hayay tan iyo markaas.

Khudbadiisii ​​​​ugu dambeysay ee ololihii Axadii, madaxweynaha gobolka xubnaha ka ah BRICS, Cyril Ramaphosa, wuxuu ku booriyay taageerayaasha inay ku sii hayaan ANC awoodda si ay ugu suurtagasho dowladiisa inay qabato “si fiican” iyo “wax badan qabato.”

Facebook Comments Box

Continue Reading

Xul