Connect with us

Siyaasadda Arrimaha Dibadda

Xiriirka Turkiga iyo Soomaaliya

Maxaad kala socotaa xiriirka qotoda dheer ee u dhexeeya labada dowladdood ee Soomaaliya iyo Turkiga kaasoo bilowday qarniyadii dhexe?

Published

on


Xiriirka siyaasadeed, kan dhaqaale iyo militari ee u dhaxeeya Soomaaliya iyo Turkiga, oo si xowli ah u horumarayay tan iyo sanadkii 2011, ayaa galaya marxalad cusub kaddib “Heshiiskii Iskaashiga Difaaca iyo Dhaqaalaha” ee la kala saxiixday Febraayo 8. Sida ku xusan heshiiska, Turkiga, oo saldhig militari ku leh Muqdisho, ayaa muddo 10 sano ah difaaci doona biyaha Soomaaliya wuxuuna gacan ka geysan doonaa horumarinta kheyraadka badda.

Soomaaliya waxay sidoo kale ka mid tahay dalalka uu Tukrigu maalgashtay siyaasad ahaan, dhaqaale iyo militari ahaan tan iyo sanadkii 2011. Gudaha Soomaaliya waxaad ku arkaysaa ganacsiyo badan uu Turkiga leeyahay sida maqaayadaha, Hotelada iyo ganacsiga dhisida guryaha.

Turkiga oo xubin ka ah NATO ayaa xiriir dhow la leh Soomaaliya, waana saaxiibka ugu horreeya ee dhaqaalaha, gaar ahaan dhinacyada dhismaha, waxbarashada, caafimaadka, iyo sidoo kale iskaashiga milatari wuxuuna magaaladda Muqdisho ku leeyahay safaaradiisa ugu weyn ee caalamka oo dhan. Sidoo kale, wuxuu leeyahay saldhiga ugu weyn ee Turkiga iyo xarun tababar oo lagu tabbabaro ciidamada Soomaaliya oo wali ku jira dib-u-dhis qaatay sanado badan, kaasoo horay loogu tababaray in ka badan 5,000 oo ka tirsan ciidamada ammaanka Soomaaliya, sida ay sheegtay warbaahinta Turkiga.

Iyadoo ujeedka tabbabarka ciidamada Soomaaliya ay tahay sidii ay ula wareegi lahayeen howlgalka nabad ilaalinta Midowga Afrika ee loo yaqaano ATMIS, kuwaas oo ciidamadooda lagu wado in ay baxaan gudaha Soomaaliya. Soomaaliya ayaa waxaa ku habsaday dagaallo sokeeye oo qabiil salka ku haayey kaasoo socday tobanaan sano iyo dagaallo dhiig badan ku daatay oo ay wadaan kooxda Al-Shabaab ee xiriirka la leh Al-Qaacida.

Heshiiska taariikhiga ah ee Turkiga iyo Soomaaliya (Heshiiskii 10-ka sanadood)

Heshiiskan oo ay ku jiraan iskaashiga ka dhanka ah argagixisada, ayaa ku soo beegmaya iyadoo Geeska Afrika ay ka taagan tahay xiisad ka dhalatay heshiiskii Itoobiya iyo maamulka goonida isu taagay ee Somaliland ay weli cirka isku sii shareerayso.

Heshiiskan wuxuu imaanayaa kaddib markii Itoobiya ay 1-dii Janaayo heshiis is-afgarad la saxiixatay maamulka Somaliland, oo kamid ah maamulada Soomaaliya ee federaalka sida ay qabto dowladda dhexe, madamaa ay qaadato lacagaha deeqaha ah ee ay qaataan maamulada kale ee dalka ka jira, laakiin maamulka ayaa sheegatay inay ka go’day Soomaaliya in ka badan 30 sano kahor. Heshiiskaas ayaa Itoobiya u oggolaanaya inay isticmaasho Badda Cas, iyadoo aqoonsi ugu beddeleysa Somaliland.

Turkiga ayaa ka mid ah dadkii ka dhawaajiyay inay taageerayaan madax-banaanida Soomaaliya ka dib heshiiskii is-afgaradka ee 1-dii Janaayo ee Itoobiya iyo Somaliland.

Sida ku cad heshiiska, Somaliland waxay ogolaatay inay 20 KM oo ka mid ah xeebaheeda muddo 50 sano ah ka kirayso Itoobiya oo doonaysa inay ka samaysato saldhig ciidan iyo deked ganacsi oo ku taal xeebta. Taa baddalkeeda, Somaliland – oo keligeed ku dhawaaqday madaxbannaanida 1991 – ayaa sheegtay in Itoobiya ay siinayso aqoonsi rasmi ah, inkasta oo aanay caddayntaasi Addis Ababa xaqiijin. Dalka Itoobiya oo ah dalka labaad ee ugu dadka badan qaaradda Afrika, isla markaana ka mid ah dalalka ugu waaweyn caalamka ee aan badda lahayn, ayaa tan iyo markii ay Eriteriya ku dhawaaqday madax-bannaanideeda sannadkii 1993-kii waxa ay baadi-goob ugu jirtay sidii ay bad ay ku heli lahayd.

Madaxweynaha Soomaaliya Xassan Sh. Maxamuud ayaa sheegay in is-afgaradka looga dhowaaqay Addis Ababa uusan “sina dhaqangal u noqon doonin.” Waxa uu sheegay in tallaabada uu qaaday Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya ay fursad u siinayso al-Shabaab inay qorato dad cusub, xilli dawladda Soomaaliya ay dagaal kula jirto dagaalka Al-Shabaab, guulana ka gaartay.

“Soomaaliya, waa saaxib muhiim u ah Turkiga, gaar ahaan danahiisa Afrika, Waxaan yeelanay kullamo wax tar leh oo ku dhacay jawi wanaagsan. Waxay ahaayeen wadahadallo sii xoojinaya xiriirka labada waddan. Waxaan xoogga saarnay ahmiyadda ay leedahay ilaalinta midnimada iyo madaxbanaanida dhuleed ee Soomaaliya,” ayuu ku yiri qoraal uu soo saaray Yasar Guler, wasiirka Gaashandhigga ee Turkiga.

“Heshiiskan, Turkiga waxa uu xeebaha Soomaaliya ka ilaalin doonaa burcad-badeedda, argagixisada… cid kasta oo ku soo xad-gudbo xuduud-badeedkeenna sida Itoobiya,” ayuu yiri wasiir ku-xigeenka gaashaandhigga Soomaaliya.

Xiriirka qotoda dheer ee Soomaaliya iyo Turkiga

Xiriirka ka dhexeeya Soomaaliya iyo Turkiga wuxuu soo bilowday qarniyadii dhexe. Boqortooyadii Ajuuraan iyo Suldanadii Cadal waxa ay xiriir fiican la lahaayeen Boqortooyadii Cusmaaniyiinta. Boqortooyadii Ajuuraan waxay kaalmo ka heshay Cusmaaniyiintii. Cusmaaniyiinta waxay Boqortooyadii Ajuuraan siin jireen hub oo laga soo dejin jiray dekedda Muzzaffar ee Muqdisho. Cusmaaniyiinta iyo Boqortooyadii Ajuuraan waxay laheyeen xariir wanaagsan oo xulafo ah sababtoo ah Boqortooyadii Ajuuraan waxay dagaal kula jirtay Boortaqiiskii damcay inuu gumaysto Soomaaliya.

Intii lagu jiray qarnigii 16-aad, xiisadaha Soomaalida iyo Boortaqiiska ayaa ahaa mid aad u sarreeya, xiriirka sii kordhaayey ee u dhexeeya badmaaxiinta Soomaaliyeed iyo saraakiishii Cusmaaniyiinta ayaa walaac ka muujiyay damacii Boortaqiiska, kaasoo 1542-kii soo diray duullaan ciqaab ah oo ka dhan ah Soomaaliya oo uu hoggaaminayay João de Sepúvelda. Kooxdii Boortaqiiska waxay muddo kooban weerar ku qaadeen magaaladda Muqdisho, iyagoo qabsaday markab Cusmaaniyiinta leeyihiin, madfacna ku riday magaalada Muqdisho, taasoo ku khasabtay suldaankii Muqdisho inuu heshiis nabadeed la saxiixdo Boortaqiiska.

Iskaashiga Soomaaliya iyo Cusmaaniyiinta ee ka dhanka ahaa Boortaqiiska ee badweynta Hindiya ayaa gaaray heerkii ugu sarreeyay sannadihii 1580-aadkii markii boqortooyadii Ajuuraan macaamiishii magaalooyinka xeebaha Soomaaliya ay bilaabeen inay u naxaan Carabta iyo Sawaaxiliga ee ku hoos jiray gumeysiga Boortaqiiska, waxayna ergey u soo direen boqortooyadii Turkiga Mir Cali Beg. duullaan wadajir ah oo ka dhan ah Boortaqiiska. Wuu oggolaaday oo waxaana ku biiray koox Soomaali ah oo aad u tiro badan, kuwaas oo bilaabay inay weeraraan gumaystaha Boortaqiiska.

Weerarkii la magac baxay Soomaali-Cusmaaniyiinta (Somali-Ottoman) waxay ku guuleysteen inay Boortaqiisku ka saaraan dhowr magaalo oo muhiim ah sida Pate, Mombasa iyo Kilwa waxayna meesha ka saareen saameyntii Boortaqiisku ku lahaa badweynta Hindiya. Ciidamadii Soomaaliyeed ee Ajuuraan waxay ugu dambayntii si millatari uga adkaadeen Boortaqiiska. Boqortooyadii Cusmaaniyiinta waxay sidoo kale noqotay saaxiibka dhaqaalaha ee Soomaalida.

Suldanadii Cadal ee c. 1540. Waxay ahayd Boqortooyadii Muslimka Sunniga ah ee ka talin jirtay Geeska Afrika.

Intii lagu jiray qarniyadii 16aad iyo 17aad, Boqortooyadii Ajuuraan ee is xigxigtay waxay ka soo horjeedsatay kali-taliska dhaqaalaha Boortaqiiska ee Badweynta Hindiya iyada oo adeegsanaysa qadaadiic cusub taas oo raacday hannaankii Cusmaaniyiinta, sidaas darteed waxay ku dhawaaqday habdhaqan madax-bannaani dhaqaale oo ku saabsan Boortaqiiska.

Boqortooyadii Cusmaaniyiinta waxay kaloo xiriir weyn la lahayd Boqortooyadii Suldanadii Cadal. Labada dawladood waxay ahaayeen xulafo markii ay isku dhaceen Xabashida iyo Cadal, halkaas oo Cusmaaniyiintu ay la safteen Cadaliyiinta, Boortaqiiskuna ay la safteen Xabashida. Marka aad u fiirsato Turkiga iyo Soomaaliya waxay lahayeen taariikh qotodheer ee ka dhanka ah Xabashida.

1969-kii, Soomaaliya iyo Turkiga waxay ka mid ahaayeen xubnihii aasaasay Ururka Iskaashiga Islaamka (OIC).

Turkiga ayaa markii hore safaarad ku lahaa magaalada Muqdisho ee caasimadda Soomaaliya ilaa ay ka bilaabmeen dagaalladii sokeeye ee Soomaaliya 1991-kii. Kadibna waxa ay joojiyeen howlihiisii diblomaasiyaddeed sababo amni awgeed. Muddadii ku-meel-gaarka ahayd ee xigtay, mas’uuliyiinta Turkiga waxay sii wadeen xiriirka ay la leeyihiin Dowladda Ku-meel-gaarka iyo hadda oo ay Soomaaliya ka baxday kumeel gaarnimada balse aysan wali gaarin heer codeyn dadweyne.

Ka dib markii ay si weyn u soo hagaagtay xaaladda ammaan ee Muqdisho bartamihii 2011, iyo booqashadii Ra’iisul Wasaaraha Turkiga ee xilligaas Recep Tayyip Erdoğan (waa booqashadii ugu horreysay ee hoggaamiye aan Afrikaan ahayn tan iyo booqashadii George H. W. Bush ee sanadkii 1993 ku tago Soomaaliya), waxayna dib u furtay safaaradeedii Muqdihso iyadoo ujeedadu tahay in si wax ku ool ah looga caawiyo Soomaaliya geedi socodka horumarinta nidaamka dowladdeed. Turkiga waxay ka mid ahayd maamulladii ugu horreeyay ee shisheeye ee dib u soo ceshaday xiriirkii diblomaasiyadeed ee Soomaaliya ka dib dagaalkii sokeeye.

Agoosto 20, 2012, oo markii ugu horreysay Soomaaliya yeelatay dowladd dhexe tan iyo burburkii dowladda dhexe ee Maxamed Siyaad Barre. Bishii xigtay, madaxweynaha aan shacabka soo dooranin ee mudane Xasan Sheekh Maxamuud (4.5) ayuu baarlamaanka u doortay inuu noqdo Madaxweynihii ugu horreeyay ee dowladda cusub. Doorashadan ayaa waxaa soo dhoweeyay mas’uuliyiinta Turkiga, kuwaasoo dib u xaqiijiyay in Turkiga uu sii wadayo taageerada uu siiyo dowladda Soomaaliya, madax-banaanideeda dhuleed.

Bishii Janaayo 2015, Madaxweynaha Soomaaliya Maxamuud iyo Madaxweynaha Turkiga Erdoğan ayaa sidoo kale daah furay mashaariic horumarineed oo ay Turkigu ka hirgeliyeen magaalada Muqdisho.

Iskaashiga horumarineed ee Turkiga iyo Soomaaliya

Iskaashiga horumarinta ee Soomaaliya iyo Turkiga waa mid dhinacyo badan leh, waxaana ka mid ah iskaashiga milatari, bulsho, dhaqaale iyo kaabayaal kale.

Intii lagu jiray abaartii 2011, Turkigu waxa uu ku deeqay in ka badan 201 milyan oo doolar dadaallada gargaarka bini’aadantinimo ee qaybaha ay saameeyeen Soomaaliya. Iyaga oo kaashanaya dowladda Soomaaliya, mas’uuliyiinta Turkiga ayaa sidoo kale Soomaaliya ka bilaabay mashaariic kala duwan oo dhanka horumarinta iyo kaabayaasha dhaqaalaha ah. Waxay gacan ka geysteen dhismaha dhowr isbitaal, waxayna gacan ka geysteen dib-u-habaynta iyo dayactirka garoonka diyaaradaha ee Aadan Cadde iyo xarunta golaha shacabka.

Diyaaradda Turkish Airlines ayaa noqotay diyaaraddii ugu horreysay ee duulimaad caalami ah muddo labaatan sano ah ka dib duulimaadyadii ay ku tagi jirtay kana soo degi lahayd garoonka diyaaradaha Aadan Cadde ee Muqdisho. Bishii Sebteembar 2013, shirkadda Turkiga ah ee Favori LLC ayaa sidoo kale ka shaqo bilowday garoonka. Shirkaddu waxay ku dhawaaqday inay qorshaynayso dib u cusboonaysiinta dhismaha duulista oo ay ku dhisayso mid cusub, iyo sidoo kale hagaajinta qaab-dhismeedka adeegyada kale ee casriga ah. Mashruucaan ku kacaya 10 milyan oo dollar, waxa uu kordhin doonaa awoodda garoonka Aadan Cadde.

Bishii Maay 2013, waxaa magaalada Istanbul ka furmay shirkii 1-aad ee ganacsiga Turkiga iyo Soomaaliya kaasoo lagu muujinayo fursadaha ganacsi ee ka jira Soomaaliya iyo Turkiga. Munaasabadan oo ay soo qaban qaabiyeen golaha shacabka Soomaaliyeed oo ay weheliyaan wasaaradaha dowladda Soomaaliya iyo Turkiga ayaa waxaa lagu falanqeeyay doodo ku saabsan ganacsiyada ka jira labada dal iyo sidoo kale shirar ganacsi oo dhex maray shirkadaha Soomaaliya iyo Turkiga.

Bishii Janaayo 2015, madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud iyo Erdoğan waxay si isku mid ah u daah-fureen dhowr mashruuc oo horumarineed oo Turkigu ka dhisay Soomaaliya, oo uu ku jiro Isbitaalka Digfeer ee caasimadda waxaana loo beddelay cisbitaalka Erdoğan iyadoo lagu sharfay Erdoğan. Isbitaalka Digfeer waxaa la dhisay 1960-meeyadii, iyadoo ay dhismihiisa dhiseen injineero Talyaani ah, laguna dhisay mashruuca loogu magac daray (Cooperativa Architetti e Ingegneri, Reggio Emilia). Magaca wuxuu ka yimid shirkadda dhismaha ee Talyaaniga ee DigFer (Degola iyo Ferretti) waqtigaasi ay magaca ka bedelayeen waxay ahayd xarun taariikhi ah oo muhiim u ah caasimadda Soomaaliya. Ka dib bilawgii dagaalka sokeeye horraantii 1990-meeyadii, cisbitaalka ayaa dhowrmar la xiray qarashaadka awgeed.

Cisbitaalka cusub ee Soomaaliya iyo Turkiga oo ka kooban 200 oo sariirood ayaa waxaa dhistay hay’adda horumarinta caalamiga ah ee Turkiga ee TIKA, iyadoo la raacayo heshiis laba geesood ah oo ay horey u wada gaareen Soomaaliya iyo Turkiga. Waxa ay haysataa $135.7 milyan oo miisaaniyad hawleed ah, $85.6 milyan oo ka mid ah waxa loo qorsheeyay in ay daboolaan masuuliyiinta Turkiga shanta sano ee soo socota. 13,500 mitir oo laba jibbaaran oo gudaha ah waxaa ka mid ah 20 incubators-ka ah, 14 dhallaanka sariiraha daryeelka degdega ah, 12 sariirood oo daryeelka degdega ah, 4 qolal qalliin, qolka dhalmada, iyo qaybaha shaybaadhka iyo raajooyinka, oo leh qalliin guud, qalliin neerfayaasha, qalliin caag ah, carruur, umusha, kaadi mareenka , daawooyinka gudaha, suuxinta, ilkaha iyo qaybaha indhaha. Sida la balan qaaday waxaa ka hawlgeli doona 91 Soomaali ah iyo 52 Turki ah oo isugu jira maamulka isbitaalka, dhaqaatiirta madaxa, agaasimeyaal maamul ama agaasime maaliyadeed, iyo 40 askari oo Soomaali ah iyo 5 Turki ah. Ilaa 36 kaaliye oo Soomaali ah ayaa sidoo kale loo qorsheeyay inay ka qaybgalaan barnaamijka tababarka sanadlaha ah ee xarunta.

Intaa waxaa dheer, Madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud iyo Erdogaan waxay xariga ka jareen Terminal cusub oo laga hirgeliyay garoonka caalamiga ah ee Aadan Cadde. Xarunta waxaa dhisay Kozuva, oo ah shirkad dhisme oo Turki ah oo gaar loo leeyahay. Labada dhinac ayaa sidoo kale ku heshiiyay in la dejiyo qorshaha magaalada Muqdisho, iyadoo la qorsheynayo in la dhiso guryo cusub. Wajiga hore ee dhismaha waxa uu beegsan doonaa 10,000 oo guri, kuwaas oo Erdoğan uu soo jeediyay in lagu dhameeyo 12 ilaa 24 bilood gudahood.

Bishii Janaayo 2020, dowladda Turkiga ayaa sheegtay in Soomaaliya ay ku casuuntay Turkiga si ay shidaal uga baaraan baddeeda.

Facebook Comments Box

Waa bare, qoraa, cilmi-baare, iyo hogaamiye fikir iyo aragti xambaarsan oo wax ka dhiga kuliyada dowladnimada iyo difaaca ee Jaamacadda Ramaas 'Ramaas University'. Waa falanqeeye ka tirsan Diblomaasi.com. Qoraaga waa qoraa dhawaanahan qoray buuggaag iyo qoraallo kala duwan oo aan dhanka wax tarka kala dhicin.

Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Siyaasadda Arrimaha Dibadda

Maxaa kasoo baxay wadahadalka Ankara ee u dhaxeeya Itoobiya iyo Soomaaliya?

Wadahadalka waxaa dhinaca Soomaaliya u matalaya wafdi uu horkacayo wasiirka arrimaha dibedda Axmed Macallin Fiqi, halka Itoobiya uu wakiil u yahay wasiirka arrimaha dibedda Taye Atske Selassiem, wuxuuna kusoo dhamaaday natiijo la’aan.

Published

on


Hadalkii MD Xassan Sh. Maxamuud oo ahaa innuusan wadahadal la geli doonin Itoobiya oo ku aadan Heshiiska Is-afgaradka ahaa ee u dhaxeeyay maamulka Somaliland iyo Itoobiya wuxuu isu isu beddelay been.

Turkiga ayaa bilaabay inuu dhex dhexaadiyo Soomaaliya iyo Itoobiya ka dib khilaafkii labada dhinac ee la xiriiray heshiiskii badda ee ay Itoobiya la gashay maamulka gooni isu taaggiisa ku dhawaaqay ee Somaliland horaantii sanadkan, sida ay warbaahinta Reuters u sheegeen afar sarkaal oo arrintan xog ogaal u ah. Wadahadalka waxaa dhinaca Soomaaliya u matalaya wafdi uu horkacayo wasiirka arrimaha dibedda Axmed Macallin Fiqi, halka Itoobiya uu wakiil u yahay wasiirka arrimaha dibedda Taye Atske Selassiem.

Qoraal ay daabacday warbaahinta dowaldda Soomaaliya ayaa lagu yirri “Kulamada labada dhinac ma ahayn kuwa fool ka fool ah maadaama ay Dawladda Soomaaliya meel adag ka taagantahay qaddiyadda la xirriirta illaalinta Midnimada iyo Madaxbanaanida Qaranka, inkastoo gabagabadii shirka ay goobjoog ka wada ahaayeen labada wafdi war murtiyeed wadajir ah oo uu soo jeediyey dhexdhexaadiyaha wasiirka arrimaha dibedda dalka Turkiga.”

Kulankaan oo ahaa kii koowaad ayaa soo gabagaboobay waxaana lagu balamay wareeg labaad oo wadahadal ah 02 Sebteember 2024.

Waxaa kaloo qoraalka warbaahinta dowladda Soomaaliya daabacday lagu yiri “Wadahadalka ayaa si weyn loogu kala aragti duwanaa gaar ahaan Dawladda Soomaaliya oo mawqifkeedii hore ee ahaa in Dowladda Itoobiya ay ka noqoto heshiiska is-afgaradka ahaa iyo in aan wax gorgortan laga galeyn illaalinta madaxbanaanida dhuleed ee Dalkeenna oo u ah dawladda Soomaaliya lama taabtaan. Dawladdu waxa ay u mahadcelinaysaa Dowladda Walaalaha ah ee Turkiga kaalintooda wanaagsan ee ay ka qaateen xasiloonida geeska Afrika.”

Dhanka kale wasaaradda arimaha dibadda ee Somaliland ayaa war ka soo saartay walaac arrinkaasi ku saabsan. War qoraal ah oo ay daabacday Somaliland ayaa u qornaa sidatan:

“Wasiirka Wasaaradda Arrimaha Dibedda & Iskaashiga Caalamiga ah ee JSL mudane Dr. Ciise Kayd Maxamuud ayaa xafiiskiisa kula kulmay Qunsulka Guud ee Türkiga u fadhiya Somaliland Mr. Levent Çeri. Wasiirku waxa uu la wadaagay walaaca ay xukuumadda Somaliland ka qabto arrimo door ah oo saamayn kara xidhiidhka labada dawladood ee Türkiga iyo Somaliland.”

“Kulanka oo kusoo dhammaaday is-afgarad ayaa waxa la isla qaatay in la sii xoojiyo xidhiidhka iyo wadashaqeynta dawladaha Somaliland iyo Türkiga.”

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Arrimaha Dibadda

Maxay kawada hadleen Madaxweyne Xassan iyo Ra’isul wasaaraha Norway?

Maxaa ka soo baxay safarka madaxweyne Xassan uu ka tagay dalka Norway – qodobada ugu muhiimsan halkaan hoose ka akhriso.

Published

on

Villa Somalia

Madaxweyne Xassan Sheekh Maxamuud ayaa safar shaqo ah ku jooga caasimada dalka Norway ee Oslo, wuxuuna la kulmaayey Ra’iisul Wasaaraha Norway Jonas Gahr Støre.

Imaanshaha madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud ee wakhtigaan waxaa ka horreeyey wasiirkii horre ee Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib u heshiisiinta ee xukuumadda federaalka ee Soomaaliya mudane Axmed Macalin Fiqi oo hadda ah Wasiirka Arrimaha Dibedda isla dowladdan Xassan Sh. Maxamuud. Xukuumadda Xassan Sh. Maxamuud waxay sameysay iskudayo aan lagu guulaysanin ee lagu xoojinaayo xariirka labada dal.

Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa Boqortooyada Norway uga warbixiyay horumarka ay Soomaaliya ku tallaabsaneyso iyo sida dowladda federaalka ee Soomaaliya ay uga go’an tahay ka lib keenidda dagaalka ka dhanka ah Al-shabaab balse waxaa hadalkiisa ka reebanaa inuusan sheegin guuldarooyinka dowladdiisa ee ku aadan la dagaalanka Al-shabaab iyo sidoo kale in dalka dagaallo beeloodyo ay ka jirraan wakhtigaan uu ku sugan yahay dalka Norway iyo muddooyinkii dambe oo dhan.

Ciidamada xoogga dalka Soomaaliya, daraawiishta Galmudug iyo xoogaggii dib u xoreynta shacabka ayaa isaga baxay dhulkii ragga badan ay ku dhinteen ee laga xoreeyey Al-shabaab ee koonfurta gobolka Mudug, gaar ahaan degmooyinka Camaara iyo Bacaadweyne.

Xaaladdaan ayaa gilgishay halgankii dalka looga xoreynayey Khawaarijta oo ah ‘magaca ay dowladda federaalka Soomaaliya u taqaano’ Al-shabaab ee labada sano soo socday, waxayna dad badan ka niyad jabeen sida ay wax u socdaan, eedda ugu badan waxay dul hoganeysaa taliska ciidanka xoogga dalka.

Sidoo kale, waxaa si gaar ah diiradda loo saaray xadgudubka Itoobiya ee ka dhanka ah madaxbannaanida Soomaaliya iyo xasiloonida gobolka. Madaxweynaha ayaa uga warbixiyey Ra’iisul Wasaaraha Norway dhibaatada ka dhalatay xadgudubka Itoobiya iyo dadaallada dowladda Soomaaliya ee ku aaddan ilaalinta madaxbannaanida iyo midnimada dalka.

Kulanka ayaa ku soo dhammaaday jawi isfaham iyo is-afgarad ah, iyadoo labada dhinac ay ku heshiiyeen inay sii wadaan wada shaqeynta iyo iskaashiga dhow ee labada dal. Mudane Xassan Sh. Maxamuud ayaa sidoo kalle ka mahad-celiyay taageerada dhinacyada kala duwan ee Norway u fidineyso Soomaaliya, taasi oo kaalin weyn ka qaadaneysa dib u dhiska iyo dib u soo kabashada Soomaaliya.

Ra’iisul Wasaaraha Boqortooyada Norway Mudane Jones Gahr Støre ayaa bogaadiyay horumarka ay Dowladdiisa sameyneyso, waxaana uu ballan-qaaday in dalkiisu sii wadi doono iskaashiga iyo taageerada Soomaaliya.

Madaxweyne Xasan Sheekh oo Norway ku jooga booqasho shaqo oo muddo saddex maalmood ah, ayaa sidoo kale waxa uu qasriga boqortooyada Oslo kulan kula qaatay Boqorka Norway, Boqor Harald V, iyo dhaxal suge Haakon Magnus.

Safarkan ayaa noqonaya midkii ugu horreeyey ee madaxweyne Xasan Sheekh uu ku tagay dalka Norway tan iyo markii dib loo doortay ee 15-kii Maay 2022, wallow uu safaro kala duwan ku tagay qaar ka mid ah dalalka qaaradda Yurub. Hal bil gudaheeda madaxweynaha ayaa u safray dalal badan oo caalamka kamid ah asigoo leh wasiir arrimo dibadeed – waxay dad badan iswaydiin karaan aaway shaqadii wasiirka arrimaha dibedda!

Norway ayaa sanadihii ugu dambeeyey qeyb libaax leh ka qaadatay dib u dhiska dowladnimada Soomaaliya, laakiin nasiib-xumada jirta ayaa ah siyaasiyiinta Soomaaliyeed ayaanan wali u bislaanin inay shacabkooda samata-bixiyaan.

Madaxda kalle marka ay yimadaan Norway waxaa loo soo dhaweeyaa si heer sarre ah oo maamuus leh, balse kuwa Soomaalida waa lagu bahdilaa. Marka ay yimadaan hoteel ayay degaan waxaana soo dhaweeya kooxda qabiilka ugu dhow madaxweyne ama wasiir.

Sababta waxaa ugu wacan mida koowaad malahan wax ajende ah, midda labaad waa madax ku timaaday 4.5 sidaas awgeed waxaa jira dad aan madaxweyne ahaan u aqoonsaneen madaxda Soomaaliya madamaa lagu dulmiyey nidaamka dowladnimo ee meesha lagu haayo. Sidoo kale, dowladaha kalle ee caalamka sida reer Yurub waa ay ogyihiin in madaxda Soomaaliyeed ay ku yimadaan nidaamkaas loona baahan yahay in wax laga beddelo – loo gudbo doorasho dadweyne.

Inta badan malahan ajendo qaran ee ay xambaarsan yihiin waxaana ugu wacan nidaamka dalka ka jirra. Tusaalle: Madaxweynaha Tansaaniya Samia Suluxu Hassan oo booqasho ku joogtay Norway, ayaa doonaysa in Norway ay maalgashi ku sameyso Tansaania waxayna sheegtay inay rabto iskaashiga ganacsi ee ma aha gargaar waxa ay doonayso. Sidoo kalle iskama aysan imaanin Norway illaa loo diray casuumad rasmi ah.

Arrimaha ka qeyb-galka Diblomaasiyadda Norway 

Norway waxay si firfircoon ugu hawlan tahay taageeridda Soomaaliya iyada oo adeegsanaysa Qaramada Midoobay iyo Midowga Afrika. Bishii Maajo 2021, Ergeyga Joogtada ah ee Norway u fadhiya Qaramada Midoobay, Danjire Mona Juul, ayaa muujisay taageerada ay u hayso wada-hadallada dib u soo noolaynta ee Soomaaliya ee uu hoggaamiyo Ra’iisul Wasaare Rooble.

Waxaa horey u jiray tuhun ah in Norway ay faragelin ku lahayd arrintii muranka badda ee u dhaxeysay Kenya iyo Soomaaliya, balse Norway ayaa horey u cadeysay doorka ay ku leedahay muranka soohdinta badda ee Kenya iyo Soomaaliya. Wasiirka Arrimaha Dibadda Norway, Espen Barth Eide, ayaa carabka ku adkeeyay mowqifka dalkiisa intii ay socotay dacwadda dhanka sharciga ah ee Maxkamadda Caalamiga ah ee Cadaaladda (ICJ) ee uu ku taageerayo dooda Soomaaliya.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Arrimaha Dibadda

Madaxweyne Xassan Sheekh oo safar Norway ah u ambabaxay – waa maxay ujeedka safarka?

Waa sidee xaalka wakhtigaan ee xiriirka diblomaasiyaddeed ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Norway?

Published

on


Madaxweyne Xassan Sheekh Maxamuud ayaa maanta u ambabaxay safar uu ku tagaayo dalka Norway, halkaas oo uu ku tagi doono booqasho shaqo muddo saddex maalmood ah, waa sida ay xaqiijisay xafiiska Villa Somalia.

Xassan Sheekh Maxamuud ayaa inta uu ku sugan yahay caasimadda Oslo ee dalka Norway, waxa uu wadahadallo laba geesood ah uu la yeelan doonaa Ra’iisul Wasaaraha Norway Jonas Gahr Støre. Imaanshaha Xassan ee wakhtigaan waxaa ka horreeyey wasiirkii horre ee Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib u heshiisiinta ee xukuumadda federaalka ee Soomaaliya mudane Axmed Macalin Fiqi oo hadda ah Wasiirka Arrimaha Dibedda isla dowladdan Xassan Sh. Maxamuud. Xukuumadda Xassan Sh. Maxamuud waxay sameysay iskudayo aan lagu guulaysanin.

Norway ayaa sanadihii ugu dambeeyey qeyb libaax leh ka qaadatay dib u dhiska dowladnimada Soomaaliya, laakiin nasiib-xumada jirta ayaa ah siyaasiyiinta Soomaaliyeed ayaanan wali u bislaanin inay shacabkooda samata-bixiyaan.

Madaxda kalle marka ay yimadaan Norway waxaa loo soo dhaweeyaa si heer sarre ah oo maamuus leh, balse kuwa Soomaalida waa lagu bahdilaa. Marka ay yimadaan hoteel ayay degaan waxaana soo dhaweeya kooxda qabiilka ugu dhow madaxweynaha. Sababta waxaa ugu wacan mida koowaad malahan wax ajende ah, midda labaad waa madax ku timaaday 4.5 sidaas awgeed waxaa jira dad aan madaxweyne ahaan u aqoonsaneen madaxda Soomaaliya madamaa lagu dulmiyey nidaamka dowladnimo ee meesha lagu haayo.

Tusaalle: Madaxweynaha Tansaaniya Samia Suluxu Hassan oo booqasho ku joogtay Norway, ayaa doonaysa in Norway ay maalgashi ku sameyso Tansaania waxayna sheegtay inay rabto iskaashiga ganacsi ee ma aha gargaar waxa ay doonayso. Sidoo kalle iskama aysan imaanin Norway illaa loo diray casuumad rasmi ah.

Boqorada Sonja (bidix) iyo Madaxweynaha Tansaaniya Samia Suluhu Hassan ayaa intii lagu guda jiray casho-sharafta ka dhacday qasriga boqortooyada ee lagu sharfay madaxweynaha oo la xidhiidha booqashadiisa rasmiga ah ee Norway. Sawirka: Annika Byrde / POOL / NTB Sawirka: Annika Byrde / POOL / NTB

Inta uu xukunka haayay madaxweyne Maxamed Cabdullaahi Farmaajo xariirka Norway iyo Soomaaliya ayaa xoogsaday, waxaana u istaagay xoojinteeda waa Xassan Cali Kheyre oo wax ku bartay dalka Norway. Haddana, iyadoo ay sidaas tahay Farmaajo waligiisa ma booqanin Norway intii uu xukunka haayey, maxaa yeelay wuxuu diidanaa habka loolla dhaqmo madaxda Soomaalyeed marka ay yimadaan Norway.

Xiriirka Soomaaliya iyo Norway

Xiriirka diblomaasiyadeed ee Norway iyo Soomaaliya waxaa gacanta ku haya safaaradda Norway ee Nayroobi. Norway wax safaarad ah kuma lahan gudaha Soomaaliya balse waxaa u jooga wakiilo ku xaraysan gudaha xarunta Xalane ee magaaladda Muqdisho.

Norway waxay weli taageertaa dib-u-habaynta dowlad dhiska Soomaaliya. Wakhtigaan la jooga taageerada Norway waxay lagama maarmaan u tahay xasilloonida iyo midnimada Soomaaliya si loo kobciyo soo kabashada dhaqaalaha, dib u habeynta waaxda amniga, iyo ka hortagga ururka laf-dhuun-gashay ku noqday dowladda Soomaaliya ee Al-Shabaab.

Arrinta xiisaha lihi waxay tahay in Soomaalida ku dhaqan dalka Norway ay yihiin dadka ugu badan ee Afrikaanka ah ee kunool Norway, iyadoo qaar badan oo ka mid ah ay qaxooti ahaan ku yimaadeen dagaalladii sokeeye ee Soomaaliya.

Fursadaha aysan ka faa’idaysanin Soomaaliya waxaa kamid ah isbeddelka cimilada iyo in Soomaaliya lagu soo darro dalalka horumarkooda socda lagana saarro dalalka gargaarka u baahan. Khibrad la’aan diblomaasiyaddeed ee haysata masuuliyiinta ku heeraarsan dowladda Xassan Sh. Maxamuud ayaa keentay in aan laga faa’idaysanin fursadaha jirra.

Soomaaliya aad bay ugu nugushahay saamaynta isbeddelka cimilada iyo cimilada oo aad u daran. Waxay saamaynaysaa hab-nololeedyada, waxay kordhisa barakaca, waxayna sii hurin kartaa xiisadaha dagaaladda sokeeye oo wali meelo badan oo dalka ka jirra, waxayna carqaladayn kartaa dadaallada xallinta khilaafaadka ee socda. Si wax looga qabto dhibaatooyinka bini’aadantinimo ee soo noqnoqda ee Soomaaliya, dalka wuxuu baahannahay aqoonyahano diblomaasiyaddeed oo wax ka keeni kara iskaashiga lala yeelano caalamka intiisa kalle si wax loogu qabto dhibaatooyinkaas iyo khataraha amni ee la xiriira cimilada.

Arrimaha ka qeyb-galka Diblomaasiyadda

Norway waxay si firfircoon ugu hawlan tahay taageeridda Soomaaliya iyada oo adeegsanaysa Qaramada Midoobay iyo Midowga Afrika. Bishii Maajo 2021, Ergeyga Joogtada ah ee Norway u fadhiya Qaramada Midoobay, Danjire Mona Juul, ayaa muujisay taageerada ay u hayso wada-hadallada dib u soo noolaynta ee Soomaaliya ee uu hoggaamiyo Ra’iisul Wasaare Rooble. Wadahadalku wuxuu ujeedkiisu ahaa in wax laga qabto caqabadaha siyaasadeed iyo sidii xal loogu heli lahaa heshiiskii 17kii Sebteembar.

Norway ayaa horey u cadeysay doorka ay ku leedahay muranka soohdinta badda ee Kenya iyo Soomaaliya. Wasiirka Arrimaha Dibadda Norway, Espen Barth Eide, ayaa carabka ku adkeeyay mowqifka dalkiisa intii ay socotay dacwadda dhanka sharciga ah ee Maxkamadda Caalamiga ah ee Cadaaladda (ICJ) ee uu ku taageerayo dooda Soomaaliya.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Arrimaha Dibadda

Kenya ayaa soo jeedisay in xal laga gaaro xiisada ka dhex aloosan Soomaaliya iyo Itoobiya ee ku saabsan heshiiska dekedda

Kenya ayaa madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud usoo jeedisay in xal laga gaaro xiisada ka dhex aloosan asiga iyo Itoobiya taasoo ku saabsan heshiiska dekedda, si ay Itoobiyadana u heli karto dekad. Laakiin, yaa iswaydiiyey maxay helayaan Soomaalida?

Published

on


Kenya ayaa madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud usoo jeedisay in xal laga gaaro xiisada ka dhex aloosan asiga iyo Itoobiya taasoo ku saabsan heshiiska dekedda. Talaabadan ay Kenya ku dhiiratay inay kala hadasho Madaxweynaha aan doorasho shacab ku imaanin ee Xassan Sh. Maxamuud (4.5) ayaa lagu soo waramayaa in ay u ogolaan doonto Itoobiya aan bad lahayn in ay hesho dhul baddeed aan la carqaladayn iyada oo la ixtiraamayo midnimada dhuleed ee Soomaaliya.

Mas’uul sarre oo ka tirsan dowladda Kenya ayaa khamiistii sheegay in Kenya ay soo jeedisay in heshiis dhinaca badda ah ay galaan dalalka IGAD, si loo qaboojiyo xiisadda u dhaxeysa Itoobiya iyo Soomaaliya ee ka dhalatay heshiis u ogolaanaya Itoobiya inay saldhig ciidan ka sameysato badda, isla markaana ay hesho deked ku taalla xeebaha Somaliland ee Soomaaliya.

Kenya ayaa u soo jeedisay madaxweyne Xassan Sh. Maxamuud in la heshiisiiyo asiga iyo Abiy Axmed ee kala dhaxeeyo muranka madax bannaanida dal oo lagu xallinaayo arrimaha gobolka oo sii xoogaysanaya muddooyinkan dambe, kaasoo u dhexeeya Itoobiya iyo Soomaaliya. Murankaan ayaa bilawmay kadib markii Itoobiya ay soo hunguriyeysay badda Soomaaliya.

Kadib, markii Itoobiya ay soo hunguriyeysay dekkada Soomaaliya horeyna dekkada Berbera ay ugu lahayd boqolkiiba 19%, ayaa haddana waxay heshiis kale la gashay Madaxweynaha maamulka Somaliland Muuse Biixi Cabdi oo dekkadiisa loogu beddelanayo aqoonsi inay Itoobiya siiso, ayaa u gogol xaaraya in Itoobiya ay sameysato howlgal ganacsi oo dhanka badda ah, si ay u hesho saldhig millatari oo ay ka maamusho Badda Cas, Redwaan Xusseen, ayaa yirri oo ah la taliyaha amniga ee RW Abiy Axmed.

Waxa kale oo heshiiskaas ka mid ahaa in Somaliland loo aqoonsado qaran ka madax-bannaan Soomaaliya. Somaliland waxa kale oo ay heli doontaa saami qaybsiga diyaaradda Itoobiya Airlines ee dawladdu leedahay, sida uu sheegay Redwaan Xusseen. Soomaaliya waxay ugu baaqday Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay, Midowga Afrika, Jaamacadda Carabta, Ururka Iskaashiga Islaamka, iyo urur gobolaadyada inay taageeraan xaqa ay Soomaaliya u leedahay difaacista dhulkeeda, ayaa lagu yirri war-saxaafadeedka dawladda Soomaaliya oo uu akhriyey af-hayeenka xafiska Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya Farxaan Jimcaale.

Madaxweynaha Soomaaliya ayaa sheegay in is-afgaradka looga dhowaaqay Addis Ababa uusan “sina dhaqangal u noqon doonin.” Waxa uu sheegay in tallaabada uu qaaday Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya ay fursad u siinayso al-Shabaab inay qorato dad cusub, xilli dawladda Soomaaliya ay dagaal kula jirto dagaalka Al-Shabaab, guulana ka gaartay.

Dowladdo iyo ururo caalami ah ayaa Soomaaliya ku taageeray. Madaxweynaha Masar, Cabdulfataax Al-siisi, ayaa muujiyay sida uu u taageersan yahay Soomaaliya khilaaf ka dhashay dalab ka yimid maamulka Waqooyiga ee Somaliland, kaasoo ahaa in Itoobiya oo aan bad lahayn la siiyo xeebaheeda si ay u aqoonsato madaxbannaanideeda oo ay muddo raadinaysay.

Kulanka dhex maray labada madaxweyne: William Ruto iyo Xassan Sh. Maxamuud

Wakaaladda wararka oo soo xiganaysa Korir Sing’oei, oo ah xoghayaha arrimaha dibadda ee Kenya ayaa sheegay in qorshahan oo lagala tashanayo Jabuuti iyo urur goboleedka IGAD ee bariga Afrika, lagu maamuli doono sida dalalka gobolka ee aan badda lahayni ay awood ugu yeelan lahaayeen ganacsi u helida dekedaha.

Kenya William Ruto (M) iyo Xassan Sh. Maxamuud (B). Taariikhda waxay ahay 12.04.2024

“IGAD waxay awood u yeelan kartaa inay dejiso heshiis lagu wadaagayo kheyraadka badda,” Sing’oei ayaa yiri.

Soomaaliya oo wali u aragta in Somaliland ay ka tirsan tahay dhulkeeda inkasta oo gobolkaasi uu xornimadiisa qaatay 1991-kii, waxa ay cambaaraysay heshiiskaas oo ay ku tilmaantay dhul-qabsi iyo meel-ka-dhac ku ah midnimada dhuleed. Todobaadkii hore ayay ahayd markii dowladda Soomaaliya ay Muqdisho ka eriday safiirka Itoobiya Muqtaar Maxamed Waare, iyadoo sabab looga dhigay tallaabooyin ay Addis Ababa ku sheegtay inay ku xad-gudbi doonto arrimaha gudaha ee Soomaaliya.

Ra’iisul wasaare Abiy Axmed oo dalkiisa uu ku tiirsanaa dekadda Jabuuti inta badan ganacsiga badda in ka badan sodon sano, ayaa ku tilmaamay heshiiska mid muhiim u ah baahida dhaqaale ee Itoobiya. Si kastaba ha ahaatee, waxa uu beeniyay hadal ka soo yeeray Muqdisho oo ay taageertay Masar, kaasi oo ahaa in dowladiisa ay isku dayeyso inay qabsato dhulka Soomaalida.

Khamiistii, xoghayaha arrimaha dibadda ee Kenya ayaa lagu soo waramayaa in uu sheegay in heshiiska Nayroobi ee la soo jeediyay uu siin doono Itoobiya “helitaanka kheyraadka badda xasilloon oo la saadaalin karo” haddii la ansixiyo. Tani waxay u ogolaanaysaa dalka labaad ee ugu dadka badan Afrika inuu si xor ah u sameeyo ganacsi isagoo sidoo kale ixtiraamaya midnimada dhuleed ee Soomaaliya, ayuu yirri Sing’oei.

“Waxaan sii wadeynaa inaan la shaqeyno dhammaan dhinacyada anaga oo ujeedadeenu tahay inaan hubinno in gobolku uu ugu dambeyntii si buuxda u helo xasilloon,” ayuu yiri Singwe.

Hadalka Sing’oei ayaa imaanaya kadib markii madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud uu magaalada Nayroobi kula kulmay dhiggiisa Kenya William Ruto oo ay ka wadahadleen sidii xal diblomaasiyadeed loogu heli lahaa khilaafka u dhaxeeya Soomaaliya iyo Itoobiya.

Si kastaba ha ahaatee, wasiiru dowlaha arrimaha dibadda Soomaaliya Cali Cumar ayaa Jimcihii sheegay in wararka sheegaya “heshiiska badda ee Soomaaliya iyo Itoobiya uu yahay mid aan waxba ka jirin.”

“Soomaaliya waxay ku adkaysanaysaa midnimada dhulkeeda. Waxaan ku baaqaynaa in diiradda la saaro nabadda iyo xasilloonida gobolka,” ayuu ku soo qoray X (hore Twitter-ka).

Facebook Comments Box

Continue Reading

Siyaasadda Arrimaha Dibadda

Maxay ka dhigan tahay in Soomaaliya ay cayrisay safiirka Itoobiya, islamarkaana xirto qunsuliyado?

Dowladda Itoobiya ayaan weli ka hadal go’aanka dowladda Soomaaliya.

Published

on


Dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay inay xirtay qunsuliyadaha ay dowladda Itoobiya ku leedahay magaalooyinka Garoowe iyo Hargeysa, ayada oo Addis-Ababa ku eedeysay inay faro-gelin ku hayso arrimaha gudaha ee Soomaaliya.

Qaraar kasoo baxay Golaha Wasiirada Soomaaliya ayaa lagu yiri “Laga billaabo maanta oo taariikhdu ay tahay 04 Abriil 2024, Dowladda Federaalka Soomaaliya waxa ay xirtey islamarkaana oggolaanshihii hawlgalka oo ay dalka uga furnaayeen kala noqotay qunsuliyadaha ay Dowladda Itoobiya ku lahayd magaalooyinka Garoowe iyo Hargeysa, waana in ay muddo todobaad gudahiis ah ku xirtaa labadaasi qunsuliyadood.”

Dowladda ayaa sidoo kale amartay inay toddobaad gudihiis dalka uga baxaan diblomaasiyiinta Itoobiya. “Diblomaasiyiinta iyo shaqaalaha Dowladda Itoobiya uga howlgala labada qunsuliyadood ee ka furnaa magaalooyinka kor ku xusan waa in ay dalka uga baxaan muddo todobaad gudahiis ah.”

Qaraarka ayaa sidoo kale lagu sheegay in diblomaasiyiinta Dowladda Itoobiya ee u hoggaansami waaya qaraarkan “ay galayaan xadgudub ka dhan ah Qaranimada Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya” lagana qaadi tallaabooyin dheeri ah oo waafaqsan xeerarka diblomaasiyadda caalamka, sida lagu yiri qoraalka.

Dhinaca kale, qoraal kasoo baxay wasaaradda arrimaha dibedda Soomaaliya ayaa lagu amray safiirka Itoobiya Mukhtaar Maxamed Waare inuu dalka uga baxo 72 saac gudahood.

Dowladda Itoobiya ayaan weli ka hadal go’aanka dowladda Soomaaliya.

Qaraarkan ayaa imanaya ayada oo shalay bayaan kasoo baxay wasaaradda arrimaha dibedda Itoobiya lagu sheegay, in wasiirka arrimaha dibadda Itoobiya, Danjire Mesganu Arga uu xafiiskiisa si diirran ugu soo dhaweeyay, wafdi uu hogaaminayo wasiirka maaliyadda ee Puntland Maxamed Farax Maxamed oo booqday Addis-Ababa.

Itoobiya iyo Soomaaliya ayaa waxaa horey uga dhaxeeyey xiisad ka dhalatay is-afgaradkii Somaliland iyo Itoobiya ee dhigayey in Somaliland ay Itoobiya ka kireyso dhul badeed ay ka sameysato saldhig ciidamada badda ah iyo dekad, halka Itoobiya ay aqoonsaneyso Maamulka Somaliland.

Faragelinta Itoobiya ee Soomaaliya

Faragelinta aan kala joogsi lahayn ee taariikhda Itoobiya ay ku leedahay Soomaaliya ayaa ah arrin laga argagaxo heer mid kamid ah dalalka deriska ah ee geeska Afrika, Eriteriya ay ahayd sababta ay ugu baxday ururka IGAD. Yemane Gebreab, oo sidoo kale ah madaxa arrimaha siyaasadda ee Jabhadda People’s Front for Democracy and Justice (PFDJ), ayaa sheegay in Eriteriya ay joojisay xubinimadeedii ururkaas, kaddib markii lagu xad-gudbay madax-bannaanida dal xubin ka ah, oo ay ula jeedo Soomaaliya.

Xaaladda gobolka Geeska Afrika oo sii xumaatay kadib markii ay Itoobiya heshiis ay ku tilmaamtay is-afgarad dhexmaray iyada iyo Somaliland. Soomaaliya ayaa si kulul uga hadashay heshiiska dekedda ay Itoobiya la gashay Somaliland. Kadib shir deg deg ah oo ay yeesheen, golaha wasiirada Soomaaliya ee ku yimid nidaamka 4.5 ayaa sheegay in heshiiska u ogolaanaya Itoobiya in ay isticmaasho dekedda Berbera ee Badda Cas uu yahay mid aan waxba ka jirin. Kulanka uu yeeshay Golaha Wasiirrada ee Soomaaliya, ayaa dawladda Soomaaliya ay sheegtay in is-afgaradkaasi uu yahay “waxba kama jiraan.” Waxay sheegtay dawladda Soomaaliya in tallaabada Itoobiya ay qaadday ay gardarro iyo xadgudub ku tahay madaxbannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya.

Facebook Comments Box

Continue Reading

Xul